II OSK 1495/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-09
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanefarma wiatrowaobszar oddziaływaniainteres prawnystrona postępowaniastwierdzenie nieważnościpozwolenie na budowęhałasplan miejscowyNSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że właściciele sąsiednich działek nie mieli statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę farmy wiatrowej, gdyż ich nieruchomości nie znajdowały się w obszarze oddziaływania obiektu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz inwestora od wyroku WSA, który uchylił decyzję GINB o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę farmy wiatrowej. WSA uznał, że właściciele sąsiednich działek mieli interes prawny w postępowaniu. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że zgodnie z Prawem budowlanym, strony postępowania o pozwolenie na budowę to inwestor oraz właściciele nieruchomości w obszarze oddziaływania obiektu. NSA uznał, że nieruchomości skarżących nie znajdowały się w obszarze oddziaływania, a tym samym nie mieli oni statusu strony, co skutkowało oddaleniem skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz J. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję GINB o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę farmy wiatrowej. WSA uznał, że skarżący, będący właścicielami sąsiednich działek, mieli interes prawny w postępowaniu, ponieważ ich nieruchomości znajdowały się w potencjalnej strefie oddziaływania inwestycji, w tym ze względu na dopuszczony w planie miejscowym podwyższony poziom hałasu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargi kasacyjne za zasadne. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, stronami w postępowaniu o pozwolenie na budowę są inwestor oraz właściciele nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu, przy czym obszar ten jest wyznaczony na podstawie przepisów odrębnych wprowadzających ograniczenia w zagospodarowaniu terenu. NSA stwierdził, że w analizowanej sprawie nie powstały żadne prawne ograniczenia w możliwości zagospodarowania nieruchomości należących do skarżących, a argumentacja WSA oparta na ogólnych twierdzeniach o potencjalnym oddziaływaniu hałasu i pola elektromagnetycznego, czy odwołująca się do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 140, 144), nie znajdowała uzasadnienia w przepisach Prawa budowlanego. Sąd wskazał również, że odmienne kryteria ustalania stron w postępowaniu o pozwolenie na budowę (Prawo budowlane) i w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (Kodeks postępowania administracyjnego) nie mogą być stosowane zamiennie. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że skarżący nie posiadali statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, właściciele nieruchomości sąsiednich nie posiadają interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, jeśli ich nieruchomości nie znajdują się w obszarze oddziaływania obiektu, który jest definiowany przez przepisy odrębne wprowadzające ograniczenia w zagospodarowaniu terenu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że definicja obszaru oddziaływania obiektu w Prawie budowlanym wymaga istnienia prawnych ograniczeń w zagospodarowaniu nieruchomości sąsiednich. Ogólne twierdzenia o potencjalnym oddziaływaniu hałasu czy pola elektromagnetycznego, odwołania do przepisów Kodeksu cywilnego czy fakt dopuszczenia podwyższonych norm hałasu w planie miejscowym, nie są wystarczające do przyznania statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę, jeśli nie wynikają z nich konkretne ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony; w sprawach budowlanych stosuje się przepis szczególny (art. 28 ust. 2 P.b.).

p.b. art. 3 § pkt 20

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja obszaru oddziaływania obiektu; wymaga ograniczeń w zagospodarowaniu terenu wynikających z przepisów odrębnych.

p.b. art. 28 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Szczególna definicja stron w postępowaniu o pozwolenie na budowę (inwestor oraz właściciele nieruchomości w obszarze oddziaływania).

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Błędnie zastosowany przez WSA w ocenie statusu strony.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Błędnie zastosowany przez WSA w ocenie statusu strony.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania; błędnie zastosowany przez WSA w kontekście braku statusu strony.

ustawa o elektrowniach wiatrowych art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych

Nie miał zastosowania do wniosku złożonego przed wejściem w życie ustawy.

ustawa o elektrowniach wiatrowych art. 14 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych

Nie miał zastosowania do wniosku złożonego przed wejściem w życie ustawy.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie granicami skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania NSA.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach.

P.p.s.a. art. 208

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Nie stanowił podstawy do przyznania statusu strony w postępowaniu administracyjnym.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Nie stanowił podstawy do przyznania statusu strony w postępowaniu administracyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomości skarżących nie znajdowały się w obszarze oddziaływania obiektu w rozumieniu art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, co skutkowało brakiem interesu prawnego do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę należy ustalać na podstawie przepisów Prawa budowlanego, a nie ogólnych przepisów K.p.a. Argumentacja WSA oparta na potencjalnym oddziaływaniu hałasu, przepisach K.c. czy planie miejscowym nie stanowiła podstawy do przyznania statusu strony, gdyż nie wynikały z nich konkretne ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że skarżący posiadali interes prawny ze względu na potencjalne oddziaływanie inwestycji (hałas, pole elektromagnetyczne) i dopuszczenie podwyższonych norm hałasu w planie miejscowym. Argumentacja WSA odwołująca się do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 140, 144) jako podstawy do przyznania statusu strony. Argumentacja WSA, że fakt uznania skarżących za stronę w postępowaniu o wydanie decyzji środowiskowej jest istotny dla ustalenia statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pozwolenia na budowę.

