II OSK 1519/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-12-16
NSAAdministracyjneWysokansa
zezwolenie na pobytrezydent długoterminowy UEcudzoziemcyprzewlekłość postępowaniaustawa o pomocy obywatelom UkrainyNSAWSAprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej przewlekłości postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta UE, uznając, że przepisy zawieszające bieg terminów dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał Wojewodę Pomorskiego za przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. NSA uchylił ten wyrok w części, stwierdzając, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, zawieszające bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców, mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. W związku z tym, opóźnienia w postępowaniu organu w okresie obowiązywania tych przepisów nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia przewlekłości.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku WSA w Gdańsku, który zobowiązał Wojewodę do załatwienia wniosku B. H. o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, stwierdzając jednocześnie przewlekłe prowadzenie postępowania. WSA uznał, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy dotyczą tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten pogląd za błędny. NSA wyjaśnił, że przepisy te, mimo umiejscowienia w ustawie dotyczącej pomocy obywatelom Ukrainy, mają charakter generalny i odnoszą się do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, w tym na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Celem tych przepisów było umożliwienie organom administracji rozpatrzenia spraw w rozsądnych terminach poprzez zawieszenie biegu terminów w okresie ich obowiązywania. NSA podkreślił, że językowe brzmienie przepisów, odwołujące się do "cudzoziemca" bez wskazania obywatelstwa, oraz kontekst innych przepisów ustawy, wskazują na szeroki zakres zastosowania. Przyjęcie, że przepisy te dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną, prowadziłoby do bezprzedmiotowości niektórych regulacji, np. dotyczących wniosków o pobyt rezydenta długoterminowego UE, które wymagają kilkuletniego legalnego pobytu. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia przewlekłości i zobowiązania do załatwienia wniosku, a także w części dotyczącej kosztów, oddalając skargę w tym zakresie. Sąd orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, odstępując od ich zasądzenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, niezależnie od ich obywatelstwa i okoliczności przybycia na terytorium Polski.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni językowej przepisów, które odwołują się do "cudzoziemca" bez wskazania obywatelstwa, oraz na celu wprowadzenia tych przepisów, jakim było odciążenie organów administracji w rozpatrywaniu spraw dotyczących legalizacji pobytu. Przyjęcie zawężającej wykładni prowadziłoby do bezprzedmiotowości niektórych regulacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.p.o.u. art. 100c § 1 pkt 1 ppkt c

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepis ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi.

u.p.o.u. art. 100d § 1 pkt 1 ppkt c

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepis ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy stwierdzenia przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ.

Pomocnicze

u.p.o.u. art. 100c § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zaprzestanie czynności przez organ lub dokonywanie ich z opóźnieniem w okresie obowiązywania tego przepisu nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.

u.p.o.u. art. 100d § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zaprzestanie czynności przez organ lub dokonywanie ich z opóźnieniem w okresie obowiązywania tego przepisu nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skutki uwzględnienia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

u.c. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Definicja "cudzoziemca".

u.c. art. 211 § 1

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Warunek legalnego i nieprzerwanego pobytu do uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

k.p.a. art. 207 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wezwania organów do udzielenia informacji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi. Opóźnienia w postępowaniu organu w okresie obowiązywania art. 100c i 100d u.p.o.u. nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia przewlekłości.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie zinterpretował art. 100c i 100d u.p.o.u., ograniczając ich zastosowanie do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi. WSA błędnie stwierdził przewlekłość postępowania, mimo że bieg terminów był zawieszony na mocy art. 100c i 100d u.p.o.u.

Godne uwagi sformułowania

przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki

Skład orzekający

Małgorzata Miron

przewodniczący sprawozdawca

Leszek Kiermaszek

sędzia

Mirosław Gdesz

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów zawieszających bieg terminów w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt cudzoziemców, w szczególności w kontekście ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu obowiązywania przepisów art. 100c i 100d u.p.o.u. oraz ich interpretacji w kontekście skarg na przewlekłość postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów, które miały wpływ na tysiące postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców w Polsce, szczególnie w kontekście pandemii i wojny w Ukrainie. Wyjaśnia, jak przepisy pomocowe mogą wpływać na ogólne procedury administracyjne.

Ważny wyrok NSA: przepisy pomocowe dla Ukraińców dotyczą wszystkich cudzoziemców!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1519/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
III SAB/Gd 45/24 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-04-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 103
art. 100c, art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 45/24 w sprawie ze skargi B. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 2 i 4 i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 45/24, w wyniku rozpoznania skargi B. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do załatwienia wniosku w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), oddalił skargę w pozostałej części (pkt 3) oraz zasądził od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 4).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyjaśnił skutki zmian zaistniałych od 15 kwietnia 2022 r. wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: "u.p.o.u."). W odniesieniu do art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. stwierdził, że nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż wskazane regulacje dotyczą tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Podniósł, że choć skarżący jest obywatelem Ukrainy, to jednak nie przybył on na terytorium Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi w Ukrainie. Następnie Sąd wojewódzki wyjaśnił pojęcie przewlekle prowadzonego postępowania oraz odniósł się do terminów i zasad załatwiania spraw określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a."), a nadto wskazał, że kwestie dotyczące legalizacji pobytu cudzoziemców w Polsce określa ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej "u.c."), przy czym zaznaczył, że termin wydania decyzji zezwalającej cudzoziemcowi na pobyt rezydenta długoterminowego UE reguluje art. 210 ust. 1 w zw. z art. 223 u.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 91), która weszła w życie 29 stycznia 2022 r. Sąd wojewódzki wskazał, że wniosek skarżącego został złożony 19 czerwca 2023 r. i od tej daty organ obowiązany był do wydania decyzji w terminie 6 miesięcy. Analizując stan faktyczny sprawy, stwierdził, że postępowanie organu było prowadzone przewlekle, gdyż wskazany wyżej termin na wydanie decyzji upłynął bezskutecznie, nawet przy uwzględnieniu konieczności oczekiwania na odpowiedź od organów, do których organ zwrócił się w trybie art. 207 ust. 1 w zw. z art. 223 u.c. Wskazał, że skoro w kontrolowanym postępowaniu ww. organy nie udzieliły informacji, ani też nie wystąpiły o przedłużenie terminu na jej udzielenie, termin załatwienia sprawy wydłużył się o 30 dni oczekiwania na odpowiedź organów oraz o okres niezbędny na ewentualny obieg korespondencji, w konsekwencji czego decyzja powinna zostać wydana do końca stycznia 2024 r. Sąd pierwszej instancji podniósł, że decyzja nie została wydana, a organ nie podejmował dalszych czynności zmierzających do rozpoznania wniosku. Podkreślił, że wniosek strony nie zawierał braków formalnych, skarżący złożył go osobiście, odebrano od niego odciski linii papilarnych i wystosowano wezwanie do właściwych organów w trybie art. 207 u.c. W okresie oczekiwania na odpowiedź tychże organów uzyskano od Komendanta Morskiego Oddziału Straży Granicznej informację o skarżącym. W ocenie Sądu pierwszej instancji brak było zatem przeszkód natury procesowej do kontynuowania i zakończenia postępowania. Postępowanie jednak nie toczyło się.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w kontrolowanej sprawie. Jednocześnie przyjął, że przewlekłość nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ termin na wydanie decyzji został nieznacznie przekroczony i wyniósł na dzień wydania wyroku dwa miesiące. Zobowiązał organ do załatwienia wniosku strony w terminie 30 dni, gdyż decyzja w sprawie nie została wydana. Oddalił skargę w zakresie przyznania skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 1200 złotych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda Pomorski, zaskarżając go w części, to jest w zakresie punktów 1, 2 oraz 4, i zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 100c ust. 1 pkt 1 ppkt c oraz 100d ust. 1 pkt 1 ppkt c u.p.o.u. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepisy te mają zastosowania jedynie do postępowań o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej prowadzonych w stosunku do cudzoziemców, o których mowa w art. 1 cytowanej ustawy, czyli obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 3 pkt 1 i ust. 4 oraz art. 100d ust. 3 pkt 1 i ust. 4 u.p.o.u. poprzez uwzględnienie skargi na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Pomorskiego postępowania w sprawne z jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2023 r., mimo, że stosownie do wskazanych przepisów ustawy o pomocy w okresie od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. przepisów o bezczynności organu nie stosuje się, a zgodnie z art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ich ust. 1, lub dokonywanie tych czynności z opóźnieniem, w okresie od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2024 r., nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktów 1, 2 oraz 4 i rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i przekazane sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, natomiast w przypadku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie Wojewoda oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jako zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 100c ust. 1 pkt 1 ppkt c oraz 100d ust. 1 pkt 1 ppkt c u.p.o.u. Stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. obejmują swoją dyspozycją jedynie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, jest błędne.
Warto przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.u. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.u. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.u. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.u. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
Zasadnie Wojewoda podnosi, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, które w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. (zob. wyroki NSA: z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23).
Mianowicie przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. zezwoliły na tymczasowe, tj. od 15 kwietnia 2022 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w postępowaniach prowadzonych przez Wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, brzmienie art. 100c i 100d u.p.o.u. powinno być zestawione z celem wprowadzenia tych przepisów. Wykładnia omawianych regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym. Na etapie prac legislacyjnych wprost wyrażono bowiem stanowisko, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają jednak dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów i umożliwienie im, poprzez zawieszenie biegu terminów, rozpatrzenie w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z dnia 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą z dnia 12 marca 2022 r.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.p.o.u. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa z dnia 12 marca 2022 r. nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z dnia 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.p.o.u. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 u.c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych wszystkich przyczyn należy stwierdzić, że status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku naruszył powyższe przepisy poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło też do naruszenia art. 149 § 1 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przewlekłości przedmiotowego postępowania.
Sąd wojewódzki nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności skargi. Biorąc natomiast pod uwagę datę złożenia wniosku (w okresie, w którym nastąpiło wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminu dla załatwienia takiej sprawy) oraz datę wyrokowania, stwierdzić należy, że zaprzestanie czynności czy dokonywanie ich z opóźnieniem nie mogło stanowić przesłanki do wywiedzenia skargi na przewlekłość postępowania (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.). Nie oznacza to jednak, że przepisy te mogą być traktowane jako przeszkoda do merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny sprawy zarzucanej organowi bezczynności lub przewlekłości. Sprawa opieszałości organu w sensie procesowym nadal bowiem istnieje. Brak podstawy wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości, o jakiej mowa w art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u., należy wiązać z niemożnością wydania orzeczenia stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku uznania, że w sprawie znajdują zastosowanie art. 100c ust. 1 lub art. 100d ust. 1 u.p.o.u. (vide wyrok NSA z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 638/23). Taka skarga podlega zatem oddaleniu.
Z powyższych względów należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i winna skutkować stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchyleniem punktów 1, 2 i 4 zaskarżonego wyroku oraz oddaleniem skargi w tym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.p.o.u., które ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI