II OSK 1549/13

II OSK 1549/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2015-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj
Janina Kosowska /sprawozdawca/
Leszek Kamiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 239/12 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2013-01-31
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
par. 8 ust. 3 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kamiński Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. NSA Janina Kosowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. w Katowicach Oddział [...] w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 239/12 w sprawie ze skargi [...] S.A. w Katowicach Oddział [...] w B. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 239/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] S.A. w Katowicach Oddział [...] w B. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej.
Przedstawiając stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] września 2010 r., Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zawierciu stwierdził u Z. B. chorobę zawodową– pylicę krzemową płuc, ujętą w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwanym dalej rozporządzeniem z dnia 30 czerwca 2009 r. W uzasadnieniu podniósł, iż w toku postępowania ustalono, że Z. B. był zatrudniony:
– od 1967 r. do 1973 r. w Państwowym Ośrodku Maszynowym w B. (zakład zlikwidowany) na stanowisku ślusarza – spawacza,
– od 1973 r. do 1976 r. w [...] w B. na stanowisku spawacza elektrycznego,
– od 1984 r. do 1985 r. w Przedsiębiorstwie [...] (zakład zlikwidowany) na stanowisku spawacza, wytapiacza,
– od 1990 r. do 1992 r. w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. w S. na stanowisku spawacza i ślusarza-spawacza oraz
– od 1 lipca 1976 r. do 3 czerwca 1984 r., od 1 września 1985 r. do 16 sierpnia 1990 r. i od 3 kwietnia 1992 r. do 30 września 2001 r. w [...] S.A. w Z. na stanowiskach: spawacza uniwersalnego, spawacza, spawacza elektrycznego, napawacza-spawacza, spawacza elektrycznego-napawacza, spawacza-ślusarza, spawacza elektryczno-gazowego i ślusarza, gdzie pracował w warunkach narażenia na działanie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę, stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej – pylicy krzemowej płuc.
Choroba ta została u niego rozpoznana przez Poradnię Chorób Zawodowych w Sosnowcu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach (orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r.).
Odnosząc się do zarzutu jednego z pracodawców – [...] S.A. - [...] w B., zgodnie z którym Z. B., pracując na jego rzecz, nie był narażony na pyły zwłókniające w stężeniach okresowo przekraczających dopuszczalne normy, organ I instancji stwierdził, iż w przedmiotowym zakładzie nie były prowadzone badania środowiskowe dla stanowiska spawacza elektrycznego, jednak wyniki pomiarów z 1977 r., na które powoływał się Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Dąbrowie Górniczej w treści nadesłanego do sprawy pisma z dnia 7 lipca 2010 r., wskazują na wysokie prawdopodobieństwo istnienia tego czynnika szkodliwego. Organ I instancji dodał, że obecność tego czynnika była także potwierdzana przez pracownika w oświadczeniach złożonych 23 czerwca 2010 r. i 9 września 2010 r.
Odwołanie od wskazanej wyżej decyzji złożyła [...] S.A. - [...] w B. Podnosząc zarzut naruszenia art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zwanej dalej w skrócie kp, wskazała na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w sprawie występują okoliczności świadczące o co najmniej wysokim prawdopodobieństwie spowodowania choroby stwierdzonej u Z. B. zatrudnieniem w tym zakładzie. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie kpa, poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego oraz art. 2352 kp w postaci niepopartego dokumentami uznania, że rozpoznanie choroby zawodowej nastąpiło w krótkim, zaledwie trzyletnim okresie, który miał miejsce przed trzydziestoma laty. Zdaniem tego pracodawcy, organ I instancji w sposób nieuprawniony przyjął istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem spornej choroby, a pracą na jego rzecz i skupił się wyłącznie na tym, nie wyjaśniając okoliczności związanych z istnieniem czynnika szkodliwego w innych zakładach, w których Z. B. był zatrudniony ani też nie badając ewentualnych "indywidualnych predyspozycji", które mogły wywołać u niego pylicę. Pracodawca zaakcentował, że brak jest dowodów potwierdzających, iż w jego zakładzie, w środowisku pracy spawacza elektrycznego istniało narażenie na pyły zawierające wolną krzemionkę. Nie uznał jednocześnie za przekonujące wywodów zawartych w piśmie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej z dnia 7 lipca 2010 r., w którym wskazano jedynie, jakoby istniały bliżej nieokreślone dowody potwierdzające istnienie takiego czynnika i powołano się na wyniki pomiarów z 1977 r., kiedy to Z. B. nie pracował już w zakładzie.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach utrzymał w mocy rozstrzygnięcie zapadłe w I instancji. Organ odwoławczy zgodził się z dokonanymi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ustaleniami co do przebiegu pracy zawodowej wykonywanej przez Z. B. w latach od 1967 r. do 2001 r. i co do zajmowanych przezeń stanowisk, gdzie praca była związana z ekspozycją na pył zwłókniający zawierający krzemionkę. Zauważył również, że pylica krzemowa została u niego rozpoznana przez lekarzy Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach, w orzeczeniu lekarskim Nr [...] wydanym w dniu 6 sierpnia 2010 r. Dodał, iż w toku postępowania odwoławczego Z. B. został poddany badaniom w placówce orzeczniczej drugiego szczebla, a mianowicie w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu i także ta jednostka wydała orzeczenie, w którym zdiagnozowała pylicę krzemową płuc (orzeczenie z dnia 27 grudnia 2011 r., Nr [...]).
W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy zakwestionował zasadność zarzutów podnoszonych w odwołaniu podkreślając, że okoliczności sprawy dawały podstawy do przyjęcia, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowego pomiędzy występującą u Z. B. pylicą płuc, a wykonywaną przezeń pracą w narażeniu na czynnik szkodliwy. Dodał przy tym, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądów administracyjnych, w przypadku wielu pracodawców organ administracyjny nie ma obowiązku ustalania stopnia zawinienia poszczególnych zakładów pracy, w których zatrudnienie mogło spowodować powstanie choroby zawodowej. Jego rola sprowadza się bowiem do stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia tego schorzenia, nie zaś do ustalania stopnia odpowiedzialności konkretnych pracodawców.
W skardze na przedmiotową decyzję, [...] S.A. w K. Oddział [...] w B. (następca prawny [...] S.A. - [...] w B.), reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie, podniosła zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 235, art. 2351 i art. 2352 kp. W uzasadnieniu podniosła, że orzekające w sprawie organy bezpodstawnie przyjęły istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem spornej choroby, a pracą Z. B. w jej zakładzie. Wskazała również, że teza, jakoby pracował on wówczas w narażeniu na czynnik mogący wywołać sporną chorobę, nie została w żaden sposób udokumentowana i brak jest dowodów, które mogłyby ją potwierdzać, zwłaszcza, że w okresie zatrudnienia nie przeprowadzano pomiarów stężenia pyłów na jego stanowisku, zaś on sam w oświadczeniach złożonych w dniach 3 i 24 września 2010 r. podał wyraźnie, iż pracę w charakterze spawacza ręcznego wykonywał w tym zakładzie sporadycznie. Skarżąca zwróciła także uwagę na sprzeczność pomiędzy orzeczeniami wydanymi przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, który najpierw stwierdził brak podstaw do rozpoznania u Z. B. pylicy krzemowej, a następnie orzekł o rozpoznaniu tego schorzenia. Powołała się również na brak wyjaśnienia przez organy, czy sporna choroba nie mogła stanowić skutku pracy w narażeniu, świadczonej na rzecz innych pracodawców, u których wyżej wymieniony był zatrudniony w okresie późniejszym oraz nieuwzględnienie "indywidualnych predyspozycji" tego pracownika.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację z uzasadnienia swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa, oddalił skargę. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, wskazał, iż materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 2351 kp. Stwierdził, iż organy inspekcji sanitarnej obydwu instancji słusznie przyjęły, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz ustalenie, że zostało ono wywołane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Sąd I instancji zaakcentował, że wystąpienie wspomnianych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kpa. Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5.
Sąd I instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie u Z. B. stwierdzono chorobę zawodową w postaci pylicy krzemowej płuc, wymienioną w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wyżej wymieniony był poddany badaniom w dwóch uprawnionych jednostkach orzeczniczych, a mianowicie w Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. Pierwsza z tych placówek wypowiedziała się jednoznacznie o rozpoznaniu u badanego spornej choroby zawodowej, co znalazło wyraz w orzeczeniu lekarskim z dnia 6 sierpnia 2010 r Nr [...] , w którym powołano się na wnioski płynące z badania przedmiotowego i podmiotowego, przeprowadzonej diagnostyki różnicowej, oceny obrazu rtg, a także z analizy dokumentacji medycznej i narażenia zawodowego. Choroba ta została także u wspomnianego pracownika rozpoznana przez placówkę drugiego szczebla, to jest Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu. Wprawdzie jednostka ta pierwotnie wydając orzeczenie uznała, że dolegliwość, na którą zainteresowany się uskarża to pylica spawaczy wymieniona w poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych, to jednak następnie zmieniła swoje stanowisko i w dniu 27 grudnia 2011 r. wydała orzeczenie "zweryfikowane" Nr [...], w którym zdiagnozowała pylicę krzemową płuc. W treści orzeczenia z dnia 27 grudnia 2011 r. podniosła, że aktualny radiogram klatki piersiowej badanego wykazuje zmiany ogniskowe o regularnych, okrągłych kształtach i odpowiedniej gęstości, których obecność może odpowiadać efektom działania pyłów zwłókniających, co uzasadnia rozpoznanie pylicy płuc. Przyznała przy tym (uwzględniając ocenę wyników badań obrazowych jak również szczegółową analizę narażenia zawodowego związanego z ekspozycją nie tylko na pył z zawartością krzemionki, lecz także na tlenki metali w dymach spawalniczych), że nie można bezspornie ustalić rodzaju istniejących guzków pyliczych. Jednak końcowo - zważywszy mieszany charakter narażenia zawodowego - uznała za zasadne rozpoznanie pylicy krzemowej.
Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że fakt występowania u Z. B. spornej choroby zawodowej został oparty na dostatecznie przekonujących i wiarygodnych dowodach. W sprawie ustalono bezspornie, że zainteresowany uskarża się na pylicę płuc i choć - jak wynika z opinii wydanych przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu - istniały pewne wątpliwości co do typu pylicy płuc, to ostatecznie wspomniana placówka, podobnie jak wcześniej jednostka pierwszego szczebla, opowiedziała się za rozpoznaniem u niego pylicy krzemowej. Diagnoza tej treści została uzasadniona w sposób przekonujący, z powołaniem się na wyniki odpowiednich specjalistycznych badań oraz oparta na analizie wszystkich okoliczności związanych z oceną jego stanu zdrowia. Brak jest zatem podstaw, aby rozpoznanie to kwestionować, zwłaszcza, że skarżąca nie przedstawiła żadnych przeciwdowodów mogących świadczyć o jego ewentualnej wadliwości.
Sąd I instancji zauważył, iż w tym stanie rzeczy do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne było również zbadanie, czy zachodzi bezsporność lub wysokie prawdopodobieństwo spowodowania tego schorzenia działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Sąd podkreślił jednocześnie, że zgodnie z poglądem sformułowanym w orzecznictwie sądowym, dla uznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że to właśnie takie warunki ją spowodowały. Nie wyklucza to wprawdzie możliwości wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z przyczyn nie związanych z wykonywaniem pracy, jednak nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą tu być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na czynnik szkodliwy (zob: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt II SA 372/82, ONSA 1982/1/33).
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, Sąd wskazał, iż dokumentacja dołączona do akt administracyjnych wskazuje jednoznacznie, że Z. B. pracował w narażeniu na pyły zawierające krzemionkę. Narażenie to występowało w innych zakładach, w których pracował, co potwierdzają karty oceny narażenia zawodowego dotyczące jego pracy w [...] S.A. oraz w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. Nie zgodził się tym samym z twierdzeniami, jakoby kwestia istnienia narażenia zawodowego u innych pracodawców nie została przez organy inspekcji sanitarnej dostatecznie zbadana. Zważywszy powyższe Sąd uznał, że wydanie decyzji rozstrzygającej o stwierdzeniu choroby zawodowej w postaci pylicy krzemowej płuc było uzasadnione. Skoro bowiem schorzenie to zostało rozpoznane u Z. B. przez lekarzy specjalistów kompetentnych placówek diagnostycznych, a równocześnie nie budzi wątpliwości fakt, iż będąc zatrudnionym u dwóch wyżej wymienionych pracodawców, pracował on w narażeniu na czynnik szkodliwy mogący dolegliwość tę wywołać, to dokonane w niniejszym zakresie ustalenia dawały podstawy do przyjęcia, że istniał związek przyczynowy pomiędzy tymi okolicznościami.
Sąd uznał również, iż na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut dotyczący braku oceny genezy spornego schorzenia w aspekcie "indywidualnych predyspozycji" pracownika. Skarżąca nie wskazała bowiem żadnych konkretnych faktów, które mogłyby wskazywać na prawdopodobieństwo samoistnej, czy pozazawodowej etiologii tej choroby. W takiej sytuacji również argumentacja kwestionująca prawidłowość poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń co do tego, czy narażenie na pyły zawierające krzemionkę istniało także w związku z pracą Z. B. na rzecz [...] nie mogła przesądzić o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Nawet, jeżeli zarzuty te okazałyby się uzasadnione, to ewentualne uchybienia organów w tym zakresie nie mogłyby zmienić faktu, że rozstrzygnięcie o stwierdzeniu choroby zawodowej wydane zostało prawidłowo. Także w przypadku, gdyby zatrudnienie wskazanego pracownika w zakładzie pracy prowadzonym przez skarżącą, nie wiązało się z narażeniem na wspomniany czynnik szkodliwy, stwierdzenie choroby zawodowej miałoby podstawy. Istotny jest bowiem fakt, iż narażenie takie w ogóle istniało u któregokolwiek z pracodawców, a zatem, skoro miało ono miejsce w [...] S.A i w Przedsiębiorstwie [...] S.A., to sama okoliczność, że nie występowało w [...], nie pozwalałaby na kwestionowanie zawodowego charakteru spornego schorzenia.
Dodatkowo Sąd podkreślił, że - jak trafnie odnotowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - z obowiązujących przepisów nie wynika, aby na organach inspekcji sanitarnej spoczywał obowiązek badania, u którego pracodawcy choroba zawodowa powstała. Zadanie ich polega bowiem jednie na ustaleniu, czy istniejące schorzenie ma charakter zawodowy, to jest, czy stanowi efekt pracy w narażeniu na czynnik szkodliwy bądź zostało spowodowane sposobem wykonywania pracy. W przypadku więc, gdy pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym na rzecz kilku podmiotów, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu zostało ono spowodowane zatrudnieniem u każdego z tych pracodawców z osobna. Wniosek taki płynie również z treści § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., stanowiącego, iż państwowy inspektor sanitarny przesyła decyzję wydaną w przedmiocie choroby zawodowej pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia tej choroby. W omawianym przepisie chodzi więc o zatrudnienie w warunkach, które mogły wywołać określone skutki zdrowotne, a nie o zatrudnieniu w warunkach, które te skutki wywołały. Ewentualna odpowiedzialność pracodawcy będąca następstwem stwierdzenia choroby zawodowej u osoby świadczącej na jego rzecz pracę w narażeniu zawodowym stanowi natomiast zupełnie odrębną kwestię, która nie podlega ocenie Sądu, gdyż wykracza poza zakres postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia choroby zawodowej (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1627/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na marginalnie Sąd zaznaczył, że wbrew wywodom skarżącej z treści decyzji wydanych w obydwu instancjach nie wynika, aby orzekające w sprawie organy formułowały twierdzenia o tym, że wyłączną, czy zasadniczą przyczyną wystąpienia u Z. B. pylicy płuc była praca w [...]. Organy wymieniły jedynie ten podmiot wśród pięciu pracodawców, w których - w ich ocenie - występowało narażenie zawodowe mogące zaindukować tę dolegliwość.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. W podstawach kasacyjnych podniosła:
1/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w sprawie występują okoliczności wskazujące na wysokie prawdopodobieństwo spowodowania choroby stwierdzonej u Z. B. zatrudnieniem u skarżącej,
2/ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa, polegające na uchybieniu obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie poprzez przyjęcie jako wiarygodnych dowodów tylko dowodu z zeznań świadków,
3/ naruszenie dyspozycji art. 2351 kp poprzez niewykazanie, iż można
stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem powstanie choroby płuc w związku ze środowiskiem pracy w [...],
4/ naruszenie dyspozycji art. 2352 kp poprzez nieudokumentowane przyjęcie, że powstanie choroby zawodowej nastąpiło w okresie zatrudnienia ponad 30 lat temu,
5/ naruszenie art. 235 kp, orzecznictwa sądów administracyjnych oraz przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż choroba powstała w okresie pracy u skarżącej, podczas gdy jak wskazuje sam organ oraz Sąd – organ nie ma obowiązku wskazywania, u którego z pracodawców powstała choroba, a jedynie ma obowiązek stwierdzenia choroby zawodowej.
W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne, skarżąca wniosła o "uchylenie Wyroku Sądu I Instancji w całości i orzeczenie, iż nie ma podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, spowodowanej pracą u Skarżącego, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I Instancji".
W uzasadnieniu podniosła, że decyzje administracyjne podjęte w niniejszej sprawie dotknięte są istotną wadą prawną, albowiem organy obu instancji w sposób nieuprawniony twierdzą, że pylica krzemowa płuc została spowodowana u Z. B. zatrudnieniem w kolejnych zakładach pracy, w tym w latach 1973-1976 w [...], w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej.
W ocenie skarżącej, twierdzenie to nie znajduje żadnego uzasadnienia, jest całkowicie nieudowodnione i jest sprzeczne z dyspozycją art. 2351 kp, albowiem nie można w odniesieniu do pracy w [...] stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych, gdyż Z. B. pracował w tym zakładzie nie mając styczności z takimi czynnikami. Skarżąca podniosła, iż w swoich pismach, wyjaśnieniach oraz w skardze szczegółowo wskazywała, że wykonywał on pracę, która nie mogła doprowadzić do powstania choroby płuc. W postępowaniu dowodowym oparto się natomiast jedynie w tej kwestii na całkowicie niewiarygodnych zeznaniach świadków. Sąd I instancji nie zwrócił uwagi na fakt, iż w okresie pracy Z. B. w [...] nie przeprowadzono pomiaru stężenia pyłów na stanowisku, na którym był on zatrudniony. W tych okolicznościach, nie można zatem mówić o jakimkolwiek prawdopodobieństwie w zakresie przyczynienia się zatrudnienia u skarżącej do powstania pylicy płuc, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę, że Z. B. pracował w [...] przez bardzo krótki okres.
Skarżąca dodała, iż organ I Instancji nie odniósł się także do indywidualnych predyspozycji pracownika oraz tego, że dopiero narażenie na czynniki szkodliwe w późniejszym okresie mogło przyczynić się do powstania u niego choroby zawodowej. Skarżąca podniosła również, iż skoro Sąd I instancji stwierdził, że odpowiedzialność pracodawcy nie podlega ocenie Sądu, to zawarcie w uzasadnieniu decyzji informacji o zaliczeniu okresu pracy w [...] do okresów pracy Z. B., w których występowały czynniki szkodliwe narażające na powstanie choroby zawodowej jest całkowicie nieuprawnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 ppsa, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samo odwołanie się do podstaw skargi kasacyjnej, przewidzianych w art. 174 ppsa, nie stanowi przytoczenia podstaw kasacyjnych. W podstawach skargi kasacyjnej wnoszący skargę musi bowiem wyraźnie wskazać konkretną normę prawa materialnego, naruszoną przez Sąd przez błędną jej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ze wskazaniem na czym ta błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie polegało i jaka, według skarżącego, powinna być wykładnia właściwa. W odniesieniu do naruszenia przepisów postępowania skarżący powinien natomiast, poza wskazaniem konkretnych przepisów procedury sądowoadministracyjnej naruszonych przez Sąd, wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, czy skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia.
Z uwagi na związanie podstawami zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny władny jest badać sprawę jedynie z punktu widzenia tych podstaw i nie może domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia nie jest zatem spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa materialnego lub przepis postępowania miał doznać naruszenia (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04, wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt OSK 421/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To autor skargi kasacyjnej powinien bowiem przytoczyć podstawy kasacyjnych i ich uzasadnienie (zob. art. 176 ppsa).
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny nie mogą podlegać powołane w podstawie kasacyjnej zarzuty: naruszenia art. 235 kp, nieznajdującego uzasadnienia w skardze kasacyjnej, naruszenia bliżej nieokreślonych przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., a tym bardziej naruszenia "Orzecznictwa Sądów Administracyjnych". Pomimo wysoce nieprofesjonalnej konstrukcji podstaw kasacyjnych i wniosku (wniosek o "uchylenie Wyroku Sądu I Instancji w całości i orzeczenie, iż nie ma podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, (...), ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I Instancji"), który sugeruje brak wiedzy autora skargi kasacyjnej co do podejmowanych przed sądami administracyjnymi rozstrzygnięć, a w konsekwencji jak uznać należy także i kryteriów prowadzonej przez te sądy kontroli działalności administracji publicznej, przyjąć jednak należy, iż skarżąca w ramach podstaw kasacyjnych próbuje generalnie zakwestionować prawidłowość zrealizowania przez Sąd I instancji funkcji badania legalności decyzji administracyjnych. Skarżąca zarzuciła bowiem, że Sąd nie dostrzegł istotnych uchybień proceduralnych, jakich dopuściły się organy inspekcji sanitarnej w zakresie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego zupełności (art. 7 i 77 § 1 kpa), a których efektem było niewłaściwe zastosowanie art. 2351 i art. 2352 kp i w konsekwencji wydanie decyzji o stwierdzeniu u Z. B. choroby zawodowej.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym to organy administracji publicznej zobowiązane są bowiem, zgodnie z art. 7 i 77 § 1 kpa, do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na nich zatem spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Wojewódzki sąd administracyjny kontroluje natomiast to, czy proces ten odbył się zgodnie z prawem. Stosownie do art. 134 § 2 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny bada w pełnym zakresie legalność kontrolowanych decyzji. Niedostrzeżenie przez sąd istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy uchybień procesowych we wskazanym zakresie czyni zatem zasadnym uchylenie podjętego przez sąd orzeczenia.
W warunkach niniejszej sprawy, wbrew stanowisku skarżącej, dokonana przez Sąd I instancji ocena legalności działalności organów inspekcji sanitarnej w zakresie poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego jest prawidłowa.
Wskazać należy, iż w świetle art. 2351 kp, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z przytoczonego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik lub były pracownik świadczył pracę ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.
Podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest zatem, poza rozpoznaniem u pracownika lub byłego pracownika schorzenia, określonego w wykazie chorób zawodowych, ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich świadczył on pracę. Istotne jest więc ustalenie, czy na stanowisku pracy był on eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Dla uznania rozpoznanego schodzenia za chorobę zawodową istotne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Pomimo bowiem tego, że w warunkach narażenia zawodowego nie u każdego choroba zawodowa musi wystąpić, to przyjąć należy, iż o jej powstaniu w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (zob. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem.
Wskazać należy, iż zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie choroby zawodowej właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Postępowanie przed medycznymi jednostkami orzeczniczymi jest dwuinstancyjne. Zgodnie bowiem z § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Dodatkowo zauważyć należy, iż w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Mając na uwadze powyższe, zauważyć należy, iż postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych lub szkodliwego sposobu wykonywania pracy dokonuje się w ramach oceny ryzyka zawodowego. Dowodem stwierdzającym bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została wywołana działaniem czynników szkodliwych jest natomiast orzeczenie lekarskie. Podkreślić jednocześnie należy, iż zarówno organy inspekcji sanitarnej, jak i sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej.
Mając na uwadze powyższe, zauważyć należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, przedmiotem oceny organów inspekcji sanitarnej były podstawy do stwierdzenia u Z. B. choroby zawodowej z poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r., czyli pylicy krzemowej płuc. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że Z. B. w środowisku pracy był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia – pyłów zwłókniających, a tym samym podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie tej choroby. Podkreślić jednocześnie należy, na co zwrócił uwagę również Sąd I instancji, iż w toku tego postępowania organy inspekcji sanitarnej nie rozstrzygają ani kwestii tego, w którym miejscu pracy doszło do powstania schorzenia mającego związek z narażeniem zawodowym, ani stopnia przyczynienia się określonego zakładu pracy do powstania u pracownika lub byłego pracownika choroby zawodowej, lecz jedynie mają za zadanie ocenić, w których zakładach pracy mogło dojść do narażenia z uwagi na warunki wykonywania pracy.
W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, zawartym w skardze kasacyjnej, okoliczność narażenia Z. B. na pyły zwłókniające podczas pracy w [...] w B. nie wynika z zeznań świadków, gdyż takie środki dowodowe nie zostały przeprowadzone w toku postępowania dowodowego. Okoliczność ta potwierdzona została przez Z. B., ale także przez samą skarżącą, która generalnie ją kwestionując, w piśmie z dnia 24 września 2010 r. (k. 19 akt administracyjnych) dopuściła jednak możliwość ekspozycji pracownika na pyły w sytuacjach awaryjnych. Podkreślić należy, iż okoliczność ta nie została również wykluczona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej w sporządzonej przez ten organ ocenie narażanie zawodowego. Faktem jest, iż brak jest pomiarów stężenia pyłów na stanowisku pracy Z. B. w okresie jego zatrudnienia w tym zakładzie pracy, lecz ich występowanie w środowisku pracy wynika zarówno z pomiarów przeprowadzonych w 1977 r., jak i w 1995 r., co jak słusznie przyjęły organy inspekcji sanitarnej pozwalało przyjąć, w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, że w latach 1973-1976 Z. B. mógł być również eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie powyższych ustaleń, zaś w tych okolicznościach dokonanej przez organy inspekcji sanitarnej ocenie dowodów nie można zarzucić dowolności.
W dalszej kolejności, wskazać należy, iż w niniejszej sprawie, przypadek chorobowy Z. B. poddany został ocenie zarówno przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach Poradnię Chorób Zawodowych w Sosnowcu jako jednostkę orzeczniczą I stopnia, jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital w Sosnowcu w ramach dodatkowej konsultacji, o która wystąpił Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.
Podkreślić należy, iż jednostki orzecznicze obydwu stopni rozpoznały u Z. B. pylicę krzemową płuc. W orzeczeniu lekarskim Nr [...] z [...] sierpnia 2010 r., jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że istnieją podstawy do rozpoznania tej choroby u badanego z wysokim prawdopodobieństwem. Jednostka orzecznicza II stopnia, pomimo początkowych wątpliwości co do rodzaju zdiagnozowanej pylicy płuc (pylica krzemowa płuc czy pylica spawaczy), co do czego szczegółowo odniósł się Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ostatecznie - w orzeczeniu Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. - potwierdziła rozpoznanie u badanego pylicy krzemowej płuc. Wątpliwości nie budziła jednocześnie etiologia zawodowa tego schorzenia.
W dalszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 2352 kp, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Wskazać należy, iż pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym i odnosi się do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo-skutkowym z pracą. Chorobę zawodową wywołuje sama praca, a na jej rodzaj i czas powstania ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego też powodu choroby zawodowe są co do zasady przewidywalne. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. W tym wykazie, w poz. 3.1 w przypadku choroby zawodowej, pylicy krzemowej płuc, okresu tego nie określono. W konsekwencji, zarzut skargi kasacyjnej odnoszący do naruszenia 2352 kp uznać należy w warunkach niniejszej sprawy za bezzasadny. W świetle tego przepisu, rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić bowiem także u byłego pracownika po zakończeniu pracy w narażeniu. Z uwagi zaś na brak ustalenia w wykazie chorób, określonych w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r., okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, określonej w poz. 3.1, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, fakt obecnego rozpoznania u Z. B. choroby zawodowej, mimo jego zatrudnienia w [...] w B. ponad 30 lat temu nie ma w warunkach niniejszej sprawy żadnego znaczenia.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie podważyła skutecznie dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności decyzji organów administracji publicznej. Wbrew jej twierdzeniom, organy te zgromadziły materiał dowodowy zgodnie z przepisami kpa i rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r, a na jego podstawie zasadnie uznały, że istnieją podstawy do stwierdzenia u Z. B. choroby zawodowej, określonej pod poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych. W konsekwencji stwierdzić należy, iż podstawy kasacyjne, na których oparta została skarga kasacyjna w niniejszej sprawie, nie mogą być uznane za usprawiedliwione.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.