II OSK 1505/25

II OSK 1505/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie: sędzia NSA Anna Żak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. I., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 10 stycznia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 1558/24, w sprawie ze skargi L. I., na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, z dnia 26 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.973.2022/MMa, w przedmiocie zobowiązania do powrotu, , oddala skargę kasacyjną.,
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 1558/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę L. I., obywatelki Federacji Rosyjskiej (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 26 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.973.2022/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Decyzją tą, po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemki od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach (dalej: "Komendant", "organ pierwszej instancji") z 26 października 2022 r. nr 03-105/183/D-ZDP/2022, którą zobowiązano skarżącą do powrotu w terminie 30 dni, od dnia doręczenia decyzji oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP") i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat – uchylono decyzję Komendanta w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu; określono termin dobrowolnego powrotu wynoszący 30 dni, od dnia doręczenia decyzji Szefa Urzędu oraz utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła cudzoziemka, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania,
tj.:
1) art. 80, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw.
z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd pierwszej instancji, że Szef Urzędu nie dopuścił się naruszenia ww. przepisów prawa, w sytuacji gdy organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, co ma przełożenie na uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 w zw.
z art. 11 k.p.a., i co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącej do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma
w jej przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, i w konsekwencji oddaleniem skargi przez sąd pierwszej instancji;
2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r.
o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa
o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez sąd pierwszej instancji, że organ drugiej instancji powinien był przeprowadzić szersze postępowanie dowodowe w odniesieniu do przesłanki z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącej do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma w jej przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, i w konsekwencji oddaleniem skargi przez sąd pierwszej instancji;
3) art. 15 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom w sytuacji, gdy ten ograniczył się do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji, co stało się przyczyną uznania, że zachodzą podstawy do zobowiązania skarżącej do powrotu, jak również, że nie ma w jej przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych;
4) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez sąd pierwszej instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia
i skutkowało oddaleniem skargi;
II. przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie
w rozumieniu art. 174 pkt 1 z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a p.p.s.a.:
1) art. 348 pkt 1 lit. a, b i d w zw. z art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez uznanie, że powrót do kraju pochodzenia nie będzie naruszał praw skarżącej,
o których mowa w ww. przepisach prawa, które to stwierdzenie jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego (zarzuty powyżej);
2) art. 348 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 1 u.o.c. w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji
o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: "EKPCz" lub "Konwencja") poprzez uznanie, że w indywidualnej sytuacji skarżącej (prowadzenie w Polsce życia prywatnego i rodzinnego) brak jest podstaw do udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych, które to stwierdzenie jest wynikiem naruszeń w sferze prawa procesowego (zarzuty powyżej);
3) art. 318 ust. 1 w zw. z art. 319 ust. 1 pkt 1 u.o.c. poprzez określenie wobec skarżącej zakazu wjazdu na terytorium RP oraz innych państw obszaru Schengen, w sytuacji gdy zachodziły podstawy do udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie
w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie decyzji Szefa Urzędu w całości; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia. Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (por. np. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2366/24, CBOSA). W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA).
3.5. W ramach zarzutu naruszenia m.in. art. 80, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. (zob. pkt I.1 petitum skargi kasacyjnej) skarżąca zarzuca w szczególności wadliwość ustaleń co do tego, czy "zachodzą podstawy do zobowiązania Skarżącej do powrotu do kraju pochodzenia, jak również, że nie ma w jej przypadku podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych". Tymczasem w sprawie powinno być okolicznością bezsporną, że wobec skarżącej zachodzą przesłanki pozytywne warunkujące wydanie decyzji zobowiązującej ją do powrotu. Chodzi tu o art. 302 ust. 1 pkt 16 lit.a u.o.c. w kontekście pozbawienia skarżącej ochrony uzupełniającej decyzją Rady do Spraw Uchodźców z dnia 14 stycznia 2020 r. nr RdU-205-1/S/19. Decyzją tą Rada utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 9 maja 2019 r. nr DPU-35/SUB/2008. Dodać należy, że wskazana wyżej decyzja Rady, w odniesieniu do skarżącej, jest również prawomocna (zob. wyrok NSA z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 1177/21, CBOSA).
3.6. Istota sporu w niniejszej sprawie koncentruje się tym samym wokół zagadnienia, czy w sprawie wystąpiły przesłanki negatywne wydania decyzji zobowiązującej do powrotu, wskazane w art. 348 pkt 1 i 2 w zw. z art. 356 ust. 1 u.o.c. Zagadnienie to, w realiach niniejszej sprawy, dotyczy w rzeczywistości kwestii zgodności z prawem ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, a odnoszących się do okoliczności związanych z przesłankami udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
3.7. Mając na uwadze tak zakreśloną istotę sporu należy przede wszystkim zauważyć, że organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 348 pkt 1 i 2 u.o.c. Po pierwsze, w sprawie zebrano aktualne raporty o sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia (k. 43-63 akt administracyjnych oraz k. 23 – 29 akt Szefa Urzędu). Po drugie, skarżąca została przesłuchana z udziałem tłumacza języka rosyjskiego (k. 19-20 akt administracyjnych). Tym samym nie można zarzucić organom, że naruszyły wskazane w skardze kasacyjnej przepisy dotyczące zasad gromadzenia materiału dowodowego. Przypomnieć przy tym należy, że to na cudzoziemcu spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do wykazania, że zobowiązanie do powrotu może rzeczywiście spowodować narażanie jego życia lub zdrowia, wolności lub godności z uwagi na jego cechy lub indywidualną sytuację faktyczną (zob. np. wydany na gruncie art. 3 EKPCz wyrok ETPC z 14 kwietnia 2015 r., Tatar przeciwko Szwajcarii, skarga nr 65692/12, pkt 42, HUDOC). Skarżąca takich dowodów nie przedstawiła, odwołując się tylko ogólnikowo do rzekomego bycia świadkiem zabójstwa w kraju pochodzenia. Niezależnie od braku poparcia tego twierdzenia wiarygodnymi dowodami, trzeba zauważyć, że kwestia ta była już podnoszona przez skarżącą m.in. w postępowaniu w sprawie pozbawienia jej ochrony uzupełniającej. Wówczas twierdzenia skarżącej zostały uznane za niewiarygodne przez orzekające w sprawie pozbawienia ochrony uzupełniającej organy oraz sądy administracyjne (zob. uzasadnienie przywołanego wyżej wyroku w sprawie II OSK 1177/21). Dodać należy, że w postępowaniu dotyczącym pozbawienia ochrony międzynarodowej badaniu podlega nie tylko to, czy ustały dotychczasowe przyczyny udzielenia takiej ochrony, ale również to, czy nie występują inne, nowe powody do udzielenia ochrony międzynarodowej (zob. np. wyrok TSUE z 2 marca 2010 r., C-175/08, Abdulla i in. vs. RFN, pkt 76, EU:C:2010:105). W świetle art. 16 § 1 k.p.a. (zasada związania ostateczną decyzją administracyjną) oraz art. 170 p.p.s.a. (zasada prawomocności materialnej orzeczeń sądów administracyjnych), nie jest dopuszczalne, bez wystąpienia nowych faktów lub dowodów, kwestionowanie ustaleń z postępowania statusowego co do braku realnego zagrożenia doznania poważnej krzywdy (por. np. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1373/22, CBOSA). Zwrócić trzeba przy tym uwagę na zasadniczą zbieżność przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej (art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 223) z przesłankami wskazanymi w art. 348 pkt 1 u.o.c. (por. np. wyrok NSA z 23 września 2025 r., sygn. akt II OSK 535/25, CBOSA). Dodać należy, że również w sprawie dotyczącej zobowiązania do powrotu męża skarżącej zajęto stanowisko, że nie występują wobec niego okoliczności wskazane w art. 348 pkt 1 u.o.c. (zob. wyrok NSA z 4 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 757/25, CBOSA).
3.8. W sprawie nie doszło również do naruszenia zasad postępowania dowodowego w odniesieniu do okoliczności istotnych z punktu widzenia ochrony życia prywatnego i rodzinnego skarżącej. Przypomnieć należy, że również w odniesieniu do tej przesłanki blokującej wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, ciężar dowodu spoczywa, co do zasady, na cudzoziemcu (por. np. wyrok NSA z 5 listopada 2025 r., sygn. akt II OSK 89/25 oraz wyrok NSA z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 364/24 – CBOSA).
3.9. W kontekście faktów istotnych z punktu widzenia naruszenia prawa do ochrony życia prywatnego (art. 348 pkt 2 u.o.c. w zw. z art. 8 EKPCz) należy przypomnieć, że z samej istoty suwerenności państwa, której nieodzowną częścią jest sprawowanie kontroli nad danym terytorium, wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na terytorium danego państwa. Przywołane przepisy ustawy o cudzoziemcach oraz Konwencji tej zasady nie przekreślają, a jedynie przewidują od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności. Innymi słowy, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa-strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie stanowi samo przez się naruszenia Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie prywatne lub rodzinne. Dopiero zaistnienie szczególnych okoliczności pozwala na przełamanie wspomnianej zasady (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2110/23, CBOSA). Stąd też w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2293/22; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2830/21; wyrok ETPC z 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09, NUNEZ v. NORWEGIA, LEX nr 846368.). Okolicznościami istotnymi z punktu widzenia przyznania ochrony na podstawie art. 348 pkt 2 u.o.c. są w szczególności: okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność tego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki z krajem pochodzenia (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1419/22, CBOSA).
3.10. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy oczywiste jest, że nie można mówić o naruszeniu zasady proporcjonalności poprzez zobowiązanie skarżącej do powrotu. Po pierwsze, nie sposób uznać skarżącą za osobę w sposób trwale zintegrowany z Polską, skoro wciąż nie posługuje się językiem polskim (wszystkie czynności z udziałem skarżącej były prowadzone z udziałem tłumacza języka rosyjskiego). Po drugie, skarżąca, jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu w sprawie pozbawienia jej ochrony uzupełniającej, przebywała m.in. w Federacji Rosyjskiej. W tym kontekście nie można mówić o tym, że skarżąca nie może powrócić do kraju pochodzenia i osiedlić się tam. Po trzecie, dla przełamania zasady zobowiązania do powrotu cudzoziemca nielegalnie przebywającego w Polsce nie jest wystarczające wykazanie, że w kraju pochodzenia ogólna sytuacja ekonomiczna jest grosza lub cudzoziemiec nie będzie miał tam zapewnionego podobnego standardu życia jak w Polsce lub innym kraju członkowskim Unii Europejskiej. Po czwarte, również decyzje dotyczące zobowiązania do powrotu męża skarżącej oraz córki K. G. są prawomocne (zob. wyroki NSA z 4 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 756/25 oraz II OSK 757/25 – CBOSA).
3.11. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.