II OSK 1559/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki M. sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, uznając, że organ administracji prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji rozbiórkowej z uwagi na prawomocne rozstrzygnięcie sądowe w tej materii.
Spółka M. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu sportowego, argumentując m.in. wadliwe ustalenie stron postępowania. Organ administracji odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na prawomocny wyrok NSA, który oddalił skargę na tę decyzję. WSA w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie organu. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że kwestie podniesione we wniosku o stwierdzenie nieważności były już przedmiotem oceny sądowej, co wyklucza ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 61a K.p.a.
Spółka M. sp. z o.o. (skarżąca) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 2019 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które nakazywały całkowitą rozbiórkę obiektu sportowego. Jako podstawę nieważności wskazywano m.in. brak doręczenia skarżącej postanowienia PINB z 2018 r. w toku postępowania legalizacyjnego oraz realizację odrębnych inwestycji przez skarżącą i Klub K. sp. z o.o. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., uznając, że kwestie podniesione we wniosku były już przedmiotem kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na postanowienie GINB. Naczelny Sąd Administracyjny również oddalił skargę kasacyjną spółki. Sąd kasacyjny podkreślił, że prawomocny wyrok NSA z 2023 r. oddalający skargę na decyzję rozbiórkową ma moc wiążącą i wyłącza możliwość ponownego rozpoznania sprawy w zakresie objętym powagą rzeczy osądzonej. Sąd uznał, że zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia stron postępowania i doręczenia postanowień były już analizowane przez sądy administracyjne, a skarżąca, reprezentowana przez tę samą osobę co Klub, brała udział w postępowaniu. W związku z tym, odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 61a K.p.a. była prawidłowa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organ może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. z powodu przeszkody przedmiotowej (res iudicata), gdy wyrok sądu administracyjnego rozstrzygnął już o kwestiach odpowiadających przesłankom z art. 156 § 1 K.p.a.
Uzasadnienie
Prawomocny wyrok sądu administracyjnego ma moc wiążącą i wyłącza możliwość ponownego rozpoznania sprawy w tym samym zakresie. Jeśli sąd w prawomocnym wyroku ocenił już kwestie, które mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, organ administracji jest związany tym wyrokiem i powinien odmówić wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (7)
Główne
K.p.a. art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wskazane we wniosku skarżącej.
K.p.a. art. 61a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa prawna do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu administracyjnego.
P.p.s.a. art. 170
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wiązanie prawomocnym orzeczeniem sądu.
P.p.s.a. art. 171
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).
P.u.s.a. art. 1 § 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Podstawa ustrojowa sądów administracyjnych.
P.u.s.a. art. 1 § 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Podstawa ustrojowa sądów administracyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawomocny wyrok NSA oddalający skargę na decyzję rozbiórkową wyłącza możliwość ponownego rozpoznania sprawy w trybie stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata). Kwestie dotyczące wadliwego ustalenia stron postępowania i doręczenia postanowień były już przedmiotem oceny sądów administracyjnych i nie stanowiły podstawy do uchylenia decyzji.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skarżącej dotyczące wadliwego ustalenia stron postępowania i braku doręczenia postanowień. Argumentacja, że sądy administracyjne nie rozpoznały meritum zarzutów dotyczących wadliwości postępowania przy wydawaniu decyzji rozbiórkowej.
Godne uwagi sformułowania
wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalił prawomocnym wyrokiem sąd administracyjny, powinno zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. Do przyczyn przedmiotowych uzasadniających wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania należy materia objęta powagą rzeczy osądzonej.
Skład orzekający
Leszek Kiermaszek
przewodniczący sprawozdawca
Małgorzata Masternak - Kubiak
członek
Marta Laskowska - Pietrzak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wiążący charakter prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych dla organów administracji w kontekście postępowań nadzwyczajnych (stwierdzenie nieważności decyzji)."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy sąd administracyjny w prawomocnym wyroku rozpoznał kwestie, które mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje ważną zasadę prawną dotyczącą powagi rzeczy osądzonej i jej wpływu na możliwość wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Jest to kluczowe zagadnienie dla praktyków prawa administracyjnego.
“Czy można kwestionować decyzję, gdy sąd już raz ją prawomocnie ocenił? NSA wyjaśnia granice postępowania nieważnościowego.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1559/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-08-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-07-09 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/ Małgorzata Masternak - Kubiak Marta Laskowska - Pietrzak Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Sygn. powiązane VII SA/Wa 2835/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-03-07 Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: sędzia del. WSA Marta Laskowska - Pietrzak sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 2835/23 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. w W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 października 2023 r. znak: DOR.7200.72.2023.MB w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2835/23 oddalił skargę M. sp. z o. o. w W. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB") z dnia 9 października 2023 r., znak: DOR.7200.72.2023.MB o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy. Pismem z dnia 17 lipca 2023 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "MWINB") z dnia 18 grudnia 2019 r., nr 1656/19 oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy (dalej: "PINB") z dnia 14 maja 2019 r., nr IVOT/196/2019 nakazującą K. sp. z o. o. w W. (dalej: "Klub") oraz skarżącej dokonanie całkowitej rozbiórki obiektu sportowego: budowli stanowiącej kompleks obiektów wraz z instalacjami i urządzeniami, w skład którego wchodzą kryte korty tenisowe, obiekty kontenerowe do obsługi kortów stanowiące zaplecze biurowo-socjalne, zbiornik na ścieki, utwardzenia terenu (droga dojazdowa i chodniki) na terenie działek nr (...) z obrębu (...), przy ul. (...) w (...) oraz obniżenie terenu podwyższonego o ok. 1 m w ramach tej inwestycji. Jako podstawę stwierdzenia nieważności skarżąca wskazała przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; obecnie Dz. U. 2024 r. poz. 572; dalej: "K.p.a.") i oparła swoją argumentację na twierdzeniu, że skarżąca i Klub realizowały odrębne, inwestycje na tym samym terenie; Klub zainwestował w powłoki namiotowe, a skarżąca inwestowała w korty tenisowe z oświetleniem. Skarżąca akcentowała, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest "nieskierowanie" do niej postanowienia PINB z dnia 8 października 2018 r., znak: PINB IVOT/303/2018 w toku postępowania legalizacyjnego. GINB postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2023 r., znak: DON.7200.72. 2023.MB, wydanym na zasadzie art. 61a § 1 K.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o zmianę ww. postanowienia i wszczęcie postępowania nieważnościowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2023 r., znak: DOR.7200.72.2023.MB, GINB utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 17 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu GINB wskazał, że decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności podlegała kontroli sądowoadministracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 listopada 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 415/20 uchylił wprawdzie decyzję MWINB z dnia 18 grudnia 2019 r. i poprzedzającą ją decyzję PINB z dnia 14 maja 2019 r. nakazującą rozbiórkę, lecz Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 843/21 uchylił w całości powyższy wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r. i oddalił skargę. GINB uznał, że wobec wydania przez NSA prawomocnego wyroku z dnia 11 stycznia 2023 r. oddalającego skargę na decyzję z dnia 18 grudnia 2019 r. nie jest możliwe wszczęcie przez organy administracji postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności kontrolowanej przez sąd decyzji, ponieważ kwestie wskazane przez skarżącą we wniosku o stwierdzenie nieważności były już przedmiotem oceny i zostały rozstrzygnięte w postępowaniu sądowym zakończonym wskazanym wyrokiem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku z dnia 7 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd podzielił stanowisko GINB, że decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana w toku postępowania administracyjnego, które przy udziale skarżącej było przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez sądy administracyjne obu instancji (sygn. akt VII SA/Wa 415/20 oraz II OSK 843/21). Sąd wskazał, że we wniosku o stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji WINB z 18 grudnia 2019 r. skarżąca zarzuciła jej wydanie z uchybieniem polegającym na tym, że poprzedzające je postanowienie PINB z 8 października 2018 r. nie zostało do niej skierowane ani też nie zostało jej doręczone. Zatem Sąd przyjął, że skarżąca zarzuciła wydanie spornej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślił, że ocena prawidłowości wyboru adresata nakazu zawartego w decyzji administracyjnej należy do podstawowych elementów podlegających weryfikacji w toku kontroli legalności decyzji. W przypadku decyzji rozbiórkowych, poprzedzonych postanowieniem legalizacyjnym, sąd zawsze sprawdza prawidłowość takiego postanowienia. Odnośnie zaś adresatów postanowienia podkreślił, że w skardze rozpoznanej wyrokiem NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 843/21, jej autor zarzucał organom nadzoru budowlanego niewłaściwe ustalenie kręgu stron postępowania. Nawet w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 415/20, uwzględniającym skargę, sąd ten nie podzielił zarzutu skargi dotyczącego tego zagadnienia. Wskazał bowiem, że autor tamtej skargi występował w postępowaniu jako pełnomocnik obu spółek, tj. Klubu oraz skarżącej, jako właściciel bądź wcześniej współwłaściciel działek, na których realizowana była inwestycja, a także jako faktyczny zarządca obiektu lub obiektów budowlanych (pkt 10 uzasadnienia). W ocenie Sądu nie można zatem twierdzić, że problem podniesiony przez skarżącą we wniosku o stwierdzenie nieważności ww. prawomocnej decyzji WINB nie był przedmiotem rozważań sądów administracyjnych obu instancji. Zagadnienie to było wprost analizowane przez WSA w Warszawie, a negatywna ocena tego zarzutu nie spotkała się z krytyką ze strony NSA. Sąd pierwszej instancji podzielił zatem stanowisko organu w kwestii związania organów prawomocnym wyrokiem w sposób uniemożliwiający wszczęcie postępowania nieważnościowego. W efekcie Sąd powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09 stwierdził, że GINB prawidłowo zastosował art. 61a K.p.a. odmawiając wszczęcia postępowania nieważnościowego. Nie doszło również do naruszenia ani art. 134 § 1, ani też art. 170 w powiązaniu z art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.). W takiej sytuacji organ nie mógł zastosować art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 K.p.a. GINB nie naruszył także art. 6 w związku z art. 8 K.p.a., bowiem zaskarżone postanowienie zostało oparte na obowiązującym stanie prawnym. Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 7 marca 2024 r. wniosła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżając to orzeczenie w całości. Najpierw pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 170 i z art. 171 P.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 K.p.a. poprzez: a) ich niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy wykładnia art. 171 P.p.s.a. wprost wskazuje na zakres związania prawomocnym orzeczeniem, który uzależniony jest od rzeczywistego zakresu rozstrzygnięcia sądu i który w przedmiotowej sprawie nie jest tożsamy z zakresem zarzutów sformułowanych przez skarżącą, ponieważ nie były one objęte ani wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 415/20, ani wyrokiem NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 843/21; b) zaakceptowanie argumentacji GINB, że kwestia tak kluczowa jak poprawność skierowania decyzji do właściwej osoby i inne zarzuty sformułowane przez skarżącą we wniosku były przedmiotem analizy sądu i wobec braku jakiegokolwiek przeciwnego dowodu uznać należy, że kwestie wskazane we wniosku o stwierdzenie nieważności były już rozstrzygnięte w postępowaniu sądowym, podczas gdy przepisy P.p.s.a. wprost stanowią, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: "P.u.s.a.") w związku z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 61 a § 1 K.p.a. poprzez oparcie zaskarżonego wyroku na ustaleniach dotyczących doręczenia postanowienia PINB z dnia 8 października 2018 r., nr IV0T/303/2018 przekraczających zakres ustaleń GINB, które nie dość, że wkraczają w zakres merytoryczny badania wniosku, co jest niedopuszczalne na tym etapie, to nawet gdyby uznać, że mogły być poczynione, to powinny znaleźć się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia; zatem dokonanie tych ustaleń przez Sąd pierwszej instancji i w konsekwencji brak uchylenia zaskarżonego postanowienia stoi w sprzeczności z funkcją kontrolną sądu administracyjnego, jest niedopuszczalne i stanowi przekroczenie granic analizowanej sprawy. Ostatni zarzut dotyczył naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 P.p.s.a. i art. 61 a § 1 K.p.a. poprzez: a) ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i brak uwzględnienia skargi, pomimo dopuszczenia się przez GINB naruszenia przepisów postępowania polegającego na stwierdzeniu przez organ istnienia uzasadnionych przyczyn, dla których postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 grudnia 2019 r. nie może zostać wszczęte, podczas gdy w rzeczywistości nie wystąpiły żadne przeszkody warunkujące brak możliwości wszczęcia i prowadzenia takiego postępowania; b) ich niewłaściwe zastosowanie i oparcie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności o ocenę dotyczącą zasadności zarzutów wbrew wykładni funkcjonalnej art. 61 a K.p.a., zgodnie z którą wydanie takiego postanowienia możliwe jest wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód formalnych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku, bez analizowania jego meritum; c) odniesienie się w uzasadnieniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji do argumentów merytorycznych sformułowanych przez skarżącą we wniosku, które nie powinny mieć żadnego znaczenia dla kwestii zasadności uchylenia zaskarżonego postanowienia, w którym to postanowieniu analizowane powinny być jedynie kwestie formalne badane przed etapem merytorycznego rozpoznania wniosku. W oparciu o wskazane podstawy kasacyjne pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik rozwinął argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok nie narusza prawa we wskazany w niej sposób. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, poruszające różne aspekty rozpoznawanej sprawy, w istocie zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji uznającego zgodność z prawem kontrolowanego postanowienia organu administracji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Usprawiedliwia to odniesienie się do nich nie według kolejności zaproponowanej w skardze kasacyjnej, lecz według kryterium przedmiotowego. Trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji już na wstępie swoich rozważań, że decyzja MWINB z 18 grudnia 2019 r. i poprzedzająca ją decyzja PINB z 14 maja 2019 r. o nakazaniu Klubowi i skarżącej rozbiórki obiektu, których stwierdzenia nieważności domaga się skarżąca, przeszły pozytywną kontrolę sądową. Miało to znaczenie dla wyniku kontroli sądowej. Wyrokiem NSA z 11 stycznia 2023 r., w konsekwencji uchylenia wyroku WSA w Warszawie z 4 listopada 2020 r., wniesiona skarga na ostateczną decyzję organu nadzoru budowlanego została oddalona. Prawomocne orzeczenie sądu ma moc powszechnie wiążącą w zakresie wskazanym w art. 170 P.p.s.a. Wiąże zatem nie tylko strony i sąd, który wydał orzeczenie, ale również inne sądy i inne organy państwowe, a nawet - w przypadkach w ustawie przewidzianych - inne osoby. Rację ma pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej jedynie co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, stanowi tak art. 171 P.p.s.a. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) wyłącza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w tym samym zakresie tej samej sprawy. Sąd pierwszej instancji miał w polu widzenia powyższą regulację prawną, a kontrolując zgodność z prawem postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania nadzwyczajnego słusznie odwołał się do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09 (ONSAiWSA 2011, nr 9, poz. 46). Zgodnie z treścią tej uchwały żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji (obecnie postanowienia - po wejściu w życie ustawy z dnia z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18) o odmowie wszczęcia postępowania wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych wypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 K.p.a. Zatem w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, kontrolowanej uprzednio przez sąd administracyjny, zagadnienie zakresu powagi rzeczy osądzonej winno zostać ocenione i rozważone już na wstępnym etapie po złożeniu wniosku. W tym zakresie konieczna jest analiza wniosku i żądania w nim zawartego oraz treści wyroku sądu, następnie ustalenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd także okoliczności odpowiadających przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia na podstawie 156 § 1 K.p.a., wskazanym we wniosku o stwierdzenia nieważności decyzji. Jeśli tak, co zaakcentował NSA w powołanej uchwale, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd). 1 Przepis art. 61a § 1 K.p.a. stanowi podstawę prawną do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w tym przepisie, muszą być obiektywne, dostrzegalne prima facie, których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (zob. np. wyrok NSA z 16 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2493/20, LEX nr 3150579; J. Szremski, Inne uzasadnione przyczyny jako przesłanka odmowy wszczęcia ogólnego postępowania administracyjnego, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2021, nr 6, s. 42 i n.). Do przyczyn przedmiotowych uzasadniających wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania należy materia objęta powagą rzeczy osądzonej. Sąd pierwszej instancji w tych ramach, nie naruszając art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 K.p.a., dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji. Zwrócił szczególną uwagę na żądanie zawarte we wniosku i przesłanki na których zostało oparte, następnie skonfrontował je ze stwierdzeniami zamieszczonymi w wyroku NSA celem ustalenia, czy prawidłowo przyjęły organy, że kwestie podnoszone we wniosku zostały także rozważone w wyroku NSA. Nie można więc się zgodzić z poglądem autora skargi kasacyjnej, że materia ta mogła być objęta oceną dopiero na etapie po wszczęciu postępowania, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Brak także podstaw do podzielenia racji pełnomocnika, że Sąd nie zwrócił uwagi, że organy dokonały takiej oceny przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w zakresie przekraczającym granice wstępnej fazy postępowania po złożeniu wniosku. Zgodnie z tym co już zasygnalizowano, analiza taka była niezbędna już na tym etapie postępowania celem ustalenia, czy zachodzi przeszkoda przedmiotowa do wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzwyczajnego w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. We wniosku o stwierdzenie nieważności wskazano, że "M. SP. z o.o. nie była stroną postępowania legalizacyjnego. M. Sp. z o.o. i K. Sp. z o.o. realizowały odrębne inwestycje. Klub zainwestował w powłoki namiotowe, M. inwestowała w korty tenisowe z oświetleniem. Spółki są odrębnymi podmiotami i każda z nich powinna być osobno informowana o swoich prawach w każdym stadium sprawy". "Postanowienie PINB IVOT/303/2018 dotyczące legalizacji całego kompleksu nie zostało skierowane do M. Sp.z o.o. i nie zostało jej doręczone ... nie weszło do obrotu prawnego i nie wywarło skutków wobec M. Sp. z o.o.". Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Sądu, że kwestie te były objęte przedmiotem rozważań sądów w trakcie kontroli sądowej. Po pierwsze, w uzasadnieniu wyroku z 11 stycznia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zaakceptował ustalenia organu administracji odnośnie wykonania przez inwestora "kompleksu sportowego stanowiącego całość użytkową", opisał te obiekty wraz z instalacjami i urządzeniami, traktując jako inwestora obie spółki (Klub i skarżącą), do których skierowano nakaz rozbiórki. Po drugie nie znalazł podstaw do oddzielnego traktowania poszczególnych obiektów wchodzących w skład tego kompleksu sportowego. Po trzecie, przystępując do rozpoznania skargi, w następstwie uchylenia kasacyjnego wyroku WSA w Warszawie z 4 listopada 2020 r., miał na uwadze sformułowany w tej skardze zarzut nieprawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania, nie dopatrując się ani błędnego skierowania decyzji do obu spółek, ani pozbawienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Umknęło pełnomocnikowi, że od chwili wyraźnego wskazania przez W..C. w piśmie z dnia 18 lutego 2019 r., że inwestorem jest Klub i skarżąca, które on reprezentuje, dalsze postępowanie toczyło się także z udziałem skarżącej. Wymieniona osoba (autor wniosku z 16 lipca 2023 r. o stwierdzenie nieważności decyzji) wchodziła w skład zarządów obu spółek i była uprawniona do jednoosobowego ich reprezentowania na zewnątrz. Taki stan miał miejsce w toku całego postępowania od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Po czwarte Naczelny Sąd Administracyjny odnotował w uzasadnieniu wyroku wydanie przez PINB postanowienia z dnia 8 października 2018 r. o wstrzymaniu robót budowlanych i nałożeniu na Klub określonych w tym postanowieniu obowiązków i nie dostrzegł podstaw by z faktu nieskierowania tego postanowienia do skarżącej podważać legalność decyzji nakazującej Klubowi i skarżącej (inwestorowi) rozbiórkę obiektu budowlanego (kompleksu sportowego wraz z instalacjami i urządzeniami). Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tamtej sprawie miał na uwadze przesłanki mogące dyskwalifikować decyzję nakazująca rozbiórkę obiektu z przyczyn, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 K.p.a. Aczkolwiek nie wypowiedział się wprost w tej materii, to jednak takie stanowisko wynika jednoznacznie z całokształtu rozważań przedstawionych w uzasadnieniu wyroku. Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut odniesiony do art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. mający uzasadniać dokonanie nieprawidłowej kontroli przez Sąd pierwszej instancji. Przede wszystkim należy stwierdzić, że tak skonstruowany zarzut, z powołaniem się na pierwszy wskazany przepis, mógłby okazać się skuteczny, gdyby wojewódzki sąd administracyjny dokonał kontroli sądowej w oparciu o kryterium nieznane ustawie. Tymczasem w skardze kasacyjnej pełnomocnik nie twierdzi, że sąd dokonał kontroli w oparciu o kryterium inne niż legalności. Ponadto, jeśli chodzi o granice orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego, należy mieć na uwadze, że sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem jedynie art. 57a (to zastrzeżenie nie ma zastosowania w sprawie). Oznacza to, że sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego oraz innych aktów podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, w jej całokształcie, a zatem poprawności jurydycznej tak z punku widzenia procesowego, jak i materialnoprawnego. NSA w składzie orzekającym nie dostrzega, by Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę, w ramach kontroli postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania, przekroczył jej granice, a materia odnośnie której według pełnomocnika sąd nie mógł się wypowiedzieć uzasadniała podjęcie kasacyjnego orzeczenia. Przedstawione rozważania skłaniają do konkluzji, że trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, iż z powodu przeszkody przedmiotowej (res iudicata) istniały podstawy do wydania postanowienia w oparciu o art. 61a §1 K.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Finalny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., realizowany w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 7 K.p.a., nie jest zatem uzasadniony, jako że nie zachodziły podstawy do uchylenia przez Sąd pierwszej instancji kontrolowanej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw branych pod rozwagę z urzędu, na mocy art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., jako że strona którą ją wniosła zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w czternastodniowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI