II OSK 1554/24

II OSK 1554/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Mirosław Gdesz /sprawozdawca/
Robert Sawuła /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II SA/Ke 731/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2024-02-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 840
art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 22 ust. 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Dz.U. 2011 nr 113 poz 661
par. 10 ust. 1, par. 14 ust. 1, par. 15 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 731/23 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na czynność materialno-techniczną Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z dnia 4 października 2023 r. w przedmiocie włączenia kart ewidencyjnych do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 7 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 731/23 oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w W. (dalej skarżąca) na czynność materialno-techniczną Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z 4 października 2023 r. w przedmiocie włączenia nowych kart ewidencyjnych do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych zespołu "Zespół Dworca Kolejowego i Lokomotywowni w S." (dalej: Zespół).
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona czynność nie narusza prawa. Podkreślono, że włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840 ze zm., dalej uozoz) jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej Ppsa) nieposiadającą jurysdykcyjnego charakteru. Kontrola legalności takiego działania sprowadza się do badania jego zgodności z przepisami prawa materialnego. Sąd Wojewódzki powołując się na ugruntowane orzecznictwo stwierdził, że brak sformalizowania reguł postępowania nie oznacza, iż czynność taka może być dowolna. Włączenie karty do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go formą ochrony ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W ocenie Sądu Zespół zachował swoje kluczowe cechy historyczne i wartości, co uzasadniało objęcie go opieką konserwatorską poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
2. Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
a) art. 106 oraz art. 113 Ppsa poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, co miało wpływ na rozstrzygnięcie i w konsekwencji doprowadziło do naruszenia:
b) art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 2 uozoz w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2022 r. poz. 56, dalej rozporządzenie), jak również § 10 ust. 1, § 14 ust. 1 oraz 15 ust. 1 tego rozporządzenia poprzez uznanie, że podjęta przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach czynność materialno-techniczna miała oparcie w tych przepisach w sytuacji, kiedy brak było podstaw do zastosowania tych przepisów w stosunku do budynków objętych zaskarżoną czynnością.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
3.2. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
3.3. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji.
3.4. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a to art. 106 i art. 113 Ppsa, które skarżąca wiąże z wadliwą, jej zdaniem, oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji. Zarzuty te są niezasadne. Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej i wszechstronnej oceny legalności zaskarżonej czynności, a stanowisko swoje wyczerpująco uzasadnił. Odniósł się do całości zgromadzonego w aktach sprawy materiału, w tym do argumentacji podnoszonej przez skarżącą, dotyczącej złego stanu technicznego obiektów i ich przekształceń. Prawidłowo jednak uznał, że okoliczności te nie podważają stanowiska organu co do istnienia wartości zabytkowych całego Zespołu. Sąd nie pominął żadnych istotnych dowodów, a ocena, której dokonał, nie nosi cech dowolności i mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów.
3.5. Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 2 uozoz, należy stwierdzić, iż okazały się one chybione. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy Zespół, pomimo złego stanu technicznego i dokonanych przekształceń, nadal spełnia przesłanki do uznania go za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 uozoz i w konsekwencji objęcia ochroną poprzez włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 uozoz. Włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 uozoz, lecz stanowi swoisty środek wstępnej ochrony (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 1198/21). Jest to czynność materialno-techniczna, która nie jest poprzedzona sformalizowanym postępowaniem administracyjnym, co jednak nie oznacza, że może być ona arbitralna. Włączenie karty do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają w świetle art. 3 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b uozoz objęcie go ochroną ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 2069/22).
3.6. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ wykazał istnienie takich wartości. Zgromadzona dokumentacja, w tym karty ewidencyjne oraz opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa dotycząca tego zespołu, w sposób wystarczający uzasadnia, że ww. Zespół stanowi świadectwo minionej epoki, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Jego wartość historyczna wynika z kluczowej roli jaką odegrał w rozwoju gospodarczym regionu tj. jako największego węzła kolejowego na strategicznej Drodze [...] oraz jego miastotwórczego charakteru dla S. Wartość artystyczna i naukowa wiąże się z zachowaniem, mimo przekształceń, oryginalnej substancji i formy budowlanej, układu przestrzennego oraz reprezentatywności dla XIX-wiecznej architektury przemysłowej i kolejowej. Argumenty dotyczące złego stanu technicznego i przekształceń nie mogą podważyć wartości Zespołu, gdyż, jak wyjaśnia opinia, nawet zniszczenia wojenne i powojenne odbudowy stanowią "wartościową naleciałość historyczną o charakterze zabytkowym" (opinia NID, s. 10). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 6 ust. 1 uozoz ochronie i opiece podlegają zabytki bez względu na stan zachowania. Oznacza to, że zły stan techniczny obiektu, a nawet jego częściowa ruina, nie stanowią samoistnej przesłanki do odmowy objęcia go ochroną. Dopóki obiekt istnieje w formie pozwalającej na odczytanie jego wartości zabytkowych, podlega on ochronie prawnej. Sąd I instancji słusznie zatem uznał, że argumenty skarżącej dotyczące złego stanu technicznego, konieczności remontów czy braku bieżącego użytkowania, nie mogły podważyć legalności zaskarżonej czynności.
3.7. Także zarzut naruszenia przepisów rozporządzenia nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Po pierwsze, Sąd I instancji dokonał prawidłowej analizy przepisów wskazując, że sporządzone przez organ karty ewidencyjne zawierają wszystkie elementy wymagane § 10 ust. 1 i zostały sporządzone zgodnie z wzorem. Po drugie, nie sposób przyjąć, aby doszło do naruszenia § 14 ust. 1 rozporządzenia poprzez brak zlecenia dodatkowych ekspertyz. Wojewódzki konserwator zabytków, jako wyspecjalizowana jednostka, jest władny do samodzielnej oceny wartości zabytkowej obiektu i nie jest zobowiązany do zlecania zewnętrznych opinii. Nadmienić przy tym trzeba, że w aktach sprawy znajduje się opinia NID, dotycząca zespołu lokomotywowni w 2022 r., która identyfikuje wartości zabytkowe w kontekście całego Zespołu. Po trzecie, zarzut naruszenia § 15 ust. 1 rozporządzenia dotyczący kręgu zawiadamianych podmiotów został przez Sąd Wojewódzki prawidłowo oceniony jako nieuzasadniony w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dowodów doręczenia zawiadomień oraz wyjaśnień organu złożonych na rozprawie przed Sądem I instancji 7 lutego 2024 r.
3.8. Reasumując, wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
3.9. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji.