II OSK 1501/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-12-16
NSAAdministracyjneWysokansa
przewlekłość postępowaniazezwolenie na pobyt czasowyzezwolenie na pracęcudzoziemcyustawa o pomocy obywatelom UkrainyNSAWSAterminy administracyjneskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA, oddalając skargę na przewlekłość postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt, uznając, że przepisy zawieszające biegi terminów dotyczą wszystkich cudzoziemców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził przewlekłość postępowania Wojewody Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zobowiązując organ do wydania decyzji i przyznając stronie sumę pieniężną. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, oddalając skargę. NSA uznał, że przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (art. 100c i 100d), zawieszające biegi terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt, mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. W związku z tym, przewlekłość postępowania nie mogła być podstawą do uwzględnienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Dolnośląskiego od wyroku WSA we Wrocławiu, który stwierdził przewlekłość postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zobowiązał organ do wydania decyzji i przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną. NSA uchylił zaskarżony wyrok, oddalając skargę. Kluczowym zagadnieniem była wykładnia przepisów art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które zawieszają biegi terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt. WSA błędnie uznał, że przepisy te dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na swojej ugruntowanej linii orzeczniczej oraz wykładni językowej i celowościowej, stwierdził, że przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, niezależnie od obywatelstwa i okoliczności przybycia do Polski. W związku z tym, w okresie obowiązywania tych przepisów, zaprzestanie czynności przez organ lub ich dokonywanie z opóźnieniem nie może stanowić podstawy do uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania. NSA podkreślił, że celem ustawodawcy było odciążenie wojewodów poprzez zawieszenie biegu terminów dla wszystkich kategorii spraw dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców. W konsekwencji, WSA naruszył przepisy proceduralne, błędnie interpretując i stosując art. 100d u.p.o.u. oraz art. 149 p.p.s.a. Sąd kasacyjny uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na przewlekłość, odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego ze względu na rozbieżności w wykładni przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, niezależnie od ich obywatelstwa i okoliczności przybycia do Polski.

Uzasadnienie

Wykładnia językowa i celowościowa przepisów, a także ich umiejscowienie w ustawie, wskazują, że celem było odciążenie wojewodów poprzez zawieszenie biegu terminów dla wszystkich kategorii spraw dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.p.o.u. art. 100c § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.

u.p.o.u. art. 100c § 3

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminów mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców.

u.p.o.u. art. 100c § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zaprzestanie czynności przez organ lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie zawieszenia biegu terminów nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.

u.p.o.u. art. 100d § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przedłużenie okresu zawieszenia biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.

u.p.o.u. art. 100d § 3

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

W okresie zawieszenia biegu terminów nie stosuje się przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie.

u.p.o.u. art. 100d § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zaprzestanie czynności przez organ lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie zawieszenia biegu terminów nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej.

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej.

p.p.s.a. art. 149 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej.

k.p.a.

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ogólne zasady dotyczące terminów i zasad załatwiania spraw.

u.c. art. 112a

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Terminy i zasady załatwiania spraw dotyczących cudzoziemców.

u.c. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Definicja pojęcia 'cudzoziemiec'.

u.c. art. 211 § 1

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Warunki udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skutki uwzględnienia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. zawieszające biegi terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem. W okresie obowiązywania przepisów zawieszających biegi terminów, zaprzestanie czynności przez organ lub ich dokonywanie z opóźnieniem nie może stanowić podstawy do uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia przez WSA przepisów art. 100c i 100d u.p.o.u. jako dotyczących wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. Niewłaściwe zastosowanie art. 149 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przewlekłości postępowania, oceny jej jako rażąco naruszającej prawo, zobowiązanie organu do wydania aktu administracyjnego i przyznanie sumy pieniężnej.

Godne uwagi sformułowania

status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje irrelewantny dla sprawy. zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Skład orzekający

Małgorzata Miron

przewodniczący sprawozdawca

Leszek Kiermaszek

sędzia

Mirosław Gdesz

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów zawieszających biegi terminów w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt cudzoziemców oraz zasady rozpoznawania skarg na przewlekłość w takich sytuacjach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu obowiązywania przepisów zawieszających biegi terminów, które były wielokrotnie nowelizowane.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców i ich wpływu na postępowania administracyjne, co jest istotne dla prawników i osób zainteresowanych prawem imigracyjnym.

Czy przepisy dla Ukraińców dotyczą wszystkich cudzoziemców? NSA wyjaśnia kluczową kwestię w sprawach o pobyt.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1501/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
I SAB/Wr 413/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-03-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 par 1, par 1a, par 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 103
art. 100c, art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 413/23 w sprawie ze skargi J. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 28 marca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 413/23, w wyniku rozpoznania skargi J. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt I) i, że miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II), zobowiązał Wojewodę Dolnośląskiego do wydania aktu administracyjnego w sprawie strony skarżącej w terminie 60 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami (pkt II), przyznał od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 250 złotych (pkt IV) oraz zasądził od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt V).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 2 marca 2023 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynął wniosek I. G. (obywatela Indii) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. W dniu 26 września 2023 r. Wojewoda wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu (6 listopada 2023 r.) oraz zwrócił się do właściwych służb celem uzyskania informacji o stronie. Pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. strona wniosła ponaglenie. Na piśmie tym umieszczono prezentatę z datą wpływu, którą następnie poprawiono czerwonym długopisem, a potem skreślono. Pismo to opatrzono także naklejką z datą wpływu wniosku do urzędu. W dniu 22 września 2023 r. strona wystosowała skargę, w której domagała się stwierdzenia, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i, że miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązania organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi akt, wymierzenia organowi grzywny, przyznania od organu na rzecz skarżącego kwoty 5000 złotych, rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyjaśnił pojęcie przewlekle prowadzonego postępowania oraz odniósł się do terminów i zasad załatwiania spraw określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 112a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.; dalej "u.c."). Następnie wyjaśnił skutki zmian zaistniałych od 15 kwietnia 2022 r. wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: "u.p.o.u."). W odniesieniu do art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. stwierdził, że nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż regulacje te dotyczą tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Podniósł, że skarżący nie przybył do Polski w okolicznościach wskazanych w tej ustawie, w konsekwencji czego wskazane przepisy pozostają bez wpływu na kontrolę legalności postępowania przed Wojewodą dokonywaną przez sąd administracyjny.
Sąd pierwszej stwierdził, że postępowanie Wojewody nosi znamiona przewlekłości, gdyż po ponad siedmiu miesiącach od dnia złożenia wniosku organ podjął pierwsze czynności w sprawie, przy czym zaznaczył, że były to czynności wstępne, podstawowe i rutynowe. Jednocześnie przyjął, że przewlekłość nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ w sprawie wielokrotnie przekroczony został ustawowy maksymalny termin określony na jej załatwienie. Na wniosek skarżącego przyznał mu sumę pieniężną w wysokości 250 złotych. Uznał, że wymierzenie organowi grzywny w okolicznościach sprawy nie było celowe. Wobec braku wydania przez organ decyzji, zobowiązał go do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda Dolnośląski, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 4 w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.o.u. poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej od Wojewody Dolnośląskiego sumy pieniężnej w sytuacji, gdy zgodnie z art. 100d ust. 4 u.p.o.u. zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki zaś zgodnie z art. 100d ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.o.u. w okresie do dnia 30 czerwca 2024 r. przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się oraz organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięcia w terminach określonych przepisami prawa.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie Wojewoda oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jako zasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 4 w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.o.u. Stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że art. 100d u.p.o.u. nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, ze względu na to, że skarżący nie przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy jest błędne i w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym zastosowaniem w tej sprawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. Obowiązywały bowiem wskazane przez Wojewodę przepisy, które w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy tamowały rozpoczęcie biegu terminu na załatwienie tej sprawy (art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.u.), a przede wszystkim uniemożliwiały wywodzenie środków prawnych dotyczących przewlekłości (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.).
Warto przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.u. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.u. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.u. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.u. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej kluczowym zagadnieniem jest zakres podmiotowy zastosowania art. 100c i art. 100d u.p.o.u. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku przyjął bowiem, że przepisy powyższe dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Natomiast Wojewoda twierdzi, że przepisy te odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tym przepisie i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest prawidłowe. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, które w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. (zob. wyroki NSA: z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23).
Mianowicie przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. zezwoliły na tymczasowe, tj. od 15 kwietnia 2022 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, brzmienie art. 100c i 100d u.p.o.u. powinno być zestawione z celem wprowadzenia tych przepisów. Wykładnia omawianych regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym. Na etapie prac legislacyjnych wprost wyrażono bowiem stanowisko, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają jednak dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów i umożliwienie im, poprzez zawieszenie biegu terminów, rozpatrzenie w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z dnia 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą z dnia 12 marca 2022 r.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.p.o.u. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa z dnia 12 marca 2022 r. nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z dnia 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.p.o.u. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 u.c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych wszystkich przyczyn należy stwierdzić, że status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu naruszył art. 100d ust. 1 u.p.o.u. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło też do naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przewlekłości postępowania, oceny przewlekłości jako rażąco naruszającej prawo, zobowiązania organu do wydania aktu administracyjnego oraz przyznania cudzoziemcowi sumy pieniężnej.
Sąd wojewódzki nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności skargi na przewlekłość Wojewody. Biorąc natomiast pod uwagę datę złożenia wniosku (w okresie, w którym nastąpiło wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminu dla załatwienia takiej sprawy) oraz datę wyrokowania, stwierdzić należy, że zaprzestanie czynności czy dokonywanie ich z opóźnieniem nie mogło stanowić przesłanki do wywiedzenia skargi na przewlekłość (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.). Nie oznacza to jednak, że przepisy te mogą być traktowane jako przeszkoda do merytorycznego rozpoznania przez sąd administracyjny sprawy zarzucanej organowi bezczynności lub przewlekłości. Sprawa opieszałości organu w sensie procesowym nadal bowiem istniała do daty wydania decyzji. Z akt administracyjnych wynika, że sprawa z wniosku skarżącego z dnia 2 marca 2023 r. została załatwiona przez organ. W dniu 16 lipca 2024 r. Wojewoda wydał decyzję zezwalającą stronie pobyt czasowy do 16 lipca 2027 r. Brak podstawy wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości, o jakiej mowa w art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u., należy wiązać z niemożnością wydania orzeczenia stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku uznania, że w sprawie znajdują zastosowanie art. 100c ust. 1 lub art. 100d ust. 1 u.p.o.u. (vide wyrok NSA z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 638/23). Taka skarga podlega zatem oddaleniu.
Z powyższych względów należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i winna skutkować stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d u.p.o.u., które ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI