II OSK 1414/06

II OSK 1414/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /sprawozdawca/
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Krzysztof Ziółkowski
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II SA/Po 396/05 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-04-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
art. 12
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz ( spr.) sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Po 396/05 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Po 396/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę [...] S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Starosta K. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627) i art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ), odrzucił zgłoszenie [...] S.A. Regionalnego Zarządu Prewencji w P. dotyczące zanieczyszczenia przypowierzchniowej warstwy ziemi na terenie stacji paliw nr [...] w Ś. oraz stacji paliw nr [...] w K..
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że obowiązek rekultywacji zanieczyszczonych powierzchni ziemi obciąża zgłaszającego fakt zanieczyszczenia, tj. [...] SA, który przejął stacje paliw w Ś. i K. po Spółce A.. Organ podniósł, iż w okresie obowiązywania Kodeksu handlowego sukcesja praw i obowiązków z art. 465 Kodeksu handlowego miała charakter sukcesji uniwersalnej, nie ograniczającej się jedynie do sfery praw i obowiązków cywilnoprawnych. Obecnie obowiązujący przepis art. 494 Kodeksu spółek handlowych jest odpowiednikiem art. 465 kodeksu handlowego, nie różni się od niego w zakresie istotnych elementów i zakresie rodzaju sukcesji, wskazuje jedynie przykładowo, jakie prawa przechodzą na spółkę przejmującą. Starosta uznał, że [...] SA jako sukcesor uniwersalny praw i obowiązków po przejętej Spółce A., nie może skutecznie powoływać się na brak po jego stronie obowiązku z art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Uznano więc, że nie można przyjąć by zanieczyszczenie objęte zgłoszeniem spowodowane zostało przez inny podmiot w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Po rozpoznaniu odwołania Spółki od w/w rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Dokonując oceny prawnej organ odwoławczy stwierdził, iż z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wynika, że wymienione w tym przepisie badania mają dokumentować fakt istnienia zanieczyszczeń w dniu wejścia w życie ustawy. Przedłożone przez [...] S.A. badania z sierpnia 2004 r. dokumentują jedynie istnienie określonych zanieczyszczeń na dzień przeprowadzonych badań, nie wskazują, że powstały one przed 1999 r., tj. zanim zgłaszający objął przedmiotowe nieruchomości we władanie prowadząc tę samą działalność co poprzednio władająca Spółka A. Skoro zgłaszający, po przejęciu majątku Spółki A. od 1999 r., kontynuuje na tych nieruchomościach prowadzenie stacji paliw do chwili obecnej, to musiałby wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że aktualnie występujące zanieczyszczenie nastąpiło przed przejęciem nieruchomości, tj. przed dniem [...] września 1999 r., a po tej dacie nie doprowadził do zwiększenia zanieczyszczeń. Powoływane przez [...] SA przeprowadzone rozmowy z pracownikami stacji, ogólne stwierdzenie o nieprzestrzeganiu przez Spółkę A. reżimów ochrony środowiska oraz względy doświadczenia życiowego nie są wystarczające do uznania za udowodnioną lub uprawdopodobnioną powyższą okoliczność. Tak samo załączona do odwołania "Ocena środowiska majątku Spółki A., grudzień 1998". Ponadto Kolegium podzieliło stanowisko Starosty K. co do braku przesłanki spowodowania zanieczyszczeń przez "inny podmiot" i powtórzyło w tym zakresie argumentację organu I instancji. Podkreślono, iż [...] S.A. powstał w dniu [...] maja 1999 r. na drodze połączenia spółek Spółki B. i Spółki A. przez przejęcie majątku tej drugiej spółki przez Spółkę B.. Spółka B. zmieniły następnie nazwę na Spółkę C., a później na obecną nazwę [...] S.A.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi [...] S.A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniesiono zarzut naruszenia art. 12 ust. 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw nakazuje dołączyć do zgłoszenia wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia, nie wskazuje jednak sposobu wykonania badań. W zgłoszeniu z dnia 29 czerwca 2004 r. zawarto wynik naocznych oględzin zanieczyszczonego terenu oraz opis okoliczności wskazujących, że sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. W sytuacji braku możliwości udokumentowania zaistniałego stanu zanieczyszczeń na skutek nie przeprowadzania stosownych badań w okresie działania Spółki A., należy się kierować zasadami doświadczenia życiowego. Skarżący w oparciu o przepis art. 465 § 3 kodeksu handlowego z dniem [...] września 1999 r., tj. dniem wykreślenia z rejestru handlowego Spółki A., wstąpił w prawa i obowiązki przejmowanej spółki wyłącznie w zakresie stosunków cywilnoprawnych. Sukcesja administracyjnoprawna w procesie łączenia się spółek wprowadzona została dopiero przepisem art. 494 § 2 ustawy z dnia 15 września 2001 r. Kodeks spółek handlowych. Szkoda na środowisku nie jest szkodą w rozumieniu prawa cywilnego. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska zobowiązanym do naprawienia szkody w środowisku był sprawca tej szkody. Dopuszczalność przeniesienia administracyjnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska wprowadziła dopiero ustawa Prawo ochrony środowiska. W tej sytuacji, w ocenie Spółki, w dacie połączenia spółek nie doszło do następstwa prawnego pomiędzy [...] S.A. a Spółką A. w zakresie odpowiedzialności za szkodę w środowisku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ją oddalił.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] maja 1999 r. Walne Zgromadzenie spółek Spółki B. oraz Spółki A. podjęły uchwały o połączeniu spółek przez przejęcie majątku tej drugiej spółki przez Spółkę B. w zamian za akcje. Spółka A. została wykreślona z rejestru handlowego w dniu [...] września 1999 r. Spółka B. zmieniła w dacie połączenia nazwę na Spółka C., a w dniu [...] kwietnia 2000 r. na obecną nazwę [...] S.A.
Ze "Sprawozdań z poboru prób gruntu i badań laboratoryjnych" z dnia [...] sierpnia 2004 r. wynika, iż w dniu [...] sierpnia 2004 r. dokonano poboru prób gruntu na obu nieruchomościach i w obu przypadkach stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby i ziemi.
Po przejęciu majątku Spółki A.. skarżąca Spółka do dnia zgłoszenia nadal i nieprzerwanie prowadziła na przedmiotowych nieruchomościach stację paliw. Ani w trakcie prowadzenia działalności przez Spółkę A., ani po przejęciu stacji paliw przez [...] S.A. na przedmiotowych nieruchomościach nie prowadzono żadnych badań zanieczyszczenia terenu, ani monitoringu oddziaływania tych obiektów na środowisko.
Sąd pierwszej instancji, wskazując na treść art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wyjaśnił, że aby zgłoszenie było skuteczne musi być dokonane przez podmiot, który jest władającym nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 1 października 2001 r. Pojęcie władającego nieruchomością zdefiniowano w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 marca 2001 r. Prawo ochrony środowiska w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. W odniesieniu do nieruchomości nie będących własnością państwową ani samorządową - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - jest nim wyłącznie właściciel. Zgłoszenia należy dokonać do dnia 30 czerwca 2004 r. Ponadto, do zanieczyszczenia ziemi lub gleby albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu doszło przed wejściem w życie ustawy, tj. przed 1 października 2001 r. Warunek ten oznacza, że proces zanieczyszczenia lub niekorzystnego przekształcenia musiał zakończyć się przed tą datą. Poza tym zanieczyszczenie lub niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu zostało spowodowane wyłącznie przez inny podmiot niż zgłaszający.
Sąd uznał, iż skarżący dokonał zgłoszenia w przewidzianym ustawą terminie, był też w dacie wejścia w życie tej ustawy władającym wskazanymi w zgłoszeniu nieruchomościami w Ś. i K., ponadto zgłoszenie odpowiadało formalnym wymogom z art. 12 ust. 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Przyjęto, że wprawdzie z przedłożonych badań gruntu na przedmiotowych nieruchomościach z sierpnia 2004 r. wynika, że faktycznie doszło na nich do zanieczyszczenia przypowierzchniowej warstwy gruntu, ale skarżąca Spółka nie podała ani konkretnych zdarzeń, które spowodowały zanieczyszczenie, ani choćby przybliżonych dat tych zdarzeń. Z przedłożonych przez skarżącego "Oceny środowiskowej majątku Spółki A." z grudnia 1998 r. oraz "Oceny stanu zanieczyszczenia i zagrożenia wód podziemnych produktami naftowymi na obszarze Polski" z grudnia 1988 r. wynika, iż stan zabezpieczenia gruntu przed infiltracją produktów naftowych był niezadowalający, dochodziło do awarii i wycieków paliwa, które powodowały zanieczyszczenie gruntu i wód podziemnych, starsze stacje paliw wymagały podjęcia różnego stopnia modernizacji. Jednocześnie jednak oba te opracowania odnosiły się nie do poszczególnych, konkretnych obiektów naftowych Spółki A., ale do tych obiektów ujętych jako całość, wyniki tych opracowań stanowią uogólnienie badań przeprowadzonych na części obiektów, wśród badanych obiektów nie wymieniono przedmiotowych stacji paliw w K. i Ś.. Skarżący przyznał również, że ani Spółka A., ani sam skarżący nie prowadzili na przedmiotowym terenie badań zanieczyszczenia powierzchni ziemi, ani monitoringu oddziaływania stacji na środowisko. Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nawet nie uprawdopodobnił, by zanieczyszczenie spowodowała Spółka A. przed objęciem przez skarżącego we władanie przedmiotowych stacji, ani że proces ten wtedy definitywnie się zakończył, jak też, że po dniu [...] września 1999 r. nie spowodował dalszych zanieczyszczeń terenu.
Dlatego też Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Kolegium co do braku spełnienia jednego z warunków określonych w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Oceniając ponadto czy Spółka A. jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ust. 1 powoływanej ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, Sąd pierwszej instancji odniósł się do przepisu art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627 z 2001 r.), który wprowadza zasadę, że obowiązek rekultywacji terenu ciąży na władającym nieruchomością (w przypadku nieruchomości nie będących własnością państwa lub jednostki samorządu terytorialnego - właścicielu nieruchomości), na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi. Przepis ten wiąże opisany obowiązek z władztwem nad nieruchomością, a nie ze sprawstwem zanieczyszczenia. Rozwiązanie to skorelowane jest z przepisami art. 7 i art. 326 tejże ustawy - sprawca zanieczyszczenia ma obowiązek pokryć koszty usunięcia skutków zanieczyszczeń, a dochodzenie tych roszczeń odbywa się na drodze cywilnoprawnej. Zasada z art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska znajduje zastosowanie także do zdarzeń, które nastąpiły przed datą wejścia w życie tej ustawy - co wynika z treści art. 12 ust. 1 i ust. 4 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw - wobec czego, zdaniem Sądu pierwszej instancji, bez znaczenia pozostają uregulowania przyjęte w tym zakresie w uchylonej ustawie z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 49 poz. 196 z 1994 r.).
Jak zauważono przepis art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności wyrażonej w art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż innym podmiotem, o którym mowa w tym przepisie jest podmiot mający byt prawny odrębny od władającego nieruchomością ale także - co do zasady - nie związany z nim żadnym węzłem prawnym, w szczególności przypadkiem sukcesji uniwersalnej.
Natomiast połączenie spółek handlowych przez przejęcie całego majątku spółki przejmowanej przez spółkę przejmującą jest rodzajem sukcesji uniwersalnej. Skutkuje ono nie tylko zmianami własnościowymi, ale jednocześnie utratą bytu prawnego spółki przejmowanej. W wyniku połączenia spółka przejmująca powiększa swój majątek i jest głównym beneficjentem tego przekształcenia, a akcjonariusze (udziałowcy) spółki przejmowanej stają się akcjonariuszami (udziałowcami) spółki przejmującej. Nie można uznać za celową i racjonalną taką interpretację pojęcia "innego podmiotu", w oparciu o którą sukcesor uniwersalny sprawcy zanieczyszczenia, który objął cały jego majątek i czerpie z niego korzyści prowadząc działalność gospodarczą, byłby zwolniony od obowiązku rekultywacji przejętego zanieczyszczonego terenu, a koszty tej rekultywacji miałby ponieść wyłącznie Skarb Państwa. W tej sytuacji w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie wskazywana przez skarżącego Spółka A. nie jest "innym podmiotem" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik [...] S.A. w P. zaskarżając go w całości i domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, iż Spółka A. jest wyłącznym sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi na zgłoszonych działkach.
2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, iż Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej , bowiem według art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze . Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko - radcowskim ( art. 175 § 1 -3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny .
Złożona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymaganiom lecz podniesione w niej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie .
W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy procesowej nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej .
Przystępując zaś do rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej zauważyć należy , że nie jest uzasadniony zarzut dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej polegający na przyjęciu, iż strona skarżąca nie wykazała, że wyłącznym sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi na zgłoszonych działkach jest Spółka A.
Przede wszystkim zarzut ten odniesiono wadliwie do błędnej wykładni powołanej wyżej normy. Błędna wykładnia to mylne rozumienie określonej normy prawa, natomiast wadliwe przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, iż wyłącznym sprawcą zanieczyszczenia powierzchni ziemi zgłoszonych na przedmiotowych działkach jest Spółka A. wiąże się przede wszystkim z ustaleniami dowodowymi sprawy. Dlatego też prawidłowym w takiej sytuacji zarzutem pozwalającym kwestionować w/w ustalenia powinien być odpowiedni zarzut naruszenia prawa procesowego czego w tej sprawie nie uczyniono. Natomiast niezakwestonowane ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji są wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego .
Niezależnie jednak od powyższego zauważyć jednak należy, iż powołany przepis zawiera m.in. wymóg dołączenia do zgłoszenia wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi. Podkreślenia wymaga, iż chodzi tu o wyniki prac naukowych, analitycznych dokonanych przez specjalistyczny podmiot. Za całkowicie dowolne i za oderwane od treści tego przepisu ocenić należy prezentowane w motywach skargi kasacyjnej stanowisko, że wyniki badań kontroli, które muszą zostać przedstawione przy zgłoszeniu, mogą być zastąpione przez " kierowanie się zasadami doświadczenia życiowego ", które nakazują przyjąć, iż podczas 40 letniej eksploatacji gruntów przez Spółkę A. przy stanie urządzeń znacznie odbiegających od dzisiejszych grunty były eksploatowane przez Spółkę A. niezgodnie z obecnymi normami "bowiem takie domniemanie nie stanowi dowodu równoznacznego z wynikami badań składu gruntu w sensie chemicznym, ujawniające zanieczyszczenia składnikami szkodliwymi przed dniem wejścia w życie ustawy wprowadzającej z dnia 27 lipca 2001 r.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego nieprawidłowej wykładni art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej, polegającej na uznaniu, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby, stwierdzić należy, iż [...] S.A. jest następcą prawnym Spółki A. i w myśl art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, w drodze przejęcia tej spółki skarżąca weszła z dniem [...] września 1999 r. w całokształt praw i obowiązków przejmowanego podmiotu.
Według art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ze zm. ) władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawo ochrony środowiska nie stosuje się. Z literalnego brzmienia wymienionego przepisu mogłoby wprawdzie wynikać , że "innym podmiotem", o jakim mowa w tym przepisie może być każdy podmiot, który spowodował zanieczyszczenia ziemi, w tym poprzednik prawny władającego ziemią, w dacie wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, jednakże uregulowania tego nie można odrywać od całokształtu przepisów statuujących zasady odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, w tym pomijać, że jest to przepis przejściowy. Stąd prawidłowo Sąd pierwszej instancji w oparciu o wykładnię systemową i celowościową oceniał legalność zastosowania tego przepisu przez organ administracji przy wydaniu zaskarżonej decyzji .
Natomiast niezbędne jest podkreślenie w tym miejscu, iż ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 62 , poz. 627 ze zm.) odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), ukształtowała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym (art. 82 ustawy), jednostki organizacyjne wykonywające działalność szkodliwie wpływającą na środowisko, w tym zanieczyszczające powierzchnię ziemi, miały obowiązek przywrócenia stanu właściwego środowiska, a obowiązki w tej mierze mogły być egzekwowane w drodze administracyjnoprawnej, jak też w sferze prawa cywilnego w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, w tym z faktu władania daną nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji w sytuacji gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.
W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Stosownie do art.102 ust. 1 wymienionej ustawy, władający powierzchnią ziemi w przypadku jej zanieczyszczenia ma obowiązek przeprowadzenia rekultywacji z tym, że w przypadku koniecznego natychmiastowego jej dokonania może na koszt władającego dokonać jej starosta (art. 102 ust. 5 i ust. 7). Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze zbywcą (art. 102 ust. 2 i 3).
Z treści art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy wynika, że uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenia gleby spowodował inny podmiot ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania.
Uregulowanie to ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.
W ujęciu omawianego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych
Uregulowanie objęte art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. , przewiduje obowiązek władającego powierzchnią ziemi w dacie wejścia ustawy Prawo ochrony środowiska, tj. w dniu 1 października 2001 r. zgłoszenie właściwemu staroście faktu zanieczyszczenia powierzchni ziemi jaki spowodował inny podmiot przed wejściem w życie niniejszej ustawy z zastrzeżeniem dokonania tego zgłoszenia do dnia 30 czerwca 2004 r.
Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, iż dotyczy on przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało dokonane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy, innym podmiotem, z czego wypływa wniosek, że delict powodujący zanieczyszczenie musi zostać popełniony wówczas, gdy władający objął we władanie daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania poprzednika prawnego władającego. Podkreślenia wymaga, że przepis ten o charakterze międzyczasowym stwarzał możliwość uwolnienia się wymienionych w nim władających od dokonania rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przez inne podmioty wówczas, gdy nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i niewątpliwie celem ustawodawcy było stworzenie również i tym władającym ochrony w przypadku wyrządzenia szkody przez osoby trzecie na równi z przewidzianą w art. 102 ust. 2 tej ustawy. Wymieniony przepis, o czym była mowa wyżej, wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, z czego wynika, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu.
Przyjąć w związku z tym należy, kierując się wykładnią celowościową i systemową, że art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego władającego. Treść powyższych wywodów odnosi się również do pojęcia "inny podmiot" zawartego w art. 12 ust. 2 w/w ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. , którego to błędną wykładnię zarzucono w skardze kasacyjnej .
Tak więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie został wskazany inny podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby przed wejściem w życie ustawy. Zgodzić się należy się w związku z tym ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wskazana Spółka A. w rozumieniu art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej z uwagi na historyczne uwarunkowania i skutki prawne połączenia w 1999 r. tej Spółki z inną Spółką prawa handlowego, której sukcesorem jest obecny [...] S.A. nie może być uznany za inny podmiot w rozumieniu w/w przepisów. Tym samym [...] S.A. jako następca prawny w/w nie mógł skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w powołaniu na ten przepis i w ten sposób uwolnić się od obowiązku rekultywacji, skoro sprawcą zanieczyszczenia był jego poprzednik prawny. Dlatego też w opisanych okolicznościach, skoro przedmiotowe zgłoszenie dokonane przez skarżącą spółkę nie spełniało warunków ustawy, tym samym zasadnie na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. je odrzucono. W tych okolicznościach nie można uznać by Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował powyższy przepis ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wobec zgłoszenia nieusprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku .