II OSK 1693/23

II OSK 1693/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, 203 pkt 1, art. 200, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 379/23 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 15 grudnia 2022 r. nr DL.WIIPO.410.13830.2022/IKS w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 września 2022 r., nr WSC-II-S.6151.78150.2021; 3. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz J. K. kwotę 1287 (jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 379/23, oddalił skargę J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 15 grudnia 2022 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 22 grudnia 2021 r. J. K. (dalej: skarżący lub cudzoziemiec), obywatel [...], wystąpił do Wojewody Mazowieckiego (dalej: Wojewoda lub organ pierwszej instancji) z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu kontynuacji stacjonarnych studiów wyższych [...]. Decyzją z 1 kwietnia 2022 r. Wojewoda Mazowiecki udzielił cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia z terminem ważności do dnia 30 września 2023 r. (planowany termin zakończenia nauki).
W dniu 11 lipca 2022 r. do Wojewody Mazowieckiego wpłynęło pismo z [...] z informacją o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji pismem z 12 sierpnia 2022 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia udzielonego cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 7 września 2022 r., na podstawie art. 101 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach), cofnął cudzoziemcowi zezwolenie na pobyt czasowy.
W dniu 9 września 2022 r. skarżący złożył osobiście w siedzibie organu pierwszej instancji zaświadczenie z [...] z 31 sierpnia 2022 r. o przyjęciu go na studia stacjonarne drugiego stopnia na kierunku [...] na okres od 1 października 2022 r. do 30 września 2024 r.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca, decyzją z 15 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 7 września 2022 r. Szef Urzędu stwierdził, że z uwagi na skreślenie cudzoziemca z listy studentów [...], ustała przyczyna, dla której udzielono skarżącemu w dniu 1 kwietnia 2022 r. zezwolenia na pobyt czasowy. Uznał, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie ma art. 101 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, na podstawie którego organ pierwszej instancji był zobowiązany do cofnięcia stronie zezwolenia na pobyt czasowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że skarżący do wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożonego w dniu 22 grudnia 2021 r. dołączył zaświadczenie z [...] z 11 grudnia 2021 r. o kontynuacji przez niego studiów stacjonarnych. W zaświadczeniu tym wskazano, że skarżący został przyjęty na studia stacjonarne drugiego stopnia na kierunku [...] na zasadach odpłatności na okres od dnia 1 października 2020 r. do 30 września 2023 r. i kontynuuje te studia na 1 roku. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z powołanych dokumentów wynika, iż powodem udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Polski była kontynuacja studiów stacjonarnych na [...], nie zaś na jakiekolwiek innej uczelni. Istotnym jest fakt, że skarżący, co wynika z treści pisma Prodziekana Wydziału [...] z 30 czerwca 2022 r., skierowanego na podstawie art. 149 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach do Wojewody Mazowieckiego, został skreślony z listy studentów [...]. Z powyższego wynika, że przyczyna udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy ustała. Późniejsze zaświadczenie z 23 września 2022 r. o przyjęciu skarżącego na studia stacjonarne [...], nie może konwalidować braku przesłanki wyrażonej w art. 144 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wskazane przez cudzoziemca nowe okoliczności mogą stanowić podstawę do złożenia nowego wniosku w odrębnym postępowaniu. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji uznać należało za prawidłowe. Należy mieć na uwadze, że kategoryczne sformułowanie użyte w dyspozycji normy zawartej w art. 101 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach ("zezwolenie na pobyt czasowy cofa się cudzoziemcowi..."), w przypadku stwierdzenia okoliczności wymienionych w tej regulacji, zobowiązywało organ do podjęcia kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł cudzoziemiec. Wyrok zaskarżył w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 101 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 144 ustawy o cudzoziemcach, w związku z art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP), poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo dokonanej przez organ błędnej wykładni art. 101 pkt 1 i 2 i art. 144 ustawy o cudzoziemcach;
2. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 101 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 144 ustawy o cudzoziemcach, poprzez nieuchylenie przez Sąd pierwszej instancji decyzji z 15 grudnia 2022 r., pomimo niezastosowania przez organ drugiej instancji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w sytuacji, gdy w momencie orzekania przez organ odwoławczy skarżący spełniał przesłanki z art. 144 ustawy o cudzoziemcach i nie istniały już przesłanki z art. 101 pkt 1 i pkt 2 ustawy o cudzoziemcach;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP doprecyzowanym w art. 8, art. 7 oraz art. 81a w związku z art. 7a k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez organ w trakcie postępowania administracyjnego, zasady zaufania do organów państwa (władzy publicznej), zasady prawdy obiektywnej oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, z uwagi na zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji sytuacji, w której organ drugiej instancji nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym nie przeanalizował samych akt sprawy i załączonych do nich pism skarżącego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., pomimo błędnego zebrania i nierozpatrzenia przez organ materiału dowodowego, jak również nie odniesienie się do całokształtu materiału dowodowego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji sytuacji, w której organ uzupełniał w odpowiedzi na skargę zaskarżoną decyzję, między innymi, co do pominiętych przez organ drugiej instancji, a przesłanych na etapie doręczenia decyzji pierwszej instancji dowodów, zamiast prawidłowo uzasadnić zaskarżoną decyzję.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej cudzoziemiec oświadczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
2. W rozpoznawanej sprawie z uwagi na skreślenie skarżącego z listy studentów [...] cofnięto mu zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 101 pkt 1 w zw. z art. 144 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.
Zgodnie z art. 101 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, zezwolenie na pobyt czasowy cofa się cudzoziemcowi, gdy ustał cel pobytu, który był powodem udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.
Wskazane w art. 101 ustawy o cudzoziemcach przesłanki mają charakter ogólny, odnoszący się do wszystkich rodzajów zezwoleń na pobyt czasowy. Należy jednak pamiętać, że w przepisach ustawy o cudzoziemcach w odniesieniu do konkretnych zezwoleń przewidziane zostały także inne podstawy cofnięcia udzielonego cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy. Ustawodawca przewidział również, że stosowanie wskazanych w art. 101 ustawy o cudzoziemcach przesłanek cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy w niektórych przypadkach podlega modyfikacji. Zgodnie z art. 148 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach cudzoziemcowi można cofnąć zezwolenie, o którym mowa w art. 144, gdy został skreślony z listy studentów lub doktorantów. Przepis ten wskazuje na szczególną przesłankę umożliwiającą cofnięcie cudzoziemcowi zezwolenia w postaci skreślenia z listy studentów lub doktorantów. Wydawana w tym zakresie decyzja ma charakter uznaniowy, pozostawiając organowi rozstrzygającemu sprawę sposób jej załatwienia, pozwalając przy tym na uwzględnienie niezależnych od cudzoziemca okoliczności, które przyczyniły się do wydania przez organy uczelni wspomnianej decyzji o skreśleniu, jak np. choroba, wypadek losowy itp. Wydaje się jednak, że orzekając na podstawie tego przepisu, konieczne jest przede wszystkim wzięcie pod uwagę charakteru okoliczności stojących za skreśleniem z listy studentów – nie tylko w kontekście tego, czy były one zależne od cudzoziemca, czy przez niego niezawinione. Istotne jest przede wszystkim, czy okoliczności te świadczą jedynie o trudnych do przezwyciężania problemach w realizacji pojedynczych elementów programu studiów, czy też dowodzą, że cudzoziemiec studiów de facto nie odbywał lub je przerwał, np. zaprzestając uczęszczania na zajęcia lub nie podchodząc do obowiązkowych zaliczeń i egzaminów (P. Dańczak [w:] J. Chlebny (red.), Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, Warszawa 2020, s. 361).
3. W rozpoznawanej sprawie Szef Urzędu wydając zaskarżoną decyzję przyjął błędną podstawę prawną, gdyż oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 101 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Organ pierwszej instancji w podstawie prawnej decyzji z 7 września 2022 r. również wskazał art. 101 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przytoczył wprawdzie art. 148 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, uznał jednak, że wydana w rozpoznawanej sprawie decyzja jest tzw. decyzją związaną z uwagi na treść art. 101 ustawy o cudzoziemcach. Przepis art. 101 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach został nieprawidłowo zastosowany przez organy obu instancji, co niezasadnie zaakceptował Sąd pierwszej instancji. W zaskarżonym wyroku Sąd, w ślad za organami przyjął bowiem, że organy są zobowiązane do cofnięcia zezwolenia, o którym mowa w art. 144 ustawy o cudzoziemcach, w sytuacji, gdy cudzoziemiec został skreślony z listy studentów lub doktorantów. Decyzja o cofnięciu zezwolenia na pobyt czasowy w takiej sytuacji ma charakter uznaniowy, a zatem sposób załatwienia sprawy pozostawiony jest organowi. Biorąc pod uwagę treść art. 148 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach organy powinny dokładnie wyjaśnić fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć całokształt materiału dowodowego. W szczególności powinny wziąć pod uwagę charakter okoliczności, które przyczyniły się do wydania przez organy uczelni decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Odnieść powinny się również do złożonego przez cudzoziemca w dniu 9 września 2022 r. zaświadczenia z [...] o przyjęciu go na studia oraz oświadczeń cudzoziemca. Skarżący wskazał, że zmienił jedynie uczelnię, gdyż ze względów finansowych nie mógł dalej pobierać edukacji na [...]. Podkreślił również, że cała sytuacja związana ze skreśleniem go z listy studentów i przyjęciem na inną uczelnię miała miejsce w trakcie obowiązywania na terytorium Polski stanu zagrożenia epidemiologicznego.
Błędna podstawa prawna zaskarżonej decyzji spowodowała, że w rozpoznawanej sprawie nie badano w sposób prawidłowy przesłanki cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach. Niekorzystne dla skarżącego skutki prawne wywiedziono zatem jedynie z faktu nieprawidłowego zastosowania art. 101 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Mając na względzie powyższe okoliczności za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 101 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 144 ustawy o cudzoziemcach.
4. Ze wskazanych powodów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie i Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości, a także – ponieważ istota sprawy została uznana za dostatecznie wyjaśnioną – rozpoznał skargę uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zasądził w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania przed sądem pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 188 i art. 193 p.p.s.a.