II OZ 74/24

II OZ 74/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 58 § 1 pkt 3, art. 185 § 1, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1390/23 o odrzuceniu skargi W. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr RdU-454-1/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 września 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1390/23 odrzucił skargę W. P. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 26 kwietnia 2023 r. nr RdU-454-1/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 3 lipca 2023 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącej nie został nadany numer PESEL. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej 13 lipca 2023 r. Siedmiodniowy termin do usunięcia braków formalnych skargi upłynął 20 lipca 2023 r. Skarżąca do tego dnia nie odpowiedziała na ww. wezwanie. W związku z powyższym skarga podlegała odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a").
W. P. wniosła zażalenie na wskazane postanowienie o odrzuceniu skargi. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i merytoryczne rozpoznanie jej skargi. Sądowi I instancji zarzuciła naruszenie:
1. art. 6 p.p.s.a. poprzez brak udzielenia skarżącej pouczenia w języku dla niej zrozumiałym,
2. art. 45 Konstytucji RP poprzez pozbawienia skarżącej prawa do sądu pomimo tego, że nie miała możliwości zrozumienia treści wezwania Sądu,
3. art. 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej poprzez pozbawienie skarżącej skutecznego środka odwoławczego przed sądem w sytuacji, gdy otrzymała decyzję odmowną w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej,
4. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (dalej: EKPC) poprzez pozbawienie skarżącej prawa rozpatrzenia jej sprawy przez niezawisły Sąd i zakończenie merytorycznego badania jej sprawy dotyczącej ubiegania się o ochronę międzynarodową na etapie postępowania przed organami administracji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w nim podniesione, które Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z urzędu.
Przypomnieć warto, że pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. poza elementami wymienionymi w § 1 tego przepisu pismo strony powinno zawierać, w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie – m.in. numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, jeżeli jest obowiązana do jego posiadania albo posiada go, nie mając takiego obowiązku. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten stosuje się do skargi, stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem.
Jak wynika z akt sprawy wraz ze skargą skarżąca nie podała swojego numeru PESEL ani nie złożyła oświadczenia, że nie posiada numeru PESEL. Oceniając prawidłowość zaskarżonego postanowienia należy zwrócić uwagę na kwestię, czy prawidłowo wezwano skarżącą do uzupełnienia braku formalnego skargi. Oczywistym jest bowiem, że termin siedmiodniowy, o którym stanowi art. 49 § 1 p.p.s.a., rozpoczyna swój bieg dopiero z chwilą skutecznego doręczenia stronie prawidłowego wezwania. Stosując rygor odrzucenia skargi, jaki ustawa w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. wiąże z nieuzupełnieniem w wyznaczonym terminie jej braków formalnych, Sąd winien wykazać, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do odrzucenia skargi, a więc również fakt, że strona, mimo prawidłowego wezwania jej do uzupełnienia braków formalnych skargi, nie uzupełniła ich w wyznaczonym terminie.
Wzywając stronę do uzupełnienia pisma przewodniczący musi dokładnie wskazać, jakie braki strona ma uzupełnić, zakreślić 7-dniowy termin na ich uzupełnienie oraz wyraźnie określić rygor niezachowania terminu, adekwatny do treści pisma, które podlega uzupełnieniu (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 49). W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że skierowane do strony pismo wzywające do uzupełnienia braku formalnego skargi żadną miarą nie mogło być uznane za prawnie skuteczne wezwanie.
W tzw. zarządzeniu wstępnym Przewodniczącego Wydziału IV z 3 lipca 2023 r. (k. 1) w pkt VII sformułowano następujące wezwanie: "Wezwać skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez podanie własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL". Wezwanie powyższej treści uznać należy za, co do zasady, prawidłowe (nie wskazano jedynie podstawy prawnej odrzucenia skargi w przypadku nieuzupełnienia w terminie ww. braku formalnego ) i w takim brzmieniu powinno zostać sformułowane w piśmie wysłanym do skarżącej. Tak się jednak nie stało. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi zostało w sposób niedozwolony zmodyfikowane. W wysłanym do skarżącej piśmie z 10 lipca 2023 r. (k. 17) wskazano bowiem: "W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 lipca 2023 r., w sprawie ze skargi na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 26 kwietnia 2023 r., nr RdU-454-1/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej, sekretariat Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzywa do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez podanie własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL". Przez niedopuszczalny błąd pracownika sekretariatu wysłane do skarżącej pismo nie zawierało ani określenia ustawowego terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, ani pouczenia o rygorze odrzucenia skargi.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji wadliwie odrzucił skargę uznając, że strona nie uzupełniła w terminie braku formalnego skargi. Odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zweryfikował, czy prawidłowo zostało wykonane wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi (do czego wystarczyła wszak analiza niezbyt obszernych akt sądowych). Nieprawidłowe wezwanie skarżącej do podania własnego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącej nie został nadany numer PESEL – niezawierające określenia 7-dniowego terminu na wykonanie ww. obowiązku oraz pouczenia o rygorze odrzucenia skargi – uniemożliwiało uznanie dokonanego wezwania za skuteczne, a tym samym zastosowanie rygoru odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Mając na uwadze, że obecnie aktach sądowych znajduje się numer PESEL podany przez skarżącą (wskazany w zażaleniu na postanowienie z dnia 15 września 2023 r.), przyjąć należy, że wniesiona skarga nie jest obarczona brakiem formalnym uzasadniającym jej odrzucenie na podstawie 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Niezasadne okazały się natomiast zarzuty zażalenia wskazujące na nieskuteczność dokonanego wezwania, które, podobnie jak i pouczenie, sporządzone zostało w języku polskim, którym skarżąca nie posługuje się.
Stanowczo podkreślić trzeba, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania przewidziany w art. 7 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.) obowiązek pouczenia cudzoziemca w języku dla niego zrozumiałym. Reguła ta znajduje zastosowanie wyłącznie w toku postępowania administracyjnego, i to w ściśle określonych w tym przepisie sprawach.
Językiem urzędowym przed sądami jest język polski i w tym języku sąd prowadzi repertoria i inne zapiski wewnętrzne, zwraca się do stron i innych zainteresowanych osób oraz wydaje orzeczenia. Niezrozumiałe, i zarazem pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych, byłoby oczekiwanie, że z uwagi na sam fakt bycia cudzoziemcem (co wszak nie musi być równoznaczne z nieznajomością w wystarczającym stopniu języka polskiego) strona będzie otrzymywała z sądu korespondencję w języku innym niż polski. Nie sposób też przyjąć, że sam brak wystarczającej znajomości języka polskiego pozwoli cudzoziemcowi będącemu stroną postępowania sądowoadministracyjnego na uniknięcie negatywnych skutków niewykonania wezwania Sądu sformułowanego w języku polskim.
Wnosząc skargę strona musi liczyć się z zasadą obowiązywania w Polsce języka polskiego jako języka urzędowego. Cudzoziemiec niewładający w wystarczającym stopniu językiem polskim powinien we własnym zakresie zapewnić sobie pomoc osoby trzeciej, np. pełnomocnika (przez ustanowienie z wyboru lub złożenie wniosku o przyznanie go w ramach prawa pomocy), tłumacza lub innej osoby, dzięki której będzie w stanie zrozumieć treść kierowanej do niego korespondencji sądowej i aktywnie uczestniczyć w postępowaniu, w tym prawidłowo wykonywać wezwania Sądu. W przeciwnym wypadku strona musi liczyć się z ewentualnością ponoszenia negatywnych skutków takiej sytuacji. Powyższe stanowisko zgodne jest z poglądem prezentowanym w orzecznictwie (por. postanowienia NSA: z 23 listopada 2023 r., II OZ 638/23; z 17 lutego 2022 r., II OZ 87/22 i z 3 września 2014 r., II OZ 852/14 oraz wyrok NSA z 12 czerwca 2013 r., II FSK 1912/11; dostępne w CBOSA).
Wprawdzie skarżąca nie występuje w tym postępowaniu przez pełnomocnika (nie ustanowiła takiego z wyboru ani nie został jej wyznaczony na zasadzie prawa pomocy), jednak, jak wskazuje analiza akt niniejszej sprawy, najprawdopodobniej korzysta ona z pomocy osoby bardzo dobrze posługującej się językiem polskim, która przygotowuje właściwe pisma procesowe podpisywane następnie przez cudzoziemkę (o czy świadczy chociażby treść rozpoznawanego zażalenia).
Nie jest również zasadna argumentacja zażalenia dotycząca naruszenia art. 45 Konstytucji RP, art. 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W niniejszej sprawie skarżąca miała zagwarantowany udział w postępowaniu sądowym pod warunkiem dopełnienia warunków skutecznego złożenia skargi, tj. prawidłowego uzupełnienia braków formalnych, przewidzianego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Cudzoziemka miała również zagwarantowany skuteczny środek odwoławczy. Nie można wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.