II OSK 1541/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-12-08
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościprzejęcie na własność Państwadecyzja administracyjnastwierdzenie nieważnościprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymidekretpostępowanie dowodoweskarżącyorgan administracjiNSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu wadliwego postępowania sądu pierwszej instancji w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Białymstoku, który oddalił skargę na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1963 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej. WSA uznał, że decyzja z 1963 r. nie była dotknięta rażącym naruszeniem prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, wskazując na wadliwe postępowanie sądu pierwszej instancji, który nie zbadał prawidłowości pierwotnego postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z 1963 r., a zamiast tego przeprowadził własne postępowanie dowodowe.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku. SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z 1963 r. dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej. Sąd pierwszej instancji uznał, że decyzja z 1963 r. nie była dotknięta rażącym naruszeniem prawa, ponieważ spełnione zostały przesłanki z dekretu z 1949 r. o przejęciu nieruchomości ziemskich (właścicielka nie zamieszkiwała na miejscu, a nieruchomość znajdowała się w pasie granicznym). Skarżąca kasacyjnie zarzucała m.in. naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. wskutek wadliwego przyjęcia, że decyzja z 1963 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie precyzowała wystarczająco przedmiotu przejęcia. NSA podzielił zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że WSA nie zbadał prawidłowości pierwotnego postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z 1963 r. z powodu braku akt administracyjnych. Sąd pierwszej instancji, zamiast kontrolować legalność zaskarżonej decyzji, dokonał samodzielnych ustaleń faktycznych, wychodząc poza zakres kontroli. NSA uznał, że brak numerów ewidencyjnych w decyzji z 1963 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ale wadliwość postępowania sądu pierwszej instancji skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Brak wymienienia numerów ewidencyjnych poszczególnych działek w osnowie decyzji z 1963 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, jeśli nieruchomość została zidentyfikowana przez podanie miejsca położenia, ogólnej powierzchni i osoby właściciela.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że identyfikacja nieruchomości poprzez wskazanie położenia, ogólnej powierzchni i właściciela jest wystarczająca dla ważności decyzji, nawet bez szczegółowych danych geodezyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

Dz.U. 1949 nr 46 poz. 339 art. 1

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego

Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 1 dekretu, nieprawidłowo ustalając stan faktyczny.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez Sąd I instancji było wadliwe.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Niezastosowanie art. 135 p.p.s.a. przez Sąd I instancji było wadliwe.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena, czy decyzja z 1963 r. była dotknięta rażącym naruszeniem prawa, była wadliwa.

k.p.a. art. 99 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Brak precyzyjnego oznaczenia nieruchomości w decyzji z 1963 r. nie stanowił rażącego naruszenia prawa.

k.p.a. art. 97 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Brak precyzyjnego oznaczenia nieruchomości w decyzji z 1963 r. nie stanowił rażącego naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia przepisów postępowania był zasadny.

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia prawa materialnego był nieuzasadniony ze względu na wadliwe sformułowanie.

Dz.U. Nr 153, poz. 1269 art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd I instancji naruszył zasadę oceny legalności wynikającą z tego przepisu.

p.p.s.a. art. 185

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Dz.U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83 art. 10

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa

Potwierdza, że powiat hajnowski był powiatem granicznym, a cały jego obszar uznano za pas graniczny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji, który nie zbadał prawidłowości pierwotnego postępowania administracyjnego z powodu braku akt i dokonał własnych ustaleń faktycznych. Wadliwe ustalenie stanu faktycznego przez Sąd I instancji w zakresie władztwa nad nieruchomością.

Odrzucone argumenty

Brak rażącego naruszenia prawa z powodu nieprecyzyjnego oznaczenia nieruchomości w decyzji z 1963 r. (argument ten został uznany przez NSA za zasadny).

Godne uwagi sformułowania

postępowanie o stwierdzenie nieważności nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym Sąd I instancji nie dokonał jednak kontroli zaskarżonej decyzji po kątem przywołanych zasad. Sąd I instancji całkowicie pominął ewidentną w tej sprawie okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana przy braku akt administracyjnych obejmujących postępowanie zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. Sąd I instancji nie przeprowadził w tej mierze oceny ustaleń organu bo ten ich nie poczynił lecz dokonał własnych samodzielnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania nadzorczego, a zatem wykroczył poza zakres kontroli zaskarżonego aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Skład orzekający

Maria Rzążewska

przewodniczący sprawozdawca

Jan Paweł Tarno

sędzia

Leszek Kamiński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek sądu administracyjnego do kontroli legalności decyzji administracyjnej, w tym prawidłowości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ, nawet w przypadku braku akt pierwotnego postępowania. Podkreśla, że sąd nie może zastępować organu w ustalaniu stanu faktycznego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejmowania nieruchomości rolnych na podstawie dekretu z 1949 r. oraz postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia nieruchomości rolnych i wadliwości postępowania sądowego w kontekście braku dokumentacji, co może być ciekawe dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i nieruchomościami.

Jak brak akt administracyjnych doprowadził do uchylenia wyroku sądu w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej sprzed lat?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1541/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-09-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno
Leszek Kamiński
Maria Rzążewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bk 314/07 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2007-07-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Rzążewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 314/07 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz W. S. kwotę 400 (słownie: czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2007 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r., dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej 8,087 ha, położonej we wsi S., powiat H..
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż SKO w Białymstoku wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zastosowało przepisy art. 156 § 1 k.p.a., stwierdzając, iż wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. z powodu rażącego naruszenia prawa. Podstawą prawną wydania powyższej decyzji były przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339) - dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z art. 1 dekretu na własność Państwa mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w tych województwach w obrębie pasa granicznego oraz w powiatach tam wymienionych, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli albo ich właściciele nie zamieszkiwali na miejscu. Zatem podstawą ustalenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji było zdaniem Sądu ustalenie, czy była właścicielka faktycznie władała przedmiotową nieruchomością i czy zamieszkiwała w miejscu położenia tejże nieruchomości. W ocenie Sądu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wszystkie przesłanki z art. 1 dekretu zostały spełnione. Bezsporne pozostaje, iż była właścicielka - B. R. (matka skarżącej) w 1959 r. przeprowadziła się do Hajnówki, a zatem, w chwili wydawania kwestionowanej decyzji nie zamieszkiwała na miejscu położenia przejętych nieruchomości gruntowych. Również fakt położenia spornej nieruchomości ziemskiej w obrębie pasa granicznego nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości, albowiem powiat hajnowski był powiatem granicznym stąd cały obszar tegoż powiatu, zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa (Dz.U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) został uznany za pas graniczny (art. 10 wyżej wymienionego rozporządzenia). Jak podkreślił Sąd I instancji, na ocenę zgodności z prawem przejęcia analizowanych nieruchomości położonych we wsi S. nie ma wpływu fakt, iż część gruntów była użytkowana przez inne osoby na podstawie umów cywilnoprawnych, a część była użytkowana przez skarżącą. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu fakt użytkowania, dzierżawy lub zarząd osób trzecich określonymi nieruchomościami nie pozbawiał możliwości przejęcia gruntów, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Wykonywanie prac rolnych przez W. S. na spornych gruntach należy w tej sytuacji potraktować, zdaniem Sądu, jako bezumowne użytkowanie bądź ewentualnie, jako zarząd osób trzecich. Skarżąca nie posiadała tytułu prawnego do tychże nieruchomości, a zatem nie możliwym jest przyjęcie, iż sporne grunty były w faktycznym władaniu właściciela.
W ocenie Sądu I instancji nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty skarżącej dotyczące wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. z rażącym naruszeniem prawa, bowiem decyzja ta została wydana przez organ właściwy w sprawie, w formie prawem przewidzianej i na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Sąd nie zgodził się z twierdzeniem strony skarżącej, iż osnowa kwestionowanej decyzji nie zaW. określenia przejmowanej nieruchomości ziemskiej, choć rzeczywiście nie zostały w niej określone numery ewidencyjne poszczególnych działek i ich powierzchnia. Tym niemniej nie uzasadnia to, w ocenie Sądu, stwierdzenia nieważności tej decyzji. Zastosowany przez organ sposób określenia przejmowanych nieruchomości, tj. ogólne wskazanie ich położenia (obszar wsi S., powiat Hajnówka), podanie łącznej powierzchni przejmowanej nieruchomości (8,087 ha) i wskazanie, kto był ich właścicielem (B. R.) zostało przez Sąd rozpoznający sprawę uznane za wystarczające dla sprecyzowania przedmiotu decyzji. Sąd zaznaczył również, iż nie bez znaczenia pozostaje fakt, że tak określony przedmiot decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. pozwolił na dokonanie odpowiednich wpisów w księdze wieczystej, czego dowodem jest złożona do akt kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 29 czerwca 1993 r. (k. 33 akt adm.), jak również umożliwił precyzyjne wskazanie przez Starostwo Powiatowe w Hajnówce numerów działek, które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa (k. 13 akt sądowych). Z powyższych względów Sąd I instancji uznał, iż kwestionowana decyzja w wystarczający sposób precyzowała przejmowaną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość ziemską.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła W. S., reprezentowana przez radcę prawnego E. M.-U.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a mianowicie:
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 99 § 1 w związku z art. 97 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] maja 1963 r. w związku z art. 4 dekretu, poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. wskutek wadliwego przyjęcia, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w wystarczający sposób precyzowała przejmowaną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość ziemską w skutek błędnej interpretacji art. 99 § 1 w związku z art. 97 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] maja 1963 r. w związku z art. 4 dekretu powodującej przyjęcie, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. spełniała przesłanki jej ważności pomimo braku dokładnego oznaczenia nieruchomości ziemskiej w osnowie decyzji,
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ wobec wadliwości i luk postępowania dowodowego przeprowadzonego zarówno przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce wydające z rażącym naruszeniem art. 77 k.p.a. decyzję z dnia [...] maja 1963 r. z uwagi na brak ustaleń jaka część nieruchomości ziemskiej stanowiącej przedmiot powyższej decyzji była w posiadaniu osób trzecich, a jaka w posiadaniu właścicielki B. R. oraz brak ustaleń w przedmiocie właściwego oznaczenia przedmiotu decyzji, jak też w postępowaniu przed SKO w Białymstoku wydającym decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 1 dekretu poprzez niezasadne przyjęcie, iż zaistniały przesłanki wskazane w art. 1 powołanego dekretu warunkujące przejęcie na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1963 r. na rzecz Skarbu Państwa pozostających we władaniu B. R. i jej córki W. S. nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 4 ha.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. zawiera wadę formalną, która winna być zakwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Wada ta, zdaniem autor skargi kasacyjnej, polega na braku wymienienia w powyższej decyzji numerów ewidencyjnych działek, ich powierzchni oraz innych danych geodezyjnych, wskazujących ich dokładne położenie, co stoi w sprzeczności z treścią art. 99 § 1 w związku z art. 97 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji. Skarga kasacyjna podkreśliła, iż zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami prawa każda decyzja powinna zawierać osnowę rozstrzygnięcia, a w przypadku decyzji wydawanych na mocy wskazanego dekretu, ich osnowa powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł własności miała dana osoba nie wykonująca nad nią władztwa, w sposób, który będzie wskazywał obszar, granice oraz numery ewidencyjne działek. Wydana w niniejszej sprawie decyzja Prezydium wymaganych składników nie zawierała, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa.
Kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy błędnego uznania przez Sąd I instancji, iż w stanie faktycznym, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r., zaistniały przesłanki wskazane w art. 1 dekretu warunkujące przejecie na rzecz Skarbu Państwa pozostających we władaniu B. R. i jej córki W. S. (skarżącej) nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 4 ha. Autor skargi kasacyjnej zarzuca WSA w Białymstoku, iż za prawidłowe uznał ustalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, pomimo wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez ten organ, jak również przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce, poprzez brak ustaleń jaka część nieruchomości ziemskiej, stanowiącej przedmiot decyzji z dnia [...] maja 1963 r. była w posiadaniu osób trzecich, a jaka w posiadaniu właścicielki B. R.. Wobec tego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie winien być zdaniem skarżącej uzupełniony przez organ w oparciu o art. 77 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Nie można odmówić słuszności zarzutowi skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim zarzuca ona naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. wskazując, że ocena legalności zaskarżonego aktu została dokonana bez należytego wyjaśnienia sprawy, w tym w zakresie oceny zgodności z prawem postępowania przeprowadzonego przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce, zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] maja 1963 r., będącej przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Przywołując stanowisko doktryny jak i orzecznictwa sądów administracyjnych trafnie Sąd I instancji wywodzi, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, bowiem celem tego postępowania jest jedynie ustalenie czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad stanowiących przesłankę stwierdzenia nieważności po myśli art. 156 § 1 k.p.a.
W ślad za tymi trafnymi rozważaniami wyrażonymi na str. 6 i 7 uzasadnienia wyroku Sąd I instancji nie dokonał jednak kontroli zaskarżonej decyzji po kątem przywołanych zasad. Przede wszystkim podnieść należy, że Sąd I instancji uznając, iż słuszne jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,087 ha należącego do B. R. a położonego na terenie wsi S. nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa i w związku z tym brak jest podstaw dla stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., całkowicie pominął ewidentną w tej sprawie okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana przy braku akt administracyjnych obejmujących postępowanie zakończone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Hajnówce z dnia [...] maja 1963 r. i organ nie zbadał w istocie prawidłowości przeprowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie, w tym nie ocenił na jakich materiałach sprawy zostało oparte ustalenie, iż była właścicielka gruntów wyzbyła się władztwa faktycznego w odniesieniu do wszystkich części nieruchomości składających się na przejęte gospodarstwo rolne. Nie dokonując, w tej mierze oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji uznaje, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 1 dekretu i przejęcie nieruchomości w związku z tym było uzasadnione. Wyrażając to stanowisko Sąd I instancji zupełnie pomija, że materiał dowodowy to zeznania świadków zgromadzone w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, nie zaś materiał sprawy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzjami o przejęciu gospodarstwa rolnego.
Sąd I instancji, mimo powołania się w uzasadnienie wyroku na fundamentalną zasadę postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, iż obejmuje ono wyłącznie kontrolę badanego aktu w zakresie wyjaśnienia czy nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. i nie może postępowanie takie prowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, rozpoznając skargę nie w pełni zastosował przywołaną zasadę i nie rozważył, iż zaskarżona decyzja w związku z brakiem akt administracyjnych postępowania, w którym wydano kwestionowaną decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego, nie dokonała kontroli zgodności z prawem przeprowadzonego tym zakresie postępowania. W szczególności organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie zbadał w oparciu o jaki materiał sprawy zgromadzony w postępowaniu o przejęciu gospodarstwa rolnego zostały dokonane ustalenia, iż właścicielka nieruchomości wyzbyła się władztwa w stosunku do wszystkich gruntów wchodzących w skład przejętego gospodarstwa. W rozpoznawanej sprawie domagając się stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność gruntów należących do B. R., skarżąca aczkolwiek powołuje się, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. to w istocie zarzuca rażące naruszenie zasad postępowania administracyjnego przez wadliwe ustalenie, że B. R. co do wszystkich należących do niej gruntów wchodzących w skład należącego do niej gospodarstwa rolnego wyzbyła się ich władania faktycznego. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego należącego do B. R. wymagała zatem wnikliwego zbadania prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Tymczasem Sąd I instancji nie tylko nie odniósł się do tej kwestii lecz bezkrytycznie przyjął, iż materiał dowodowy zebrany w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji "jednoznacznie wskazuje, że wszystkie przesłanki" z art. 1 dekretu zostały spełnione, nie dostrzegając, iż w sprawie nie został poddany kontroli materiał zgromadzony w postępowaniu zakończonym decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego, a w to miejsce organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przeprowadził samodzielne postępowanie dowodowe i na jego podstawie dokonał ustaleń stanu faktycznego, w zakresie przesłanek dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego i następnie dokonał oceny legalności decyzji. W istocie organ nadzoru na podstawie samodzielnie prowadzonych dowodów dokonał rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy w zakresie przejęcia gospodarstwa rolnego, nie zaś kontroli badanego aktu.
Prawidłowości tak przeprowadzonego postępowania nadzorczego Sąd I instancji nie rozważył. Zwrócić należy przy tym uwagę, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wypowiedział się dlaczego postępowanie nadzorcze zostało przeprowadzone przy braku akt administracyjnych postępowania zakończonego decyzją o przejęciu gospodarstwa, przy czym w aktach nie ma nawet autoryzowanej kopii żadnej kontrolowanej decyzji, a wyłącznie złożona przez stronę niepoświadczona za zgodność jej kserokopia. Z materiałów sprawy wynika wprawdzie, że Starostwo w Hajnówce nie dysponuje aktami administracyjnymi dotyczącymi przejęcia gospodarstwa rolnego i podaje, iż brak jest danych wskazujących na to, że akta te skierowano do archiwum państwowego, nie ma jednak żadnych orzeczeń wskazujących na to czy organ prowadzący postępowanie podjął czynności zmierzające do uzyskania przedmiotowych akt administracyjnych, niezbędnych dla prawidłowego przeprowadzenie postępowania nadzorczego. Rozpoznając skargę do kwestii tej Sąd I instancji w ogóle się nie odniósł.
Rozpoznając skargę Sąd I instancji wyszedł poza zakres wyznaczonej art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonych aktów, która winna obejmować zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji naruszając zasadę oceny legalności wynikającą z tego przepisu dokonał samodzielnego ustalenia faktycznego stanu sprawy w zakresie istnienia przesłanek dla przejęcia całego gospodarstwa rolnego przez ustalenie, iż wykonywanie prac rolnych przez W. S. w gospodarstwie rolnym należy potraktować jako bezumowne użytkowanie bądź ewentualnie zarząd osób trzecich, bowiem nie posiadała ona tytułu prawnego do nieruchomości, a to wskazuje, że również do tej części gospodarstwa, na której pracowała W. S. B. R. (właściciela przejętego gospodarstwa rolnego) nie wykonywała faktycznego władztwa (s. 8-9 uzasadnienia wyroku).
Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zostały poczynione przez organ nadzoru jakiekolwiek ustalenia dotyczące pracy w gospodarstwie rolnym W. S., a jedynie zostały zawarte ogólnikowe stwierdzenia, że B. R. opuściła nieruchomość ziemską w 1959 r. a przejęta nieruchomość była użytkowana przez mieszkańców wsi S. na podstawie umów prywatnych, co wskazuje na wyzbycie się władania tą nieruchomością przez jej właścicielkę.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ogóle nie zawiera żadnych ustaleń co do pracy na części gospodarstwa rolnego W. S., w tym nie ma w nim oceny i rozważań, do których doszedł Sąd I instancji. Oznacza to, że wbrew zasadzie wynikającej z wymienionego na wstępie przepisu Sąd I instancji nie przeprowadził w tej mierze oceny ustaleń organu bo ten ich nie poczynił lecz dokonał własnych samodzielnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania nadzorczego, a zatem wykroczył poza zakres kontroli zaskarżonego aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Podzielić natomiast należy stanowisko Sądu I instancji, iż brak w osnowie kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji wymienienia numerów ewidencyjnych poszczególnych działek wchodzących w skład przejmowanego gospodarstwa rolnego nie może być poczytane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem przedmiotowa przejmowana nieruchomość niewątpliwie została zidentyfikowana przez podanie miejsca jej położenia, ogólnej powierzchni i osoby właściciela.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 99 § 1 i art. 97 § 1 k.p.a. w jego brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego należącego do B. R..
Nie może odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 1 dekretu, gdyż został on wadliwie sformułowany ze wskazaniem, iż strona upatruje go w tym, że w zaskarżonym wyroku wadliwie ustalono, iż zaistniały przesłanki wymienione w tym uregulowaniu w zakresie przejęcia części gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 4 ha, która pozostawała we władaniu B. R. i skarżącej. Podnosząc ten zarzut strona w istocie kwestionuje prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych sprawy, nie zaś wadliwe zastosowanie prawa materialnego.
Omówione uprzednio naruszenie przepisów postępowania pozostające w związku z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 p.p.s.a.
Na zasądzone na rzecz wnoszącej skargę kasacyjną na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a koszty postępowania kasacyjnego składa się zwrot wpisu od skargi kasacyjnej, opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i koszty zastępstwa prawnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI