II OSK 1451/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-17
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo budowlanenadzór budowlanywiadukt drogowyzarządca drogizarząd koleiodpowiedzialnośćstan technicznydrogi publiczneskrajnia kolejowagmina

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy dotyczącą obowiązku usunięcia nieprawidłowości stanu technicznego wiaduktu drogowego, potwierdzając odpowiedzialność gminy jako zarządcy drogi.

Gmina Kamieniec Ząbkowicki wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Sprawa dotyczyła nałożenia na gminę obowiązku usunięcia nieprawidłowości stanu technicznego wiaduktu drogowego. Gmina argumentowała, że część obowiązków, w szczególności dotyczących skarp i roślinności w pobliżu wiaduktu, powinna obciążać zarządcę kolei, powołując się na art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że obowiązki te dotyczą elementów wiaduktu nieznajdujących się nad skrajnią kolejową i pozostają w gestii zarządcy drogi.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Kamieniec Ząbkowicki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakładającą na gminę obowiązek usunięcia nieprawidłowości stanu technicznego wiaduktu drogowego. Gmina kwestionowała odpowiedzialność za pewne prace, w szczególności oczyszczenie skarp i wycięcie roślinności w pobliżu wiaduktu, twierdząc, że są to elementy znajdujące się nad skrajnią kolejową i powinny obciążać zarządcę kolei zgodnie z art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że zarzuty nie podważyły prawidłowości zaskarżonego wyroku. Sąd podkreślił, że odpowiedzialność zarządcy kolei za konserwację wiaduktów drogowych jest ograniczona do dolnej części konstrukcji znajdującej się nad skrajnią kolejową, która może wpływać na bezpieczeństwo ruchu kolejowego. W analizowanym przypadku, obowiązki nałożone na gminę dotyczyły elementów wiaduktu i jego otoczenia (jezdnia, skarpy, dojazdy), które nie znajdowały się nad skrajnią kolejową. Sąd uznał, że wiadukt jest elementem drogi wewnętrznej, za którą odpowiedzialność ponosi gmina jako zarządca drogi, a nałożone obowiązki miały charakter konserwacyjny, mający na celu powstrzymanie degradacji i przywrócenie wiaduktu do stanu umożliwiającego jego wykorzystanie jako pieszego traktu komunikacyjnego do pól uprawnych. Tym samym, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Odpowiedzialność za utrzymanie wiaduktu drogowego, który jest elementem drogi wewnętrznej, co do zasady ponosi zarządca drogi (gmina). Wyjątek stanowi konserwacja dolnej części konstrukcji wiaduktu znajdującej się nad skrajnią kolejową, która obciąża zarządcę kolei. Obowiązki nałożone na gminę w tym przypadku dotyczyły elementów wiaduktu i jego otoczenia (skarpy, jezdnia, dojazdy) nieznajdujących się nad skrajnią kolejową.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na przepisach ustawy o drogach publicznych, rozróżniając odpowiedzialność zarządcy drogi za całość obiektu inżynierskiego od ograniczonej odpowiedzialności zarządcy kolei za elementy znajdujące się nad skrajnią kolejową. Analiza parametrów skrajni kolejowej i lokalizacji elementów wiaduktu wykazała, że obowiązki nałożone na gminę nie naruszają art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

Prawo budowlane art. 66 § 1 pkt 1 i 3, ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Podstawa do nałożenia obowiązku usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego obiektu budowlanego.

u.d.p. art. 28 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

Określa zakres odpowiedzialności zarządu kolei za konserwację dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych znajdującej się nad skrajnią kolejową.

Pomocnicze

Prawo budowlane art. 83 § 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

u.d.p. art. 20 § pkt 4

Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych

Obowiązek zarządcy drogi utrzymania m.in. drogowych obiektów inżynierskich.

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

k.p.a. art. 7, 77, 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.t.k.

Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym

Definicja infrastruktury kolejowej, w tym elementów takich jak mosty, wiadukty, mury oporowe i umocnienia skarp, które wchodzą w skład infrastruktury kolejowej tylko wtedy, gdy tworzą część linii kolejowej lub są przeznaczone do jej zarządzania, obsługi lub utrzymania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązki nałożone na gminę dotyczą elementów wiaduktu i jego otoczenia (skarpy, jezdnia, dojazdy), które nie znajdują się nad skrajnią kolejową. Wiadukt drogowy jest elementem drogi wewnętrznej, za którą odpowiedzialność ponosi gmina jako zarządca drogi. Skarpy i roślinność w pobliżu wiaduktu nie stanowią infrastruktury kolejowej w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym.

Odrzucone argumenty

Część obowiązków (oczyszczenie skarp, wycięcie drzew i krzewów) powinna obciążać zarządcę kolei jako elementy znajdujące się nad skrajnią kolejową. Skarpy w pobliżu wiaduktu stanowią element konstruujący podbudowę linii kolejowej, a nie nawierzchnię drogową lub obiekt inżynierski związany z drogą wewnętrzną.

Godne uwagi sformułowania

Odpowiedzialność zarządu kolei za konserwację wiaduktów drogowych została ograniczona wyłącznie do tych ich elementów, których stan techniczny w związku z położeniem względem linii kolejowej może w bezpośredni sposób wpływać na bezpieczeństwo ruchu kolejowego, albowiem dotyczy wyłącznie dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych nad skrajnią kolejową. Wiadukt ten nie jest powiązany z jakimkolwiek obiektem kolejowym, leży on w ciągu gminnej drogi wewnętrznej [...] pozostającej w zarządzie Gminy K. i jest częścią tej drogi. Obiekty inżynieryjne: mosty, wiadukty, przepusty i inne konstrukcje mostowe, tunele, przejścia nad i pod torami, mury oporowe i umocnienia skarp tylko wówczas wchodzą w skład infrastruktury kolejowej, jeśli tworzą część linii kolejowej, bocznicy kolejowej lub innej drogi kolejowej, lub są przeznaczone do zarządzania nimi, obsługi przewozu osób lub rzeczy, lub ich utrzymania.

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Magdalena Dobek-Rak

sprawozdawca

Marzenna Linska - Wawrzon

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu odpowiedzialności zarządcy drogi i zarządcy kolei za stan techniczny wiaduktów drogowych przebiegających nad liniami kolejowymi, w szczególności w kontekście przepisów ustawy o drogach publicznych i ustawy o transporcie kolejowym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wiaduktu drogowego w ciągu drogi wewnętrznej, a jego zastosowanie do innych typów dróg lub obiektów może wymagać analizy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii odpowiedzialności za infrastrukturę drogową w specyficznym kontekście bliskości linii kolejowej, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie budowlanym i drogowym.

Kto odpowiada za wiadukt nad torami? Gmina czy kolej?

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1451/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Marzenna Linska - Wawrzon
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2736/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-20
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy Kamieniec Ząbkowicki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2736/23 w sprawie ze skargi Gminy Kamieniec Ząbkowicki na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 listopada 2022 r., nr DON.7100.270.2019.KKL w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania robót oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 grudnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2736/23, oddalił skargę Gminy K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 8 listopada 2022 r., nr DON.7100.270.2019.KKL, w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego wiaduktu drogowego.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z 20 listopada 2019 r., nr 1435/2019, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym, nałożył na Gminę K. obowiązek usunięcia w terminie do 31 grudnia 2020 r., nieodpowiedniego stanu technicznego wiaduktu drogowego usytuowanego na działce nr [...], [...], obręb [...], gmina [...], nad linią kolejową nr [...], szlak [...] w około [...] km, w ciągu gminnej drogi wewnętrznej transportu rolnego urządzonej na działkach oznaczonych nr [...] i [...], obręb [...] (właściciel Gmina K.) oraz na działkach nr [...], [...], [...], [...], obręb [...] (użytkownik wieczysty P. S.A.) droga z miejscowości [...] w kierunku [...] i [...], poprzez: 1. naprawę ustroju nośnego płyty pomostu przez uzupełnienie ubytków betonu oraz usunięcie korozji stalowych belek i zacieków, 2. naprawę ścian przyczółków i podpór przez uzupełnienie ubytków betonu, usunięcie zacieków, 3. naprawę belek podporęczowych przez usunięcie spękań i uzupełnienie ubytków betonu, 4. naprawę oraz zabezpieczenie antykorozyjne stalowej konstrukcji balustrad, 5. naprawę nawierzchni drogowej na wiadukcie i na dojazdach, 6. zapewnienie skutecznego odwodnienia powierzchniowego wiaduktu, 7. uporządkowanie i oczyszczenie terenu poprzez usunięcie drzew i krzaków na wiadukcie, skarpach i na dojazdach do wiaduktu, 8. naprawę osuniętych skarp. Wskazano także, że powyższe roboty budowlane należy wykonywać pod nadzorem osoby posiadającej uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności, mogącej wykonywać samodzielne funkcje techniczne w budownictwie oraz po uprzednim uzgodnieniu z Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Wprowadzono także zakaz użytkowania wiaduktu drogowego do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z 25 maja 2020 r., nr DON.7100.270.2019.KKL, uchylił ww. decyzję w części obowiązku uprzedniego uzgodnienia wykonania robót z Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków i w tej części umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne (pkt 1). W pozostałej części utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy (pkt 2). W uzasadnieniu wskazano, że na wcześniejszym etapie postępowania zostało przesądzone i zaaprobowane przez sąd administracyjny, że podmiotem zobowiązanym do utrzymania obiektu w należytym stanie jest Gmina K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 listopada 2020 r., VII SA/Wa 1148/20, oddalił skargę Gminy K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 25 maja 2020 r., jednak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 marca 2022 r., II OSK 781/21, uchylił ww. wyrok i zaskarżoną decyzję w pkt 2 wskazując, że ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien ustalić w sposób jednoznaczny, które obowiązki wymienione w pkt 1-8 decyzji z 20 listopada 2019 r. dotyczą konserwacji elementów znajdujących się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktu, o których mowa w art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 470 ze zm.), zwanej dalej u.d.p., a tym samym, których adresatem nie powinna być Gmina, a zarządca kolei.
Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 20 listopada 2019 r. w części, w jakiej nie została ona uchylona decyzją Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 25 maja 2020 r., tj. w części wskazanej w pkt 2 tej decyzji i w tym zakresie na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego organ nałożył na Gminę K. obowiązek: 1. oczyszczenia jezdni i usunięcia roślinności na obiekcie i dojazdach, 2. oczyszczenia skarp oraz wycięcia drzew i krzewów w bezpośredniej bliskości wiaduktu, 3. utrzymania istniejących na podjazdach do wiaduktu barier drogowych U12a w celu uniemożliwienia ruchu pojazdów kołowych. Termin wykonania obowiązków określono do 31 marca 2023 r.
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę wyjaśnił, że co do zasady odpowiedzialność zarządcy drogi odnosi się do całości wiaduktu drogowego, a jedyny wyjątek dotyczy prac polegających na konserwacji znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych, które to prace obciążają zarząd kolei. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, całkowicie błędne jest zawarte w skardze twierdzenie, że sporny wiadukt pozostaje w zarządzie kolei. Wiadukt ten nie jest powiązany z jakimkolwiek obiektem kolejowym, leży on w ciągu gminnej drogi wewnętrznej [...] pozostającej w zarządzie Gminy K. i jest częścią tej drogi. O tym, kto jest zarządcą drogi, a w konsekwencji także będącego jej częścią wiaduktu, przesądzają przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Za utrzymanie wiaduktu drogowego (wchodzącego w skład gminnej drogi wewnętrznej), który nie jest powiązany z jakimkolwiek obiektem kolejowym, odpowiedzialny jest zarządca drogi gminnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego prawidłowo zatem stwierdził, że nie było podstaw do przyjęcia, aby podmiotem zobowiązanym do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości był zarząd kolei, w oparciu o art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p.
W skardze kasacyjnej, Gmina K., zaskarżając w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, zarzuciła:
- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 28 ust. 2 pkt 1 - 2 u.d.p. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że oczyszczenie skarp oraz wycięcie drzew i krzewów w bezpośredniej bliskości wiaduktu drogowego w ciągu drogi wewnętrznej usytuowanej na działce nr [...], [...], obręb [...], Gmina [...] nad linią kolejową nr [...], szlak [...] w km [...] winno obciążać skarżącą. Są to elementy znajdujących się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktu, o których mowa w art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p., czyli adresatem obowiązków ich dotyczących winien być zarządca infrastruktury kolejowej (do którego należą owe skarpy), a nie skarżąca Gmina;
- naruszenie przepisów art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), zwanej dalej p.u.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakresie wskazanym w art. 28 ust. 2 pkt 1 – 2 u.d.p., a także art. 66 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 Prawa budowlanego w zw. z art. 28 k.p.a.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W konsekwencji tego, że w sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodziły, podobnie jak i nie zachodziły badane przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu przesłanki wynikające z art. 189 p.p.s.a. wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, granice badania sprawy zostały wyznaczone przez wskazane w skardze kasacyjnej podstawy i sformułowany w niej wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku.
Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sformułowane zarzuty nie zdołały podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku.
Zarzuty kasacyjne zarówno procesowe, jak i materialnoprawne koncentrują się wyłącznie na kwestionowaniu obciążenia Gminy K. w istocie jednym spośród kilku obowiązków sformułowanych w zaskarżonej decyzji wydanej na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, tj. obowiązkiem oczyszczenia skarp i wycięcia drzew i krzewów w bezpośredniej bliskości wiaduktu w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego wiaduktu drogowego położonego na działce nr [...] w ciągu drogi wewnętrznej na jej [...] km przebiegającej nad linią kolejową nr [...], w miejscowości [...], gmina [...]. Skarżąca kasacyjnie Gmina nie kwestionuje ani stwierdzonego nieprawidłowego stanu technicznego wiaduktu ani zakresu obowiązków, ale ich skierowanie do Gminy jako zarządcy drogi a nie do zarządu kolei.
Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja wydana została w warunkach związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2022 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 781/21, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2020 r., VII SA/Wa 1148/20, oraz zaskarżoną wówczas decyzję organu odwoławczego w pkt 2 (utrzymującym w mocy pozostałą część decyzji organu pierwszej instancji w zakresie nałożonych obowiązków). Kontrolując poprzednio wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia oraz wyrok sądu pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził status wiaduktu jako elementu drogi wewnętrznej, w której ciągu jest on usytuowany, oraz zasadniczo odpowiedzialność Gminy K. za jego utrzymanie, zgodnie z art. 8 ust. 2 u.d.p. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł jednak potrzebę zweryfikowania, czy którykolwiek ze sformułowanych obowiązków naprawczych nie powinien obciążać zarządu kolei, stosownie do określonego w art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. wyjątku od zasady odpowiedzialności zarządcy drogi za utrzymanie nawierzchni drogi, chodników oraz drogowych obiektów inżynierskich (art. 20 pkt 4 u.d.p.).
W ten sposób zarówno kierunek ponownego rozpoznania sprawy przez orzekające w administracyjnym toku instancji organy nadzoru budowlanego, jak i zakres kontroli sądowoadministracyjnej zdeterminowane zostały wiążącą oceną prawną oraz wytycznymi co dalszego postępowania. Wobec tego, jak trafnie podkreślił Sąd a quo, w niniejszej sprawie zarówno kwestia nieodpowiedniego stanu technicznego wiaduktu, który nie był kwestionowany, jak i jego statusu jako drogowego obiektu inżynierskiego - obiektu mostowego usytuowanego w ciągu drogi wewnętrznej oraz odpowiedzialności za jego stan spoczywającej, co do zasady, na gminie, jako wiążące nie podlegały ani ustaleniom ani ocenie w toku ponownego rozpoznania sprawy.
Procedując w tak wyznaczonym kierunku organ odwoławczy skoncentrował się na ustaleniu stanu faktycznego, w tym uaktualnieniu stanu technicznego wiaduktu w celu adekwatnego do nieprawidłowości ustalenia obowiązków naprawczych oraz zweryfikowaniu okoliczności istotnych dla zastosowania art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. do zarządu kolei należy konserwacja znajdującej się nad skrajnią kolejową dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych, łącznie z urządzeniami zabezpieczającymi. Wbrew zarzutom kasacyjnym organ nadzoru, a za nim Sąd Wojewódzki, nie popełnili błędu w wykładni powyższego przepisu prawidłowo odkodowując normy uzależniające odpowiedzialność zarządu kolei za utrzymanie wiaduktu w ściśle określonym zakresie wyznaczonym według kryterium rzeczowego, odnoszącego się do konkretnej części wiaduktu, tj. "dolnej części konstrukcji wiaduktu drogowego, łącznie z urządzeniami zabezpieczającymi" oraz kryterium przestrzennego, wskazującego na te elementy wiaduktu, które "znajdują się nad skrajnią kolejową". Oznacza to, że odpowiedzialność zarządu kolei za konserwację wiaduktów drogowych została ograniczona wyłącznie do tych ich elementów, których stan techniczny w związku z położeniem względem linii kolejowej może w bezpośredni sposób wpływać na bezpieczeństwo ruchu kolejowego, albowiem dotyczy wyłącznie dolnej części konstrukcji wiaduktów drogowych nad skrajnią kolejową.
Przy braku normatywnej definicji pojęcia "skrajnia kolejowa" korzystając z definicji encyklopedycznej (Encyklopedia PWN/el.) wskazać należy, że przez skrajnię rozumie się wymiary poprzecznego przekroju obrysu drogi kolejowej (skrajnia budowli) lub kołowej (skrajnia drogowa) bądź taboru (skrajnia taboru) zapewniające bezkolizyjne przemieszczanie się pojazdu po drodze. Innymi słowy jest to wolna przestrzeń wyznaczona wokół torów kolejowych, która zapewnia bezpieczne prowadzenie ruchu pociągów i ochronę infrastruktury. W świetle tego dolna część konstrukcji wiaduktu drogowego nad skrajnią kolejową oznacza minimalną odległość pomiędzy najwyższym punktem taboru kolejowego a najniższym punktem konstrukcji wiaduktu znajdującej się nad torami.
Ze względu na potrzebę precyzyjnego wyjaśnienia zakresu rzeczowego i przestrzennego odpowiedzialności za stan techniczny wiaduktu drogowego, w tym ustalenie, czy w jakimkolwiek zakresie odpowiedzialność tą winien ponosić zarząd kolei a nie zarządca drogi, zasadniczą kwestią było ustalenie parametrów i zasięgu skrajni kolejowej pod przedmiotowym wiaduktem. Organowi posłużyła do tego informacja przedstawiona przez P. S.A. odnośnie przestrzennych granic skrajni kolejowej obejmującej przestrzeń nad dwom liniami torów kolejowych. Dyspozycja art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. potwierdza, że parametry skrajni kolejowej są zasadniczą determinantą granic odpowiedzialności zarządcy kolei za stan techniczny tych elementów dolnej konstrukcji wiaduktu, które znajdują się nad skrajnią kolejową.
Organ odwoławczy w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego ustalił okoliczności odnoszące się zarówno do aktualnej przydatności wiaduktu do przypisanego użytku, jak i jego stanu technicznego wymagającego działań naprawczych. Bezspornie stwierdzono, że przedmiotowy obiekt mostowy pełni już tylko funkcję przeprawy nad infrastrukturą kolejową do okolicznych pól uprawnych, a ruch na nim jest ograniczony sezonowo i ilościowo, zgodnie z cyklem upraw polowych.
W tych uwarunkowaniach faktycznych organ odwoławczy ocenił, które z elementów wiaduktu wymagają działań naprawczych oraz stwierdził, że żaden z nich nie dotyczy dolnej części konstrukcji wiaduktu nad skrajnią kolejową, w tym kwestionowany obowiązek oczyszczenia skarp oraz wycięcia drzew i krzewów w bezpośredniej bliskości wiaduktu, wypełniając tym samym prawidłowo wiążące wytyczne z wyroku w sprawie o sygn. akt II OSK 781/21, co zasadnie potwierdził Sąd pierwszej instancji oddalając skargę.
Adekwatnie do poczynionych ustaleń, w świetle których wykluczono zagrożenie życia, zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska ze strony stanu technicznego wiaduktu, organ sformułował obowiązki o charakterze wyłącznie konserwacyjnym, zmierzającym tylko do powstrzymania dalszej degradacji oraz do przywrócenia go do stanu umożliwiającego wykorzystanie jako pieszego traktu komunikacyjnego do pól uprawnych.
Skonkretyzowane w zaskarżonej decyzji obowiązki naprawcze, w tym kwestionowany przez skarżącą obowiązek oczyszczenia skarp oraz wycięcia drzew i krzewów w bezpośredniej bliskości wiaduktu, odpowiadają zakresowi jednego z wariantów działań naprawczych przedstawionych w ekspertyzie technicznej a ich skierowanie wyłącznie do Gminy jako zarządcy drogi wewnętrznej, w ciągu której położony jest wiadukt, nie narusza art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. Żaden bowiem z elementów konstrukcyjnych przedmiotowego wiaduktu, do których odnoszą się sformułowane obowiązki naprawcze (jezdnia, skarpy, dojazdy) nie jest usytuowany nad skrajną kolejową. Potwierdza to konfrontacja parametrów skrajni przebiegającej pod wiaduktem linii kolejowej wskazanych przez P. z usytuowaniem elementów wiaduktu objętych obowiązkami.
W niniejszej sprawie Sąd trafnie uznał, że skonkretyzowane w decyzji obowiązki naprawcze odnoszą się do elementów wiaduktu pozostających poza zasięgiem skrajni kolejowej i są niezbędne do przywrócenia jego odpowiedniego stanu technicznego w minimalnym zakresie eliminującym nieprawidłowości. Wobec tego zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie zdołały podważyć ustaleń faktycznych istotnych z perspektywy zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego oraz ziszczenia się przesłanek z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdził usytuowanie poszczególnych, wymagających interwencji nadzorczej, elementów wiaduktu względem skrajni kolejowej a ich kwalifikacja w świetle art. 28 ust. 2 pkt 1 u.d.p. nie rodzi zastrzeżeń. Przy tym podkreślić należy całkowitą bezzasadność zarzutu naruszenia art. 28 ust. 2 pkt 2 u.d.p., który objęto podstawami kasacyjnymi. Przepis ten bowiem dotyczy wyłącznie budowy i utrzymania urządzeń odwadniających wiadukty kolejowe nad rogami, łącznie z urządzeniami odprowadzającymi wodę poza koronę drogi, podczas gdy przedmiotem interwencji nadzorczej w niniejszej sprawie nie był wiadukt kolejowy ale wiadukt drogowy pozostający poza zakresem regulacji wskazanego przepisu.
Podjęta w skardze kasacyjnej próba podważenia odpowiedzialności Gminy za stwierdzone nieprawidłowości zwłaszcza w odniesieniu do obowiązku oczyszczenia skarp w oparciu o tezę, że "skarpy w pobliżu wiaduktu stanowią element konstruujący podbudowę linii kolejowej i w żadnym wypadku nie stanowią nawierzchni drogowej ani obiektu inżynierskiego związanego z drogą wewnętrzną usytuowaną na działce nr [...] (...)", czyli w istocie, że stanowią element infrastruktury kolejowej, nie mogła się powieść. Kwestia charakteru wiaduktu drogowego jako elementu drogi wewnętrznej, w ciągu której jest on zlokalizowany i jednocześnie odpowiedzialności za jego utrzymanie zarządcy drogi, została bowiem wiążąco przesądzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II OSK 781/21. Sąd a quo trafnie podkreślił, że spoczywający na zarządcy drogi obowiązek utrzymania m.in. drogowych obiektów inżynierskich wynikający z przepisu art. 20 pkt 4 u.d.p. obejmuje całokształt tej budowli, w tym również jej elementy konstrukcyjne z wyjątkiem dolnych elementów konstrukcyjnych nad skrajnią kolejową.
Poza tym analiza przepisów ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1984), zwanej dalej u.t.k. wyraźnie wyklucza taką możliwość, jeśli weźmie się pod uwagę treść załącznika nr 1 do tej ustawy zatytułowanego "Wykaz elementów infrastruktury kolejowej", z którego wynika, że obiekty inżynieryjne: mosty, wiadukty, przepusty i inne konstrukcje mostowe, tunele, przejścia nad i pod torami, mury oporowe i umocnienia skarp tylko wówczas wchodzą w skład infrastruktury kolejowej, jeśli tworzą część linii kolejowej, bocznicy kolejowej lub innej drogi kolejowej, lub są przeznaczone do zarządzania nimi, obsługi przewozu osób lub rzeczy, lub ich utrzymania.
Z ujawnionych okoliczności faktycznych wynika w sposób niepodważony, że objęte obowiązkami naprawczymi elementy wiaduktu i jego otoczenia nie pełnią żadnej ze wskazanych funkcji, która kwalifikowałaby je jako infrastrukturę kolejową w rozumieniu normatywnym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Wobec tego, że skarżący kasacyjnie organ w skardze kasacyjnej zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony postępowania w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisów tego pisma, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI