II OSK 1426/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-04-25
NSAAdministracyjneWysokansa
obywatelstwo polskiestwierdzenie nieważnościpostępowanie administracyjnesłużba wojskowautrata obywatelstwaprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnegoustawa o obywatelstwie polskimprawo materialneprawo procesowe

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o posiadaniu obywatelstwa polskiego, uznając, że Wojewoda rażąco naruszył przepisy proceduralne, nie badając służby wojskowej strony w Izraelu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej D.V. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody z 2006 r. potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez M.V. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewoda rażąco naruszył przepisy postępowania dowodowego, nie badając służby wojskowej M.V. w Izraelu lub w organizacji Palmach, co mogło skutkować utratą obywatelstwa polskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną D.V., następcy prawnego M.V., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody z 2006 r. potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez M.V. Spór koncentrował się na tym, czy Wojewoda, wydając pierwotną decyzję, rażąco naruszył przepisy postępowania, nie badając kwestii ewentualnej utraty obywatelstwa polskiego przez M.V. w związku z jego służbą wojskową w Izraelu lub w organizacji Palmach. NSA, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że Wojewoda rzeczywiście rażąco naruszył przepisy postępowania dowodowego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez zaniechanie ustalenia przebiegu służby wojskowej M.V. w Izraelu lub w organizacji Palmach, co było kluczowe dla oceny, czy nie utracił on obywatelstwa polskiego na podstawie art. 115 p.o.w. lub art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. Brak było dowodów potwierdzających lub zaprzeczających tej służbie, a jedynie techniczne zaświadczenie z Wojska Obrony Izraela o braku wpisu w komputerach. NSA podkreślił, że rażące naruszenie przepisów proceduralnych, mające wpływ na wynik sprawy, uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd uznał również, że zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i innych przepisów proceduralnych są bezzasadne, a uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, stwierdzenie nieważności jest dopuszczalne, jeśli rażące naruszenie przepisów proceduralnych, w tym brak przeprowadzenia niezbędnych dowodów, miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Wojewoda rażąco naruszył przepisy postępowania, nie badając służby wojskowej M.V. w Izraelu lub w organizacji Palmach, co było kluczowe dla oceny utraty obywatelstwa polskiego. Brak dowodów w tym zakresie uzasadniał stwierdzenie nieważności decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (19)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.p. art. 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim

ustawa z 1920 r. art. 11 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

p.o.w. art. 115

Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.o.w.

Ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym

ustawa COVID-owa art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rażące naruszenie przepisów postępowania dowodowego przez Wojewodę, który nie zbadał służby wojskowej M.V. w Izraelu lub Palmach. Brak dowodów w postępowaniu przed Wojewodą, które pozwoliłyby na ocenę, czy M.V. utracił obywatelstwo polskie.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 115 p.o.w., art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r., art. 1 u.o.p.). Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 156 § 2 w zw. z art. 16 k.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

rażące naruszenie przepisów postępowania dowodowego zaniechanie ustalenia przebiegu służby wojskowej strony decyzja wydana bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy

Skład orzekający

Anna Szymańska

sprawozdawca

Paweł Miładowski

członek

Robert Sawuła

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia przepisów proceduralnych, zwłaszcza w kontekście postępowania dowodowego i oceny utraty obywatelstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obywatelstwem polskim i służbą wojskową w okresie historycznym, ale zasady dotyczące rażącego naruszenia prawa procesowego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy utraty obywatelstwa polskiego w kontekście historycznym i służby wojskowej, co jest tematem o potencjalnym zainteresowaniu szerszej publiczności, a także prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i obywatelskim.

Czy służba w wojsku izraelskim oznaczała utratę polskiego obywatelstwa? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1426/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Robert Sawuła /przewodniczący/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 § 1 i 2, art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 16, art. 156 § 2,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
art. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 11 ust. 2
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Dz.U. 1938 nr 25 poz 220
art. 115
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.V. – następcy prawnego M.V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2580/19 w sprawie ze skargi M.V. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 sierpnia 2019 r. znak: DOiR-I-6270-199/2019/AF w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie", "Sąd wojewódzki") wyrokiem z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2580/19 oddalił skargę M.V. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "MSWiA", "organ II Instancji", "organ odwoławczy") z 23 sierpnia 2019 r. znak: DOiR-I-6270-199/2019/AF w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W wyniku rozpatrzenia wniosku z 19 września 2005 r. złożonego przez M.V. (dalej: "skarżący", "strona", "ojciec") Wojewoda [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") decyzją z 11 stycznia 2006 r. znak: SO.II.5022-A/808/05 stwierdził, że skarżący posiada obywatelstwo polskie.
W związku z nadesłaniem do MSWiA odpisów dokumentów pozyskanych w związku z postępowaniem prowadzonym w sprawie o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego przez syna skarżącego – D.V., organ II instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji.
Decyzją z 6 sierpnia 2019 r. znak: DOiR-I-6270-93/2019/MS, MSWiA działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", stwierdził nieważność decyzji Wojewody z 11 stycznia 2006 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją MSWiA z 23 sierpnia 2019 r. znak: DOiR-I-6270-199/2019/AF.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja Wojewody została wydana w trybie stwierdzenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego przewidzianym w przepisach ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.), dalej: "u.o.p.", która obowiązywała do 15 sierpnia 2012 r. Organ I instancji stwierdzając posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca poświadczył, że ten nabył je przed datą wejścia w życie u.o.p. i posiadał je w dacie wydawania decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa. Zgodnie z ustaleniami organu odwoławczego M.V. urodził się w dniu 18 września 1921 r. w Ł. jako M.W., syn H. i L. z domu R. Przed emigracją do Palestyny w 1938 r. zamieszkiwał w G., a w dniu 15 maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. MSWiA wskazał, że przy rozstrzyganiu sprawy Wojewoda winien był zastosować przepisy ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.), dalej: "ustawa z 1920 r.", która obowiązywała w dacie zdarzeń mających znaczenie dla określenia statusu obywatelstwa polskiego strony. Organ II instancji powołał art. 11 ustawy z 1920 r. regulujący kwestię utraty obywatelstwa polskiego oraz wskazał, że przepis zawierał jeden wyjątek tzn. osoby zobowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. W przeciwnym razie nie przestawały być uważane za obywateli polskich. Z kolei kwestię, które osoby podlegały służbie wojskowej, Wojewoda winien był oceniać według przepisów ustawy z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25, poz. 220 ze zm.), dalej: "p.o.w.". Obowiązek wojskowy ciążył na mężczyznach do 60. roku życia, a skarżący w dacie nabycia obywatelstwa izraelskiego miał 27 lat i podlegał obowiązkowi wojskowemu w Polsce. Obowiązkowi temu podlegał także na mocy późniejszej ustawy z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46), która weszła w życie w trakcie obowiązywania ustawy z 1920 r. Organ II instancji powołał także art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. oraz art. 115 p.o.w., w związku z czym w ocenie MSWiA w okresie od 1 września 1938 r. wnioskodawca mógł utracić obywatelstwo polskie nie tylko przez przyjęcie obowiązków w obcej armii, ale także w obcej organizacji wojskowej takiej jak Hagana, działająca w Mandacie Palestyny w latach 1920-1948 r. Wobec tego obowiązkiem Wojewody było ustalenie w pierwszej kolejności, czy właśnie w tym okresie strona nie utraciła obywatelstwa polskiego na mocy art. 115 p.o.w., a następnie bezpośrednio na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r., przyjmując obowiązki w wojsku izraelskim. Zdaniem organu odwoławczego Wojewoda informację o potencjalnej służbie wnioskodawcy w obcym wojsku mógł także uzyskać samodzielnie w oparciu o dane zawarte na stronie muzeum Palmach w Tel Awiw. Tymczasem Wojewoda uwzględnił jedynie pismo Wojska Obrony Izraela, z którego wynika, że strona nie figuruje "w komputerach" Wojska Obrony Izraela (bazy te zawierają dane o osobach odbywających służbę w tym wojsku po 1971 r., dlatego dowód ten nie mógł być przydatny). Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda zaniechał ustalenia przebiegu służby wojskowej skarżącego w jakimkolwiek okresie, czym rażąco naruszył podstawowe zasady postępowania wyjaśniającego.
Niewyjaśniona pozostała także kwestia dokumentów zgromadzonych w sprawie posiadania obywatelstwa polskiego przez syna wnioskodawcy – D.V., z których wynika, że M.V. został powołany do służby w Palmach w 1941 r. i służył tam na stanowisku dowódcy plutonu. Ponadto, jak wynika z odpisu izraelskiego aktu ślubu strony – jego zawód został określony jako "oficer". Na podstawie powyższego MSWiA wywiódł, że strona utraciła obywatelstwo polskie na postawie art. 115 p.o.w. Zatem Wojewoda rażąco naruszył przepisy prawa materialnego oraz prawa procesowego, co uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji z 11 stycznia 2006 r.
M.V. złożył skargę na powyższą decyzję MSWiA, zarzucając jej naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. art. 16 k.p.a. wskutek podważenia ostatecznej decyzji Wojewody, pomimo braku ustawowych ku temu podstaw. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji MSWiA z 6 sierpnia 2019 r. W odpowiedzi na skargę MSWiA wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargę WSA w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Sąd I instancji w całości podzielił ustalenia i ocenę dokonaną przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu wojewódzkiego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdził, że zasadnym było uznanie przez Wojewodę, że wnioskodawca nie utracił obywatelstwa polskiego. Istotny był fakt, że w dacie nabycia obywatelstwa izraelskiego (15 maja 1948 r.) skarżący miał 27 lat i podlegał obowiązkowi wojskowemu w Polsce na podstawie przepisów p.o.w. (art. 115 p.o.w.). Zdaniem WSA w Warszawie organ odwoławczy zasadnie wywiódł, że obowiązkiem organu I instancji było w pierwszej kolejności zweryfikowanie, czy strona utraciła obywatelstwo polskie w okresie od 1 września 1938 r. do 14 maja 1948 r. na mocy art. 115 p.o.w., przyjmując obowiązki w obcej organizacji wojskowej, a następnie bezpośrednio na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. przyjmując obowiązki w wojsku izraelskim.
Ponadto sama weryfikacja akt prowadzi do wniosku, że Wojewoda nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, nie zebrał materiału dowodowego na potwierdzenie ww. okoliczności i nie zażądał od strony przedstawienia stosownych zaświadczeń i dokumentów. WSA w Warszawie zwrócił uwagę, że jedynym dokumentem związanym ze służbą wojskową w Izraelu jest zaświadczenie z Wojska Obrony Izraela z 18 lipca 2005 r., z którego wynika, że M.V. nie figurował "w komputerach" Wojska Obrony Izraela. Z brzmienia tego zaświadczenia, wynika tylko i wyłącznie, że strona nie figurowała w danych komputerowych Wojska Obrony Izraela. Natomiast nie wynika z tego dokumentu, czy wnioskodawca przyjął obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej - art. 115 pkt 1 p.o.w., czy też wstąpił do służby wojskowej w państwie obcym - art. 11 pkt 2 ustawy z 1920 r. Wojewoda zatem zupełnie zaniechał ustalenia przebiegu służby wojskowej strony w Haganie (Palmach) w okresie od 1 września 1938 r. do 14 maja 1948 r., a także służby w izraelskiej armii w okresie od 15 maja 1948 r. do 19 stycznia 1951 r.
Zdaniem Sądu wojewódzkiego zasadna była ocena MSWiA, że w ten sposób rażąco zostały naruszone podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 6, 7 oraz 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a skutkiem tych uchybień było przyjęcie przez Wojewodę, że ojciec nie utracił obywatelstwa polskiego.
Sąd wojewódzki zwrócił uwagę, że skarżący mógł potencjalnie przyjąć obowiązki w obcej organizacji wojskowej, gdyż na stronie internetowej Muzeum Palmach w Tel Awiw przy nazwisku strony istnieje wpis, że skarżący został powołany do służby wojskowej w Palmach w 1941 r. i służył tam w Kompanii [...], Brygadzie [...].
M.V. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na postawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.: art. 115 p.o.w, art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. i art. 1 u.o.p.,
II. przepisów postępowania, tj.: art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, a także art. 135 p.p.s.a. oraz art. 156 § 2 w zw. z art. 16 k.p.a., ponieważ Sąd I instancji błędnie ocenił stan faktyczny w sprawie uznając, iż istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 11 stycznia 2006 r. z powodu rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i 80 k.p.a.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie poprzedzającej go decyzji MSWiA, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący oświadczył, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W toku postępowania kasacyjnego M.V. zmarł. W jego miejsce wstąpił syn D.V. (dalej: "skarżący kasacyjnie"), który stwierdził, że posiada interes prawny w udziale w niniejszym postępowaniu sądowym, gdyż ubiega się o potwierdzenie polskiego obywatelstwa po zmarłym ojcu.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach i podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).
Spór polega na dopuszczalności stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z powodu wystąpienia w toku postępowania rażącego naruszenia przepisów postępowania dowodowego, które doprowadziło do wydania w konsekwencji wadliwej decyzji administracyjnej.
Podstawą prawną stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 11 stycznia 2006 r. był art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który przewiduje, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Art. 156 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji (tj. przed zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 1 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021 r., poz. 1491, rozszerzającą od 16 września 2021 r. 10-letni termin przedawnienia na wszystkie przesłanki stwierdzenia nieważności) przewidywał, że: "Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne". Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie był wówczas objęty okresem przedawnienia 10 lat, co oznacza, ze orzekanie w przedmiocie nieważności po upływie tego okresu, nie wyłączało uprawnienia do stwierdzenia nieważności. Jednocześnie ukształtowane - jak twierdzi skarżący kasacyjnie – orzecznictwo co do niedopuszczalności podważenia ostatecznych decyzji dotyczących stwierdzenia obywatelstwa polskiego nie może odnosić się do każdej sprawy. Sprawa administracyjna podlega bowiem każdorazowo indywidualnej ocenie w toku postępowania administracyjnego, a w dalszej kolejności sądowego.
Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji potwierdzającej polskie obywatelstwo M.V. było rażące naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 115 p.o.w. oraz 11 ust. 2 ustawy 1920 r. Przesłanka rażącego naruszenia prawa może dotyczyć zarówno przepisów materialnych, procesowych, jak i ustrojowych, aczkolwiek przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów - mając charakter rażący - pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (vide wyrok NSA z 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 4312/18 i przywołane tam wyroki NSA: z 25 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2671/17; z 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2441/20). Za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uznaje się w szczególności wydanie decyzji wbrew zasadzie prawdy obiektywnej - przez naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe. W tym zakresie wskazuje się, iż rażącym naruszeniem prawa pozostaje wyłącznie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie (vide: M.Jaśkowska [w:] M.Jaśkowska, M.Wilbrandt-Gotowicz, A.Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII, WKP 2020, uwagi do art. 156). Dowodami niezbędnymi dla wyjaśnienia sprawy obywatelstwa polskiego w związku z ewentualnym przyjęciem obowiązków w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy był dokument, z którego wynikałby przebieg służby wojskowej w państwie Izrael lub też zwolnienie z tej służby. Od treści tego dokumentu zależało bowiem ustalenie, czy M.V. odbywał służbę wojskową w państwie Izrael i jakiego rodzaju to była służba, czy też został z niej zwolniony oraz z jakich przyczyn. NSA z urzędu bowiem wiadome jest, że w okresie pomiędzy 15 maja 1948 r., a 19 stycznia 1951 r.: "zgodnie z obowiązującym stanem prawnym każdy obywatel lub osoba posiadająca prawo pobytu w Izraelu, które nie zostanie powołana do odbycia służby zasadniczej zaliczana jest w poczet sił rezerwy" (tak sprawy: sygn. akt II OSK 1200/20 i sygn. akt II OSK 335/20 i znajdujące się tam zaświadczenie Wojska Obrony Izraela).
Oznacza to, że Wojewoda badając czy ojciec skarżącego kasacyjnie nie utracił polskiego obywatelstwa winien dysponować jednoznaczną informacją, czy M.V. przyjął obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej, bowiem poza sporem jest, że nie uzyskał zgody polskiej władzy na służbę w obcym wojsku, jak również obcej organizacji wojskowej. Tymczasem, zdaniem NSA, akta postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z 11 stycznia 2006 r. nie zawierają żadnego dowodu na powyższą okoliczność. Wskazywane przez stronę zaświadczenie Wojska Obrony Izraela nie stanowi dokumentu na okoliczność istotną w świetle art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. oraz art. 115 ust. 1. p.o.w., które to przepisy obowiązywały w dniu 15 maja 1948 r., kiedy to ojciec skarżącego kasacyjnie nabył obywatelstwo izraelskie. Z zaświadczenia tego wynika jedynie okoliczność o charakterze technicznym, że M.V. nie figuruje "w komputerach" Wojska Obrony Izraela. Z dokumentu nie można wywieść informacji merytorycznej związanej z przebiegiem służby wojskowej ojca, w szczególności, że nie odbywał tej służby i jaka była tego przyczyna. Słusznie zatem Sąd wojewódzki stwierdził, że z brzmienia tego zaświadczenia wynika tylko i wyłącznie, że strona nie figurowała "w komputerach" Wojska Obrony Izraela. Natomiast nie wynika z tego dokumentu, czy ojciec przyjął obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej. Niewątpliwie zatem Wojewoda zupełnie zaniechał ustalenia przebiegu służby wojskowej strony w państwie Izrael, a wcześniej w Mandacie Palestyny. Oznacza to, że Wojewoda wydał decyzję poświadczającą obywatelstwo polskie bez jakichkolwiek dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, tj. mających znaczenie w świetle art. 11 ust. 2 ustawy z 1920 r. oraz art. 115 ust. 1 p.o.w. Analiza akt postępowania administracyjnego przed Wojewodą doprowadziła Ministra do prawidłowej konkluzji, że doszło do rażącego naruszenia przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające, bowiem na zasadniczą dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, Wojewoda nie dysponował żadnym dowodem.
Jednocześnie rażące naruszenie przepisów pozostaje w związku z ostatecznym wynikiem sprawy. Ze zgromadzonych dowodów w sprawie z wniosku syna skarżącego wynika, że M.V. przyjął najpierw obowiązki w obcej organizacji wojskowej, a następnie w izraelskim wojsku bez zgody właściwych polskich władz.
Powyższe oznacza, że słusznie Sąd wojewódzki zaakceptował stanowisko MSWiA, że wystąpiły podstawy do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. i stwierdzenia nieważności decyzji o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez M.V., co oznacza, że powyższe zarzuty skargi kasacyjnej okazały się być niezasadne.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. O naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a można mówić przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera jednego z wymaganych elementów. Zgodnie z uchwałą NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39) art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną również wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd wojewódzki nie znalazł podstaw, żeby zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i uchylić zaskarżoną decyzję. Wyjaśnił wyczerpująco z jakiego powodu ocenił, że organ II instancji prawidłowo przyjął rażące naruszenie przepisów procesowych, uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 11 stycznia 2006 r.
Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił, uznając wszystkie jej zarzuty za bezzasadne.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI