II OSK 162/23

II OSK 162/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Akta stanu cywilnego
Sygn. powiązane
II SA/Wr 457/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-07-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 709
art. 1, art. 44 ust. 1, art. 50
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak, Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, sędzia WSA (del.) Anna Szymańska (spr.), Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Wr 457/21 w sprawie ze skargi D. D. na postanowienie Wojewody Dolnośląskiego z dnia 21 maja 2021 r. nr SOC-OP.6234.1.17.2021.MR w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 457/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA we Wrocławiu, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi D. D. (dalej: wnioskodawca, skarżący, skarżący kasacyjnie) na postanowienie Wojewody Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda) z 21 maja 2021 r. nr SOC-OP.6234.1.17.2021.MR w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia – oddalił skargę (pkt I.).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 22 marca 2021 r. (wpływ do organu) skarżący wystąpił o wydanie mu zaświadczenia stwierdzającego, że D. D. i K. D. są synami J. D. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nazwiskiem rodowym ojca jest nazwisko D., ale z niewiadomych przyczyn w akcie małżeństwa rodziców figuruje nazwisko D., dlatego on i brat noszą nazwisko D. Wyjaśnił, że żądane zaświadczenie jest niezbędne celem przedłożenia sądowi w sprawie spadkowej po ojcu, jak i w innych sprawach sądowych i urzędowych.
Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Zgorzelcu (dalej: Kierownik, organ pierwszej instancji) postanowieniem z 23 marca 2021 r. nr USC.5364.29.2021 odmówił wydania wnioskowanego zaświadczenia.
Wojewoda, zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 oraz art. 219 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) uchylił w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i odmówił wydania zaświadczenia. Wojewoda wskazał, że żaden z przepisów ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 709; dalej: p.a.s.c.) nie przewiduje możliwości wydania przez Kierownika zaświadczenia stwierdzającego, że dana osoba jest synem czy córką innej wskazanej osoby, a organ administracji publicznej nie może podejmować działań nieprzewidzianych w przepisach prawa. W konsekwencji Wojewoda stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie ma materialnoprawnych podstaw do wydania przez organ administracji publicznej zaświadczenia żądanego przez wnioskodawcę. W tej sytuacji Kierownik po otrzymaniu wniosku winien wydać postanowienie o odmowie wydania wnioskodawcy zaświadczenia (w ogóle), a nie o odmowie wydania zaświadczenia określonej treści.
WSA we Wrocławiu we wskazanym na wstępie wyroku z 7 lipca 2022 r. stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd wojewódzki podzielił stanowisko Wojewody. W pierwszej kolejności przypomniano przepisy regulujące wydawanie zaświadczeń. Następnie podniesiono, że stosownie do art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Dalej, że p.a.s.c. nie przewidują możliwości wydania zaświadczenia potwierdzającego, że konkretna osoba jest synem bądź córką innej osoby.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości. Ponadto w powiązaniu z tym wyrokiem i w związku z zarzutem nieważności postępowania, zaskarżono również postanowienie starszego referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z 15 października 2021 r. sygn. akt II SPP/Wr 54/21, którym umorzono postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu (wniosek z 29 września 2021 r.). We wskazanym zakresie zaskarżenia - obejmującym zarówno wyrok bezpośrednio, jak i obejmującym wyrok w powiązaniu z postanowieniem z 15 października 2021 r., jako powodującymi sumarycznie nieważność postępowania – zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów procesowych mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 244 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przy czym: a) przez niewłaściwe zastosowanie, w efekcie niezastosowaniu tego przepisu w sprawie w uwzględnieniu tego, że ten przepis przyznaje stronie dwa prawa, tj. prawo do wskazania we wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu konkretnego prawnika oraz powiązanego z tym prawem integralnie z nim związanego prawa strony do wyznaczenia (przydzielenia) stronie tego wskazanego przez nią prawnika do sprawy objętej wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; b) wskutek jego błędnej wykładni poprzez wadliwe przyjęcie, że właściwą okręgową radą adwokacką (radą okręgowej izby radców prawnych) w rozumieniu tego przepisu jest ta okręgowa rada adwokacka (rada okręgowej izby radców prawnych, która działa na obszarze właściwości miejscowej sądu ustanawiającego pełnomocnika z urzędu;
2) art. 253 § 1 p.p.s.a., przy czym: a) wskutek jego błędnej wykładni poprzez wadliwe przyjęcie, że właściwą okręgową radą adwokacką (radą okręgowej izby radców prawnych) w rozumieniu tego przepisu jest ta okręgowa rada adwokacka (rada okręgowej izby radców prawnych, która działa na obszarze właściwości miejscowej sądu ustanawiającego pełnomocnika z urzędu; b) przez niewłaściwe zastosowanie w efekcie dokonania wadliwego przesłania przez sąd postanowienia z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SPP/Wr 54/21 do wykonania do Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu, zamiast do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, jako właściwej;
3) art. 253 § 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie;
4) art. 1173 § 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1575 ze zm.; dalej: k.p.c.) wskutek jego błędnej wykładni poprzez wadliwe przyjęcie, że właściwą okręgową radą adwokacką (radą okręgowej izby radców prawnych) w rozumieniu tego przepisu jest ta okręgowa rada adwokacka (rada okręgowej izby radców prawnych), która działa na obszarze właściwości miejscowej sądu ustanawiającego pełnomocnika z urzędu;
5) art. 7 do 9 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek niezastosowania - przy rozpatrywaniu sprawy - zasad ustanowionych tymi przepisami, a w tym wskutek złamania ustanowionej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady o prowadzeniu przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;
6) art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie;
7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek niezastosowania tego przepisu celem uchylenia zaskarżonego, postanowienia Wojewody, które jest wadliwe;
8) art. 151 p.p.s.a. a contrario wskutek nieuwzględnienia uzasadnionej skargi i jej oddalenia;
9) art. 44 p.a.s.c. wskutek jego błędnej wykładni w efekcie nieuprawnionego przyjęcia, że treść tego przepisu wyłącza możliwość wydania przez USC zaświadczenia poświadczającego, że dana osoba jest synem, czy córką innej osoby; 10) art. 217 k.p.a., przy czym: a) wskutek jego błędnej wykładni poprzez wadliwe przyjęcie, że przepis ten nie jest przepisem prawa administracyjnego materialnego; b) przez niewłaściwe zastosowanie w efekcie bezpodstawnego uznania przez sąd, że ten przepis nie ma zastosowania w sprawie w celu wydania zaświadczenia w przedmiocie poświadczenia przez USC, że dana osoba jest dzieckiem (tu synem) innej osoby;
11) art. 218 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie w efekcie bezpodstawnego uznania przez sąd, że ten przepis nie ma zastosowania w sprawie w celu wydania zaświadczenia w przedmiocie poświadczenia przez USC, że dana osoba jest dzieckiem (tu synem) innej osoby;
12) art. 218 § 2 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie w efekcie bezpodstawnego uznania przez sąd, że ten przepis nie ma zastosowania w sprawie dla przeprowadzenia przez USC postępowania wyjaśniającego do zebrania danych z będących w posiadaniu USC ewidencji rejestrów i innych danych umożliwiających wydanie zaświadczenia w przedmiocie poświadczenia przez USC, że dana osoba jest dzieckiem (tu synem) innej osoby;
13) art. 219 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie w efekcie bezpodstawnego uznania przez sąd, że rozpatrujące sprawę organy administracyjne słusznie zastosowały ten przepis, celem odmowy wydania zaświadczenia w przedmiocie poświadczenia przez USC, że dana osoba jest dzieckiem (tu synem) innej osoby (organ I instancji) lub celem odmowy wydania zaświadczenia w ogóle (organ II instancji);
14) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 217, art. 218, art. 219 k.p.a. w efekcie bezpodstawnego uznania przez sąd, że w świetle art. 7 Konstytucji RP rozpatrujące sprawę organy administracyjne prawidłowo działały w sprawie i finalnie odmówiły wydania zaświadczenia w przedmiocie poświadczenia przez USC, że dana osoba jest dzieckiem (tu synem) innej osoby.
Skarżący kasacyjnie stwierdził, że w zakresie postępowania w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej, zakończonego zaskarżonym wyrokiem, zachodzi nieważność postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 w zw. z art. 244 § 3 p.p.s.a., ponieważ wyznaczani do niniejszej sprawy pełnomocnicy z urzędu nie nabywali należytego umocowania do reprezentowania skarżącego, a tym samym w tej sprawie występuje przypadek, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Ponadto na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w ogólności, a w szczególności - m.in. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 244 § 3 i art. 253 § 1 p.p.s.a., gdyż niezależnie od tego, że do niniejszej sprawy byli wyznaczani pełnomocnicy z urzędu, to strona była w tej sprawie pozbawiona swych praw oraz możności ich obrony.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; uchylenie postanowienia starszego referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z 15 października 2021 r. sygn. akt II SPP/Wr 54/21 wobec wadliwości tego orzeczenia; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych powiększonych o stawkę podatku od towarów i usług, które to koszty zastępstwa prawnego odbierze od skarżonego organu radca prawny W. R. oraz w przypadku, gdyby skarga kasacyjna nie została uwzględniona o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ skarżący jest osobą ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności i orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS) i żyje z renty.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Kluczowy zarzut nieważności postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Skarżący kasacyjnie wiąże ten przepis z art. 244 § 3 p.p.s.a., stosownie do którego, jeżeli strona we wniosku o prawo pomocy wskazała adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego właściwa rada w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym czy rzecznikiem patentowym wyznaczy pełnomocnika wskazanego przez stronę. Strona wykłada ten przepis w taki sposób, że niewyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych (OIRP) we Wrocławiu wnioskowanego przez nią pełnomocnika tj. r.pr. W. R. jest równoważne z nienależytym umocowaniem. Należy jedynie nadmienić, że wyznaczani przez OIRP we Wrocławiu pełnomocnicy konsekwentnie byli odrzucani przez skarżącego tj. pełnomocnictwa były im wypowiadane (r.pr. M. K. oraz r.pr. F. F.). Stanowisko skarżącego kasacyjnie jest niezasadne.
Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Brak "należytego umocowania" pełnomocnika występuje zarówno wtedy, gdy jako pełnomocnik podejmowała czynności osoba, która w ogóle pełnomocnikiem być nie mogła, jak i wówczas, gdy w tym charakterze występowała osoba, która mogła być pełnomocnikiem, lecz istniały braki w zakresie udzielenia pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 5 lutego 2025 r. sygn. II GSK 1579/21). W piśmiennictwie również wskazuje się, że "nienależyte umocowanie" pełnomocnika strony stanowiące przesłankę nieważności postępowania może polegać m.in. na dopuszczeniu do udziału w postępowaniu w charakterze pełnomocnika strony osoby, która nie może być pełnomocnikiem ani na podstawie art. 35 p.p.s.a., ani przepisów szczególnych (zob.; H. Knysiak-Sudyka (w:) Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz i orzecznictwo, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 183; M. Romańska (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 35). Tymczasem dwaj kolejno wyznaczeni przez OIRP we Wrocławiu pełnomocnicy są osobami wykonującymi zawód radcy prawnego i nie stwierdzono, aby wystąpiły jakiekolwiek okoliczności wyłączające te osoby z wykonywania zawodu, jak choćby zawieszenie w wykonywaniu czynności.
Z drugiej strony nie wystąpiła także sytuacja, aby wystąpiły braki w pełnomocnictwie lub treść jego nie była adekwatna do sprawy. Referendarz sądowy w WSA we Wrocławiu postanowieniem z 5 sierpnia 2021 r. (sygn. akt II SPP/Wr 54/21) przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Postanowienie to jest prawomocne, zostało doręczone bezpośrednio skarżącemu 16 sierpnia 2021 r. Ustanowienie pełnomocnika w ramach pomocy prawnej jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnikowi pełnomocnictwa (art. 244 § 2 p.p.s.a.), czyli stosunek pełnomocnictwa nawiązuje się z chwilą uprawomocnienia się wydanego przez referendarza sądowego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie. Trudno zatem na tym etapie doszukiwać się braków formalnych, czy nieprawidłowości w treści tego pełnomocnictwa.
Oznacza to, że pełnomocnik wyznaczony w ramach pomocy prawnej, mimo, że personalnie nie był akceptowany przez skarżącego kasacyjnie, w rozumieniu procesowym należycie był umocowany do prowadzenia tej sprawy, co wyklucza nieważność postępowania sądowego z przyczyny jw.
Jako nieuzasadniony należało ocenić zarzut nieważności na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 244 § 3 i art. 253 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym przepisem nieważność postępowania sądowego zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Skarżący kasacyjnie ponownie wiąże ten zarzut z faktem, że nie został wyznaczony do prowadzenia niniejszej sprawy pełnomocnik przez niego wybrany. W tym miejscu należy przywołać dotychczasowe orzecznictwo dotyczące przesłanki nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie strony możności obrony praw, gdzie NSA wskazuje, że pozbawienie strony możności obrony swoich praw, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje sytuacje, gdy strona, z powodu wadliwych czynności procesowych sądu i (lub) strony przeciwnej, nie mogła brać i nie brała udziału nie tylko w toku całego postępowania, ale także w jego istotnej części (vide np. wyrok NSA z 6 lutego 2025 r. sygn. akt II GSK 87/20). Przede wszystkim drugi wyznaczony przez OIRP we Wrocławiu r.pr. F. F. w miejsce pełnomocnik r.pr. M. K. przynajmniej od 1 marca 2022 r. był nowym pełnomocnikiem. WSA we Wrocławiu rozpoznał skargę strony na postanowienie Wojewody na posiedzeniu uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) i odpis wydanego wyroku został doręczony pełnomocnikowi r.pr. F. F. (k. 119 akt sądowych). Strona zatem była reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, który podjął dalsze czynności procesowe zgodnie ze swoją wiedzą tj. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k.121-122 akt sądowych). Skarżący kasacyjnie natomiast dopatruje się naruszenia tego przepisu ze względu na fakt, że pełnomocnikiem była osoba, której nie wybrał skarżący, lecz została wyznaczona przez OIRP we Wrocławiu niezgodnie z jego oczekiwaniami. Tymczasem nie można tego wiązać z obiektywnym miernikiem staranności, którego musi dochować każdy profesjonalny pełnomocnik. Strona nie była tym samym pozbawiona możności obrony swych praw, gdyż w toku całego postępowania była reprezentowana przez kolejno dwóch profesjonalnych pełnomocników, wyznaczonych przez OIRP we Wrocławiu.
Oznacza to, że zarzut nieważności postępowania jest niezasadny.
Nie były także zasadne zarzuty naruszenia przepisów procesowych i materialnych.
Kluczowe w tym aspekcie były zarzuty naruszenia art. 244 § 3 oraz art. 253 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wywodzi z nich swoje podmiotowe uprawnienie, aby właściwa rada wyznaczyła personalnie wybranego przez niego pełnomocnika. Po pierwsze art. 244 § 3 p.p.s.a. nie stanowi podstawy prawnej do skutecznego żądania wybranego konkretnego pełnomocnika. Przepis ten nie może być bowiem traktowany jako równoważny prawu wyboru takiego pełnomocnika. Przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego jedynie gwarantuje profesjonalną obsługę prawną osobie, która nie ma możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Jest natomiast możliwe uwzględnienie takiego wniosku, ale decyzja w tym przedmiocie została pozostawiona uznaniu organu samorządu radcowskiego, o czym świadczy użycie pojęcia "w miarę możliwości". Tymczasem skarżący interpretuje w/w przepis jako jego bezwzględne prawo pozyskania w charakterze pełnomocnika procesowego radcy prawnego, którego akceptuje i ma do niego zaufanie. Zdaniem NSA taka wykładnia jest błędna. OIRP we Wrocławiu nie była związana prośbą skarżącego, a w konsekwencji mogła wyznaczyć inną osobę do prowadzenia niniejszej sprawy.
Spór kluczowy jednak w tej sprawie polega nie tyle na niewyznaczeniu przez OIRP we Wrocławiu r.pr. W. R., co na rozumieniu pojęcia "właściwa rada okręgowej izby radców prawnych", użytego w art. 244 § 3 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie twierdzi, że po pierwsze WSA we Wrocławiu powinien wskazać w postanowieniu konkretną izbę radców prawnych, po drugie może to być izba spoza obszaru właściwości sądu administracyjnego. Zdaniem NSA właściwym organem samorządu zawodowego w przypadku adwokatów i radców prawnych jest ta rada, której terytorium działania obejmuje swoim zasięgiem obszar właściwości sądu administracyjnego, przed którym ma się toczyć lub już toczy się sprawa, w której przyznano stronie fachowego pełnomocnika (vide komentarz do p.p.s.a. pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, CH BECK, Warszawa 2017 r., str. 1102, postanowienie NSA z 17 września 2012 r. sygn. akt II FZ 727/12, postanowienie WSA w Poznaniu z 2 lipca 2019 r. sygn. akt III SPP/Po 46/19). Taka wykładnia jest wynikiem także brzmienia art. 253 § 3 p.p.s.a. Przepis ten ogranicza działanie pełnomocników poza siedzibą sądu orzekającego i przewiduje możliwość wyznaczenia pełnomocnika z innej miejscowości. Umiejscowienie zatem pełnomocnika w mieście, w którym ma siedzibę sąd orzekający jest zasadą. Z tych też powodów został wyznaczony r.pr. W. R. z OIRP w Warszawie do reprezentacji przed Trybunałem Konstytucyjnym z racji tego, że sąd konstytucyjny ma siedzibę w Warszawie oraz przed Sądem Najwyższym (k.151 akt sądowych). Miejsce wykonywania zawodu ma istotne znaczenie przy wyznaczaniu, a przez to także przy ustanawianiu, pełnomocnika z urzędu dla strony postępowania sądowoadministracyjnego (art. 253 § 1 i § 3 p.p.s.a.). Obowiązek świadczenia pomocy prawnej z urzędu ma ustawowo określony zasięg terytorialny. Radca prawny nie ma obowiązku podejmowania czynności poza siedzibą sądu orzekającego. Gdy zachodzi taka konieczność, właściwa rada okręgowej izby radców prawnych, na wniosek wyznaczonego radcy prawnego, ma obowiązek wyznaczyć radcę prawnego z innej miejscowości (art. 253 § 3 p.p.s.a.). Oczekiwanie zatem skarżącego, aby OIRP w Warszawie wyznaczyła znanego mu osobiście z innych spraw pełnomocnika nie znajduje oparcia w przepisach. Natomiast OIRP we Wrocławiu nie mogła nałożyć takiego obowiązku na osobę, która nie jest członkiem tej izby. Tym samym wybór radcy prawnego na pełnomocnika z urzędu w konkretnej sprawie, należał wyłącznie do OIRP we Wrocławiu i izba ta wyznaczyła osoby ze swego grona.
Jako bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia przepisów k.p.c. bowiem procedura sądowoadministracyjna jest autonomiczna i posiada własne regulacje.
Jako niezasadny jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. bowiem sąd wojewódzki rozstrzygał w granicach sprawy jaką było postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia na podstawie p.a.s.c.
Przechodząc do istoty niniejszej sprawy, jaką jest niedopuszczalność wydania przez organ I instancji zaświadczenia, że D. D. i K. D. są synami J. D., to zarzuty skargi kasacyjnej są bezzasadne.
Na wstępie rozważań przytoczyć należy treść art. 217 § 2 k.p.a., zgodnie z którym "zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego". Stosownie zaś do art. 218 § 1 k.p.a. w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ przed wydaniem zaświadczenia może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (§ 2).
Jak wyjaśnia doktryna prawnicza, wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną, polegającą na urzędowym potwierdzeniu obiektywnie istniejącego stanu rzeczy, dotyczącego faktów lub prawa, a nie indywidualnym aktem administracyjnym (zob. np. M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 217). Postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia więc tylko pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia, bo główną rolę - art. 218 tej ustawy - przypisuje danym wynikającym z ewidencji, rejestru, wykazu, zbioru dokumentów lub zbioru danych utrwalanych innymi technikami, a będących w posiadaniu organu. Celem postępowania wyjaśniającego jest zgodnie z powyższym zbadanie okoliczności wynikających już z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, jak też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany. Nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2014 r. I OSK 1518/12, wyrok NSA z 28 sierpnia 2013 r. I OSK 605/12, wyrok NSA z 27 października 2015 r. I OSK 674/14). Jak trafnie stwierdził WSA we Wrocławiu przyjmuje się, że "zaświadczenia nie są aktami administracyjnymi, lecz czynnościami faktycznymi, ponieważ nie są oświadczeniami woli, lecz wiedzy. Jeżeli zaświadczenie jest urzędowym potwierdzeniem istnienia określonego stanu prawnego lub faktów, to przy jego pomocy organ stwierdza, co mu wiadome, nie rozstrzyga jednak żadnej sprawy" (por. C. Banasiński, D. Szafrański, Zaświadczenie jako warunek złożenia wniosku o podjęcie działalności koncesjonowanej, Monitor Prawny 1996/7/241).
Niezależnie od uregulowanych w k.p.a. zasad dotyczących wydawania zaświadczeń, należy także uwzględnić stosowne przepisy materialnoprawne, z których wynika obowiązek potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w formie zaświadczenia, w tym wypadku p.a.s.c. Ustawa ta zaś nie przewiduje wydawania takich zaświadczeń. Zgodnie z art. 1 p.a.s.c ustawa reguluje zasady i tryb rejestracji stanu cywilnego oraz dokonywania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego.
Zgodnie z art. 44 ust. 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z rejestru stanu cywilnego: 1) odpisy zupełne i odpisy skrócone aktów stanu cywilnego; 2) zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby oraz 3) zaświadczenia o stanie cywilnym. Zaświadczenie o stanie cywilnym zawiera nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia osoby, której stanu cywilnego dotyczy, płeć, imiona oraz nazwiska rodowe rodziców oraz oznaczenie stanu cywilnego jako sytuacji osoby w odniesieniu do małżeństwa (art. 49 ust. 2 p.a.s.c).
Natomiast drugi rodzaj zaświadczeń, które może wydawać kierownik stanu cywilnego to zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby. Zawiera ono oznaczenie wnioskodawcy; informację o sporządzonych aktach stanu cywilnego wskazanej osoby; informację o zamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego przypiskach przy akcie wskazanej osoby lub treść tych przypisków; informację o zamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby lub treść tych danych, z wyłączeniem danych zawartych w akcie stanu cywilnego oraz danych zawartych w rejestrze uznań oraz informację o niezamieszczeniu w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby lub przypisków przy akcie wskazanej osoby (art. 50 p.a.s.c). Oznacza to, że zaświadczenie nie jest właściwym dokumentem, aby ustalić stan pokrewieństwa między określonymi osobami. Odnotowuje jedynie przypiski przy akcie, informacje o danych dotyczących wskazanej osoby oraz treść tych danych, z wyłączeniem danych zawartych w akcie stanu cywilnego oraz danych zawartych w rejestrze uznań. Cel, który ma realizować zaświadczenie może być natomiast spełniony poprzez akt urodzenia skarżącego, bowiem odpis skrócony aktu urodzenia zawiera m.in. nazwiska rodowe i imiona rodziców.
Organy działały na podstawie i w granicach prawa, co słusznie zreasumował sąd wojewódzki.
Na zakończenie należy stwierdzić, że stosownie do art. 191 p.p.s.a. NSA na wniosek strony rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie.
Skarżący podnosi w tym zakresie postanowienie referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z 15 października 2021 r. sygn. akt II SPP/Wr 54/21, którym umorzono postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu (wniosek z 29 września 2021 r.). Tymczasem postanowienie referendarza jest zaskarżalne sprzeciwem (art. 259 § 1 p.p.s.a.) i tym samym podlega odrębnemu trybowi zaskarżenia. Jako takie nie mieści się w granicach stosowania art. 191 p.p.s.a. Celem zaś przepisu art. 191 p.p.s.a. jest weryfikacja rozstrzygnięć wydanych przez sąd wojewódzki, które z racji niedopuszczalności zażalenia nie mogły zostać skontrolowane. Poza wszystkim kontrole takich postanowień sprawuje sąd wojewódzki w osobie sędziego. Sąd orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 p.p.s.a.). Nadto postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w następstwie wniesionego sprzeciwu, nie mieści się w katalogu postanowień, o których mowa w art. 191 p.p.s.a. (vide postanowienie NSA z 23 listopada 2017 r. sygn. akt I FZ 304/17).
Mając powyższe na uwadze zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i skutkowały jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.