II OSK 1447/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że postępowania legalizacyjne w budownictwie wszczyna się wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony.
Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych polegających na zabudowaniu przestrzeni podbalkonowej. WSA uchylił postanowienia organów obu instancji, uznając, że art. 53a Prawa budowlanego nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że art. 53a Prawa budowlanego nakazuje wszczynanie takich postępowań z urzędu, a wniosek strony może być jedynie impulsem do wszczęcia postępowania z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienia organów nadzoru budowlanego, które odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie zabudowy przestrzeni podbalkonowej. Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 53a Prawa budowlanego, który stanowi, że postępowania legalizacyjne i naprawcze wszczyna się z urzędu, nie wyklucza możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek strony, jeśli ma ona interes prawny. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, podzielając stanowisko organów nadzoru budowlanego. NSA stwierdził, że art. 53a Prawa budowlanego jasno stanowi, iż postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są wyłącznie z urzędu. Wniosek strony może stanowić jedynie impuls do wszczęcia postępowania z urzędu, ale nie jest podstawą do jego wszczęcia. W tej konkretnej sprawie organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania, ponieważ nie stwierdziły naruszenia przepisów Prawa budowlanego, które wymagałoby wszczęcia postępowania z urzędu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Postępowania te mogą być wszczęte wyłącznie z urzędu, zgodnie z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego. Wniosek strony może stanowić jedynie impuls do wszczęcia postępowania z urzędu.
Uzasadnienie
NSA oparł się na literalnym brzmieniu art. 53a Prawa budowlanego oraz na ratio legis jego wprowadzenia, wskazując, że ustawodawca chciał ograniczyć krąg podmiotów uprawnionych do żądania wszczęcia postępowania w sprawach naruszeń Prawa budowlanego. Wykładnia językowa nie prowadzi do rażąco niesłusznych wniosków, a uzasadnienie projektu nowelizacji potwierdza intencję ustawodawcy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
k.p.a. art. 61a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.b. art. 53a § ust. 1
Prawo budowlane
Pomocnicze
k.p.a. art. 61 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.b. art. 3
Prawo budowlane
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowania legalizacyjne i naprawcze w budownictwie wszczyna się wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony. Wniosek strony może być jedynie impulsem do wszczęcia postępowania z urzędu, ale nie stanowi podstawy do jego wszczęcia. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania ma charakter formalny i nie może zawierać ocen merytorycznych.
Odrzucone argumenty
WSA uznał, że art. 53a Prawa budowlanego nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania legalizacyjnego na wniosek strony, jeśli ma ona interes prawny.
Godne uwagi sformułowania
postępowania uregulowane w rozdziale 5a ww. ustawy [...] wszczyna się z urzędu wykładnia ww. przepisu nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że postępowania wskazane w tym przepisie [...] mogą być inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności takie żądanie może stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący sprawozdawca
Piotr Broda
członek
Tomasz Zbrojewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 53a Prawa budowlanego w zakresie wszczynania postępowań legalizacyjnych i naprawczych z urzędu, a nie na wniosek strony."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie postępowań legalizacyjnych i naprawczych w budownictwie. Interpretacja może być stosowana do podobnych przepisów nakazujących wszczynanie postępowań z urzędu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie budowlanym, która ma bezpośrednie przełożenie na możliwość dochodzenia praw przez obywateli. Wyjaśnia, kiedy organ ma obowiązek działać z własnej inicjatywy.
“Czy można legalizować samowolę budowlaną na własne życzenie? NSA wyjaśnia, kto inicjuje postępowanie.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1447/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-08-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-07-06 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Broda Tomasz Zbrojewski Symbol z opisem 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części, wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Budowlane prawo Sygn. powiązane II SA/Kr 264/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-04-12 Skarżony organ Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Zasądzono zwrot kosztów postępowania Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 61 § 1, art. 61a § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2021 poz 2351 art. 53a ust. 1 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Dz.U. 2023 poz 259 art. 151, art. 188, art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 182 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 264/23 w sprawie ze skargi P. C. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 27 stycznia 2023 r., nr 69/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od P. C. na rzecz [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 264/23, po rozpoznaniu skargi P. C. (dalej: skarżący) na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z 27 stycznia 2023 r., nr 69/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, a także zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB), postanowieniem z 18 października 2022 r., nr 182/2022, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek P. C. z 28 sierpnia 2021 r. w sprawie robót budowlanych polegających na zabudowaniu przestrzeni podbalkonowej z uwagi na to, że wykonane roboty nie wyczerpują znamion robót budowlanych określonych w art. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351, ze zm.), wymagających uzyskania pozwolenia na budowę lub skutecznie przyjętego zgłoszenia zamierzenia wykonania tych robót. W sprawie zaistniały więc wskazane w art. 61a § 1 k.p.a. inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, gdyż brak jest materialnoprawnych przesłanek uzasadniających wszczęcie postępowania we wnioskowanym zakresie. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej dniu 18 listopada 2021 r. kontroli na działce nr ewid. [...] położonej w miejscowości R. przy ul. [...] ustalono, że przestrzeń podbalkonowa znajdująca się pod balkonem należącym do mieszkania jednego ze współwłaścicieli budynku została zabudowana w odległych czasach tworząc "komórkę" o pow. 2,9 m x 1,35 m i wysokości 1,4 m wewnątrz. Wykonane roboty nie stanowią więc nadbudowy, ani też rozbudowy zgodnie z definicją o której mowa w art. 3 ustawy - Prawo budowlane. Wykonana obudowa przestrzeni podbalkonowej nie spowodowała powstania nowego pomieszczenia w budynku, nie zwiększyła jego powierzchni użytkowej ze względu na brak wymaganej warunkami technicznymi wysokości pomieszczenia, dodatkowo wykonana ścianka nie stanowi ściany nośnej budynku i nie jest posadowiona na fundamencie, nie jest też ścianą grodziową z uwagi na materiał z którego została wykonana (materiał ceramiczno-betonowy). A zatem wykonane roboty związane z zabudowaniem przestrzeni podbalkonowej nie podlegają przepisom ustawy - Prawo budowlane. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. C.. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: [...]WINB) zaskarżonym postanowieniem z 27 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie PINB. Organ odwoławczy zauważył, że zobowiązanie PINB do wydania aktu w przedmiocie wniosku skarżącego z 28 sierpnia 2021 r. wynikało z prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 54/22. Rozstrzygnięcie PINB wydane na podstawie art. 61a k.p.a. jest więc w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowe. Jednak zdaniem organu odwoławczego decydujące znaczenie w rozpoznawanej sprawie miała treść art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, zgodnie z którym postępowania prowadzone w oparciu o przepisy zawarte w rozdziale 5a Prawa budowlanego (postępowania naprawcze i legalizacyjne) prowadzone są wyłącznie z urzędu. Tak więc w sytuacji złożenia wniosku przez stronę zasadna jest odmowa wszczęcia takiego postępowania administracyjnego z wniosku. Z kolei wobec stwierdzenia przez PINB braku naruszenia ustawy – Prawo budowalne organ ten nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, a tym samym rozpatrując wniosek skarżącego za zasadne uznał wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku. Jednocześnie [...]WINB zauważył, że odmienne uzasadnienie organu drugiej instancji nie stanowi naruszenia art. 15 k.p.a., gdyż organ może uznać zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe, choć z innych przyczyn, niż podane przez organ pierwszej instancji. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył P. C. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie postanowień organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym na wstępie wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r. uchylił postanowienia organów obu instancji uznając, że dokonały one wadliwej wykładni obowiązujących przepisów, co uzasadniało uchylenie wydanych w sprawie postanowień. Sąd pierwszej instancji przytaczając treść art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane oraz prezentowane w orzecznictwie dwa poglądy co do jego interpretacji wskazał, że nie popiera wykładni ww. przepisu sprowadzającej się do tego, że od momentu jego wprowadzenia nie jest w ogóle możliwe wszczęcie postępowania w określonych w tym przepisie kategoriach spraw przed organem nadzoru budowlanego na wniosek jakiegokolwiek podmiotu, ponieważ wykładnia taka odbiera w istocie osobom uprawnionym możliwość skutecznego dochodzenia przysługujących im praw. Sąd pierwszej instancji podzielił natomiast pogląd przeciwny, zgodnie z którym przepis art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane nakazuje organom prowadzić postępowania legalizacyjne i naprawcze z urzędu, ale nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek. Wniosek strony o wszczęcie postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, powinien prowadzić więc do jego wszczęcia - jeżeli zaistnieją przesłanki podmiotowe i przedmiotowe. Dopiero gdy okaże się, że z wnioskiem występuje osoba nie mająca interesu prawnego, bądź gdy ustalono, że naruszeń uzasadniających postępowanie nie było, to należy odpowiednio stosować art. 61a § 1 k.p.a. A zatem żądanie osoby powołującej się na swój interes prawny i poszukującej ochrony prawnej w postępowaniu związanym z legalnością prowadzenia robót budowlanych powinno być rozpatrzone. Zasada oficjalności postępowania wyrażona w art. 53a ust. 1 ww. ustawy nie jest samodzielną podstawą odmowy wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu konsekwencją aprobaty powyższego poglądu jest konieczność merytorycznego odniesienia się do wniosku pochodzącego od podmiotu, który ma interes prawny w zainicjowaniu postępowania. O ile organ nadzoru budowlanego stwierdzi brak podstaw do wszczęcia postępowania – powinien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast jeżeli podstawy takie zaistnieją, to należy wszcząć postępowanie i uznać podmiot wnioskujący za stronę postępowania, przy czym wówczas nie będzie żadnym błędem wszczęcie postępowania "z urzędu", zgodnie z art. 53a ust. 1 ustawy - Prawo budowlane. Mając więc na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że przyjęta w zaskarżonym postanowieniu wykładnia art. 53a ust. 1 ustawy - Prawo budowlane, jakoby każdy wniosek o wszczęcie postępowania w określonych kategoriach spraw przed organami nadzoru budowlanego - niezależnie od jego zasadności i niezależnie od tego od kogo pochodzi - podlegał załatwieniu w drodze odmowy wszczęcia postępowania, jest błędna. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia organu pierwszej instancji Sąd uznał je za zbyt ogólnikowe i nieprzekonujące. Wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż organ pierwszej instancji stwierdził wykonanie określonych robót budowlanych i dokonał ich kwalifikacji z punktu widzenia przepisów ustawy - Prawo budowlane na etapie wstępnym – przed wszczęciem postępowania. Organ nie wyjaśnił przy tym wszystkich okoliczności w sprawie, a tym samym przedwcześnie uznał, że wykonane roboty nie stanowią nadbudowy, ani też rozbudowy zgodnie z definicją, o której mowa w art. 3 ustawy - Prawo budowlane, w sytuacji gdy z okoliczności niniejszej sprawy niewątpliwie wynika, że wykonano roboty budowlane polegające za zabudowie przestrzeni podbalkonowej na działce skarżącego. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy naruszył art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 ustawy - Prawo budowlane przyjmując, że zasada oficjalności postępowania przed organami nadzoru budowlanego wyklucza możliwość skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania przez jego stronę. Natomiast organ pierwszej instancji przedwcześnie, bez dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy uznał, że brak jest materialnoprawnych podstaw do wszczęcia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ – [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że możliwe jest wszczęcie na wniosek postępowań określonych w ww. przepisie, tj. postępowań w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowalnych z naruszeniem ustawy; 2) przepisów postepowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej: "p.p.s.a." w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji wskutek błędnego przyjęcia, że w przypadku gdy skierowane do organu nadzoru budowlanego żądanie dotyczy wszczęcia postępowania określonego w art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji wskutek błędnego przyjęcia, że w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania można formułować wnioski i oceny dotyczące meritum żądania. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że możliwe jest wszczęcie na wniosek postępowań określonych w ww. przepisie, tj. postępowań w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowalnych z naruszeniem ustawy. Niewątpliwie złożony przez skarżącego w dniu 28 sierpnia 2021 r. wniosek dotyczył samowolnej zabudowy podcienia pod balkonem. W związku z tym należało uwzględnić obowiązujący już wówczas art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, który przewiduje, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ww. ustawy zatytułowanym "Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy" (art. 48 – art. 53a, tj. tzw. postępowania naprawcze i legalizacyjne) wszczyna się z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia ww. przepisu w niniejszej sprawie nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że postępowania wskazane w tym przepisie, w tym postępowanie w przedmiotowej sprawie, mogą być inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności. Uzasadniając to stanowisko podkreślić należy, że wprawdzie zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie ma charakteru absolutnego nawet w przypadku niebudzącej wątpliwości treści przepisu, ale dokonanie odstępstwa od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać jedynie szczególnie istotne i doniosłe racje prawne, społeczne lub ekonomiczne (por. uchwała SN z 20 czerwca 2007 r. sygn. akt III CZP 50/2007). Przyjmuje się w szczególności, że w ramach wykładni przepisu wolno jest odstąpić od jego sensu językowego w przypadku, gdy wykładnia językowa prowadzi do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości musi być uznane za rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne lub niweczące ratio legis interpretowanego przepisu (por. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2014, s. 84). Taki przypadek nie występuje odnośnie do wykładni art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane. Dodatkową okolicznością przemawiającą za przyjęciem tego poglądu jest ratio legis dodania do ustawy ww. przepisu. Ustawodawca w art. 61 § 1 k.p.a. określił, że inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego może przysługiwać organowi administracji (wszczęcie z urzędu) lub uprawnionemu podmiotowi (stronie). Ta ogólna zasada, co nie budziło wątpliwości ani w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych ani w literaturze, obowiązywała również na gruncie Prawa budowlanego. W przypadku natomiast, gdy wolą ustawodawcy było ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych do żądania przeprowadzenia postępowania ustawodawca dawał temu wyraz wprost w treści przepisu. Zakładając zatem racjonalność ustawodawcy należy przyjąć, że wprowadzenie do ustawy – Prawo budowlane dodatkowego przepisu, który konkretyzuje sposób wszczynania postępowania stanowiło wyjątek od ww. ogólnej zasady określonej w art. 61 § 1 k.p.a. W przeciwnym razie brak byłoby jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla wprowadzenia takiego przepisu, który byłby (przy wykładni takiej jaka została dokonana przez Sąd pierwszej instancji) de facto przepisem, który nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Taką wykładnia ww. przepisu potwierdza także uzasadnienie projektu nowelizacji Prawa budowlanego, w którym wskazano, że "wprowadzenie przepisu art. 53a, który przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, było konieczne ze względu na pojawiające się w tej kwestii wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie", jak również ze względu na to, że "rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy – Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, druk nr 121, s. 49-50). Za taką interpretacją ww. przepisu opowiadają się autorzy komentarzy do ustawy - Prawo budowlane. Taką wykładnię zaproponowano bowiem zarówno w "Prawo budowlane. Komentarz. Pod redakcją prof. Z. Niewiadomskiego" (10. Wydanie C.H. Beck str. 638 i n.) jak i w "Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany" Plucińska-Filipowicz Alicja (red.), Wierzbowski Marek (red.) (Opublikowano: LEX/el. 2023) oraz w "Prawo budowlane Komentarz" pod red. Dominika Sypniewskiego (Opublikowano: WKP 2022). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko dotyczące wykładni art. 53a ust. 1 ustawy - Prawo budowlane prezentowane w ostatnio wydanych wyrokach NSA z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 322/24 i z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 15/24, a także w wyrokach w nich powołanych. Wobec powyższego wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji stwierdzić należy, że organy obu instancji trafnie odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie, stosując art. 61a § 1 k.p.a. Obowiązek rozpoznania wniosku skarżącego wynikał z prawomocnego wyroku Sądu z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 54/22, dlatego też organ pierwszej instancji uznając, że w sprawie zachodzą inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania - brak materialnoprawnych przesłanek uzasadniających wszczęcie postępowania we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania na wniosek skarżącego. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył organ odwoławczy odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wynikała przede wszystkim z woli ustawodawcy, który wyraźnie zdecydował, że postępowanie w sprawie, której dotyczyło podanie skarżącego wszczynane jest z urzędu a nie na wniosek. Z uwagi na wyjaśnione wyżej brzmienie art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane organ nie może wszcząć postępowania administracyjnego "na wniosek" – bez względu na to, czy wniosek taki pochodzi od osoby, która posiada interes prawny w sprawie, czy też takiego interesu nie posiada. Powyższe nie oznacza, że wniosek taki nie stwarza podstawy do stosownej reakcji organu nadzoru budowalnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że takie żądanie może stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, podczas którego organ administracji ustali krąg stron postępowania (w tym interes prawny wnioskodawcy) oraz zgodność z prawem obiektu budowlanego, którego wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie, jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji, sporne podanie skarżącego stanowiło właśnie taki "impuls", który doprowadził do podjęcia przez organy nadzoru budowlanego czynności zmierzających do ustalenia, czy doszło do działań niezgodnych z Prawem budowlanym na działce ew. nr [...] położonej w R. przy ul. [...]. W ramach podjętych działań nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy – Prawo budowlane, które skutkowałyby obowiązkiem po stronie organu pierwszej instancji do wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego. W związku z powyższym za zasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, bowiem Sąd pierwszej instancji uchylając oba wydane w sprawie postanowienia błędnie przyjął, że w przypadku gdy skierowane do organu nadzoru budowlanego żądanie dotyczy wszczęcia postępowania określonego w art. 53a ust. 1 ustawy – Prawo budowlane nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., z powodu których postępowanie nie może być wszczęte. Ponadto podkreślić należy, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, dlatego też organ, a następnie oceniając je sąd, nie mogą formułować ocen i wniosków dotyczących meritum żądania. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI