II OSK 2041/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-17
NSAAdministracyjneWysokansa
obywatelstwo polskieutrata obywatelstwasłużba wojskowapaństwo obceustawa o obywatelstwieprawo administracyjnepostępowanie sądowedowodyzaświadczeniaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej, uznając, że nie udowodniono braku służby wojskowej w obcym państwie.

Skarżąca domagała się potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez jej ojca, który wyjechał do I. w 1935 r. Spór dotyczył tego, czy ojciec utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie, wstępując do służby wojskowej w obcym państwie bez zgody władz polskich. Sąd uznał, że przedstawione zaświadczenia z I. nie wykluczają takiej możliwości, a ciężar udowodnienia braku służby spoczywał na skarżącej, która nie wykazała tego w sposób wystarczający. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Sprawa dotyczyła odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej, S. G., który wyjechał z Polski do I. w 1935 r. Kluczową kwestią było ustalenie, czy ojciec skarżącej utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, co nastąpiłoby w przypadku wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego organu polskiego. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że przedstawione przez skarżącą zaświadczenia z Sił Obrony I. nie są wystarczające do jednoznacznego stwierdzenia braku służby wojskowej. Sąd administracyjny podkreślił, że pojęcie służby wojskowej w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy należy wykładać szeroko, obejmując nie tylko czynną służbę, ale także formalne zaliczenie do sił rezerwy. Skarżąca nie przedstawiła dowodów wykluczających taką możliwość, a ciężar dowodu spoczywał na niej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko sądów niższych instancji, uznając, że nie można wykluczyć utraty obywatelstwa polskiego przez S. G. z powodu potencjalnego wstąpienia do służby wojskowej w I. bez zgody władz polskich. Sąd podkreślił, że nawet formalne zaliczenie do sił rezerwy mogło skutkować utratą obywatelstwa. Ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że jej ojciec nie podlegał żadnej formie służby wojskowej w I., NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, bez zgody właściwego organu polskiego, skutkuje utratą obywatelstwa polskiego z mocy prawa, niezależnie od rodzaju tej służby (w tym formalnego zaliczenia do sił rezerwy).

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że pojęcie służby wojskowej w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. należy wykładać szeroko, obejmując nie tylko czynną służbę, ale także inne formy, takie jak formalna rejestracja w siłach rezerwy. Ciężar udowodnienia braku takiej służby spoczywał na osobie ubiegającej się o potwierdzenie obywatelstwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.o.p.p. art. 11 § pkt 2

Ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego

Wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego organu polskiego skutkuje utratą obywatelstwa polskiego z mocy prawa, niezależnie od rodzaju tej służby (w tym formalnego zaliczenia do sił rezerwy).

u.o.p. art. 55 § ust. 1

Ustawa o obywatelstwie polskim

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.p. art. 56 § ust. 2

Ustawa o obywatelstwie polskim

Ciężar udowodnienia okoliczności wskazanych we wniosku spoczywa na wnioskodawcy.

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 86 § pkt 2

Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 95 § pkt 2

Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 84 § lit. a-b

Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 93 § lit. a-c

Ustawa z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 36 § ust. 1 i 2

Ustawa z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 51 § ust. 1

Ustawa z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym art. 37 § ust. 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Argumentacja NSA, że pojęcie służby wojskowej w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. obejmuje również formalne zaliczenie do sił rezerwy. Argumentacja NSA, że ciężar dowodu w sprawie potwierdzenia obywatelstwa spoczywa na wnioskodawcy, który nie wykazał braku służby wojskowej w obcym państwie.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) w zakresie braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i wybiórczej interpretacji dokumentów. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i przepisów k.p.a. w zakresie niewyjaśnienia istotnych wątpliwości co do rozbieżności w tłumaczeniach zaświadczeń. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 76 § 1 i 3 k.p.a. w zakresie braku wszechstronnej oceny zaświadczeń i braku przeprowadzenia przeciwdowodu. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim poprzez oddalenie skargi i uznanie, że organ trafnie odmówił potwierdzenia obywatelstwa. Zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 11 pkt 2 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego – poprzez niewłaściwe zastosowanie.

Godne uwagi sformułowania

Każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodziło skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Służba wojskowa może polegać w szczególności na formalnej rejestracji w siłach rezerwy. Ciężar udowodnienia, że ojciec skarżącej nie podjął obowiązku wojskowego w I. w żadnej formie (również formalnego zaliczenia w poczet sił rezerwy), spoczywał na wnioskodawczyni. Powszechny obowiązek wojskowy na gruncie ówczesnego prawa polskiego obejmował zatem szeroki katalog zobowiązań obywateli wobec państwa, kreujących stosunek wymuszający posłuszeństwo i zależność wobec władz (militarnych) państwa.

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący sprawozdawca

Zdzisław Kostka

sędzia

Grzegorz Rząsa

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia służby wojskowej w kontekście utraty obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy z 1920 r., zwłaszcza w odniesieniu do służby w państwach obcych i formalnego zaliczenia do rezerwy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed wielu lat (ustawa z 1920 r.) i specyficznego stanu faktycznego związanego z obywatelstwem polskim osób wyjeżdżających za granicę w okresie międzywojennym i powojennym. Może mieć znaczenie dla spraw o podobnym charakterze historycznym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia utraty obywatelstwa polskiego z powodu służby wojskowej w obcym państwie, co może być interesujące dla prawników zajmujących się prawem obywatelskim i administracyjnym, a także dla osób zmagających się z podobnymi problemami historycznymi.

Czy służba w obcej armii pozbawia obywatelstwa? NSA rozstrzyga w sprawie z lat międzywojennych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2041/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 672/22 w sprawie ze skargi R. I. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 lutego 2022 r. nr DOiR-I-6270-193/2021/AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 672/22 oddalił skargę R. I. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 16 listopada 2018 r. obywatelka I, R. I. (dalej zwana: "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") zwróciła się o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez jej ojca, S. (S.) G. Załączyła uwierzytelnioną kserokopię wezwania Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie do przedstawienia zaświadczenia o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez S. G. Wniosła o ustalenie statusu obywatelstwa polskiego ojca na dzień jego śmierci, tj. 6 marca 1997 r.
Rozpoznając wniosek, Wojewoda Mazowiecki decyzją z 29 października 2021 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez ojca skarżącej obywatelstwa polskiego.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 23 lutego 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, że S. (S.) G. posiadał obywatelstwo polskie co najmniej do czasu wyjazdu z Polski do I. (wtedy: P.) w 1935 r. Rozstrzygnięcie wniosku zgodnie z wolą skarżącej uzależnione było od ustalenia, czy ojciec skarżącej odbył służbę wojskową w armii [...], co skutkowałoby utratą obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.). W tej kwestii wnioskodawczyni przedłożyła dwa zaświadczenia wydane przez Siły Obrony I. W ocenie organu odwoławczego zaświadczenia nie mogą stanowić wiarygodnego i przekonującego dowodu pozwalającego ustalić rzeczywisty przebieg służby wojskowej ojca strony w armii [...] do dnia 19 stycznia 1951 r., albowiem podają wyłącznie informację, że nie został powołany do odbycia czynnej służby rezerwowej w wojsku [...]. Tym samym ich treść nie wyklucza, że ojciec skarżącej odbywał inne rodzaje służby w tym wojsku, zwłaszcza służbę rezerwową, na co pośrednio wskazuje punkt drugi obydwu zaświadczeń. Podano w nim, że zgodnie z przepisami ustawy każdego obywatela i rezydenta I., którego nie zaliczono do sił regularnych, należy zaliczyć do sił rezerwowych. Organ wskazał, że pełnomocnik strony był wzywany do przedłożenia dokumentu wystawionego przez wojsko [...], który powinien odnosić się do wszystkich rodzajów służby: czynnej, zawodowej, rezerwowej, ochotniczej oraz do kwestii zarejestrowania ojca skarżącej przez armię [...]. Wezwanie organu pozostało bez odpowiedzi.
W oparciu o powyższe Minister uznał, że materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy ojciec skarżącej odbył służbę wojskową w armii [...], a zatem czy nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę, stwierdził, że w sprawie zachodziła konieczność ustalenia, czy ojciec skarżącej utracił obywatelstwo polskie na skutek objęcia obowiązkiem służby wojskowej w armii [...] bez zezwolenia właściwej władzy polskiej. Sąd podkreślił, że przedłożone przez stronę w toku postępowania administracyjnego zaświadczenia wydane przez Siły Obrony I. (pierwsze zaświadczenie wydane 26 marca 2018 r., drugie 5 grudnia 2019 r.) dotyczą "czynnej służby rezerwowej" i nie mogą zostać uznane za jednoznaczny dowód wskazujący na brak odbycia jakiejkolwiek służby, lub też bycia ujętym jako potencjalnie możliwy do mobilizacji, którą to możliwość również obejmowała interpretacja art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Sąd wskazał, że "wstąpienie do służby wojskowej" z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 r. należy wykładać szeroko, z uwzględnieniem ówczesnych polskich regulacji odnoszących się do powszechnego obowiązku służby wojskowej, uwzględniając różne możliwe formy odbywania służby, takie jak służba czynna, obowiązkowa, regularna, nieregularna, zasadnicza, niezasadnicza, czynna rezerwowa, rezerwowa bez powołania do służby czynnej (rezerwowej lub zwykłej). Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że jej ojciec nie podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w I. w pełnym zakresie. Zdaniem Sądu znajdujące się w aktach sprawy tłumaczenia zaświadczeń z 26 marca 2018 r. i z 5 grudnia 2019 r. różnią się w sposób istotny, gdyż tym pierwszym znajduje się podwójne przeczenie. Zestawione razem nie wyjaśniają w sposób jednoznaczny kwestii służby wojskowej ojca skarżącej.
Organ zasadnie domagał się przedstawienia przez stronę zaświadczeń obejmujących pełne informacje o służbie wojskowej jej ojca, trafnie argumentując, że pozyskanie przez nią takiego zaświadczenia jest możliwe i jest praktykowane w innych tego typu postępowaniach. Strona nie odpowiedziała na te wezwania.
Skargę kasacyjną wniosła R. I., zaskarżając wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej "p.p.s.a." w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na:
- braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustalenia, czy S. G. wstąpił do wojska [...], gdyż oba zaświadczenia wydane przez Siły Obrony I. dotyczą nie tylko czynnej służby rezerwowej, ale także innych rodzajów służby, zatem dokumentują pełny przebieg służby wojskowej, co doprowadziło do oddalenie skargi wskutek wybiórczej i niezgodnej z zasadami interpretacji dokumentów urzędowych i przyznanej im mocy dowodowej interpretacji dokumentów wydanych przez organ państwa obcego poprzez pominięcie części, w której organ potwierdza, że nie odnaleziono dokumentów wskazujących, że S. G. odbywał w wojsku [...] czynną służbę wojskową lub jakikolwiek inny rodzaj służby w tym wojsku("inny rodzaj" czyli także służbę rezerwową w każdej formie, czynną, obowiązkową, regularną i każdą inną innego rodzaju);
- braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i uznaniu, że wskazanie w tytułach zaświadczeń, że dotyczą nieodbywania czynnej służby rezerwowej, przesądza o tym, że dotyczą jedynie tego wskazanego rodzaju służby, z pominięciem pełnej treści zaświadczeń, z której wynika, że dotyczą również innych rodzajów służby w Siłach Obrony I., co doprowadziło do oddalenie skargi;
- braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i orzeczeniu na niekorzyść skarżącej pomimo omyłki pisarskiej tłumacza przysięgłego w tłumaczeniu zaświadczenia z 26 marca 2018 r. w zakresie istnienia dokumentów archiwalnych świadczących o odbywaniu lub nieodbywaniu przez ojca skarżącej służby wojskowej w armii [...], która to omyłka jest widoczna po pobieżnej analizie obu znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń i została przyznana w oświadczeniu tłumacza przysięgłego z 15 lipca 2022 r., a Sąd pierwszej instancji i organy nie podjęły czynności zmierzających do wyjaśnienia tej rozbieżności, co skutkowało oddaleniem skargi;
2. art. 106 § 3 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 12 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na tym, że Sąd nie dostrzegł, że organy nie wyjaśniły istotnych wątpliwości co do rozbieżności w tłumaczeniach zaświadczeń wydanych przez Siły Obrony I. (wynikających z omyłki tłumacza), tj. nie zleciły dodatkowego tłumaczenia tych zaświadczeń ani nie wezwały skarżącej do wyjaśnienia tych rozbieżności; Sąd nie wyjaśnił również tych rozbieżności we własnym zakresie, co doprowadziło do przyjęcia, że zaświadczenia nie są jednobrzmiące i zestawione ze sobą nie wyjaśniają jednoznacznie kwestii odbycia służby wojskowej przez ojca skarżącej;
3. art. 106 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz w zw. z art. 76 § 1 i 3 k.p.a. polegające na braku wszechstronnej oceny zaświadczeń wydanych przez Siły Obrony I., podczas gdy wykazanie faktu przeciwnego niż wynikający z treści tych zagranicznych dokumentów urzędowych wymagał przeprowadzenia przez organ przeciwdowodu na podstawie art. 76 § 1 i 3 k.p.a., który mógł również przeprowadzić Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., a czego zaniechał, uznając, że zaświadczenia nie dokumentują pełnego przebiegu służby wojskowej S. G.; zakwestionowano stanowisko Sądu, że zaświadczenie powinno uwzględniać służbę rezerwową, czynną, obowiązkową lub regularną, a także jednoznacznie stwierdzać, czy dana osoba odbywała służbę w wojsku [...], podczas gdy ani Sąd, ani organy, ani strona skarżąca nie mają możliwości prawnych wskazywania organowi innego państwa treści zaświadczenia, jakie powinno zostać przez niego wydane, jeżeli Sąd czy organy kwestionowały treść zaświadczenia, to powinny przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w tym zakresie;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez oddalenie skargi i uznanie, że organ administracji trafnie odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej, podczas gdy nie było podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia, ponieważ skarżąca wykonała nałożone na nią przez organ pierwszej instancji zobowiązania i przedłożyła odpowiednie zaświadczenia.
Podniesiono też zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że S. G. mógł utracić obywatelstwo polskie z uwagi na wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego organu, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, że S. G. wstąpił do wojska [...], przesłanka utraty obywatelstwa polskiego nie została zatem spełniona.
Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie. Wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z korekty tłumaczenia przysięgłego z języka [...] na język polski zaświadczenia wydanego przez Siły Obrony I. 26 marca 2018 r. wraz z oświadczeniem tłumacza przysięgłego z 15 lipca 20222 r., że zmiana akapitu trzeciego zaświadczenia wyniknęła z potrzeby skorygowania omyłki w tłumaczeniu, na okoliczność wykazania, że ojciec skarżącej nie odbywał czynnej służby rezerwowej ani innego z rodzajów służby w Siłach Obrony I., oba zaświadczenia znajdujące się w aktach sprawy są tej samej treści, rozbieżność wynikała z omyłki w tłumaczeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, wobec czego NSA, na podstawie art. 182 § 2 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a." skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym.
Poza sporem w sprawie pozostaje, że ojciec skarżącej posiadał obywatelstwo polskie do 1935 r. , tj. do czasu wyjazdu z Polski do P. (obecnie: I.). Istotą sporu jest kwestia, czy ojciec skarżącej pozostawał obywatelem polskim w okresie późniejszym.
Przesłanki utraty obywatelstwa polskiego do 19 stycznia 1951 r. regulował art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, zgodnie z którym utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez nabycie obcego obywatelstwa (pkt. 1) lub przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (pkt. 2). Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestawały być uważane za obywateli polskich.
Poza sporem jest, że przesłanka utraty obywatelstwa określona w art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 r. nie miała zastosowania w sprawie. Kwestią sporną jest, czy ojciec skarżącej utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 tej ustawy. Z ustaleń organów, które zaakceptował Sąd pierwszej instancji, wynika, że nie można wykluczyć takiej możliwości. Organy doszły do przekonania, że przedstawione przez stronę zaświadczenia wydane przez Siły Obrony I. nie są wystarczające do przyjęcia, że ojciec skarżącej nie utracił obywatelstwa polskiego wskutek wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, bez zgody właściwego organu polskiego. Stanowisko to jest trafne.
Należy zauważyć, że art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 r. nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym tylko do czynnej służby wojskowej. Każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodziło skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Służba wojskowa może polegać w szczególności na formalnej rejestracji w siłach rezerwy. Taka rejestracja oznacza, że dana osoba zaczyna podlegać w pełnym zakresie obcym władzom wojskowym i ustanowionym przez nie zasadom. Służba wojskowa może polegać na pozostawaniu w gotowości do stawienia się w razie konieczności do czynnej służby wojskowej w państwie obcym. Stanowisko, zgodnie z którym art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 r. nie ogranicza pojęcia "służby wojskowej" do czynnej służby wojskowej, jest jednolicie przyjmowane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 764/21, wyrok NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1778/11, wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 1245/10, wyrok NSA z 30 listopada 2010 r. sygn. akt II OSK 1846/09, wyrok NSA z 21 grudnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1783/06).
W rozpoznawanej sprawie strona przedstawiła dwa zaświadczenia wydane przez Siły Obrony I., z 26 marca 2018 r. i 5 grudnia 2019 r. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, oba dotyczą odbycia (lub nie) czynnej służby rezerwowej przez S. G. W obydwu zaświadczeniach zawarto informację, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym każdy obywatel lub osoba posiadająca prawo pobytu w I., która nie zostanie powołana do odbycia służby zasadniczej, jest zaliczana w poczet siły rezerwy. W dalszej części zaświadczeń (uwzględniając oświadczenie tłumacza przysięgłego załączone do skargi kasacyjnej i prawidłowe tłumaczenie na język polski zaświadczenia z 26 marca 2023 r.) wskazano, że ojciec skarżącej nie odbywał czynnej służby rezerwowej ani innych rodzajów służby w Siłach Obrony I. Nie można automatycznie uznać, że osoba, która nie została powołana do odbycia czynnej rezerwowej służby wojskowej, nie mogła być powołana do służby w innej formie, np. formalnego zaliczenia w poczet sił rezerwy. Z zaświadczeń nie wynika, że ojciec skarżącej nie był powołany do służby wojskowej w I. w żadnej formie, a tylko że nie odbywał służby czynnej w Siłach Obrony I. Uwzględnienie załączonego do skargi kasacyjnej oświadczenia tłumacza i poprawionego tłumaczenia zaświadczenia z 26 marca 2018 r. na język polski nie ma znaczenia dla wyjaśnienia tej kwestii (pomyłka dotyczy wystąpienia przeczenia w zdaniu, nie zmienia tego, że zaświadczenie odnosi się jedynie do "służby czynnej").
Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 14 lutego 2023 r. sygn. akt II OSK 335/20, zgodnie z którym wykładnia pojęcia służby wojskowej powinna być dokonywania z uwzględnieniem przepisów prawa polskiego regulujących powszechny obowiązek wojskowy, obowiązujących w dacie wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym. W świetle przepisów ustawy z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25, poz. 220 ze zm.) obywatele polscy (jeżeli nie zostali zwolnieni z powszechnego obowiązku wojskowego), podlegali jako poborowi lub ochotnicy zasadniczej służbie wojskowej, służbie wojskowej w rezerwie, jak też służbie wojskowej w pospolitym ruszeniu. W myśl art. 86 pkt 2 i art. 95 pkt 2 tej ustawy w razie mobilizacji i w czasie wojny oraz w przypadkach, gdy tego wymagał interes obrony Państwa, służba wojskowa w rezerwie oraz w pospolitym ruszeniu polegała na obowiązku odbywania czynnej służby wojskowej. Za żołnierzy rezerwy uznawani byli żołnierze, którzy odbyli zasadniczą służbę wojskową i zostali zaliczeni do rezerwy, jak też osoby zaliczone z mocy szczególnego przepisu do rezerwy (art. 84 lit. a-b ustawy z 1938 r.), obowiązek służby wojskowej w pospolitym ruszeniu odnosił się do poborowych, którzy przy poborze uznani zostali za zdolnych do służby w pospolitym ruszeniu, żołnierzy rezerwy po osiągnięciu odpowiedniego wieku (40/50 lat), jak też żołnierzy zaliczonych z mocy szczególnego przepisu do pospolitego ruszenia (art. 93 lit. a-c ustawy z 1938 r.). Przepisy obowiązującej od 29 maja 1950 r. ustawy z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46) opierały się na zbliżonych rozwiązaniach, przyjmując, że w wykonaniu powszechnego obowiązku wojskowego odbywa się zasadniczą służbę wojskową, która mogła polegać na obowiązku odbycia służby wojskowej kadrowej, terytorialnej i zastępczej, jak też na odbywaniu służby wojskowej w rezerwie (art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z 1950 r.). Z odbywaniem służby wojskowej w rezerwie wiązał się obowiązek odbywania ćwiczeń wojskowych, zebrań kontrolnych, służby wojskowej zarządzonej w interesie obrony Państwa, a także służby wojskowej w razie mobilizacji lub w czasie wojny (art. 51 ust. 1 ustawy z 1950 r.) i podlegały mu wszystkie osoby zaliczone do rezerwy po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, a także bez odbycia tej służby na podstawie przepisów wymienionej ustawy lub przepisów szczególnych (art. 37 ust. 2 ustawy z 1950 r.). Powszechny obowiązek wojskowy na gruncie ówczesnego prawa polskiego obejmował zatem szeroki katalog zobowiązań obywateli wobec państwa, kreujących stosunek wymuszający posłuszeństwo i zależność wobec władz (militarnych) państwa. Nie został ograniczony do służby czynnej, obejmował także pozostawanie w gotowości do pełnienia służby w razie mobilizacji i w czasie wojny.
Jak podkreślono w obydwu zaświadczeniach, służba wojskowa w I. również była rozumiana w sposób szeroki, albowiem była obowiązkowa dla każdego obywatela i każdej osoby posiadającej prawo pobytu w tym państwie, w formie odbycia służby zasadniczej lub zaliczenia w poczet sił rezerwy. Ciężar udowodnienia, że ojciec skarżącej nie podjął obowiązku wojskowego w I. w żadnej formie (również formalnego zaliczenia w poczet sił rezerwy), spoczywał na wnioskodawczyni, zgodnie z art. 56 ust. 2 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2020 r., poz. 347). Nieprzedłożenie przez stronę dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku wywołuje względem niej negatywne konsekwencje.
W sprawie organ I instancji zwrócił się do skarżącej o złożenie zaświadczenia z Sił Obrony I., z którego wynikałoby, że ojciec skarżącej nie służył w wojsku [...] (w żadnej formacji) ani nie został zarejestrowany przez [...] armię (jako członek sił rezerwy). Pełnomocnik skarżącej nie odpowiedział na to wezwanie.
Nie są zasadne argumenty skarżącej, że nie jest w stanie przedstawić innego zaświadczenia. Skarżąca nie wykazała, że podjęła próbę uzyskania bardziej precyzyjnego zaświadczenia.
Co więcej, w odwołaniu od decyzji I instancji wskazano, że: "S. G. nigdy nie wstąpił do służby wojskowej w innym państwie i nigdy nie występował do władz polskich o uzyskanie zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego jak i również nie występował o zgodę na wstąpienie do armii I. Z informacji posiadanych przez wnioskodawcę, S. G. był przekonany, że obowiązek należenia na papierze do służby rezerwowej nie był równoznaczny ze wstąpieniem do armii I." (k. 183 akt adm.). Wobec takiego stwierdzenia pełnomocnika strony, wątpliwości co do tego, czy ojciec skarżącej był zarejestrowany przez wojsko [...] jako członek sił rezerwy, są jak najbardziej uzasadnione.
W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 20 stycznia 1920 r., art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie z 2 kwietnia 2009 r., art. 106 § 3, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie są uzasadnione.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI