II OSK 1464/22

II OSK 1464/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Magdalena Dobek-Rak
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/
Zdzisław Kostka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1365/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-16
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1365/21 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 kwietnia 2021 r., nr 489/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z 21 stycznia 2021 r., nr IOT/23/2021, 2. zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz J. P. kwotę 1.717 (jeden tysiąc siedemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 lutego 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1365/21, oddalił skargę J. P. (skarżący) na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 23 kwietnia 2021 r., nr 489/2021, w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB, organ odwoławczy) ww. decyzją z 23 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, zwana dalej: "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm., zwana dalej: "Pr.bud."), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] (PINB, organ powiatowy) z 21 stycznia 2021 r., nr - I OT/23/2021, wydaną w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., umarzającą postępowanie administracyjne dotyczące samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego konstrukcji drewnianej o charakterze budynku gospodarczo-garażowego przy ul. [...] w W. Decyzje te zostały wydane w następstwie prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 629/19, uchylającego poprzednie akty organów nadzoru budowlanego.
WINB wskazał, że organ powiatowy, ponownie rozpatrujący sprawę, dwukrotnie przeprowadził oględziny spornego obiektu budowlanego. Podczas oględzin przeprowadzonych 17 sierpnia 2020 r. ustalono, że przed obiektem budowlanym zaparkowane są dwa auta, zaś wewnątrz "wiaty" od frontu widoczna jest zamontowana plandeka na ruszcie drewnianym. W protokole nr IOT/687/2020 wskazano, że na dzień kontroli nie można jednoznacznie stwierdzić jaka jest docelowa funkcja "wiaty". Oględziny zostały przeprowadzone bez udziału stron. Kolejne oględziny zostały przeprowadzone 7 października 2020 r. przy udziale inwestora oraz skarżącego. W protokole nr IOT/963/2020 wskazano, że obiekt budowlany posiada konstrukcję drewnianą, posadowiony jest na siedmiu szt. słupków drewnianych (wym. 0,14 m x 0,14 m) na bloczkach betonowych o wymiarach 0,3 m x 0,3 m. Konstrukcja drewniana posiada dach dwuspadowy pokryty blachodachówką. Wykonano orynnowanie oraz obróbki blacharskie, zaś wierzchnią warstwę wykończeniową podłoża na gruncie stanowi kostka brukowa. Wymiary ścian zewnętrznych konstrukcji drewnianej wynoszą: ściana frontowa od ul. [...] - 5,79 m, od strony ogrodu nieruchomości [...] [...] - 6,04 m, od strony ul. [...] [...] - 5,84 m, a od strony ul. [...] [...] - 6,19. Odległość od ogrodzenia działki w narożniku wynosi 0,78 m x 1,24 m (pomiar wykonano od fasady wykończonej konstrukcji do osi ogrodzenia). Odległość konstrukcji drewnianej do fasady budynku mieszkalnego wnosi 1,23 m, a do okna budynku wynosi 1,35 m. W dniu oględzin dwie ściany zasłonięte brezentem (od strony ogrodu i ul. [...] - ściana frontowa). Ustalono, że istnieje możliwość przesunięcia brezentu na lince stalowej. Pozostałe dwie ściany od wewnątrz obite płytami drewnianymi, a od zewnątrz zamontowano deski drewniane. Od strony ul. [...] [...] - ściana frontowa - wykonano ściankę szkieletową drewnianą - bale 0,7 m x 0,14 m. W protokole nr IOT/963/2020 wskazano ponadto, że w dniu oględzin w przedmiotowym obiekcie są m.in.: sprzęt ogrodniczy (kosiarki, meble), sprzęt do siłowni, rowery, bale drewniane. Wewnątrz obiektu widoczna instalacja elektryczna oraz dwie lampy oświetleniowe. Zgodnie z oświadczeniem L. T. brak jest docelowo zasilania. W uwagach do protokołu zanotowano m.in. oświadczenie J. P. wskazujące, że w wiacie były od 2017 r. parkowane auta. L. T. wskazał zaś, celem rozwiązania wątpliwości, że w grudniu 2019 r. została zamontowana ścianka szkieletowa drewniana, która uniemożliwia parkowanie aut. WINB uznał, że organ powiatowy prawidłowo zakwalifikował opisany obiekt budowlany jako wiatę. Przede wszystkim sporny obiekt nie spełnia technicznych przesłanek do zakwalifikowania go jako budynku, o którym mowa w art. 3 pkt 2 Pr.bud. - brak wydzielenia z przestrzeni za pomocą stałych przegród budowlanych, przy jednoczesnym posadowieniu konstrukcji drewnianej na 7 szt. słupków drewnianych, dwóch ścian zasłoniętych brezentem, dwóch obitych płytami drewnianymi i dodatkowo od frontu wykonaną konstrukcją szkieletową. Zdaniem organu odwoławczego, przedmiotowego obiektu nie można zakwalifikować jako posiadającego funkcję garażową. Parkowanie samochodów ma uniemożliwiać wykonana od frontu konstrukcja szkieletowa. Nadto, skoro omawiany obiekt budowlany nie jest budynkiem, to nie ma do niego zastosowania § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dotyczący minimalnych odległości jakie należy zachować w stosunku do granicy działki). WINB uznał, że ustalenie innej powierzchni obiektu, od tej która została ustalona w ramach oględzin dokonanych przed uchyleniem rozstrzygnięć obu organów nadzoru budowlanego, nie zmienia znacząco stanu faktycznego, bowiem zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr.bud. budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m², sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m² powierzchni działki, została zwolniona z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej. Nawet ewentualne przekroczenie powierzchni 35 m² nie będzie zatem skutkować koniecznością uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. WINB podkreślił, że sporna wiata nie narusza zapisów uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [...] (MPZP). Dodał, że w trakcie przeprowadzonych kilkukrotnie czynności kontrolnych przedstawiciel organu powiatowego nie stwierdził nieprawidłowości samej konstrukcji wiaty, czy jej nieodpowiedniego stanu technicznego.
Skargę na powyższą decyzję WINB do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.P. zarzucając naruszenie:
a) art. 29 ust. 1 pkt 2c Pr.bud., poprzez błędne przyjęcie, że przedmiotowy obiekt budowlany konstrukcji drewnianej o charakterze budynku gospodarczo-garażowego stanowi wiatę ogrodową, podczas gdy funkcja i cechy konstrukcji ww. obiektu potwierdzają, że jest to garaż (garaż otwarty) o pow. powyżej 35 m²;
b) art. 48 ust. 1 pkt 1 Pr.bud. w zw. z § 12 pkt 15 lit. a) i § 57 pkt 2 a) MPZP, poprzez odstąpienie od wdrożenia procedury legalizacyjnej oraz dokonanie błędnej oceny zgodności samowolnie zrealizowanego obiektu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz z przepisami techniczno-budowlanymi;
c) art. 48 ust. 2 pkt 1 Pr.bud., poprzez jego niezastosowanie oraz brak nakazania zabezpieczenia obiektu, podczas gdy w obiekcie tym, niezabezpieczonym do tego celu, odbywa się garażowanie pojazdów silnikowych, co zagraża życiu i zdrowiu ludzi, w tym skarżącego i jego rodziny;
d) art. 5 Pr.bud. w zw. z § 12 pkt 15 lit. a) i § 57 pkt 2 a) MPZP, poprzez błędne ustalenie, że przedmiotowy obiekt został wybudowany w zgodzie z zapisami obowiązującego na tym terenie MPZP, w tym wskaźnikiem zaspokojenia potrzeb parkingowych dla zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz wskaźnikiem dotyczącym powierzchni biologicznie czynnej;
e) art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się przez orzekające organy do wiążących zaleceń sądu administracyjnego, wynikających z wyroku z 26 września 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 629/19, a głównie przez ustalenie funkcji przedmiotowego obiektu z pominięciem dokumentacji fotograficznej przedłożonej przez skarżącego, uznanej według wytycznych Sądu za kluczowy dowód w sprawie;
f) art. 105 § 1 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania, podczas gdy nie zachodziła ani przesłanka podmiotowa, ani przedmiotowa do jego umorzenia;
g) art. 6, art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę zebranych dowodów;
h) art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dowolną ocenę dowodów i błędne przyjęcie, że dokumentacja fotograficzna przedłożona przez skarżącego w toku prowadzonego postępowania, w tym dokumentacja dopuszczona przez PINB jako dowód w sprawie, nie może zostać uwzględniona, bowiem nie odzwierciedla aktualnego stanu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę, ocenił, że organy nadzoru budowlanego poprawnie zakwalifikowały sporny obiekt budowlany jako "wiatę" oraz ustaliły funkcję jaką on pełni. Sąd wskazał, że: "brak jest wydzielenia z przestrzeni za pomocą stałych przegród budowlanych, przy jednoczesnym posadowieniu konstrukcji drewnianej na 7 szt. słupków drewnianych, dwóch ścian zasłoniętych brezentem, dwóch obitych płytami drewnianymi i dodatkowo od frontu wykonaną konstrukcją szkieletową; wiatę od budynku odróżnia przede wszystkim to, że jest ona pozbawiona wszystkich albo większości przegród zewnętrznych, a także najczęściej jej podstawowym elementem konstrukcyjnym (konstrukcją nośną), na którym osadzony jest dach, są słupy wiążące budowlę z gruntem"; "w spornym obiekcie składowane są różne sprzęty i nie są parkowane samochody; brak ustawowej definicji "wiaty" oznacza, że kwalifikacja obiektu budowlanego do tego pojęcia wymaga uwzględnienia m.in. jego funkcji; zawsze jednak wskazuje się, że jest to samodzielna, lekka budowla, posiadająca dach, niekiedy ściany, której celem jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym"; "ewentualne parkowanie samochodów ma uniemożliwiać wykonana od frontu w/w konstrukcja szkieletowa"; "aktualnie spornego obiektu nie można zakwalifikować jako posiadającego funkcję garażową"; "zasadniczym kryterium zakwalifikowania danego obiektu jako "wiaty" jest stwierdzenie, że obiekt nie jest zamknięty, a więc nie jest obudowany ze wszystkich albo z większości stron". Sąd zauważył, że "wiata" jako obiekt niebędący budynkiem w rozumieniu prawa budowlanego, nie podlega regulacji zawartej w przepisach rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1422, zwane dalej: "rozporządzeniem"). Nie mają więc do wiaty zastosowania normy odnoszące się do odległości pomiędzy zewnętrznymi ścianami budynków, względnie odległości pomiędzy budynkami a granicą sąsiedniej działki budowlanej zawarte w tych przepisach. Sąd podzielił stanowisko WINB, że ustalenie innej powierzchni obiektu nie zmienia znacząco stanu faktycznego sprawy. Wskazał także, że dołączone do akt sprawy zdjęcia nie mają wpływu na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia. Organy administracji publicznej każdorazowo są zobowiązane do wydawania rozstrzygnięć zgodnie z aktualnym stanem faktycznym, a nie zgodnie ze stanem faktycznym stwierdzonym chociażby w dacie wszczęcia postępowania. Zmiana stanu faktycznego nie pozwala na rozważania dotyczące tego czym w przeszłości mógł być sporny obiekt. Podobnie także jak organ odwoławczy, Sąd uznał, że postanowienia MPZP nie zakazują lokalizowania na danym terenie wiat oraz że wiata nie narusza przepisów MPZP.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. P., wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi "poprzez jej uwzględnienie w całości", ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i należytego zbadania całości materiału dowodowego, polegające w szczególności na dokonaniu przez organy postępowania administracyjnego sprzecznej z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oceny następujących dowodów:
a) protokołu z oględzin przeprowadzonych przez pracowników organów pierwszej instancji w dniu 7 października 2020 r., poprzez przyjęcie, iż chwilowe zaprzestanie użytkowania obiektu jako zadaszonego miejsca postojowego uzasadniało zakwalifikowanie go jako wiaty,
b) dokumentacji zdjęciowej przedłożonej przez skarżącego w toku postępowania prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego, poprzez całkowite jej pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, mimo iż w sposób jednoznaczny i oczywisty dowodziła ona faktów całkowicie sprzecznych z wnioskami podjętymi przez organy nadzoru budowlanego w toku oględzin przeprowadzonych w dniu 7 października 2020 r.,
c) projektu wiaty ogrodowej, sporządzonego przez mgr inż. arch. W. D. z 2018 r., poprzez przyjęcie, że konstrukcja spornego obiektu potwierdza, iż jest to lekka budowla;
2) art. 105 § 1 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania, podczas gdy nie zachodziła ani przesłanka podmiotowa, ani przedmiotowa do jego umorzenia;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej: "p.p.s.a."), przez niezastosowanie tego przepisu, w sytuacji gdy skarżona decyzja WINB (jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji) naruszała przepisy postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; organy administracji obydwu instancji - wbrew twierdzeniu Sądu I instancji - naruszyły bowiem normy wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię, tj.:
1) art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr.bud., poprzez uznanie iż obiekt będący przedmiotem postępowania nie stanowi garażu o powierzchni przekraczającej 35 m2, wymagającego dla swej legalności uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, wydanej przez właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej;
2) art. 48 ust. 1 pkt 1 Pr.bud. w zw. z § 12 pkt 15 lit. a) i § 57 pkt 2 a) MPZP, poprzez uznanie, iż obiekt będący przedmiotem postępowania nie powstał w warunkach samowoli budowlanej, "uzasadniającej wdrożenie procedury legalizacyjnej oraz dokonanie oceny zgodności samowolnie zrealizowanego obiektu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz z przepisami techniczno-budowlanymi";
3) art. 5 Pr.bud. w zw. z § 12 pkt 15 lit. a) i § 57 pkt 2 a) MPZP, poprzez błędne założenie, że przedmiotowy obiekt został wybudowany w zgodzie z zapisami obowiązującego na tym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w tym wskaźnikiem zaspokojenia potrzeb parkingowych dla zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej oraz wskaźnikiem dotyczącym powierzchni biologicznie czynnej;
4) § 19 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia, poprzez uznanie, iż obiekt będący przedmiotem postępowania nie stanowi garażu, który dla swojej legalności wymaga zachowania minimalnej odległości 3 m od granicy z działką sąsiednią;
5) § 102 rozporządzenia, poprzez uznanie iż obiekt będący przedmiotem postępowania nie stanowi garażu, który musi spełniać wymogi techniczne określone w tym przepisie.
W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący kasacyjnie przedstawił argumentację na poparcie swojego stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadził rozprawę 25 marca 2025 r., na którą stawiła się m.in. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie. Pełnomocnik złożyła do akt sprawy poświadczone za zgodność z oryginałem wypisy z trzech aktów notarialnych (Rep. A nr [...] z 16.09.2020 r.; Rep. A nr [...] z 20.12.2022 r.; Rep. A nr [...] z 10.10.2024 r.) oraz wnioski zawarte w skardze kasacyjnej uzupełniła o żądanie stwierdzenia nieważności postępowania, z uwagi na pozbawienie A. J., M. G. i R. P. (współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] [...] w W.) możności obrony swych praw w postępowaniu sądowym - art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił dopuścił ww. osoby do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestników postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził istnienia przesłanek skutkujących nieważnością postępowania sądowego, w tym zawartej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że do sytuacji przewidzianej w ww. przepisie dochodzi wówczas, gdy wskutek wadliwości procesowych sądu strona nie brała udziału w postępowaniu sądowym. Zastrzec przy tym trzeba, że regulacja art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. (w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi), ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1, § 1a i § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 12 p.p.s.a., ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Oznacza to, że jeżeli uczestnik postępowania sądowego został wskutek uchybień proceduralnych pozbawiony udziału w sprawie, to zachodzi podstawa nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. A. J., M. G. i R. P. nie złożyli skargi na decyzję WINB z 23 kwietnia 2021 r., nie byli skarżącymi w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. Nie brali także udziału w postępowaniu administracyjnym, nie została im doręczona zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji. Nie zachodził zatem przypadek, o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. (osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony). Nie składali oni także przed Sądem I instancji wniosku o dopuszczenie ich do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika na prawach strony. Skoro nie byli oni stronami postępowania sądowego, to nie mogą skutecznie podnosić, że zostali pozbawieni możności obrony swych praw. Dopuszczenie ich do udziału w postępowaniu nastąpiło dopiero przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Przechodząc do merytorycznej oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów oraz argumentacji zawartej w uzasadnieniu na ich poparcie, stwierdzić należy, że są one po części uzasadnione. Należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że dokładne ustalenie faktycznej i aktualnej funkcji przedmiotowego obiektu miało i nadal ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpatrzenia niniejszej sprawy.
Na wstępie spostrzec jednakże trzeba, że skarżący kasacyjnie wadliwie podtrzymuje forsowną w toku postępowania administracyjnego i sądowego tezę, że obiekt będący przedmiotem postępowania stanowi garaż/zadaszone miejsce postojowe. W świetle poczynionych przez organ nadzoru budowlanego ustaleń stanowisko to nie zasługuje na aprobatę. Wykonana przez inwestora konstrukcja drewniana szkieletowa frontu obiektu - szczegółowo określona w załączniku nr 1 do protokołu nr IOT/963/2020 - wyklucza możliwość wjazdu jakiegokolwiek samochodu do obiektu. W dniu oględzin (7 października 2020 r.) w obiekcie znajdował się m.in.: sprzęt ogrodniczy (kosiarki, meble), sprzęt do siłowni, rowery, bale drewniane. Ustalenie, że sporny obiekt, ze względu na konstrukcję, obecnie nie pełni funkcji do przechowywania pojazdów znacząco zmienia uprzednio stwierdzone uwarunkowania faktyczne sprawy (poparte dokumentacją fotograficzną). Brak jest możliwości zastosowania wobec niego przepisów dotyczących garaży/miejsc postojowych. Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (w zakresie w jakim odnoszą się do powyższej kwestii), art. 29 ust. 1 pkt 2 Pr.bud., art. 48 ust. 1 pkt 1 Pr.bud. w zw. z § 12 pkt 15 lit. a) MPZP, § 19 ust. 2 pkt 1 lit. a) i § 102 rozporządzenia, nie mogły okazać się usprawiedliwione. Oczywiście stanowisko to może zostać zweryfikowane w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego w następstwie niniejszego wyroku. Na marginesie, organ nadzoru budowlanego może skorzystać z regulacji zawartej w art. 81 ust. 4, czy art. 81a Pr.bud. i dokonać niezapowiedzianych czynności kontrolnych na nieruchomości. Czynności kontrolne w rozumieniu ww. przepisów nie są tożsame z oględzinami jako czynnością procesową przewidzianą w Kodeksie postępowania administracyjnego w treści art. 79 k.p.a. i nie mają w związku z tym do nich zastosowania wymogi wynikające z treści tego przepisu jak: zawiadomienie o miejscu i terminie oględzin na siedem dni przed terminem oraz zagwarantowanie stronie prawa udziału w oględzinach (zob. wyroki NSA: z 23 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 627/19; z 11 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2501/17).
W dalszej kolejności należy wskazać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości dokonana przez organ kwalifikacja obiektu budowlanego jako wiaty, budowli w rozumieniu art. 3 pkt 3 Pr.bud. Cechy charakterystyczne jakie posiada przedmiotowy obiekt nie pozwalają na uznanie, że stanowi on budynek w rozumieniu art. 3 pkt 2 Pr.bud. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zarówno Pr.bud. jak i rozporządzenie nie zawierają definicji wiaty. Przez wiatę należy rozumieć lekką, otwartą konstrukcję, wspartą na słupach, nieposiadającą ścian zewnętrznych lub dysponującą ścianami maksymalnie z trzech stron. Sama zaś wiata może być zadaszona lub nie. Wiata stanowi budowlę nie zamkniętą przegrodami ze wszystkich stron. Jej celem jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym (deszczem, śniegiem, wiatrem). Lekkość konstrukcji nie jest głównym wyznacznikiem kwalifikacji obiektu jako wiaty, albowiem możemy spotkać także wiaty murowane. Trwałość związania z gruntem nie stoi na przeszkodzie do uznania, że dany obiekt budowlany jest wiatą. W miarę jednolicie przyjmuje się, że wiatę należy zaliczyć do budowli (zob. wyroki NSA: z 16 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 201/24; z 28 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 1586/22; z 26 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1594/18). Argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w tym hipotetyczne obliczenia dotyczące ciężaru całej konstrukcji, nie mogły podważyć dokonanej przez organ kwalifikacji obiektu budowlanego. Zasadnie natomiast skarżący kasacyjnie, odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, podnosi, że obiekt wpisujący się w definicję wiaty, musi w określonych sytuacjach, pełniąc określną funkcję, spełniać prawne wymogi co do odległości od granicy działki sąsiedniej. Organy nadzoru budowlanego, ani Sąd I instancji, nie rozważyły w ogóle, czy sporną wiatę można uznać za budowlę pełniącą funkcję użytkową budynku (np. gospodarczego). Ten aspekt sprawy został całkowicie pominięty. W odniesieniu zaś do powyższego zagadnienia wskazać należy na dwa poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażone na tle § 2 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z jednym, wiata, o ile pełni funkcje użytkowe budynku objęta jest wymogami rozporządzenia, w tym § 12 określającego odległości od granicy z sąsiednią działką budowlaną, którego ust. 1 odsyła m.in. do § 271-217 regulującego kwestie związane z usytuowaniem także budowli pełniących takie funkcje użytkowe z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe (zob. wyroki NSA: z 26 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 2634/23; z 20 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 450/22 i powołane w nim orzecznictwo; z 26 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1594/18). Drugi zaś wyłącza możliwości stosowania § 12 ust. 1-7 rozporządzenia, stojąc na stanowisku, że dotyczy on tylko budynków, zastrzegając przy tym jednocześnie, że nie oznacza to, że wiatę pełniącą jedynie funkcję budynku gospodarczego można dowolnie usytuować w każdym miejscu na działce, należy brać pod uwagę przepisy § 13, § 60 rozporządzenia oraz przepisy określające wymagania przeciwpożarowe (np. § 270 i następne rozporządzenia) i to, do jakich celów faktycznie wykorzystywany jest dany obiekt budowlany (zob. wyroki NSA: z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1580/23; z 8 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1642/11). Skład orzekający podziela pierwszy z przytoczonych poglądów, nie jest to jednak wiążąca dla organów nadzoru budowlanego ocena prawna, z uwagi, iż organy nie poczyniły w ww. zakresie żadnych ustaleń. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 105 § 1 k.p.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji publicznej wezmą pod uwagę stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, dokonają także oceny przez pryzmat zapisów MPZP, w tym § "57 pkt 2a" (punkty II.2) i 3) opisanego wyżej środka zaskarżenia), do którego nie odniosły się w toku dotychczas prowadzonego postępowania (przedwczesne byłoby zajmowanie stanowiska przez NSA w zakresie jego naruszenia), oraz wydadzą stosowne rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy, uznając zasadność skargi kasacyjnej oraz to, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.