II OSK 1497/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-16
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacjaodległości od granicyotwory okienneNSApostępowanie administracyjneuproszczona legalizacjaprawo sądowoadministracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję WINB, uznając, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie rozpoznał sprawę bez uwzględnienia toczącego się równolegle uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

Sprawa dotyczyła samowoli budowlanej w postaci rozbudowy budynku mieszkalnego z otworami okiennymi w ścianie przy granicy działki. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na decyzję nakazującą wykonanie prac legalizacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd powinien był zawiesić postępowanie do czasu zakończenia równoległego, uproszczonego postępowania legalizacyjnego, które ma pierwszeństwo.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który oddalił jej skargę na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzja ta nakazywała J. M. wykonanie prac budowlanych w celu doprowadzenia samowolnie rozbudowanego budynku mieszkalnego do stanu zgodnego z przepisami, w szczególności zamurowanie dwóch otworów okiennych w ścianie usytuowanej przy granicy działki sąsiedniej. Sąd pierwszej instancji uznał, że naruszenie przepisów odległościowych jest istotne i nie można go zaakceptować, nawet jeśli budynek był budowany w przeszłości. J. M. w skardze kasacyjnej zarzuciła m.in. naruszenie przepisów poprzez nieuwzględnienie faktu złożenia wniosku o uproszczoną legalizację tego samego obiektu budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny przyznał rację skarżącej kasacyjnie, uznając, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie rozpoznał sprawę, nie czekając na rozstrzygnięcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. NSA podkreślił, że procedura uproszczona ma pierwszeństwo i powinna być prowadzona, a zwykłe postępowanie legalizacyjne powinno zostać zawieszone do czasu jej zakończenia. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd powinien zawiesić postępowanie, ponieważ uproszczone postępowanie legalizacyjne ma pierwszeństwo i powinno być zakończone przed rozstrzygnięciem zwykłego postępowania legalizacyjnego.

Uzasadnienie

Uproszczone postępowanie legalizacyjne, wprowadzone nowelizacją Prawa budowlanego, jest procedurą szczególną i korzystniejszą dla inwestora, mającą na celu uporządkowanie starych samowoli budowlanych. Powinno być ono prowadzone priorytetowo, a zwykłe postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu jego zakończenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.b. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 49f

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 49g

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 49i

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie art. 12 § § 12

Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki art. 12 § § 12 ust. 2

p.b. z 1974 r. art. 37

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

p.b. z 1974 r. art. 40

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd pierwszej instancji przedwcześnie rozpoznał sprawę, nie uwzględniając faktu złożenia wniosku o uproszczoną legalizację tego samego obiektu budowlanego, która to procedura ma pierwszeństwo. Uproszczone postępowanie legalizacyjne powinno być prowadzone priorytetowo, a zwykłe postępowanie legalizacyjne powinno zostać zawieszone do czasu jego zakończenia.

Godne uwagi sformułowania

nie jest bowiem tak jak uznał to Sąd I instancji, iż wynik uproszczonego postępowania legalizacyjnego pozostaje bez wpływu na wynik postępowania prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego okoliczność złożenia przez skarżącą kasacyjnie wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że organy nadzoru budowlanego, przedwcześnie, nie czekając na rozstrzygnięcie tego postępowania, dokonały rozstrzygnięcie postępowania będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w art. 49f p.b., jest postępowaniem szczególnym i odrębnym względem zwykłych postępowań legalizacyjnych... Nie powinno też budzić wątpliwości, że regulacje dotyczące uproszczonego postępowania legalizacyjnego są korzystniejsze dla inwestora, względem dotychczasowych procedur legalizacyjnych.

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący

Jerzy Stankowski

sprawozdawca

Paweł Miładowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie pierwszeństwa uproszczonego postępowania legalizacyjnego nad zwykłym postępowaniem w przypadku samowoli budowlanych starszych niż 20 lat oraz konieczność zawieszenia zwykłego postępowania do czasu zakończenia procedury uproszczonej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji równoległego prowadzenia dwóch postępowań legalizacyjnych dotyczących tej samej samowoli budowlanej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, zwłaszcza gdy istnieją alternatywne ścieżki prawne. Podkreśla znaczenie procedury uproszczonej legalizacji samowoli budowlanych.

Samowola budowlana: Uproszczona legalizacja ma pierwszeństwo przed zwykłym postępowaniem!

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1497/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Jerzy Stankowski /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Bd 19/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2021-09-14
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 49g art. 103 ust 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 19/21 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia 28 października 2020 r. nr WINB.WOP.7721.56.2020.MN w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych prac celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy na rzecz J. M. kwotę 1587 (tysiąc pięćset osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. oddala wniosek B. i E. C. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt ll SA/Bd 19/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. M. na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy (zwanego dalej: WINB) z dnia 28 października 2020 r. nr WINB.WOP.7721.56.2020.MN.
Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych
Decyzją z dnia 31 marca 2020 r., znak: PINB.450.25. 2018.MP Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lipnie (zwany dalej: PINB), na podstawie art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.; zwanej dalej p.b. z 1974 r.) w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późn. zm.; zwanej dalej: p.b.), nakazał J. M. wykonanie w terminie do 31 lipca 2020 r. robót budowlanych - zmian i przeróbek - niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, do stanu zgodnego z przepisami (...).
PINB ustalił, że na działce na [...], w miejscowości B., przy ul. (...) zlokalizowany jest między innymi budynek mieszkalny jednorodzinny. Jest to obiekt niepodpiwniczony, parterowy z poddaszem użytkowym (mieszkalnym). Elewacja frontowa graniczy z chodnikiem w drodze powiatowej 2713 C, natomiast elewacja boczna od strony działki nr [...] (stanowiącej własność E. i B. C.), zlokalizowana jest przy granicy i na ścianie tej znajdują się dwa otwory okienne. Budynek o wymiarach: 9,20 x 11,00 jest murowany z dachem wielospadowym. Według oświadczenia właścicielki (J. M.), budynek mieszkalny jest jej domem rodzinnym. Budynek ten stanowi samowolę budowlaną.
PINB wyjaśnił, że podstawę do legalizacji samowoli budowlanych powstałych przed 1 stycznia 1995 r. stanowią przepisy art. 37 p.b. z 1974 r. PINB ustalił, że na terenie nieruchomości nr 170 brak jest aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego, w związku z czym, niezbędne było uzyskanie ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, którą J. M. przedłożyła w dniu 23 sierpnia 2019 r.
Rozbudowa z nadbudową obiektu budowlanego wybudowanego na terenie działki nr [...] położonej w miejscowości B. przy ul. (...) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym dopuszcza i zezwala na tego typu zabudowę. PINB zauważył, że zarówno pod rządami obecnie obowiązujących przepisów techniczno-budowlanych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, następnie w rozporządzeniu Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. z 1980 r., Nr 17 poz. 62 z późn. zmian.), jak i tych historycznych z dnia 16 lutego 1928 r.- rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej o prawie budowlanym i zabudowie osiedli jednoznacznie wynikało, że budynki, w tym budynki mieszkalne można było sytuować z otworami okiennymi w odległości co najmniej 4 m od granicy działki. Odległość ta mogła być zmniejszona do 3 m, jeżeli ściana budynku od strony sąsiedniej działki nie ma otworów okiennych lub drzwiowych. Aby doprowadzić przedmiotowy obiekt do stanu zgodnego z przepisami, w ocenie organu I instancji należy zamurować dwa otwory okienne: jedno w istniejącym pokoju, drugie w dobudowanej kuchni, które znajdują się w ścianie zewnętrznej budynku (usytuowanej wzdłuż granicy z działką sąsiednią nr [...]), by został spełniony przepis § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Należy zlikwidować poprzez zamurowanie ich materiałem budowlanym (pustakiem) o klasie odporności ogniowej EDO. Dopuszcza się zastosowanie innych przeszkleń o klasie odporności ogniowej EDO ze szkłem zbrojonym mlecznym w niepalnej oprawie. Ponadto nakazano wykonać wentylację grawitacyjną w salonie, w którym wybudowano kominek, poprzez poprowadzenie nowego przewodu lub wykorzystanie (po konsultacji z kominiarzem) jednego z nieczynnych przewodów dymowych. PINB zobowiązał też do przebudowy połaci dachowej na całej długości budynku od strony działki nr [...], polegającej na obcięciu połaci dachowej naruszającej przestrzeń działki sąsiedniej nr [...], w części wystającej poza lico ściany budynku, zlokalizowanej w granicy oraz wykonania przegrody oddzielenia pożarowego w formie ogniomuru murowanego wysuniętego na wysokości 30 cm ponad połać dachu.
Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez J. M., WINB decyzją z dnia 28 października 2020 r. znak: WINB-WOP.7721.56.2020.MN uchylił ww. decyzję PINB w części dotyczącej nałożenia obowiązku polegającego na: "obcięciu części połaci dachowej naruszającej przestrzeń działki sąsiedniej nr [...], w części wystającej poza lico ściany szczytowej budynku, zlokalizowanej w granicy z działką nr [...]" oraz wyznaczeniu terminu wykonania nakazanych robót budowlanych, tj. do 31 lipca 2020 r. i jednocześnie orzekł o ustaleniu nowego terminu wykonania robót budowlanych: do dnia 31 grudnia 2020 r. W pozostałej części WINB utrzymał decyzję PINB.
WINB uznał, że decyzja PINB nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Jednak ze względu na to, iż część połaci dachowej wystającej poza lico ściany przedmiotowego budynku nie narusza przestrzeni działki sąsiedniej nr [...], organ odwoławczy uchylił nakaz obcięcia tej części połaci dachowej, a także ze względu na wyznaczony przez organ pierwszej instancji termin wykonania nakazanych robót budowlanych, który upłynął w toku postępowania odwoławczego, zmienił ten termin.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt ll SA/Bd 19/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę J. M. na ww. decyzję WINB.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że inwestor w ramach działań zmierzających do legalizacji przedłożył decyzję o warunkach zabudowy. Zatem niezbędnym było ustalenie czy obiekt wybudowano niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie budowy i czy występuje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Zarówno pod rządami obecnie obowiązujących przepisów techniczno- budowlanych, jak i przepisów uprzednio obowiązujących, budynki mieszkalne można było sytuować z otworami okiennymi w odległości co najmniej 4 m od granicy działki. Odległość ta mogła być zmniejszona do 3 m, jeżeli ściana budynku od strony sąsiedniej działki nie ma otworów okiennych lub drzwiowych. Rozbudowany obiekt nie spełnia wymogów odległościowych i o ile możliwa jest legalizacja z punktu widzenia jego położenia, które determinowało nadbudowę i rozbudowę, co wynika z decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o tyle zasadnicze wątpliwości budzi pozostawienie okien od strony działki nr [...]. Zbliżenie budynku ścianą z otworami do granicy działki sąsiedniej ingeruje w uzasadnione interesy osób trzecich, bowiem zmienia zakres oddziaływania obiektu. Narusza więc w sposób istotny uprawnienia właścicieli działek sąsiednich. Istnienie okien, drzwi, w ścianie bezpośrednio usytuowanej przy granicy z nieruchomością sąsiednią ogranicza właściciela tej nieruchomości w wykonywaniu jego prawa własności. Tymczasem obiekt budowlany należy projektować i budować w taki sposób, aby zapewnić poszanowanie występujących w obszarze oddziaływania obiektu uzasadnionych interesów osób trzecich. W tych warunkach, skutki naruszenia norm odległościowych, które negatywnie oddziałują na nieruchomość sąsiada ponosić powinien podmiot dopuszczający się takiego naruszenia a nie sąsiad, który nie narusza ich. W konsekwencji, bezprawność podmiotu dopuszczającego się samowoli budowlanej nie może być źródłem uprawnienia skutkującego akceptacją warunków odległościowych opisanych w cytowanym przepisie.
Skoro otwory okienne zostały wykonane w ramach robót polegających na rozbudowie z dobudową, niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie ich powstania, konieczne było doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami. W ocenie Sądu organ ma rację, że ani z przepisów obowiązujących na datę orzekania przez organy, ani też na podstawie innych przepisów obowiązujących w okresie od budowy tego budynku, nie było dopuszczalne, aby w ścianie budynku posadowionego przy granicy działki można było sytuować otwory okienne.
Sąd I instancji zaznaczył także, że przedmiotem sprawy nie jest uproszczona legalizacja tylko klasyczne postępowanie w sprawie legalizacji samowoli rozbudowy z nadbudową zatem okoliczności dotyczące innego postępowania nie mogą być analizowane w niniejszym postępowaniu. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd oceniał rozstrzygnięcie na dzień wydania decyzji, zatem występujące po tej dacie okoliczności, nie wpłynęły na wynik rozstrzygnięcia.
W skardze kasacyjnej J. M. zaskarżyła ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie:
1. art. 125 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za nieistotną dla wyjaśnienia sprawy okoliczności, że J. M. złożyła wniosek o uproszczoną legalizację tego samego obiektu budowlanego w trybie art. 49f-49i p.b. i nieskorzystanie z możliwości zawieszenia postępowania z urzędu pomimo tego, że w tym samym Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym toczyło się postępowanie w przedmiocie wszczęcia postępowania dotyczącego uproszczonej legalizacji obiektu, sygn. akt II SA/Bd 858/21.
2. art. 151 w zw. z art. 145 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w poprzedzającym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie do naruszenia przepisów art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1 i 80 k.p.a. polegającego na nieprzeprowadzeniu dowodów na wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz na błędnej ocenie tych dowodów, które zostały przeprowadzone.
3. § 12 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie błędnego poglądu, że obowiązujące w 1980 r. przepisy techniczno-budowlane w żadnym wypadku nie zezwalały na wykucie otworów okiennych w ścianie usytuowanej na granicy działki - nawet wówczas, gdy odległość tej ściany od sąsiedniego budynku wynosiła 30 m i ówczesna właścicielka nieruchomości sąsiedniej wyrażała zgodę na takie usytuowanie okien.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, iż w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosiła m.in., że ze względu na datę pobudowania budynku (1980 r.) i datę jego modernizacji (lata 1991 - 1993) ma prawo skorzystać z nowych przepisów o uproszczonej legalizacji budynku. Złożony przez nią wniosek o uproszczoną legalizację spotkał się wprawdzie ze strony organów administracji z odmową wszczęcia postępowania, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o odmowie trafnie przyjmując, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. i wyjaśniając, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których nie wydano przed wejściem w życie ustawy zmieniającej decyzji o rozbiórce, przepisy dotyczące postępowania uproszczonego znajdą zastosowanie.
Skarżąca kasacyjnie wybrała korzystniejszą w jej ocenie drogę uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Jeśli postępowanie to zakończy się decyzją o uproszczonej legalizacji obiektu, to bezprzedmiotowe staną się nakazy wydane w ramach postępowania legalizacyjnego wszczętego z urzędu. Związek pomiędzy oboma postępowaniami legalizacyjnymi jest więc ewidentny i powinien być uwzględniony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzez zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu do czasu zakończenia postępowania w sprawie uproszczonej legalizacji tego samego obiektu budowlanego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. i E. C. wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji.
Zasadnie skarżąca kasacyjnie zakwestionowała dokonaną przez Sąd I instancji ocenę w zakresie zależności między wynikiem postępowania będącego przedmiotem kontroli przez Sąd w niniejszej sprawie, a wynikiem równolegle prowadzonego uproszonego postępowania naprawczego. Nie jest bowiem tak jak uznał to Sąd I instancji, iż wynik uproszczonego postępowania legalizacyjnego pozostaje bez wpływu na wynik postępowania prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność złożenia przez skarżącą kasacyjnie wniosku o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że organy nadzoru budowlanego, przedwcześnie, nie czekając na rozstrzygnięcie tego postępowania, dokonały rozstrzygnięcie postępowania będącego przedmiotem niniejszej sprawy.
W art. 49f p.b., dodanym ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.), wprowadzono szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Przepis ten przewiduje w ust. 1, że w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
W przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego (art. 49f ust. 2 p.b.).
Zgodnie z art.49g ust. 1 i 2 p.b. w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia jego doręczenia. Do dokumentów tych należą: oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2; geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego; ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazująca, czy stan techniczny obiektu budowlanego: nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. Art. 49i ust. 1 p.b. przewiduje, że decyzję o legalizacji wydaje się, w przypadku gdy dokumenty legalizacyjne są kompletne lub ich niekompletność została usunięta zgodnie z postanowieniem, o którym mowa w art. 49h ust. 2, oraz z ekspertyzy technicznej, o której mowa w art. 49g ust. 2 pkt 3, wynika, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.
W uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy 121 Sejmu IX kadencji) wprowadzenie uproszczonej procedury legalizacyjnej w odniesieniu do samowoli budowlanych starszych niż 20 lat jest konieczne ze względu na wymóg zachowania standardów w zakresie bezpieczeństwa. W Polsce istnieje i jest użytkowany szereg obiektów budowlanych samowolnie wybudowanych przed wieloma laty, co do których organy nadzoru budowlanego nie mają wiedzy, a tym samym nie mogły podjąć przewidzianych w Prawie budowlanym działań. (...) Ponadto obowiązek przechowywania co najmniej przez okres istnienia obiektu dokumentacji związanej z wydanym pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem został wprowadzony dopiero na mocy p.b. W związku z tym, niejednokrotnie jest wręcz niemożliwe do ustalenia, czy dana inwestycja zrealizowana w okresie obowiązywania p.b. z 1974 r. została wybudowana bez wymaganej zgody. W sytuacji zatem wzniesienia obiektu budowlanego przed 1 stycznia 1995 r. brak możliwości okazania przez aktualnego właściciela tego obiektu decyzji o pozwoleniu na budowę sam w sobie nie oznacza jeszcze, że jest to samowola budowlana. Podkreślono również, że z uwagi na okoliczność, że powstanie tych samowoli nie zostało zgłoszone przez wiele lat do organu nadzoru budowlanego przez sąsiadów danej nieruchomości, co może świadczyć o tym, że lokalna społeczność akceptuje ich istnienie (można domniemać, że nie naruszają one interesów osób trzecich, ładu architektonicznego oraz że wpisują się w architekturę danej przestrzeni). Wobec powyższego wprowadzenie przepisu nakazującego badanie zgodności starych samowoli z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zaprzeczałaby idei jakiej przyświeca nowelizacji, a więc uproszczonej procedurze.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej nie pozostawia wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy było możliwie jak najszersze stosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego do starych samowoli budowlanych. Chodzi bowiem przede wszystkim o "porządkowanie" dawnych inwestycji w celu ich zinwentaryzowania i zagwarantowania bezpieczeństwa. Uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w art. 49f p.b., jest postępowaniem szczególnym i odrębnym względem zwykłych postępowań legalizacyjnych przewidzianych w art. 48 p.b. oraz art. 37 i 40 p.b. z 1974 r. Może być zatem wszczęte jako odrębna sprawa, niezależnie od toczących się postępowań legalizacyjnych. (wyroki NSA z 20 kwietnia 2022 r., II OSK 682/22 oraz z 14 marca 2023 r., II OSK 2857/21; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie powinno też budzić wątpliwości, że regulacje dotyczące uproszczonego postępowania legalizacyjnego są korzystniejsze dla inwestora, względem dotychczasowych procedur legalizacyjnych.
Z tych względów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną przyjąć należy, że w sytuacji równoległego prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego oraz postępowania na podstawie dotychczasowych przepisów, procedura uproszczona uzyskuje pierwszeństwo, a procedura zwykła powinna być zawieszona do czasu zakończenia procedury uproszczonej (por. wyrok NSA z 14 marca 2023 r., II OSK 2857/21, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako błędne należało zatem uznać wyrażone w wyroku Sądu I instancji stanowisko, że wynik uproszczonego postępowania legalizacyjnego pozostaje bez wpływu na wynik sprawy niniejszej. Prawidłowa ocena tej okoliczności powinna doprowadzić Sąd I instancji do wniosku, że organ nadzoru budowlanego powinien był zawiesić postępowanie będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowania uproszczonego.
Z woli ustawodawcy, w przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2, a takim jest obiekt budowlany będący przedmiotem niniejszego postępowania, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego. Zaakceptowanie poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku prowadziłoby do sytuacji, że możliwość skorzystania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego z dobrodziejstwa uproszczonej procedury legalizacji uzależniona byłaby od woli organu nadzoru budowlanego. Wcześniejsze orzeczenie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego stanowiłoby bowiem negatywną przesłankę do prowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Niedostrzeżenie tej okoliczności przez Sąd I instancji, skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powody uwzględnienia skargi kasacyjnej, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, przedwczesnym na tym etapie postępowania byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek B. i E. C. o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż przepis art. 204 p.p.s.a. przewiduje wyłącznie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez organ (jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę) albo skarżącego (jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę). Tym samym uczestnicy postępowania, choćby ponieśli jakiekolwiek koszty związane z postępowaniem kasacyjnym, nie znaleźli się z woli ustawodawcy w kręgu podmiotów, na których rzecz możliwe jest zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Ponownie prowadząc postępowanie WINB zobowiązany będzie ustalić czy uproszczone postępowanie legalizacyjne w stosunku do przedmiotowej samowoli budowlanej zostało zakończone czy nie. W zależności od wyniku tego postępowania WINB ustali możliwy sposób zakończenia niniejszego postępowania. W sytuacji gdy uproszczone postępowanie w dalszym ciągu pozostaje niezakończone, obowiązkiem organu będzie zawieszenie niniejszego postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI