II OSK 1581/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-11-26
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona zabytkówewidencja zabytkówwojewódzka ewidencja zabytkówkarta ewidencyjna zabytkuprawo własnościczynny udział stronypostępowanie administracyjneNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, potwierdzając, że włączenie budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków było wadliwe z powodu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków od wyroku WSA w Krakowie, który stwierdził bezskuteczność czynności polegającej na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. NSA oddalił skargę, uznając, że WSA prawidłowo stwierdził naruszenie prawa poprzez brak zapewnienia czynnego udziału właścicieli w postępowaniu, co jest sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków od wyroku WSA w Krakowie, który uznał za bezskuteczną czynność sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku i włączenia budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżąca nabyła nieruchomość, dowiedziała się o jej włączeniu do ewidencji i wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. WSA w Krakowie stwierdził, że sporządzona karta ewidencyjna jest niewystarczająca i nie wyjaśnia wartości uzasadniających wpis. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że procedura włączenia do ewidencji zabytków musi zapewniać czynny udział właścicieli, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego P 12/18, który uznał podobne przepisy za niekonstytucyjne w zakresie naruszającym prawo własności. NSA uznał, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu było wystarczającym powodem do stwierdzenia bezskuteczności czynności, niezależnie od merytorycznej zasadności wpisu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, czynność ta może zostać uznana za bezskuteczną, jeśli organ nie zapewnił właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu, co jest sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.

Uzasadnienie

NSA uznał, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, polegające na braku możliwości zajęcia stanowiska przez właściciela w kwestii wpisu nieruchomości do ewidencji zabytków, jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

ustawa o ochronie zabytków art. 22 § ust. 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Sąd uznał przepis za sprzeczny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie zapewnia czynnego udziału właściciela w postępowaniu.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia prawa własności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 53 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przed wniesieniem skargi na czynność organu do sądu administracyjnego należy wezwać ten organ do usunięcia naruszenia prawa w terminie czternastu dni od dnia, w którym strona dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o jej podjęciu. W przypadku uchybienia temu terminowi sąd może jednak ją rozpoznać, jeżeli uzna, że uchybienie to nastąpiło bez winy strony.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przedmiotem skargi mogą być czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

rozporządzenie Ministra w sprawie prowadzenia rejestru zabytków art. 10 § § 10

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych i wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

p.p.s.a. art. 150

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Stwierdzenie bezskuteczności czynności organu.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 53 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Termin do wniesienia skargi na czynność organu.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 90 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 art. 15 zzs4

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym przy włączaniu budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Niezgodność procedury włączania do ewidencji zabytków z Konstytucją RP w zakresie naruszenia prawa własności (na podstawie wyroku TK P 12/18). Zachowanie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa przez nową właścicielkę nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących terminu do złożenia skargi. Zarzut dowolnej oceny materiału dowodowego. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Godne uwagi sformułowania

osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Nadrzędne cele, jakimi są pielęgnacja dziedzictwa narodowego oraz ochrona dóbr kultury nie upoważniają bowiem ustawodawcy do wprowadzania lub utrzymywania ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które byłyby sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się o zamiarze wpisania jej przez organ do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym ani zakwestionowania działań podejmowanych przez organ.

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący sprawozdawca

Mirosław Gdesz

sędzia

Grzegorz Antas

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach dotyczących ograniczenia prawa własności, oraz zgodność procedur ewidencyjnych z Konstytucją RP."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej procedury włączania do wojewódzkiej ewidencji zabytków, ale jego zasady mogą być stosowane analogicznie do innych postępowań administracyjnych, gdzie naruszono prawo strony do obrony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony własności i praw obywatelskich w kontekście ochrony dziedzictwa narodowego, z odwołaniem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Czy wpisanie budynku do ewidencji zabytków może naruszyć Twoje prawo własności? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1581/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Sygn. powiązane
II SA/Kr 1416/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-01-30
Skarżony organ
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mirosław Gdesz sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 1416/22 w sprawie ze skargi K.B. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2011 r. w przedmiocie sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku i włączenia budynku [...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie na rzecz K.B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 30 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 1416/22, stwierdził bezskuteczność czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2011 r. polegającej na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku położonego przy ul. [...] w B. do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 31 sierpnia 2022 r. K.B. (dalej również: skarżąca) stała się właścicielką nieruchomości położonej przy ul. [...] w B. na mocy umowy darowizny. Poprzednicy prawni skarżącej przekazali jej wówczas dokumenty dotyczące wspomnianej nieruchomości, z których to dowiedziała się, iż przekazana jej nieruchomość włączona jest do gminnej ewidencji zabytków miasta B. (dalej: GEZ). Co więcej, włączenie obiektu do GEZ nastąpiło na podstawie wskazań Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie (dalej: organ), który objął go ochroną konserwatorską. Nieruchomość przy ul. [...] w B. została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej: WEZ) na podstawie czynności materialno-technicznej polegającej na utworzeniu karty ewidencyjnej obiektu w sierpniu 2011 r. Nieruchomość nie jest wpisana do rejestru zabytków. Poprzednicy prawni skarżącej mieli uzyskać te informacje przypadkowo, a następnie w wyniku pytań skierowanych do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Nikt ich nie poinformował ani przed wpisem, ani później o tym, że budynek pozostawał w polu zainteresowania konserwatora. Pismem z 8 lipca 2020 r. wnieśli oni skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (dalej: WSA w Krakowie lub Sąd pierwszej instancji) na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2011 r. w przedmiocie sporządzenia karty ewidencyjnej budynku przy ul. [...] i włączenia jej do WEZ. WSA w Krakowie, postanowieniem z 1 grudnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Kr 925/20) odrzucił tę skargę wskazując, że przed jej złożeniem nie wezwano organu do usunięcia naruszenia prawa. Od tego postanowienia nie została złożona skarga kasacyjna.
Pismem z 7 września 2022 r. skarżąca, jako nowa właścicielka nieruchomości, wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na sporządzeniu i włączeniu karty ewidencyjnej budynku położonego przy ul. [...] w B. do WEZ. Pismem z 6 października 2022 r. organ udzielił odpowiedzi w tej sprawie. Pismo nie zostało odebrane przez skarżącą mimo powtórnego awiza pocztowego.
K.B. wniosła skargę do WSA w Krakowie na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2011 r. polegającą na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku położonego przy ul. [...] w B. do WEZ.
W wyniku realizacji zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 22 grudnia 2022 r. strony zostały poinformowane, że "[w] związku ze zmianą art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych" (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19), "wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) [...] w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (rozprawa zdalna), z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Strony zostały także wezwane do podania, czy wnoszą o "przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a jeżeli tak, to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP (jeśli strona dotychczas takiego adresu nie wskazała) – w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej" (k. 64–66 akt). W odpowiedzi skarżąca, pismem z 11 stycznia 2023 r., wniosła o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość (k. 72 akt). Organ pozostawił pismo WSA w Krakowie bez odpowiedzi. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 20 stycznia 2023 r. (k. 78 akt) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze względu na datę zaskarżonej czynności w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 52 i art. 53 p.p.s.a. w ich brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Uznał on także, że zarówno termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jak i termin wniesienia skargi zostały zachowane.
WSA w Krakowie, stwierdzając bezskuteczność zaskarżonej czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, uznał za zasadny zarzut naruszenia prawa poprzez niewyjaśnienie powodów, dla których budynek położony przy ul. [...] w B. uznano za zabytek. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza bowiem, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn ją uzasadniających, jak również udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Zdaniem WSA w Krakowie sporządzona dla nieruchomości karta ewidencyjna jest niewystarczająca. Wynika z niej wyłącznie lokalizacja budynku oraz sformułowanie, że jest to dom związany z rozwojem miasta B., który nastąpił w latach 50 XX w. w związku z otwarciem zakładów górniczych. Sam fakt, że wskazany budynek jest przykładem typowego, skromnego domku mieszkalnego o prostej bryle nie oznacza natomiast jeszcze, że posiada on wartości historyczną artystyczną lub naukową.
Skargę kasacyjną złożył Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie zaskarżając wyrok w całości. Podniesiono w niej, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzuty naruszenia:
I. prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840 ze zm.; dalej: ustawa o ochronie zabytków) w zw. z § 10 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych i wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem ( Dz. U. Nr 113, poz. 661; dalej: rozporządzenie Ministra w sprawie prowadzenia rejestru zabytków) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w karcie ewidencyjnej zabytku Wojewódzki Konserwator Zabytków ma obowiązek wykazania, jakie elementy konstrukcyjne pozwalają na wpis obiektu na listę zabytków oraz jakie wartości historyczne, artystycznej bądź naukowe uzasadniają jego dokonanie. Powyższe doprowadziło natomiast do błędnego zastosowania art. 150 p.p.s.a poprzez stwierdzenia bezskuteczności włączenia do WEZ karty ewidencyjnej budynku.
II. przepisów postępowania, tj.:
1) art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie do rozpoznania skargi na czynność, której termin na złożenie upłynął, w momencie gdy Sąd pierwszej instancji powinien odmówić wszczęcia postępowania;
2) art. 131 § 1 w zw. z art. 146 § 1 z zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z dowolną a nie swobodną oceną materiału dowodowego, w tym niedostatecznym rozpatrzeniem materiału dowodowego przedstawionego w toku postępowania, obejmującego m.in. uzasadnienie wpisu budynku do WEZ zawarte w odpowiedzi na skargę. Powyższe skutkowało uznaniem, że nie zostało udowodniona zasadność wpisania nieruchomości do WEZ w momencie, gdy w karcie wskazano na cechy budynku oraz jego historię uzasadniające jego wpis do WEZ;
3) art. 131 § 1 w zw. z art. 146 § 1 z zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z dowolną a nie swobodną oceną materiału dowodowego, w tym niedostatecznym rozpatrzeniem materiału dowodowego przedstawionego w toku postępowania. Powyższe skutkowało stwierdzeniem, że skarżąca dowiedziała się o wpisie do rejestru zabytków w dniu nabycia nieruchomości. Z ustaleń sprawy wynika natomiast, że wiedziała ona o wpisie nieruchomości przed przyjęciem darowizny, przez co niezasadnie uznano, iż skarżąca wniosła skargę z zachowaniem terminu;
4) art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 w związku z rozpoznaniem sprawy na posiedzeniu niejawnym, w momencie gdy zasadą jest rozpatrywanie spraw na posiedzeniach jawnych z udziałem stron. Uniemożliwiło to wykazanie przesłanek wpisania nieruchomości do WEZ w momencie, gdy ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 wprowadzała możliwość przeprowadzenia rozprawy zdalnie i nie zmieniała zasady rozpatrywania spraw na jawnych posiedzeniach. Powyższe doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd pierwszej instancji braku zasadności wpisu nieruchomości do WEZ.
Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie. Organ wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w pierwszej i drugiej instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Organ jednocześnie wystąpił o przeprowadzenie sprawy na rozprawie i przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność stron.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyrok odpowiada prawu.
2. Na wstępie należy zauważyć, że organ, w wyniku omyłki pisarskiej, błędnie wskazał w skardze kasacyjnej jako podstawę zaskarżenia naruszenie m.in. art. 131 § 1 p.p.s.a. Przepis o takiej jednostce redakcyjnej nie stanowi części wskazanej ustawy. Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika natomiast, że intencją organu było wskazanie naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a.
3. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 53 § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi była czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z 8 sierpnia 2011 r. polegająca na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku położonego przy ul. [...] w B. do WEZ. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem uznał, że do oceny warunków dopuszczalności skargi na wspomnianą czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie zastosowanie miały przepisy art. 53 § 2 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a. w ich brzmieniu sprzed nowelizacji. Zgodnie z tym ostatnim przed wniesieniem skargi na czynność organu do sądu administracyjnego należy wezwać ten organ do usunięcia naruszenia prawa w terminie czternastu dni od dnia, w którym strona dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o jej podjęciu. W przypadku uchybienia temu terminowi sąd, po wniesieniu skargi, może jednak ją rozpoznać, jeżeli uzna, że uchybienie to nastąpiło bez winy strony. WSA w Krakowie prawidłowo ustalił, że zarówno termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jak i termin wniesienia skargi zostały zachowane. Skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa pismem z 7 września 2022 r., a zatem niezwłocznie po nabyciu nieruchomości na mocy umowy darowizny (akt notarialny z 31 sierpnia 2022 r.). Dopiero wówczas posiadała ona wymagany przepisami prawa interes prawny do wniesienia środka zaskarżenia od czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie polegającej na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku położonego przy ul. [...] w B. do WEZ. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest, co do zasady, każdy, kto ma w tym interes prawny. Wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa stanowiło natomiast jeden z warunków formalnych skutecznego wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu wskazującego na to, iż skarżąca dowiedziała się lub też mogła się dowiedzieć się o czynności włączenia nabytej przez nią nieruchomości do WEZ wcześniej niż wynika to z jej oświadczenia (uzasadnienie skargi do WSA w Krakowie, k. 4 akt). Dowodem tym nie może być również, wniesiona przez poprzedników prawnych skarżącej, skarga do WSA w Krakowie na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z 8 sierpnia 2011 r. polegającą na sporządzeniu karty ewidencyjnej zabytku i włączeniu budynku położonego przy ul. [...] w B. do WEZ. Skarżąca nie występowała bowiem w tej sprawie jako jej uczestnik. Co więcej WSA w Krakowie, postanowieniem z 1 grudnia 2020 r., odrzucił skargę poprzedników prawnych skarżącej uznając ją za niedopuszczalną ze względu na niedopełnienie obowiązku wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Sprawa nie została zatem rozpatrzona przez Sąd pierwszej instancji co do meritum. Niezasadne jest tym samym twierdzenie organu, że skarżąca nie może ponownie kwestionować zgodności z prawem czynności włączenia nabytej przez nią nieruchomości do WEZ. Skarżona czynność nie była nigdy przedmiotem rozważań sądu administracyjnego, tym bardziej nie miała charakteru res iudicata.
4. Nie może odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków w zw. z § 10 rozporządzenia Ministra w sprawie prowadzenia rejestru zabytków. W rozpoznawanej sprawie art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków powinien podlegać wykładani z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18). Jakkolwiek wyrok ten nie dotyczył wojewódzkiej ewidencji zabytków, to jednak wskazaną przez Trybunał niezgodność z Konstytucją RP procedury włączenia karty adresowej zabytku do GEZ (art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków) należy odpowiednio odnieść do procedury włączenia karty ewidencyjnej zabytku do WEZ (art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków). Regulacje prawne w tym zakresie są bowiem podobne, w tym co do istotnego ograniczenia praw właścicielskich, w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności – ius utendi (por. m.in. wyroki NSA z 17 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 318/21 i 6 lipca 2023 r. sygn. akt II OSK 533/23). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Nadrzędne cele, jakimi są pielęgnacja dziedzictwa narodowego oraz ochrona dóbr kultury nie upoważniają bowiem ustawodawcy do wprowadzania lub utrzymywania ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które byłyby sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Zdaniem Trybunału niedopuszczalna jest sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się o zamiarze wpisania jej przez organ do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym ani zakwestionowania działań podejmowanych przez organ. Trybunał podkreślił, że postępowanie administracyjne w tym przedmiocie powinno być oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach. Przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków został zatem uznany za niekonstytucyjny w zakresie określonym przez Trybunał, a jego niekonstytucyjne rozumienie zostało usunięte z systemu prawnego. Zgodnie zaś z normą wynikającą z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego ulega uwzględnieniu (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09, a także R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, Rozdział II. 1.).
W rozpoznawanej sprawie Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie, dokonując czynności ujęcia w WEZ budynku przy ul. [...] w B., nie zapewnił czynnego udziału właścicieli tego obiektu – poprzednich i obecnego – w postępowaniu. Nie mogli oni kwestionować przyjętych przez organ ustaleń, składać wniosków dowodowych, czy też zająć stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ ich prawa własności. Mając na uwadze powyższe oraz przywołany już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. należy omówić zastosowania art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków jako pozostającego w sprzeczności z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie przesądzając o możliwości, lub jej braku, włączenia wspomnianej nieruchomości do WEZ należy wskazać, że powodem stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności było naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.
5. Zamierzonego skutku nie może odnieść także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 w zw. z art. 146 § 1 z zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Ze względu na zaistniałe uchybienia procesowe dotyczące postępowania w przedmiocie ujęcia nieruchomości w WEZ nie stanowi przedmiotu oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądzenie istnienia walorów zabytkowych obiektu na tym etapie postępowania (por. m.in. wyroki NSA z 18 września 2025 r., sygn. akt II OSK 815/25; 18 września 2025 r., sygn. akt II OSK 801/25; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 907/24; 5 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 404/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 2272/23; 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1771/22; 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 94/22; dostępne w CBOSA).
6. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 90 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. W wyniku realizacji zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 22 grudnia 2022 r. strony zostały wezwane, na podstawie art. 15 zzs4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, do podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz – w przypadku odpowiedzi twierdzącej – o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP. Na udzielenie odpowiedzi stronom został wyznaczony siedmiodniowy termin od dnia doręczenia pisma, pod rygorem przyjęcia, że nie posiadają one możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Z akt sprawy wynika (k. 69–70 i 77 akt), że organ został skutecznie poinformowany o konieczności wystąpienia o przeprowadzenie rozprawy zdalnej oraz że, w przypadku braku odpowiedzi na pismo WSA w Krakowie z 28 grudnia 2022 r. w terminie siedmiu od dnia jego doręczenia, rozprawa zostanie przeprowadzona na posiedzeniu niejawnym. W związku z brakiem odpowiedzi organu na wskazane pismo Sąd pierwszej instancji prawidłowo zarządził o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 78 akt).
7. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI