II OSK 1624/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną J. A. i A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który uchylił decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie budynku. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której inwestor dokonał całkowitej rozbiórki budynku, podczas gdy pozwolenie na budowę przewidywało jedynie częściową rozbiórkę, a obiekt znajdował się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków. GINB uznał, że doszło do istotnego odstąpienia od projektu budowlanego i warunków pozwolenia na budowę, ale nie stwierdził nieważności decyzji. WSA w Warszawie uchylił decyzję GINB, uznając rażące naruszenie prawa. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Sąd podkreślił, że odstąpienie od warunków pozwolenia konserwatorskiego przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków jest w każdym przypadku odstąpieniem istotnym, a organy nadzoru budowlanego nie posiadają samodzielnych kompetencji do oceny skutków planowanych robót budowlanych dla układu urbanistycznego, które należą do właściwości organów ochrony konserwatorskiej. NSA zwrócił uwagę, że organy orzekające w sprawie niedostatecznie pochyliły się nad kwestią ochrony konserwatorskiej i autonomią postępowania konserwatorskiego. Sąd wskazał również, że przepis o braku możliwości stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie po upływie 5 lat nie ma zastosowania retroaktywnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia istotnego odstąpienia od projektu budowlanego w kontekście ochrony zabytków i autonomii postępowania konserwatorskiego.
Dotyczy specyficznej sytuacji obiektu wpisanego do rejestru zabytków (lub znajdującego się na obszarze wpisanym) oraz rozbiórki.
Zagadnienia prawne (3)
Czy całkowita rozbiórka budynku, podczas gdy pozwolenie na budowę przewidywało jedynie częściową rozbiórkę, stanowi istotne odstąpienie od projektu budowlanego i warunków pozwolenia na budowę, zwłaszcza w kontekście ochrony konserwatorskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, całkowita rozbiórka budynku, gdy pozwolenie na budowę przewidywało jedynie częściową rozbiórkę, stanowi istotne odstąpienie od projektu budowlanego i warunków pozwolenia na budowę, szczególnie gdy obiekt znajduje się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że odstąpienie od warunków pozwolenia konserwatorskiego przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków jest w każdym przypadku odstąpieniem istotnym. Organy nadzoru budowlanego nie posiadają samodzielnych kompetencji do oceny skutków planowanych robót budowlanych dla układu urbanistycznego, które należą do właściwości organów ochrony konserwatorskiej.
Czy decyzja o pozwoleniu na użytkowanie wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na akceptacji istotnego odstąpienia od projektu budowlanego i warunków pozwolenia (w tym konserwatorskich), może zostać stwierdzona jako nieważna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa, w tym w zakresie ochrony konserwatorskiej, uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że decyzja organu wydana bez uzyskania pozwolenia konserwatorskiego lub z naruszeniem jego warunków jest obarczona tak istotną wadą prawną, że uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego jako nieważnej, podjętej z rażącym naruszeniem prawa.
Czy przepis wprowadzający 5-letni termin do stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie ma zastosowanie do postępowań wszczętych przed jego wejściem w życie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie ma charakteru retroaktywnego i nie znajduje zastosowania w postępowaniach zakończonych przed dniem jego wejścia w życie.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że ustawodawca nie nadał przepisowi wprowadzającemu 5-letni termin do stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie charakteru retroaktywnego, w związku z czym nie znajduje on zastosowania w postępowaniach, które zostały zakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji.
Przepisy (32)
Główne
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
Pr. bud. art. 50 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 50 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 39 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 35 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 36a § ust. 5 pkt 6
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 59 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 59 § ust. 5
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
u.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.o.z. art. 3 § pkt 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Pr. bud. art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 35 § ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 36a § ust. 5b lit. b
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 59 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 57 § ust. 1- 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 39 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 33
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 34
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 39 § ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 2zzs4 § ust. 3
Pr. bud. art. 59h
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Pr. bud. art. 48 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 2 § ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 36a § ust. 5
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pr. bud. art. 36a § ust. 5 pkt 6
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Odstąpienie od warunków pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków należy traktować jako istotne odstąpienie od warunków pozwolenia na budowę.
Pr. bud. art. 59 § ust. 5
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Organ jest zobowiązany do odmowy udzielenia pozwolenia na użytkowanie, jeżeli inwestor nie spełnił wymagań określonych w art. 59 ust. 1 i 5 Pr. bud.
Pr. bud. art. 39 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Prowadzenie robót budowlanych przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków wymaga uzyskania pozwolenia konserwatora zabytków.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Całkowita rozbiórka budynku zamiast częściowej, przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków, stanowi istotne odstąpienie od projektu budowlanego i warunków pozwolenia na budowę. • Odstąpienie od warunków pozwolenia konserwatorskiego jest istotnym odstąpieniem od projektu budowlanego. • Organy nadzoru budowlanego nie posiadają kompetencji do oceny skutków robót budowlanych dla układu urbanistycznego. • Decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa, w tym przepisów o ochronie zabytków, podlega stwierdzeniu nieważności.
Odrzucone argumenty
Brak podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na ochronę interesu społecznego, pomimo że od wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie upłynęło niespełna 8 lat. • Uchylenie decyzji i wskazanie na rażące naruszenie prawa, mimo że inwestor wykonał prace, jakie organ nakazałby w ramach postępowania legalizacyjnego, a od wydania decyzji upłynęło niespełna 8 lat. • Sam rozebrany budynek nie był zabytkiem, w związku z czym nie doszło do samowolnej rozbiórki zabytku. • Zrealizowany budynek nie narusza warunków pozwolenia na budowę i nie jest niezgodny z projektem budowlanym.
Godne uwagi sformułowania
Należy bowiem odróżnić wykonywanie robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę, bądź zgłoszenia, czyli w warunkach samowoli budowlanej [...] od wykonywania tych robót z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę. • W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjne wprost sformułowano tezę, że odstąpienie od projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę w przypadku obiektu budowlanego wpisanego do rejestru zabytków jest w każdym przypadku odstąpieniem istotnym. • Postępowanie prowadzone przez wojewódzkiego konserwatora zabytków ma charakter autonomiczny i jest niezależne od innych postępowań. • Nie znajduje zatem uzasadnienia stanowisko, że Prawo budowlane może ograniczać, a co za tym idzie - pozbawiać zabytki ochrony, czy też sankcjonować jej naruszenie.
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący sprawozdawca
Paweł Miładowski
sędzia
Magdalena Dobek-Rak
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia istotnego odstąpienia od projektu budowlanego w kontekście ochrony zabytków i autonomii postępowania konserwatorskiego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obiektu wpisanego do rejestru zabytków (lub znajdującego się na obszarze wpisanym) oraz rozbiórki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem budowlanym a ochroną zabytków, pokazując, jak istotne odstępstwa od pozwolenia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, nawet po latach.
“Rozbiórka zabytku bez pozwolenia: NSA wyjaśnia, kiedy samowola budowlana prowadzi do nieważności decyzji.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.