Godne uwagi sformułowania

obszar oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu Nie ma więc uzasadnionych podstaw do tego, by krąg stron postępowania nadzwyczajnego jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji pozwoleniu na budowę, określany był według innych zasad niż krąg stron postępowania o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę. Ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości muszą wynikać z przepisu powszechnie obowiązującego prawa. Formułując tego rodzaju argument Sąd I instancji powinien wskazać poziom hałasu oraz wielkość pola elektromagnetycznego jakie będą wytwarzać przewidziane w projekcie budowlanym elektronie wiatrowe oraz przepis, z którego wynikałoby, że przy tych wartościach nie będzie możliwa praca ludzi na nieruchomościach rolnych, gdyż będzie to szkodziło ich zdrowiu.

Skład orzekający

Andrzej Jurkiewicz

przewodniczący

Anna Szymańska

członek

Grzegorz Czerwiński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach administracyjnych dotyczących pozwoleń na budowę, w szczególności w kontekście definicji obszaru oddziaływania obiektu i interesu prawnego właścicieli sąsiednich nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów Prawa budowlanego w kontekście pozwoleń na budowę i stwierdzania ich nieważności. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów postępowań administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami właścicieli nieruchomości sąsiadujących z inwestycjami, takimi jak farmy wiatrowe, oraz precyzyjnego określania kręgu stron w postępowaniach administracyjnych.

Kto jest stroną w sprawie budowy farmy wiatrowej? NSA precyzuje zasady ustalania kręgu uczestników postępowania.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1495/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/
Anna Szymańska
Grzegorz Czerwiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1087/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-28
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 28, art. 77 § 1, art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1202
art. 3 pkt 20, art. 28 ust. 2,
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Dz.U. 2016 poz 961
art. 4 ust. 1, art. 14 ust. 2
Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych
Dz.U. 2023 poz 259
art. 33 § 1, art. 91 § 2, art. 109, art. 142 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 188,art. 207 § 2, art. 208
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz J. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 1087/19 w sprawie ze skargi A. D. i E. D. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 marca 2019 r. znak: DOA.7110.463.2018.SPE w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1087/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. D. i E. D. uchylił decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 marca 2019 r., znak DOA.7110.463.2018.SPE w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją Starosty Z. Nr [...] z [...] r. zatwierdzono projekt budowlany i udzielono F. sp. z o.o. pozwolenia na budowę obejmującą budowę 18 siłowni wiatrowych w rejonie miejscowości O., K. i M. oraz [...], linii kablowej 110 kV i światłowodowej do [...], miasto Z., gm. Z., gm. S.
Na skutek odwołania E. D., A. D. oraz Towarzystwa O. w Z. od ww. decyzji Wojewoda Dolnośląski decyzją nr O - 237/11 z 12 kwietnia 2011 r. umorzył postępowanie odwoławcze stwierdzając, że skarżące podmioty nie posiadały legitymacji strony w przedmiotowym postępowaniu. Decyzja ta stała się ostateczna.
W piśmie z 27 lutego 2013 r. A. D. zaś w piśmie z 16 kwietnia 2013 r. J. S. pismem złożyli do Wojewody Dolnośląskiego wnioski o stwierdzenie nieważności ww. decyzji ostatecznej z 2011 r.
A. D. zarzucił rażące naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a. w szczególności polegające na nienależytym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i odmowie dopuszczenia go do udziału w postępowaniu na prawach strony. Nadto wskazał, że decyzja została wydana na podstawie wadliwej uchwały Rady Gminy Z. Nr [...] z [...] r. (Dz. Urz. Woj. Dol. Z [...]) w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w obrębach geodezyjnych: K., O., R., gmina Z., dla parku wiatrowego.
A. D. zarzucił również, że inwestor dopiero po uzyskaniu pozwolenia na budowę ujawnił fakt, że zamierza prowadzić prace, m. in. polegające na instalowaniu kabli oraz budowie innych elementów, także na działce [...], obr. O., tj. na gruncie należącym do niego. Zaznaczył przy tym, że inwestor nie mógł przedstawić oświadczenia o prawie do dysponowania działką [...], ponieważ jako jej właściciel A. D. nigdy nie wyrażał zgody na realizację przedmiotowej inwestycji.
J. S. zarzucił decyzji ostatecznej z 2011 r. m.in. naruszenie art. 35 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 82 ust 3 pkt 5 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r. poz. 1202 ze zm.) polegające na usytuowaniu inwestycji na terenach zamkniętych. Ponadto stwierdził, że inwestycja może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 oraz że farma wiatrowa może transgranicznie oddziaływać na środowisko, a przed jej wydaniem nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Wskazał także, że istnieje brak zgodności decyzji z uchwałą Zarządu Województwa Dolnośląskiego nr 4587/III/10 z 31 sierpnia 2010 r. w sprawie przyjęcia dokumentu "Studium przestrzennych uwarunkowań rozwoju energetyki wiatrowej w województwie dolnośląskim" i ustalonej tam minimalnej 1000 metrowej odległości elektrowni wiatrowych od zabudowań mieszkalnych w sytuacji, gdy w odniesieniu do jego działki odległość wynosi 500 m. Ponadto J. S. w piśmie z 30 kwietnia 2013 r. stwierdził, że należąca do niego zabudowana nieruchomość gruntowa, oznaczona nr [...], obręb ewidencyjny [...], O., jest położona w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowej inwestycji (na granicy przyjętej strefy ochronnej). Inwestycja ta ma znaczący wpływ na jego sferę własności - emitowane infradźwięki mogą stanowić zagrożenie dla jego rodziny, zdrowia, a przewidywane rozmiary przedmiotowej farmy wiatrowej mogą burzyć ład przestrzenny bezpośredniego sąsiedztwa i tym samym wpływać na sferę jego uprawnień właścicielskich.
Wojewoda Dolnośląski decyzją z 11 października 2013 r. nr 0-638/13 odmówił stwierdzenia, na wniosek J. S., nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. Odwołanie od tej decyzji nie zostało złożone.
Decyzją z tego samego dnia nr 0-654/13 Wojewoda Dolnośląski, po rozpatrzeniu wniosku A. D., stwierdził nieważność decyzji ostatecznej z 2011 r. w części w jakiej udziela pozwolenia na budowę siłowni wiatrowej oznaczonej symbolem [...], zlokalizowanej na terenie działki nr [...], obręb O. [...], a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Decyzją z 26 lutego 2014 r., znak: DOA/ORZ/7110/1484/13/14 Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpoznaniu odwołań A. D. i J. sp. z o.o. z siedzibą w W., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji ze względu na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a.
Na skutek skargi E. i A. małżonków D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 896/14 uchylił ww. decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 26 lutego 2014 r. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wskutek skarg kasacyjnych Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz J. sp. z o.o. z siedzibą w W. wyrokiem z 8 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1957/15 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie, zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 26 lutego 2014 r., stwierdził nieważność decyzji Wojewody Dolnośląskiego z 11 października 2013 r. nr 0-654/13 oraz decyzji Wojewody Dolnośląskiego z 11 października 2013 r. nr 0-638/13. W ocenie NSA rozstrzygnięcie jednej sprawy administracyjnej dwiema decyzjami uzasadniało stwierdzenie nieważności obu decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
W związku z powyższym Wojewoda Dolnośląski (dalej: Wojewoda, organ I instancji) decyzją z 14 sierpnia 2018 r. Nr O-320/18, działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 2 K.p.a., po ponownym rozpatrzeniu wniosku wnioskodawców o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r.
─ stwierdził nieważność decyzji Starosty Z. nr [...] z [...] r. w części, w jakiej udziela pozwolenia na budowę siłowni wiatrowej oznaczonej symbolem [...], zlokalizowanej na terenie działki nr [...], [...], obręb O.,
─ umorzył w pozostałym zakresie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Starosty Z.
Od powyższej decyzji w części umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. odwołanie złożył A. D.
Decyzją z 13 marca 2019 r. znak: DOA.7110.463.2018.SPE Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: GINB, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał
w mocy zaskarżoną decyzję w części umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r.
W uzasadnieniu decyzji GINB wskazał, że skarżący swój interes prawny do udziału w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. wywodzi z tytułu prawa własności działek oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w gminie Z., miejscowość O. (księga wieczysta Nr [...], prowadzona przez Sąd Rejonowy w Z.). Natomiast J. S. swój interes prawny do udziału w niniejszym postępowaniu wywodzi z tytułu prawa własności działki nr [...], położonej w gminie Z. miejscowość O. (księga wieczysta Nr [...], prowadzona przez Sąd Rejonowy w Z.).
Inwestycja polega na budowie 18 siłowni wiatrowych wraz z infrastrukturą drogową, stacji elektroenergetycznej 110/20 kV, linii elektroenergetycznych 110 kV i 20 kV, linii światłowodowych na terenie gminy S., gminy Z. i miasta Z. Z projektu zagospodarowania terenu wynika, że siłownia wiatrowa oznaczona symbolem [...], zlokalizowana na działce nr [...], [...], obręb O., usytuowana jest w odległości około 15 m od granicy działki [...], stanowiącej własność skarżącego. Przy czym średnica wirnika siłowni wiatrowej wynosi 90 m, co oznacza, że łopaty wirnika będą omiatać działkę [...]. W związku z tym GINB uznał, że skarżący niewątpliwie ma interes prawny w kwestionowaniu ww. decyzji ostatecznej z 2011 r. w części udzielającej pozwolenia na budowę siłowni wiatrowej oznaczonej symbolem [...], zlokalizowanej na terenie działki nr [...], [...], obręb O.
Dlatego Wojewoda decyzją z 14 sierpnia 2018 r. stwierdził nieważność decyzji ostatecznej z 2011 r. w zakresie udzielenia pozwolenia na budowę ww. siłowni wiatrowej. W ocenie GINB w pozostałej części wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. Wojewoda prawidłowo umorzył postępowanie nieważnościowe z uwagi na brak przymiotu strony.
W uzasadnieniu stanowiska GINB zwrócił uwagę na analizę projektu zagospodarowania terenu oraz wydruków z systemu geoportal. gov.pl, która wykazała, że elektrownia wiatrowa oznaczona symbolem [...] (zaprojektowana na działce nr [...]) została usytuowana w odległości około 75 m od granicy działki [...], w odległości około 232 m od granicy działki nr [...], w odległości około 256 m od granicy działki nr [...], w odległości około 186 m od granicy działki nr [...], w odległości około 495 m od granicy działki nr [...], w odległości około 1420 m od granicy działki nr [...], w odległości około 1013 m od granicy działki nr [...], w odległości około 1077 m od granicy działki nr [...]oraz w odległości około 496 m od granicy działki nr [...]. Pozostałe elektrownie wiatrowe znajdują się w jeszcze większej odległości od granicy działek o numerach: [...] ..... [...].
Ponadto elektrownia wiatrowa oznaczona symbolem [...], zaprojektowana na działce nr [...], została usytuowana w odległości około 811 m od granicy działki nr [...], w odległości około 783 m od granicy działki nr [...] i w odległości około 757 m od granicy działki nr [...]. Pozostałe elektrownie wiatrowe znajdują się w jeszcze większej odległości od granicy działek o numerach: [...] .... [...].
Organ odwoławczy wskazał, że obszar, na którym znajdują się działki oznaczone numerami: [...], [...] [...] i [...] (usytuowane najbliżej względem elektrowni wiatrowej oznaczonej symbolem [...]) objęty jest zakresem obowiązywania Uchwały Rady Gminy Z. nr [...] z [...] r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w obrębach geodezyjnych: K., K., O., R., gmina Z., dla parku wiatrowego K. (Dz.Urz.Woj.Doln. Nr [...], poz. [...].
Z analizy załącznika graficznego nr 1 do ww. uchwały wynika, że działki [...], [...], [...] i [...] znajdują się na terenie oznaczonym w planie miejscowym symbolem "RL" - Tereny rolne wolne od zabudowy, w których dopuszcza się podwyższony poziom hałasu wynikający z eksploatacji urządzeń produkujących energię elektryczną z wiatru.
Mając na uwadze przedstawione powyżej usytuowanie spornej inwestycji względem działek należących do skarżącego oraz J. S., jak również wynikające z ww. planu miejscowego przeznaczenie terenu, na którym znajdują się działki [...], [...], [...] i [...], stwierdzić należy, że działki nr [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...] (należące do skarżącego) oraz działka nr [...] (należąca do J. S.) nie znajdują się w obszarze oddziaływania projektowanej inwestycji. Sporne przedsięwzięcie nie powoduje bowiem jakichkolwiek ograniczeń, które wynikałyby z obowiązujących przepisów prawa w zakresie możliwości zagospodarowana ww. działek. Wnioskodawcy mogą więc bez przeszkód zagospodarować swoje działki, będące ich własnością, zaś realizacja spornej inwestycji w najmniejszym nawet stopniu nie wpływa na zakres - wyznaczony przepisami prawa - dopuszczalnego zagospodarowania.
Jednocześnie GINB wskazał, że interesu prawnego wnioskodawców w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. w pozostałej poza działką nr [...] części nie można upatrywać w przepisach ustawy z 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 961, dalej: ustawa o elektrowniach wiatrowych). W przedmiotowej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął bowiem do organu I instancji w 2013 r., a więc przed wejściem w życie ww. ustawy.
Poza tym organ odwoławczy, cytując przepis art. 4 ust. 1 oraz art. 14 ust. 2 ustawy o elektrowniach wiatrowych oraz liczne orzeczenia sądów administracyjnych, ocenił, że przez 3 lata od daty wejścia w życie tej ustawy nie można skutecznie prawnie twierdzić, że obszarem oddziaływania elektrowni wiatrowej - w rozumieniu art. 3 pkt 20 p.b. - jest obszar w odległości równej lub większej od dziesięciokrotności wysokości elektrowni wiatrowej mierzonej od poziomu gruntu do najwyższego punktu budowli, wliczając elementy techniczne, w szczególności wirnik wraz z łopatami (całkowita wysokość elektrowni wiatrowej). Elektrownia wiatrowa bowiem przez 3 lata nie ma negatywnego wpływu na sposób zagospodarowania nieruchomości, położonych w odległości mniejszej lub równej od dziesięciokrotności wysokości wiatraka. Innymi słowy, prawa właścicieli takich nieruchomości do zabudowy mieszkalnej lub o funkcji mieszkaniowej nie zostały (aż do upływu ww. 36 - miesięcznego okresu) ograniczone.
W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że działki należące do wnioskodawców nie znajdują się w obszarze odziaływania, a tym samym nie przysługuje im przymiot strony (art. 3 pkt 20 p.b. w związku z art. 28 K.p.a. i art. 28 ust. 2 p.b.). W przypadku zaś, gdy organ administracji stwierdzi w trakcie postępowania, że podmiot w nim występujący nie ma przymiotu strony, powinien umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. D. i E. D. (dalej: skarżący), zarzucając naruszenie przepisów:
1. art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomości stanowiące własność skarżących nie pozostają w strefie oddziaływania inwestycji, których dotyczy decyzja o pozwoleniu na budowę, wyłącznie na podstawie faktu, iż pozostają w odległości do kilkuset metrów od planowanych inwestycji, pomijając jednocześnie charakter inwestycji, a w szczególności zakres emitowanego przez nie hałasu, czego wyrazem jest dostrzeżona przez organ i pominięta w rozstrzygnięciu kwalifikacja nieruchomości skarżących w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako "tereny rolne wolne od zabudowy, w których dopuszcza się podwyższony poziom hałasu wynikający z eksploatacji urządzeń produkujących energię elektryczną z wiatru" oraz pomijając treść zapadłego w równolegle toczącej się sprawie wyroku NSA z 1 lipca 2014 r. (sygn. akt II OSK 3067/13), w którym przyjęto, że w tych samych okolicznościach faktycznych, w zakresie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji stanowiącej przedmiot niniejszej sprawy, skarżącym przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 28 K.p.a. w związku z art. 28 ust. 2 p.b. w związku z art. 140 i art. 144 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, dalej: k.c.) poprzez błędne przyjęcie, iż skarżącym nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu;
2. art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu wniosku dowodowego w postaci decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z [...] r. sygn. [...], którą to decyzją SKO uchyliło decyzję o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia dla inwestycji, których dotyczy pozwolenie na budowę, tym samym usuwając z obrotu decyzję w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia, która jest niezbędna do wydania pozwolenia na budowę, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 p.b. poprzez utrzymanie w porządku prawnym decyzji o pozwoleniu na budowę wydanej bez wymaganych uzgodnień i opinii, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, co stanowi przesłankę nieważności decyzji wyrażoną w treści art. 156 § 1 ust. 2 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie wskazując, że z przepisów prawa cywilnego można wywodzić przymiot strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a. w związku z art. 28 ust. 2 i art. 3 pkt 20 p.b. tylko wówczas, gdy wykonywanie prawa własności jest zagrożone przez ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości. Co do drugiego zarzutu skargi organ odwoławczy uznał go za bezzasadny, bowiem decyzja SKO w J. z [...] r. o uchyleniu decyzji środowiskowej dla przedmiotowej inwestycji nie miała znaczenia dla niniejszego postępowania.
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1087/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 marca 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przedmiotem sporu jest ocena GINB, czy skarżący posiada interes prawny w kwestionowaniu decyzji ostatecznej z 2011 r. w trybie przepisów o stwierdzeniu nieważności w części obejmującej siłownie wiatrowe, za wyjątkiem tej oznaczonej symbolem [...]. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nowym, odrębnym postępowaniem od postępowania zwykłego, w którym na nowo należy określić krąg stron.
Stosownie do art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W postępowaniu w sprawie dotyczącej decyzji o pozwoleniu na budowę, tak rozumiany interes prawny ustala się w oparciu o treść art. 28 ust. 2 p.b., który jako przepis szczególny względem art. 28 K.p.a., ogranicza pojęcie strony w sprawach dotyczących pozwolenia na budowę do następujących osób: inwestora oraz właścicieli, użytkowników wieczystych lub zarządców nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu.
Z kolei przez obszar oddziaływania obiektu budowlanego należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu (ar. 3 pkt 20 p.b.).
Jeżeli więc obiekt budowlany jest tego rodzaju, że może oddziaływać na prawa właściciela innej nieruchomości, a także na sposób jej zagospodarowania i korzystania, to nieruchomość taka znajduje się w obszarze oddziaływania obiektu i jej właściciel powinien być stroną w sprawie dotyczącej warunków budowy tego obiektu.
Przy ocenie, czy podmiot jest stroną w postępowaniu w przedmiocie pozwolenia na budowę nie ma znaczenia, czy został naruszony interes prawny tego podmiotu, a jedynie czy interes taki podmiotowi przysługiwał (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 451/13, publ. cbosa). Ustalenie stron w postępowaniu o pozwolenie na budowę zawiera bowiem element potencjalności. Stroną tego postępowania powinny być zatem nie tylko osoby, których prawa zostają naruszone określonym rozwiązaniem projektowym, ale też takie, na których nieruchomości obiekt projektowany może oddziaływać, nawet jeśli z projektu budowlanego wynika, że spełniono wszystkie wymagania wynikające z przepisów p.b. (wyrok NSA z 23 czerwca 2016 r., II OSK 2619/14, publ. cbosa). Sama potencjalna możliwość spowodowania szkodliwego oddziaływania inwestycji na nieruchomości sąsiednie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę (por. wyrok WSA w Krakowie z 28 października 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 876/16, publ. cbosa).
Sąd stwierdził, że z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący są właścicielami 11 działek o numerach: [...], .... [...] położonych w sąsiedztwie spornej inwestycji. Spośród tych działek cztery z nich: [...] i [...] są usytuowane najbliżej względem elektrowni wiatrowej [...] (w odległości odpowiednio: 75 m, 186 m, 232 m i 256 m), które znajdują się na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem "RL" – Tereny rolne wolne od zabudowy, w którym dopuszcza się podwyższony poziom hałasu, wynikający z eksploatacji urządzeń produkujących energię elektryczną z wiatru. Z prawa własności skarżący wywodzą swój interes prawny w kwestionowaniu w trybie nieważnościowym decyzji ostatecznej z 2011 r.
W ocenie Sądu zasadny jest zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez przyjęcie, że nieruchomości skarżących nie znajdują się w strefie oddziaływania przedmiotowej inwestycji, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 28 K.p.a. w związku z art. 28 ust. 2 i art. 3 pkt 20 p.b. Organy orzekające w tej sprawie uznały skarżącego za stronę w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z 2011 r. jedynie w przypadku budowy elektrowni wiatrowej oznaczonej symbolem [...], kiedy ustalono, że fundament jej wieży będzie posadowiony w odległości 15 m od granicy działki [...] należącej do skarżących, co w konsekwencji spowodowało, że znaczna część łopat wirnika zachodzić będzie na tę działkę. Zdaniem Sądu, jednak nie uwzględniono samego charakteru spornej inwestycji, składającej się z 18 takich siłowni wiatrowych wraz z infrastrukturą, spośród których niektóre położone są w niewielkiej odległości od granicy działek skarżących (np. od 75 m do 256 m). Nadto miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego na terenie gminy Z. dopuszcza normy podwyższonego hałasu, nie definiując jednakże, jak bardzo będą one podwyższone w stosunku do dopuszczalnych. Wprawdzie ww. cztery działki skarżących zakwalifikowane do terenów "RL" mają przeznaczenie rolne, jednak na takich nieruchomościach również pracują ludzie, którzy wówczas już nie tylko potencjalnie, ale i realnie narażeni są na szkodliwe działanie hałasu oraz pola eletromagnetycznego generowanego przez taką inwestycję. Nie można więc mówić, że planowana inwestycja nie ma wpływu na nieruchomości skarżących w rozumieniu zarówno art. 28 K.p.a. w związku z art. 140 (ochrona właściciela przed immisjami bezpośrednimi, uniemożliwiającymi korzystanie z prawa własności) i art. 144 k.c. (ochrona właściciela przed immisjami pośrednimi, zakłócającymi korzystanie z nieruchomości ponad przeciętna miarę), jak i art. 28 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 20 p.b.
Ograniczenia w zagospodarowaniu działek skarżących wynikają już z treści miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na co wskazuje GINB w zaskarżonej decyzji. Tak więc ustalenia organu odwoławczego, że realizacja spornej inwestycji w najmniejszym nawet stopniu nie wpływa na zakres dopuszczalnego zagospodarowania działek skarżących o numerach: [...] ... [...] i [...], naruszają przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 105 § 1 K.p.a.
Poza tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęte jest, że źródłem interesu prawnego, który uzasadnia legitymację prawną w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 28 K.p.a. jest nie tylko prawo administracyjne, ale i cywilne.
W ocenie Sądu, nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w podobnych okolicznościach faktycznych jak w niniejszej sprawie skarżący zostali uznani za stronę postępowania w sprawie wydania decyzji w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację inwestycji (por. wyrok NSA z 1 lipca 2014 r., II OSK 3067/13), w której Sąd zgodził się z oceną, że okoliczność, iż rozporządzenie Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. Nr 120, poz. 826 ze zm.) nie określa poziomów hałasu dla terenów upraw rolnych, to nie świadczy o braku narażenia terenów rolnych na tego rodzaju oddziaływanie inwestycji. Kwestia wielkości narażenia jest kwestią wtórną i nie ma znaczenia przy ustalaniu kręgu stron postępowania.
Do przepisów odrębnych, do których odsyła art. 3 pkt 20 p.b., zaliczają się przepisy ustawy p.b., w tym art. 5 pkt 9, który stanowi o poszanowaniu, występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że do przepisów odrębnych należą również przepisy ustawy o elektrowniach wiatrowych (por. wyrok NSA z 26 września 2018 r., II OSK 106/18, wyrok NSA z 11 kwietnia 2018 r., II OSK 1697/17, wyrok NSA z 25 lipca 2019 r., II OSK 1923/18). Z chwilą wejścia w życie tej ustawy (16 lipca 2016 r.) mogły zaktualizować się przewidziane w tych przepisach ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości. Ocena przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę siłowni wiatrowych dokonywana powinna być każdorazowo indywidualnie, przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy.
Jakkolwiek w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ dokonuje oceny legalności decyzji w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania, to jednak kwestie interesu prawnego wnioskodawcy w postępowaniu nieważnościowym należy badać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie nie tylko złożenia wniosku, ale i orzekania przez organ nadzoru. Wynika to z faktu, że interes prawny musi być nie tylko indywidualny i konkretny, ale również aktualny.
W ocenie Sądu, GINB, utrzymując w mocy formalne orzeczenie o umorzeniu postępowania w pozostałym zakresie (poza siłownią wiatrową o symbolu [...]), wszczętego na skutek wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r., w sposób dowolny i rygorystyczny ocenił status strony w przedmiotowym postępowaniu, bez uwzględnienia charakteru inwestycji oraz chociażby potencjalnego jej oddziaływania na ograniczenia w zagospodarowaniu działek skarżących. Sąd stwierdził, że w okolicznościach tej sprawy nie podziela oceny organu odwoławczego, że skarżący swój interes prawny wywodził jedynie ze swoich subiektywnych odczuć.
Odnośnie do drugiego z podniesionych zarzutów Sąd stwierdził, że jest on niezasadny. Uchylenie decyzji o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia dla przedmiotowej inwestycji, dokonane decyzją SKO w J. z [...]r., znak: [...], nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z 2011 r. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ nadzorczy nie przeprowadza dodatkowego postępowania dowodowego tylko bada, czy posiadany przez organ decyzyjny materiał dowodowy uprawniał go do wydania skarżonej decyzji. Istotą tego postępowania jest jedynie ustalenie, czy decyzja ostateczna dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Dlatego okoliczność, czy w dacie wydawania decyzji ostatecznej z 2011 r. istniała ostateczna decyzja środowiskowa, może być przesłanką wznowieniową przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. (decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione).
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi kasacyjne wnieśli Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz J. sp. z o.o. z siedzibą w W.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 105 § 1 i art. 28 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1185) przez błędne przyjęcie, że nieruchomość skarżących znajduje się w obszarze oddziaływania spornej inwestycji budowlanej i że mają oni interes prawny w kwestionowaniu decyzji Starosty Z.. z dnia [...] r. nr [...], podczas gdy nieruchomość skarżących nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji, a zatem nie mają oni interesu prawnego w kwestionowaniu wskazanej decyzji i za prawidłowe należy uznać umorzenie w części wszczętego na tej podstawie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Z. z dnia [...] r., nr [...].
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty mające, zdaniem skarżącego kasacyjne, potwierdzać zasadność podniesionych zarzutów.
J. sp. z o.o. z siedzibą w W. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
1. art. 91 § 2 P.p.s.a., art. 109 P.p.s.a., art. 142 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 12 P.p.s.a. poprzez pozbawienie Spółki możliwości obrony swoich praw w ten sposób, że:
─ nie doręczono Spółce odpisu skargi wniesionej przez A. D.,
─ nie zawiadomiono Spółki o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku,
─ nie odroczono rozprawy w związku z niezawiadomieniem Spółki o jej terminie,
─ nie doręczono Spółce odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu.
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 105 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez uwzględnienie skargi i w konsekwencji uchylenie decyzji w wyniku błędnego przyjęcia, że nieruchomość E. i A. D. znajdują się w sferze oddziaływania inwestycji, a zatem, że przysługuje im status strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, w sytuacji gdy brak jest ograniczeń w zagospodarowaniu ich nieruchomości, które miałyby swoje źródło w przepisach odrębnych, w szczególności ograniczeń tych w realiach rozpoznawanej sprawy nie można wyprowadzać z art. 140 i art. 144 K.c., miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przepisów ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, faktu uznania skarżących za stronę postępowania w sprawie wydania decyzji środowiskowej dla inwestycji (sygn. akt II OSK 3067/13), co w konsekwencji oznacza, że niezasadnie WSA przyjął, że A. i E. D. winien zostać przyznany status strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji o pozwolenie na budowę.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty mające, zdaniem skarżącego kasacyjne, potwierdzać zasadność podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargi kasacyjne wniesione przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz J. sp. z o.o. z siedzibą w W. mają usprawiedliwione podstawy.
Za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.
Ogólna definicja strony postępowania administracyjnego zawarta jest w art. 28 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W innych aktach prawnych ustawodawca sformułował jednak szczególne w stosunku do art. 28 K.p.a. definicje strony postępowania. Takie definicje zawarte są m.in. w ustawie z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (art. 77 ust. 5), w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (art. 185 ust. 1), w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 roku o wyrobach budowlanych (art. 33 ust. 1). Szczególną definicję strony postępowania ustawodawca zawarł również w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane (Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 t.j.).
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ww. ustawy stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Z kolei z art. 3 pkt 20 wymienionej ustawy wynikało, że przez obszar oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie odrębnych przepisów wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zagospodarowaniu tego terenu.
Aktualnie definicja obszaru oddziaływania obiektu została jeszcze bardziej zawężona. Na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471) zmianie uległo brzmienie art. 3 pkt 20 ustawy Prawo budowlane i od dnia 19 września 2020 r. przez obszar oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zabudowie tego terenu.
W postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę organ administracji dokonuje kompleksowej oceny projektu budowlanego dając temu wyraz w decyzji o pozwoleniu na budowę. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę organ administracji zajmuje się badaniem zgodności z prawem tylko niektórych elementów projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją o pozwoleniu na budowę. Pozwolenie na budowę badane jest wyłącznie pod kątem tego, czy nie jest ono dotknięte kwalifikowanymi wadami prawnymi wymienionymi w art. 156 § 1 pkt 1 do 7 K.p.a. W postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie nieważnościowe badany jest więc tylko pewien wycinek tego, co było przedmiotem postępowania zwykłego. Nie ma więc uzasadnionych podstaw do tego, by krąg stron postępowania nadzwyczajnego jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji pozwoleniu na budowę, określany był według innych zasad niż krąg stron postępowania o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę.
Organ administracji, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę ma więc obowiązek ocenić, czy z wnioskiem tym wystąpił inwestor bądź też właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca takiej nieruchomości, co do której realizacja inwestycji wskazanej w pozwoleniu na budowę spowoduje powstanie ograniczeń w jej zagospodarowaniu. Ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości muszą wynikać z przepisu powszechnie obowiązującego prawa.
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w związku z realizacją przewidzianej w projekcie budowlanym inwestycji nie powstają żadne prawne ograniczenia w możliwości zagospodarowania nieruchomości należących do A. D. i .E. D.
Stanowisko Sądu I instancji, że A. D. i E. D. powinien przysługiwać status strony postępowania oparte jest na ogólnych twierdzeniach, które nie znajdują uzasadnienia w treści art. 28 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Zdaniem WSA nie uwzględniono charakteru spornej inwestycji składającej się z osiemnastu takich samych siłowni, spośród których niektóre położone są w niewielkiej odległości od działek skarżących (od 75 m do 256 m). Sąd I instancji nie wskazał przy tym jaki przepis prawa w związku z tymi odległościami wprowadza ograniczenia w możliwości zagospodarowania ww. nieruchomości;
W ocenie WSA, ludzie pracujący na nieruchomościach rolnych będą realnie narażeni na oddziaływania hałasu i pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez elektrownie wiatrowe. Formułując tego rodzaju argument Sąd I instancji powinien wskazać poziom hałasu oraz wielkość pola elektromagnetycznego jakie będą wytwarzać przewidziane w projekcie budowlanym elektronie wiatrowe oraz przepis, z którego wynikałoby, że przy tych wartościach nie będzie możliwa praca ludzi na nieruchomościach rolnych, gdyż będzie to szkodziło ich zdrowiu. Sąd I instancji nie wskazał w uzasadnieniu żadnych tego rodzaju danych a jedynie sformułował niczym nieuzasadnione domniemania, że planowana inwestycja będzie powodować zagrożenie dla zdrowia osób pracujących na nieruchomościach rolnych. Z zatwierdzonego projektu budowlanego nie wynika, by elektrownie wiatrowe, których projekt ten dotyczy stwarzały tego rodzaju zagrożenie.
Powoływanie przez Sąd I instancji art. 140 K.c. i art. 144 K.c. na poparcie twierdzenia, że skarżącym powinien przysługiwać status strony nie znajduje uzasadnienia.
Art. 140 K.c. stanowi, że w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Przepis ten określa granice prawa własności jednakże nie wynika z niego żadne ograniczenie w możliwości zagospodarowania należącej do skarżącego kasacyjnie nieruchomości w związku z inwestycją, której dotyczy decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę.
Roszczenia wynikające z art. 144 K.c. są dochodzone w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym i mogą być one ewentualnie podstawą do uznania skarżących za stronę postępowania cywilnego nie zaś postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności pozwolenia na budowę.
Ograniczenia w możliwości zagospodarowania nieruchomości wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego co do zasady mogą być podstawą do zaskarżenia tego planu. Przepisy miejscowego planu mogą też być podstawą do uznania właściciela nieruchomości objętej tym planem stroną w postępowaniu dotyczącym pozwolenia na budowę jeśli w związku z realizacją konkretnej inwestycji przepis miejscowego planu wprowadzałby ograniczenia w możliwości zagospodarowania tej nieruchomości. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Plan miejscowy dopuszcza podwyższone normy hałasu jednakże jest to rozstrzygnięcie o charakterze generalnym. To rozwiązanie prawne nie jest związane z realizacją inwestycji. Podwyższenie poziomu norm hałasu na danej nieruchomości nie jest skutkiem realizacji inwestycji, a zatem przepisy planu normujące te kwestie nie mogą być podstawą przyznania skarżącym statusu strony postępowania.
Także stwierdzenie Sądu I instancji, że nie bez znaczenia jest okoliczność, iż w podobnych okolicznościach skarżący zostali uznani za stronę postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżącym przysługuje status strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę. W przypadku postępowania w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji status strony ustala się w oparciu o kryteria zawarte w art. 28 K.p.a. podczas gdy status strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę ustala się na podstawie kryteriów zawartych w art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane. Kryteria te są od siebie różne. Kryteria wskazane w art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane zawężają krąg podmiotów mogących być stroną postępowania w porównaniu z kryteriami zawartymi w art. 28 K.p.a.
Art. 5 ust. 9 ustawy Prawo budowlane wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie może być podstawą przyznania skarżącym statusu strony postępowania, gdyż nie wprowadza on w związku z realizacją inwestycji objętej pozwoleniem na budowę żadnych ograniczeń w zagospodarowaniu ich nieruchomości.
Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie Sądu I instancji, że GINB ocenił w sposób dowolny i rygorystyczny status strony skarżących bez uwzględnienia charakteru inwestycji oraz chociażby jej potencjalnego oddziaływania poprzez ograniczenie możliwości zagospodarowania należących do skarżących działek. GINB dokonał prawidłowej wykładni art. 28 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz prawidłowo przepisy te zastosował.
Zarzut naruszenia art. 28 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane sam w sobie był wystarczający do uwzględnienia skarg kasacyjnych. Dokonywanie oceny pozostałych zarzutów w tej sytuacji stało się niecelowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji, a tym samym zaistniały podstawy do oddalenia skargi.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., art. 151 P.p.s.a. oraz art. 207 § 2 P.p.s.a. i art. 208 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI