II OSK 1508/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-22
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona międzynarodowauchodźcaazylDRKprześladowaniebezpieczeństwo krajuciężar dowoduskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną obywatela DRK, uznając brak uzasadnionej obawy prześladowania w kraju pochodzenia pomimo trudnej sytuacji ogólnej.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej obywatelowi DRK. Zarówno Rada do Spraw Uchodźców, jak i WSA w Warszawie uznały, że skarżący nie wykazał indywidualnych przesłanek do udzielenia ochrony, wskazując na niespójność zeznań i brak dowodów na prześladowanie. NSA oddalił skargę, podkreślając, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a sytuacja w stolicy kraju pochodzenia jest względnie stabilna.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej obywatela Demokratycznej Republiki Konga (DRK) od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej. Cudzoziemiec powoływał się na wojnę w kraju i śmierć matki z rąk rebeliantów jako powody obawy przed prześladowaniem. Organy administracji oraz sąd pierwszej instancji uznały zeznania skarżącego za niespójne i niewiarygodne, a także brak dowodów na indywidualne zagrożenie. WSA podkreślił, że wyjazd z kraju miał podłoże ekonomiczne, a nie uchodźcze. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, skupił się na zarzutach naruszenia przepisów procesowych i materialnych. NSA stwierdził, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a przepisy ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony stanowią lex specialis wobec Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd uznał, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających jego twierdzenia, a sytuacja w Kinszasie, ostatnim miejscu zamieszkania, jest względnie stabilna, co pozwala na zastosowanie art. 18 u.o.o. (możliwość bezpiecznego powrotu do części kraju). W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając brak podstaw do przyznania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zeznania były niespójne, ogólnikowe i niewiarygodne, a także brakowało dowodów potwierdzających indywidualne zagrożenie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a przedstawione dowody (zdjęcia, dokumenty dotyczące matki) nie były wystarczające do wykazania indywidualnego ryzyka prześladowania, zwłaszcza w kontekście względnie stabilnej sytuacji w stolicy kraju pochodzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (18)

Główne

u.o.o. art. 19 § 1 pkt 1

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Podstawa do odmowy nadania statusu uchodźcy, jeżeli nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia.

u.o.o. art. 20 § 1 pkt 1

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Podstawa do odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej, jeżeli nie istnieje rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy.

Pomocnicze

u.o.o. art. 47 § 1

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

u.o.o. art. 41

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek wnioskodawcy przedstawienia informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy i udostępnienia posiadanych dowodów.

u.o.o. art. 42

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Warunki uproszczonej procedury dowodowej, wymagające wysokiej wiarygodności i spójności twierdzeń strony.

u.o.o. art. 13 § 1

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Przesłanki nadania statusu uchodźcy (obawa prześladowania z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej).

u.o.o. art. 15 § 1-3

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Przesłanki udzielenia ochrony uzupełniającej (ryzyko kary śmierci, tortur, nieludzkiego traktowania, powszechnej przemocy w konflikcie zbrojnym).

u.o.o. art. 18 § 1-2

Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Możliwość uznania braku obawy prześladowania lub ryzyka krzywdy, jeśli istnieje możliwość bezpiecznego powrotu do części kraju pochodzenia.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 254 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Właściwość sądu pierwszej instancji do orzekania w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego (art. 19 ust. 1 pkt 1 i art. 20 ust. 1 pkt 1 u.o.o.) przez błędne przyjęcie braku przesłanek do odmowy ochrony. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a.) poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony stanowi lex specialis wobec ogólnych reguł procesowych sytuacja w Kinszasie jest stabilna, mimo występujących napięć

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący

Anna Szymańska

sprawozdawca

Paweł Miładowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej w przypadkach, gdy wnioskodawca nie wykazuje indywidualnego zagrożenia, a sytuacja w kraju pochodzenia jest zróżnicowana geograficznie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej cudzoziemca i jego obowiązków dowodowych w postępowaniu o ochronę międzynarodową.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczowe zasady dowodowe w postępowaniu o ochronę międzynarodową i pokazuje, jak sąd ocenia wiarygodność zeznań w kontekście ogólnej sytuacji w kraju pochodzenia.

Czy śmierć matki i wojna w kraju wystarczą do uzyskania azylu? NSA wyjaśnia kluczowe zasady dowodowe.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1508/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. vel. E. J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2154/23 w sprawie ze skargi J. K. vel. E. J. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 30 czerwca 2023 r. nr RdU-24/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2154/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi J. K. vel. E. J. K. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący kasacyjnie) na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) z 30 czerwca 2023 r. nr RdU-24/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej – oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Cudzoziemiec (obywatel Demokratycznej Republiki Konga, dalej: DRK), wnioskiem z 3 lipca 2022 r. zwrócił się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jako główny powód ubiegania się o ochronę międzynarodową strona wskazała wojnę w kraju pochodzenia oraz okoliczność, że matkę zabili rebelianci.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu, organ pierwszej instancji) decyzją z 22 grudnia 2022 r. odmówił wnioskodawcy nadania statusu uchodźcy oraz odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej, powołując się na art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 47 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.; dalej: u.o.o.).
Rada, decyzją z 30 czerwca 2023 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że cudzoziemiec nie wykazał faktów czy okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego obawę przed indywidualnym prześladowaniem, przy uwzględnieniu wyważenia elementów subiektywnych i zobiektywizowanych. Zdaniem Rady, ocenę taką uzasadnia zwłaszcza niespójność oraz ogólnikowość zeznań wnioskodawcy, niewiarygodność opowieści dotyczącej prześladowań, jakich wnioskodawca miał doznać w kraju pochodzenia oraz ocena sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia strony, a szczególnie w ostatnim miejscu zamieszkania, tj. w Kinszasie. Zdaniem Rady wnioskodawca nie uprawdopodobnił, aby po powrocie do kraju pochodzenia mogły spotkać go rzeczywiste prześladowania lub występowała realna obawa przed nimi. Rada podzieliła także ocenę dokonaną przez organ pierwszej instancji, że okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swojej aplikacji, nie są wiarygodne odnośnie kwestii obaw o bezpieczeństwo i wolność. Analizując sytuację cudzoziemca organ stwierdził, że w zebranym w sprawie materiale dowodowym brak jakichkolwiek dowodów, czy poszlak wskazujących na prześladowanie czy możliwość prześladowania wnioskodawcy przez władze państwowe albo na brak ochrony przed potencjalnymi prześladowaniami ze strony rebeliantów. Odnosząc się do nieudzielenia wnioskodawcy ochrony uzupełniającej wskazano, że skarżący nie oświadczył w toku procedury statusowej, by orzeczono wobec niego karę śmierci lub groziło mu wykonanie egzekucji. Brak podstaw do przyjęcia, że wnioskodawcy realnie grożą tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, nie ma żadnych przesłanek wskazujących na zindywidualizowane, rzeczywiste ryzyko doznania krzywdy przez wnioskodawcę. Wyjaśniono, że fakt występowania incydentów bezpieczeństwa, i to nasilonych w innej części kraju pochodzenia niż miejsce zamieszkania aplikanta, nie jest podstawą do udzielenia takiej ochrony. Wskazano, że analiza materiału dowodowego nie wskazuje na żadne zindywidualizowane zagrożenie dla strony. Organ również zauważył, że informacje dotyczące aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia wskazują, że sytuacja w Kinszasie jest stabilna, mimo występujących tam napięć.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 18 stycznia 2024 r. podzielił ustalenia organów w przedmiotowej sprawie. Zdaniem sądu wojewódzkiego
skarżący nie wykazał okoliczności świadczących o indywidualnym charakterze prześladowań ze strony władz państwa pochodzenia lub obaw przed takimi prześladowaniami w przyszłości. Wyjaśniono, że z materiału dowodowego wynika, że cudzoziemiec nie był zatrzymywany, aresztowany, oskarżony bądź skazany wyrokiem sądu, nie należał do żadnej partii, ani innej organizacji religijnej, kulturalnej, społecznej czy etnicznej, tak więc nie sposób przyjąć, że mógłby zasadnie żywić obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej. Podniesiono, że cudzoziemiec kraj pochodzenia opuścił z uwagi na złą sytuację ekonomiczną, co wskazuje, że nie jest on uchodźcą potrzebującym ochrony drugiego kraju, lecz jest migrantem, a w związku z tym nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową. Podkreślono, że zeznania skarżącego są rozbieżne, wskazuje różne okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia, tj.: powody ekonomiczne, złą sytuację bezpieczeństwa w kraju pochodzenia spowodowaną toczącymi się działaniami zbrojnymi, obawę przed bliżej nieokreślonymi osobami i przed śmiercią, chęć nauki, którą jakoby podjął na terytorium Białorusi, opłacaną przez jego nieżyjącą już matkę. Wskazano m.in., że cudzoziemiec miał możliwość pozostania na terytorium Białorusi w sposób legalny, a podróż i nielegalny wjazd na terytorium Unii Europejskiej miały na celu poprawę jego sytuacji ekonomicznej. Podniesiono, że cudzoziemiec zeznał również, że matka jego zmarła z rąk bojowników, jednak w dokumencie przedstawionym przez aplikanta widnieje jedynie wiadomość o dacie jej śmierci i okolicznościach śmierci w wyniku postrzału. Następnie zaznaczono, że twierdzenia skarżącego o trwających codziennie walkach oraz śmierci niewinnych cywilów są sprzeczne z informacjami zawartymi w opracowaniu Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia nt. ogólnej sytuacji bezpieczeństwa w DRK. Zdaniem sądu wojewódzkiego, cudzoziemiec zapytany o szczegóły prześladowań w kraju pochodzenia odpowiadał w sposób zdawkowy i ogólny. W konsekwencji WSA w Warszawie uznał, że nie istniała uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia lub rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy.
Sąd I instancji uznał za prawidłowe również orzeczenie o odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. W ocenie sądu wojewódzkiego brak jest podstaw do przyjęcia, że cudzoziemiec ze względu na swoją zindywidualizowaną sytuację może być realnie narażony na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie, albo karanie ze strony władz lub innych podmiotów w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Jak też, że istnieje rzeczywiste ryzyko doznania przez skarżącego innej poważnej i realnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia.
Zdaniem sądu I instancji organy w sposób wystarczający i pozostający w granicach swobodnej oceny dowodów wykazały, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby potwierdzać, że skarżącemu winien być przyznany status uchodźcy. W szczególności brak jest dowodów na prześladowanie skarżącego z jednego z powodów określonych w art. 13 ust. 1 u.o.o. Wskazano, że organy wydając zaskarżone decyzje podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.):
1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz 20 ust. 1 pkt 1 u.o.o. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że istnieją przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu ochrony, gdyż w przypadku skarżącego nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, a nadto nie istnieje rzeczywiste ryzyko doznania przez skarżącego poważnej krzywdy w kraju pochodzenia, pomimo powoływania się przez skarżącego na poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla zdrowia i życia skarżącego ze strony grup zmilitaryzowanych i rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego polegające na uznaniu zeznań skarżącego za niespójne i niewiarygodne, w wyniku pominięcia przy ich ocenie faktu śmierci matki skarżącego w wyniku postrzału, który uwiarygadnia obawy skarżącego przed prześladowaniami i realnym ryzykiem doznania krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, a nadto pominięcie, że twierdzenia skarżącego na temat doznanych w kraju pochodzenia prześladowań pokrywają się z informacjami zawartymi w opracowaniu dotyczącym sytuacji w kraju pochodzenia, a czynienie skarżącemu zarzutu, że jego zeznania były ogólnikowe, jest o tyle nieuzasadnione, gdy zważy się, że osoba przesłuchująca mogła zadać skarżącemu pytania uszczegóławiające, jeśli uważała, że nie uzyskała wyczerpujących informacji, a niektóre odpowiedzi są zbyt ogólne i wymagają uszczegółowienia.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów pomocy prawnej, oświadczając, że koszty tej pomocy nie zostały opłacone. Ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.
W sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności NSA rozpoznaje zasadniczo ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść – w granicach określonych w skardze kasacyjnej – do ocen o charakterze prawnomaterialnym.
Jako niezasadne w pierwszej kolejności należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Zarzuty procesowe koncentrują się na wykazaniu, że organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów i nie dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie organ poczynił błędne ustalenia faktyczne, które – zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki – zadecydowały o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej i w konsekwencji o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ten sposób – zdaniem skarżącego kasacyjnie – doszło do naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
W postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej organy administracji mają wprawdzie obowiązek, jak w każdym postępowaniu, działać w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej, która związana jest z koniecznością należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jednakże obowiązek ten ulega istotnym modyfikacjom. Trzeba bowiem wskazać na art. 41 i art. 42 u.o.o. Wskazane przepisy regulują bowiem wraz z innymi przepisami postępowanie w sprawie ochrony międzynarodowej i stanowią lex specialis wobec ogólnych reguł procesowych zawartych w k.p.a. (vide wyrok NSA z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1745/23).
Zgodnie z art. 41 u.o.o. to wnioskodawca jest obowiązany przedstawić informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym powody złożenia wniosku (pkt 1), ale również udostępnić posiadane dowody potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (pkt 2). Przepis ten wprowadza szczególne zasady wykazania zasadności żądania, stanowiąc modyfikację zasady oficjalności (ex officio) i działania z urzędu przez organ. Po pierwsze - to strona ma obowiązek podać informacje, po drugie - w miarę możliwości dowody na potwierdzenie owych informacji. A zatem organ administracji przy ustaleniu spełnienia przesłanek do udzielenia ochrony międzynarodowej może, a nawet powinien, ograniczyć się do wyjaśnienia i oceny okoliczności wskazanych przez cudzoziemca jako tych, w których upatruje on powodów swojego prześladowania. To samo dotyczy okoliczności, które uzasadniałyby ochronę uzupełniającą.
Z kolei przepis art. 42 u.o.o. zwalnia cudzoziemca z przedstawienia dowodów, jednakże warunkiem uproszczonej procedury dowodowej jest generalnie wysoka wiarygodność i spójność twierdzeń strony. Mianowicie wnioskodawca przedstawił wiarygodne i spójne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy (1); wnioskodawca przedstawił wszystkie posiadane informacje i dowody służące do ustalenia stanu faktycznego sprawy i szczegółowo wyjaśnił przyczyny braku innych informacji i dowodów (2); wyjaśnienia wnioskodawcy są spójne, wiarygodne i nie są sprzeczne z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami (3); wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w najwcześniejszym możliwym terminie, chyba, że może wskazać uzasadniony powód, dla którego tego nie zrobił (4). Skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia przepisów w zakresie oceny dowodów oraz ustalenia na ich podstawie stanu faktycznego w tym, że sytuacja w kraju pochodzenia jest bardzo trudna, dochodzi do werbunków, przymuszeń, niebezpiecznych sytuacji, o czym świadczy postrzelenie jego matki. Generalnie w kraju jest wojna i z tego powodu skarżący nie może powrócić do DRK.
W ocenie NSA kluczowym dowodem było przesłuchanie strony oraz informacja o kraju pochodzenia sporządzona przez wyspecjalizowaną jednostkę. Dodatkowo skarżący przedstawił dokumentację zdjęciową, która ma dowodzić, że odbywają się tam grupowe pogrzeby, jak również że jego matka zmarła w szpitalu z powodu postrzelenia. Przede wszystkim organ wykazał, że nie jest możliwe zastosowanie odstępstwa od obowiązku udowodnienia twierdzeń strony, jaką umożliwia art. 42 u.o.o. statuując zasadę uznania okoliczności za udowodnione. Przepis art. 42 u.o.o. bowiem modyfikuje ogólne reguły dowodowe wynikające z k.p.a., ale jednocześnie nie zwalnia strony z aktywności procesowej. Nie wynika z niego również odstępstwo od ogólnej zasady prawa dowodowego, że dowód ma przedstawić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza – ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat. W tym kontekście należy również podkreślić, że to na cudzoziemcu spoczywa co do zasady ciężar dowodu w odniesieniu do okoliczności, które mają uzasadniać uwzględnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (tak wyrok NSA z 23 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 706/23). Jeśli zatem organ wykluczył zastosowanie art. 42 u.o.o., implikuje to konieczność dowodzenia na zasadach ogólnych określonych w k.p.a.
Tutaj jednakże brak jakichkolwiek dowodów, które potwierdzałyby tezę strony. Skarżący poza zdjęciami, które dowodzą grupowych pochówków (przy czym nie wiadomo z jakiego kraju oraz periodu pochodzą), przedruku dokumentu tożsamości oraz zaświadczenia o pobycie i śmierci matki w szpitalu nie przedstawił żadnych innych dowodów, w szczególności z okresu odbywania studiów czy kursów jak twierdził w Białorusi; jak również oryginału dokumentu tożsamości, którym musiał się posługiwać wlatując na terytorium Białorusi, a następnie podejmując naukę w tym państwie. Tymczasem nie było żadnych racjonalnych przeszkód, aby tego rodzaju dokumentami skarżący się legitymował opuszczając teren Białorusi. Proces dowodzenia zupełnie został zaniechany, poza kwestią śmierci matki, co oznacza, że zarzut naruszenia przepisów k.p.a. podniesionych w skardze kasacyjnej nie okazał się zasadny. Należy przy tym sformułować tezę, że materiał dowodowy był znikomy, a jego ocena w pełni prawidłowa.
Z kolei podniesiony w skardze kasacyjnej stan bezpieczeństwa w DRK wynikający ze specjalistycznego opracowania został także prawidłowo oceniony. Organ nie zakwestionował niskiego poziomu bezpieczeństwa w kraju pochodzenia, braku stabilności oraz stacjonowania misji wojskowej ONZ, jednakże dokonał podziału geograficznego kraju pochodzenia na różne jego prowincje, w zależności od zróżnicowanego stanu bezpieczeństwa. Skarżący ostatnio zamieszkiwał w Kinszasie, mieście położonym w zachodniej części kraju, natomiast najtrudniejsza sytuacja panuje w prowincjach Kiwu Płn., Kiwu Płd., Tanganika, Ituri, Kasai, tj. w części wschodniej kraju pochodzenia. Jednocześnie sytuacji tej nie zakwalifikował jako międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego (art. 15 pkt 3 u.o.o.). Tym samym skarżący zarówno nie wykazał, aby był narażony w kraju pochodzenia na prześladowania, nie podał żadnej przesłanki konwencyjnej, a niewątpliwie fakt postrzelenia matki i jej zgonu nie może być oceniony jako przyczyna tego prześladowania (poza tym zdarzenie to miało miejsce po wyjeździe cudzoziemca z DRK). Nie wystąpiły także przesłanki określone w art. 15 pkt 1-3 u.o.o. udzielenia ochrony uzupełniającej.
Prawidłowo ustalony stan faktyczny, którego nie zdołały zakwestionować zarzuty naruszenia przepisów procesowych, nie dawał podstaw do zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1 i art. 15 u.o.o. i przyznanie w pierwszej kolejności statusu uchodźcy, w dalszej ochrony uzupełniającej.
Postawiony w skardze kasacyjnej przepis art. 19 ust. 1 pkt 1 u.o.o. stanowi podstawę prawną do odmowy nadania statusu uchodźcy, jeżeli nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia. Otóż skarżący we wniosku oraz podczas całej procedury konsekwentnie twierdził, że ubiega się o ochronę na terytorium RP ze względu na sytuację w kraju pochodzenia, tj. ze względu na wojnę, wymuszenia, konflikty między różnymi ugrupowaniami oraz działanie grup rozbójniczych, czego potwierdzeniem miałaby być śmierć jego matki przez postrzelenie. Stwierdził, że doznał przemocy fizycznej, gdyż został dźgnięty nożem. Poza tym twierdzeniem nie powoływał się na jakiekolwiek zastosowane wobec niego środki oddziaływania fizycznego, prawnego, policyjnego, czy sądowego w kraju pochodzenia. Osią wykazywanych podstaw faktycznych były ogólne stwierdzenia, że w kraju są rozboje, przestępczość oraz wojna między różnymi ugrupowaniami. Skarżący nie powołał się na żadną z konwencyjnych przesłanek wskazanych w art. 13 ust. 1 u.o.o. Nie wykazał także, aby miały miejsce wobec niego akty prześladowania w rozumieniu art. 13 ust. 3 i 4 u.o.o. lub im podobne.
Jako niezasadny także należało uznać zarzut naruszenia 20 ust. 1 pkt 1 u.o.o. przez niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem NSA prawidłowo przepis ten został zastosowany w niniejszej sprawie, co było skutkiem niedopatrzenia się, aby powrót do DRK mógł go narazić na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia i zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. Ustalono bowiem bezspornie, że wobec cudzoziemca nie została orzeczona kara śmierci lub wykonanie egzekucji (art. 15 pkt 1 u.o.o.), nie ma także przesłanek by uznać, że jest narażony na tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie (art. 15 pkt 2 u.o.o.). Wskazywał natomiast na trudną sytuację stanu bezpieczeństwa w kraju pochodzenia (art. 15 pkt 3 u.o.o.). Zgodnie z tym przepisem cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy udziela się ochrony w przypadku, gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. Skarżący kasacyjnie zagrożenia dla życia i zdrowia upatruje w sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia. Z informacji o kraju pochodzenia wynika natomiast, że w Kinszasie sytuacja jest stabilna pomimo występujących napięć, a zdiagnozowany przez organy wewnętrzny konflikt nie obejmuje tej części kraju pochodzenia. Oznacza to, że znajduje zastosowanie art. 18 ust. 1 i 2 u.o.o. Zgodnie z art. 18 ust. 1 u.o.o., jeżeli na części terytorium kraju pochodzenia nie zachodzą okoliczności uzasadniające obawę cudzoziemca przed prześladowaniem lub doznaniem poważnej krzywdy i istnieje uzasadnione przypuszczenie, że cudzoziemiec będzie mógł bezpiecznie i legalnie przemieścić się na tę część terytorium i zamieszkać na niej, uznaje się, że nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem (art. 13 ust. 1 u.o.o.) lub rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy w kraju pochodzenia (art. 15 u.o.o.). Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżący wyjechał z DRK z regionu zachodniego, gdzie panuje względny spokój i stabilizacja. Analiza sytuacji w kraju pochodzenia połączona z indywidualną sytuacją skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że w kraju pochodzenia w stosunku do jego osoby istnieje ryzyko doznania poważnej krzywdy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. właściwy do orzekania w takiej sprawie jest Sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2335/21).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI