II OSK 1406/21

II OSK 1406/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Laskowska - Pietrzak
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 161
art. 56 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
art. 4, 6 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 2 pkt 1, art. 4 pkt 2, art. 5, art. 11 zd 2, art. 11 pkt 1
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 106 par. 3, art 134 par. 1, art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 182  par. 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Marta Laskowska - Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej L. J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2188/20 w sprawie ze skargi L. J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 sierpnia 2020 r., znak: DOiR-I-6270-120/2020/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2188/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 sierpnia 2020 r., znak DOiR-I-6270-120/2020/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 5 grudnia 2019 r. do Wojewody wpłynął wniosek L. J. B. o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, złożony za pośrednictwem Wydziału Konsularnego Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w L. Do wniosku załączono uwierzytelnione kserokopie [...] dokumentu tożsamości, aktu urodzenia, aktu małżeństwa, aktu małżeństwa rodziców, aktu urodzenia ojca, aktu małżeństwa dziadków, aktu naturalizacji dziadka, zaświadczenia z Ambasady RP w L., zaświadczenia o braku służby wojskowej dziadka oraz aktu zgonu dziadka.
Decyzją z dnia 4 czerwca 2020 r. Wojewoda odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez L. J. B., ur. [...] w L., c. M. i P. A. z d. B..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze. zm.), obowiązującej w dniu urodzenia się strony. Wojewoda podał, że art. 4 stanowił, iż dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy oboje rodzice są obywatelami polskimi albo jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane lub nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa. Natomiast art. 6 ust. 1 ustawy stanowił, że dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie.
Organ I instancji, zaznaczył, że ze względu na to, iż we wniosku strona powołała się na posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca, to w prowadzonym postępowaniu należało zatem ustalić, czy ojciec wnioskodawczyni nabył i posiadał obywatelstwo polskie.
Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, iż ojciec strony M. B. urodził się [...] r. w L., jako syn S. i S. z domu R.. W związku z tym dla określenia czy nabył on obywatelstwo polskie miarodajne są kryteria nabycia obywatelstwa z mocy prawa, tj. na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44 ze zm., dalej: "u.o.p.") obowiązujące w dniu jego narodzin, której art. 5 stanowił, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. Dziadkowie wnioskodawczyni zawarli związek małżeński w dniu [...] r. w L.. W związku z powyższym, ojciec mógł wywodzić obywatelstwo wyłącznie po swoim ojcu. Organ I instancji ustalił, że dziadek strony S. B. (używający też nazwiska B./C.) urodził się [...] r. w G., a więc przed powstaniem niepodległego państwa Polskiego. W związku z tym Wojewoda podał, że mógł on nabyć obywatelstwo polskie na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie z art. 2 z chwilą ogłoszenia ustawy prawo obywatelstwa polskiego przysługiwało osobie bez różnicy płci, wieku, wyznania i narodowości, która:
1. Jest osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile jej nie służy obywatelstwo innego państwa. Za osiedlonego w Państwie Polskim w znaczeniu niniejszej ustawy jest uważany kto:
a. jest zapisany lub ma prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego;
b. ma prawo swojszczyzny w jednej z gmin na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Austriackiego lub Węgierskiego; miał już przed 1 stycznia 1908 r. z tytułu obywatelstwa niemieckiego stałe miejsce zamieszkania na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Pruskiego;
c. był zapisany do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach b. Cesarstwa Rosyjskiego, jakie wchodzą w skład Państwa Polskiego;
2. urodziła się na obszarze Państwa Polskiego, o ile nie służy jej obywatelstwo innego Państwa;
3. ponadto, której na mocy traktatów międzynarodowych obywatelstwo polskie przysługuje.
Organ I instancji zauważył również, że Traktat Pokoju między Głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską podpisany w Wersalu w dniu 28 czerwca 1919 r. (Dz.U. z 1920 r. Nr 110. poz. 728 uzyskał moc obowiązującą w dniu 10 stycznia 1920 r.) jako tytuł do generalnego uznania obywatelstwa polskiego z mocy prawa dotychczasowych obywateli państw zaborczych, ustanowił stałe zamieszkanie na terytorium Polski (art. 3) lub urodzenie się na tym terytorium (art. 4 i 6). Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 3 Traktatu Wersalskiego, Polska uznała za obywateli polskich, z samego prawa i bez żadnych formalności, tych obywateli niemieckich, austriackich i węgierskich lub rosyjskich, którzy w chwili uzyskania przez traktat mocy obowiązującej posiadali stałe zamieszkanie (domicilies) na terytorium uznanym lub które zostało uznane za część składową Polski, jednak z zastrzeżeniem wszelkich właściwych postanowień Traktatów pokoju z Niemcami lub Austrią co do osób posiadających stałe zamieszkanie na tym terytorium po pewnej określonej dacie. Jednocześnie organ I instancji zaznaczył, że domicyl (osiedlenie się) jest pojęciem prawnym, którego treść nie została ustalona w ogólnym prawie międzynarodowym, ani też w traktacie, przy czym w piśmiennictwie przyjęto, że traktat posługuje się tym terminem jako oznaczającym pojęcie określone w ustawodawstwach miejscowych (S. Rundstein, Ustawa o obywatelstwie państwa polskiego, wyd. II, Warszawa 1927, s. 97, cyt. W Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim. Warszawa 1980, s. 55). Organ I instancji podał przy tym, że ustawodawca polski pojęcie osiedlenie na terytorium państwa polskiego zdefiniował w art. 2 pkt 1 u.o.p.
W związku z powyższym Wojewoda uznał, że najpierw należy ustalić czy S. B. był osobą osiedloną na terytorium Państwa Polskiego. Wojewoda podał, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w L. (dalej: "Konsulat") nr [...] z dnia [...] lipca 1928 r., w którym widnieje zapis, że Konsulat zaświadcza, że S. B. zwany jako S. B. lub jako S. C., posiadacz Certyfikatu Rejestracyjnego o numerze [...] wydanego przez Policję Metropolitarną przy L. dnia [...] r., przedstawił wyczerpujący materiał dowodowy, co skutkuje tym, że potwierdza się, że urodził się w G. w powiecie [...] (w Polsce) dnia [...] r. oraz że odpowiednio potwierdzono jego twierdzenie o posiadaniu polskiego obywatelstwa. Wojewoda zauważył, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego S. B. nie służyło obywatelstwo innego państwa, gdyż obywatelstwo obce nabył dopiero 23 października 1928 r. W związku z tym organ I instancji uznał, że S. B. nabył obywatelstwo polskie, a zatem w dalszej kolejności należało ustalić, czy nie zaszły przesłanki utraty obywatelstwa polskiego przez S. B..
Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 11 u.o.p., obowiązującej do dnia 18 stycznia 1951 r., utrata obywatelstwa polskiego następuje:
1. przez nabycie obcego obywatelstwa,
2. przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego; osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to ze zezwolenia Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.
Organ I instancji wskazał również, że w ww. piśmie Konsulatu widnieje także zapis iż, wymieniony wnioskodawca otrzymał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obywatelstwa kraju zagranicznego oraz zgodnie z przepisami polskiego prawa utraci polskie obywatelstwo z chwilą otrzymania obywatelstwa [...] poprzez naturalizację. Wojewoda ocenił zatem, że S. B. posiadał obywatelstwo polskie, lecz utracił je na podstawie art. 11 u.o.p. poprzez nabycie obywatelstwa obcego w dniu 23 października 1928 r. oraz uzyskanie zgody od władz polskich.
Organ I instancji wskazał, że w takich okolicznościach ojciec strony - M. B. - nie nabył obywatelstwa polskiego, ponieważ S. B. utracił obywatelstwo polskie przed jego narodzinami. Ta okoliczność doprowadziła Wojewodę do wniosku, że wydanie decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez L. J. B. nie jest możliwe.
W piśmie z dnia 30 lipca 2020 r. (data pisma) strona wniosła odwołanie do Ministra, który decyzją z dnia 18 sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania organ administracji zobowiązany jest do ustalenia, czy dana osoba nabyła obywatelstwo polskie i następnie, czy nie utraciła go do dnia wydania decyzji. Natomiast dla ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu.
Minister zaznaczył, że potwierdzenie, iż strona posiada obywatelstwo polskie zgodnie z art. 2 u.o.p. wymaga ustalenia, czy nabyła ona obywatelstwo polskie i nie utraciła go do dnia wydania decyzji.
Organ II instancji zauważył, że z odpisu [...] aktu urodzenia wynika, iż strona urodziła się [...] r. w L. (W.), jako córka M. B. i P. A. B. z domu B.. Jest dzieckiem ślubnym, a z dniem narodzin nabyła obywatelstwo [...]. Aktualnie nadal zamieszkuje w W. i legitymuje się [...] paszportem, wydanym na imiona i nazwisko: L. J. B..
Minister zauważył, że przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy decydujące znaczenie mają przepisy obowiązujące w dacie narodzin L. J. B., a zatem przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.).
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 tej ustawy dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy:
1. oboje rodzice są obywatelami polskimi albo
2. jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa.
Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 ww. ustawy dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo.
Organ odwoławczy wskazał, że powyższe oznacza, iż L. J. B. mogła nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa wówczas, gdyby w dacie jej urodzenia się obywatelstwo to posiadało przynajmniej jedno z jej rodziców.
Organ I instancji zauważył, że materiał dowodowy oraz informacje strony zawarte we wniosku nie potwierdzają, że P. A. B. z domu B. posiadała obywatelstwo polskie w dacie narodzin jej córki - L. J. B.. Z kolei ojciec strony urodził się [...] r. w L., jako M. B., ślubny syn S. B. i S. B. z domu R. (A.). Ojciec strony z dniem urodzenia się nabył obywatelstwo [...].
Minister zaznaczył, że ze względu na datę urodzenia się M. B., potwierdzenie, że nabył on obywatelstwo polskie wymaga zastosowania przepisów obowiązującej wówczas ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Organ odwoławczy powołując się na art. 4 u.o.p. podał, że ojciec strony urodził się jako dziecko "ślubne", a więc mógł on nabyć obywatelstwo polskie przez urodzenie wyłącznie wówczas, gdyby to obywatelstwo wówczas posiadał jego ojciec - S. B.. Jednocześnie Minister podał, że w tej sytuacji dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest ustalenie, czy dziadek L. J. B. ze strony ojca - S. B. nabył obywatelstwo polskie i nie utracił go przed datą narodzin ojca strony ([...] r.), a następnie przed 19 stycznia 1951 r., tj. pod rządami ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Organ odwoławczy, dokonując analizy akt stwierdził, że S. B. od trzeciego roku życia. tj. od 1907 r. zamieszkiwał w L. i nigdy nie przebywał w Polsce, w tym w czasie odzyskania przez Polskę niepodległości oraz w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Niemniej jednak bezsporne jest, że był obywatelem polskim co najmniej do naturalizacji w W. (do 23 października 1928 r.). Minister zauważył przy tym, że nabycie i posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego w tym okresie potwierdza wyłącznie zaświadczenie Konsula.
Organ II instancji, powołując się na art. 11 u.o.p. podał, że przepis ten ustanowił generalną zasadę, że utrata obywatelstwa polskiego przez osobę pełnoletnią następuje przez nabycie obcego obywatelstwa. Jednocześnie Minister wskazał, że wyjątek od tej zasady stanowił, że osoby zobowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce, zgodnie z obowiązującymi przepisami, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym razie nie przestawały być uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich. Organ odwoławczy wskazał, że kwestię, które osoby obowiązane były do służby wojskowej w okresie do dnia 19 stycznia 1951 r., należy oceniać według przepisów normujących wówczas sprawy powszechnego obowiązku wojskowego, tzn. z:
─ ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 61, poz. 609) - obowiązywała do dnia 1 września 1938 r.,
─ ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220 z późn. zm.) - obowiązywała do dnia 29 maja 1950 r.,
─ ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 6, poz. 46) - weszła w życie z dniem 29 maja 1950 r.
Minister podał, że zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej obowiązkowi wojskowemu podlegali mężczyźni w wieku od 17 lat do końca roku kalendarzowego, w którym kończyli 50 lat. Na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. obowiązkowi wojskowemu podlegali mężczyźni w wieku od 17 lat do końca roku kalendarzowego, w którym kończyli 60 lat, natomiast na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. obowiązkowi wojskowemu podlegali mężczyźni w wieku od 18 do 50 roku życia włącznie.
Organ II instancji podał, że podleganie powszechnemu obowiązkowi wojskowemu stanowiło swego rodzaju skutek zawieszający utraty obywatelstwa polskiego z mocy prawa z dniem nabycia obywatelstwa obcego. Jeżeli obywatel polski najpierw został zwolniony z obowiązku wojskowego w Polsce, to tracił obywatelstwo polskie z mocy samego prawa z dniem nabycia obywatelstwa obcego.
Minister podkreślił, że w całym okresie obowiązującej do 19 stycznia 1951 r. ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego - S. B. powinien podlegać w Polsce obowiązkowi wojskowemu. W konsekwencji nabycie przez niego obywatelstwa [...] nie mogło skutkować utratą obywatelstwa polskiego, jeżeli nadal podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w Polsce. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego, należało ustalić, czy ojciec strony przed nabyciem obywatelstwa [...] (ewentualnie później, tj. do 19 stycznia 1951 r.) nie uzyskał od właściwego polskiego organu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce.
Organ II instancji wskazał, że zwolnienia i wykluczenia od powszechnego obowiązku wojskowego uregulowane były w rozdziale XII ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W szczególności w kontekście rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma art. 89 tej ustawy, zgodnie z którym zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego może nastąpić w razie ubiegania się osoby, temu obowiązkowi podlegającej, o uzyskanie obcego obywatelstwa. Zwolnienia z powodu ubiegania się o obce obywatelstwo udzielane być mogą osobom, uznanym za zdolne do czynnej służby, względnie obowiązanym do służby w rezerwie lub pospolitem ruszeniu. Zwolnienia z powodu ubiegania się o obce obywatelstwo mogą być udzielane ponadto osobom, które są w myśl tej ustawy obowiązane są do stawienia się do poboru, tudzież wszystkim osobom, które wprawdzie nie wstąpiły w wiek poborowy, ale ukończyły już 17 lat życia. Osoby, powołane do odbycia czynnej służby wojskowej, mogą być zwolnione od powszechnego obowiązku wojskowego z tytułu ubiegania się o obce obywatelstwo dopiero po ukończeniu tej służby. Prośby o zwolnienie powinny być wnoszone do powiatowej władzy administracji ogólnej, w której listach poborowych proszący jest umieszczony. O zwolnieniu rozstrzyga dowódca okręgu korpusu w porozumieniu z wojewódzką władzą administracji ogólnej. W razie niedojścia do porozumienia lub w razie wniesienia przez stronę, której zwolnienia odmówiono, odwołania, decyduje ostatecznie Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych. Odwołanie powinno być wniesione w ciągu dni 14 od dnia doręczenia orzeczenia w drodze przez właściwe dowództwo okręgu korpusu. Okres czasu, na jaki może być orzeczone zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego z tytułu ubiegania się o obce obywatelstwo, ustali rozporządzenie wykonawcze.
Minister wskazał, że skoro dziadek strony zamieszkiwał wówczas za granicą, to istotne znaczenie ma tu art. 15 ww. ustawy, stanowiący, iż władzami dla spraw, związanych z wykonaniem obowiązku wojskowego przez obywateli polskich, zamieszkałych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, są właściwe dla ich miejsca pobytu konsulaty polskie, względnie urzędy konsularne, pełniące czynności konsulatów. Minister wskazał, że z zaświadczenia Konsula wynika, iż S. B. starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego w toku ubiegania się przez niego o uzyskanie obywatelstwa [...] i zwolnienie takie uzyskał przed [...] r. (w trybie art. 89 ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym) i skutki prawne tego faktu w postaci "obietnicy" władz polskich utraty przez niego obywatelstwa polskiego z chwilą nabycia obywatelstwa obcego, świadomie wykorzystał w toku procedury naturalizacyjnej w W.. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że sam fakt, iż zezwolenie to nie zachowało się do dnia dzisiejszego (po ponad dziewięćdziesięciu latach) nie może negatywnie wpływać na ustalenie faktu udzielenia przedmiotowego zezwolenia ww. dziadkowi strony, albowiem wynika on jednoznacznie z dokumentu urzędowego, wydanego przez właściwe władze polskie. Ponadto Minister podkreślił, że nie odnaleziono żadnych wiarygodnych dokumentów, a strona nie wskazała nawet w żaden sposób na okoliczności, które mogłyby podważyć skutecznie wiarygodność dokumentu Konsula potwierdzającego zwolnienie jej ww. dziadka z powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce przed nabyciem przez niego obywatelstwa [...], a nawet przed datą wydania ww. zaświadczenia, tj. przed [...] r. W związku z powyższym organ odwoławczy wskazał, że nabycie obywatelstwa [...] przez S. B. było poprzedzone udzieleniem mu przez właściwe władze polskie zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. Oznacza to, że nabywając obywatelstwo [...] w dniu 23 października 1928 r. S. B. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem utracił obywatelstwo polskie z tym dniem, na skutek nabycia obywatelstwa obcego, na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. o.o.p.
W związku z tym, że dziadek strony utracił obywatelstwo polskie 23 października 1928 r. i nie posiadał go w czasie narodzin jego syna ([...] r.), to M. B. nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 u.o.p. To z kolei doprowadziło organ do uznania, że strona nie nabyła obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa z dniem narodzin po przynajmniej jednym ze swoich rodziców na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, gdyż żadne z nich nie posiadało wówczas obywatelstwa polskiego.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. J. B., zarzucając przedmiotowemu rozstrzygnięciu Ministra naruszenie;
1. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. mające wpływ na jego treść, polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, przez niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia, czy dziadek skarżącej - S. B. uzyskał zwolnienie ze służby wojskowej przez uprawniony organ oraz zgodę uprawnionego organu na nabycie obywatelstwa obcego, a także czy otrzymał przyrzeczenie nadania obywatelstwa [...] wydane przez odpowiedni organ państwa obcego (W.), mimo że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby S. B., otrzymał ww. zgody, zezwolenia oraz przyrzeczenia od odpowiednich, uprawnionych do tego organów;
2. art. 14 w zw. z art. 79 w zw. z art. 79a ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. z 1924 r.. Nr 61. poz. 609. ze zm.; dalej: "ustawa z 1924 r.") w zw. § 28 i § 533 rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. z 1925, Nr 37, poz.252; dalej: "Rozporządzenie") oraz art. 11 ustawy u.o.p. poprzez błędne przyjęcie, że zaświadczenie Konsula potwierdza, że dziadek skarżącej uzyskał zgodę uprawnionych organów na nabycie obywatelstwa obcego oraz zwolnienie z obowiązku służby wojskowej w Wojsku Polskim, w sytuacji gdy zgodnie z ww. przepisami Konsul Generalny RP w L. nie był uprawniony do wydania zwolnień od obowiązku służby wojskowej w Wojsku Polskim ani do wydawania zaświadczeń, że zgoda na nabycie obywatelstwa obcego została wydana przez właściwe władze państwa polskiego, a brak jest dowodów, aby takie zgody oraz zezwolenia zostały wydane przez uprawnione do tego organy;
3. art. 4 pkt 2 ustawy z 1920 r. poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego po swoim ojcu.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Wojewody, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca podała, że urodziła się [...] r. w L. i wywodzi swoje obywatelstwo polskie po ojcu - M. B., urodzonym [...] r. w L.
Zdaniem skarżącej, zaświadczenie Konsula nie może zostać uznane za dowód uzyskania przez S. B. zgody władz polskich na nabycie obywatelstwa obcego i zmianę obywatelstwa, gdyż zgodnie bowiem z art. 79 ustawy z 1924 r. prośby o zwolnienie od powszechnego obowiązku służby wojskowej winny być wniesione do "władzy administracyjnej I instancji, w której listach poborowych umieszczony jest poborowy, względnie rekrut". Dalsza część przywołanego przepisu stanowi, iż "o zwolnieniu rozstrzygał Minister Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych", a zatem, Konsul nie był uprawniony do wydawania zwolnień od obowiązku służby wojskowej, ani do wydawania zaświadczeń, że zgoda na nabycie obywatelstwa obcego została wydana przez właściwe władze państwowe.
Ponadto skarżąca podniosła, że Konsul ograniczył ważność zaświadczenia wystawionego przez siebie do dnia 20 czerwca 1930 r. Zapis ten wskazuje, że Konsul traktował swoje zaświadczenie jako zgodę władz polskich na zmianę obywatelstwa, do czego ten organ nie był upoważniony na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawa. Zatem jeżeli przyjąć że przedmiotowym zaświadczeniem Konsul wyraził zgodę na zmianę obywatelstwa przez S. B., to taki akt nie ma skutku prawnego, jako że został wydany przez nieuprawniony organ.
Skarżąca zaznaczyła, że Rozporządzenie, do którego odnosi art. 14 ustawy z 1924 r., w § 28, ustala zakres obowiązków urzędów konsularnych, które nie obejmowały udzielania zwolnień od obowiązku służby wojskowej. Z kolei § 533 Rozporządzenia doprecyzował art. 79 ustawy z 1924 r. mówiącym o uzyskiwaniu zwolnień od obowiązku służby wojskowej. Zgodnie z § 533, prośby o zwolnienie należy wnosić do władzy administracyjnej, w której listach poborowych proszący jest umieszczony. (...) w razie ubiegania się o obce obywatelstwo, należy przedłożyć przyrzeczenie przyjęcia do związku obcego państwa, wydane przez właściwą państwową władzę obcą".
Skarżąca podniosła, że S. B. nigdy takiego przyrzecznia nie otrzymał. Fakt ten potwierdza odszukana w N. w L. dokumentacja związana z nabyciem obywatelstwa [...] przez S. B., która nie zawiera przyrzeczenia nadania obywatelstwa [...]. Pozyskany z N. dokument [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Home Office), wskazuje, że poproszono S. B. o przedłożenie dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego. Zdaniem skarżącej, należy zatem domniemywać, że w związku z tą prośbą, S. B. zwrócił się do Konsula Generalnego w L. o potwierdzenie posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. W tej sytuacji S. B. nie mógł zatem uzyskać zwolnienia z obowiązku służby wojskowej, skoro nie uzyskał wcześniej przyrzeczenia nadania obywatelstwa [...].
W ocenie skarżącej, organ II instancji nie podjął wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia czy S. B. otrzymał ww. zezwolenia, zgody czy przyrzeczenia, a jeżeli tak, to czy zostały one wydane przez uprawnione do tego organy, szczególnie że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można ustalić, aby tego typu dokumenty kiedykolwiek zostały wydane przez uprawnione do tego odpowiednie organy.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że skarżona decyzja zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie, a także kompletne, a przy tym bardzo szczegółowe, uzasadnienie prawne i faktyczne. W ocenie Ministra, zarzuty podniesione w skardze nie znajdują uzasadnienia w rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym sprawy, stanowiąc jedynie subiektywną polemikę ze skarżonym rozstrzygnięciem i przywołaną na jego poparcie argumentacją, w tym orzecznictwem sądowoadministracyjnym. W ocenie organu odwoławczego stanowisko skarżącej zostało oparte na nietrafnej oraz dowolnej interpretacji dowodów zgromadzonych w sprawie i takiejże wykładni przepisów istotnych przy jej rozstrzyganiu.
Wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2188/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 sierpnia 2020 r. znak DOiR-I-6270-120/2020/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy dziadek strony S. B. utracił obywatelstwo polskie przed narodzinami ojca skarżącej, a w konsekwencji, czy można potwierdzić że skarżąca posiada obywatelstwo polskie wywodzone z tytułu posiadania takiego obywatelstwa przez ojca strony.
Zdaniem Sądu, brak było podstaw do uwzględnienia sformułowanego przez skarżącą stanowiska.
Sąd wskazał, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w L. nr [...] z dnia [...] r., w którym widnieje, że: "Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w L. niniejszym zaświadcza, że pan S. B. zwany jako S. B.. zwany inaczej S. C., posiadacz Certyfikatu Rejestracyjnego o numerze [...] wydanego przez Policję Metropolitarną przy L. dnia [...] r. przedstawił wyczerpujący materiał dowodowy, co skutkuje tym, że potwierdza się, że urodził się w G. w powiecie [...] (w Polsce) dnia [...] r. oraz, że odpowiednio potwierdzono jego twierdzenie o posiadaniu polskiego obywatelstwa".
W kontekście powyższego organ prawidłowo stwierdził, że w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego S. B. nie służyło obywatelstwo innego państwa, bowiem obywatelstwo obce nabył dopiero 23 października 1928 r. poprzez naturalizację (str. 55-62) Należy więc uznać, że S. B. nabył obywatelstwo polskie.
Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, obowiązującej do dnia 18 stycznia 1951 r. utrata obywatelstwa polskiego następuje: 1) przez nabycie obcego obywatelstwa, 2) przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego. Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to ze zezwolenia Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.
Sąd za bezsporne w niniejszej sprawie uznał, że dziadek strony winien podlegać w Polsce obowiązkowi wojskowemu. W momencie nabywania obywatelstwa [...] miał ok. 25 lat i zgodnie z prawidłowo przywołanymi przez organ przepisami, nie mógł on więc utracić obywatelstwa polskiego w momencie nabycia obywatelstwa innego państwa. W tym zakresie, wcześniej, winien on uzyskać zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego.
Zauważył, że we wspomnianym powyżej piśmie Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. wskazano wprost że, "wyżej wymieniony wnioskodawca otrzymał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obywatelstwa kraju zagranicznego oraz zgodnie z przepisami polskiego prawa utraci polskie obywatelstwo z chwilą otrzymania obywatelstwa [...] poprzez naturalizację."
Według Sądu analiza zarzutów skargi wskazywała, że strona uważa, iż organ uznał ww. zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w L. nr [...] z dnia [...] r. za zgodę na zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego oraz zgodę na nabycie obywatelstwa państwa obcego. W skardze wskazano, m.in. że Konsul traktował swoje zaświadczenie jako zgodę władz polskich na zmianę obywatelstwa, do czego ten organ nie był upoważniony na podstawie obowiązujących wówczas przepisów prawa.
Sąd stwierdził, że takie stanowisko nie wynika jednak ani z zaskarżonej decyzji, ani z decyzji organu pierwszej instancji. Organ w zaskarżonej decyzji wprost wskazał, że zezwolenie to nie zachowało się do dnia dzisiejszego (po ponad dziewięćdziesięciu latach). Organ przeprowadzając prawidłową analizę zgromadzonych dowodów w sprawie, w szczególności ww. zaświadczenia z dnia [...] r., zasadnie uznał, że wynika z niego, iż S. B. starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego w toku ubiegania się przez niego o uzyskanie obywatelstwa [...] i zwolnienie takie uzyskał przed [...] r. (w trybie art. 89 ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym) i skutki prawne tego faktu w postaci "obietnicy" władz polskich utraty przez niego obywatelstwa polskiego z chwilą nabycia obywatelstwa obcego, wykorzystał w toku procedury naturalizacyjnej w Wielkiej Brytanii.
Sąd podzielił stanowisko organu, iż powyższe zaświadczenie jest dokumentem urzędowym, wydanym przez właściwe władze. Brak jest innych dowodów, w szczególności strona na nie się nie powołuje, poza tylko samymi twierdzeniami przeciwnymi do twierdzeń organu. Organ zasadnie więc uznał, że ww. dokument potwierdza niezbicie zwolnienie dziadka strony z powszechnego obowiązku wojskowego w Polsce przed nabyciem przez niego obywatelstwa [...], a nawet przed datą wydania ww. zaświadczenia, tj. przed [...] r.
Uznał, że analiza przytoczonych przez organ prawidłowo przepisów, w szczególności procedur dotyczących utraty obywatelstwa polskiego i nabycia obywatelstwa państwa obcego oraz uzyskania zgody na zwolnienie z powszechnego obowiązku służby wojskowej, w porównaniu z powyższym zaświadczeniem świadczy o tym, że nabycie obywatelstwa [...] przez S. B. było poprzedzone udzieleniem mu przez właściwe władze polskie zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego.
W konsekwencji powyższego należało stwierdzić, że nabywając obywatelstwo [...] w dniu 23 października 1928 r. S. B. nie podlegał już obowiązkowi służby wojskowej w Polsce, a zatem utracił obywatelstwo polskie z tym dniem, na skutek nabycia obywatelstwa obcego, na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. o.o.p. Dziadek strony utracił więc obywatelstwo polskie 23 października 1928 r. i nie posiadał go w czasie narodzin jego syna ([...] r.) - M. B. (ojciec skarżącej). Oznacza to, że ten ostatni nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 u.o.p. co z kolei wpływa na to, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego z mocy samego prawa z dniem narodzin po przynajmniej jednym ze swoich rodziców na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, gdyż żadne z nich nie posiadało wówczas obywatelstwa polskiego.
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja odpowiadała prawu. W sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. Organ podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zebranie i rozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego. Organ na podstawie dostępnych dokumentów, prawidłowo ustalił, że dziadek skarżącej - S. B. uzyskał zwolnienie ze służby wojskowej przez uprawniony organ oraz zgodę uprawnionego organu na nabycie obywatelstwa obcego, a następnie to obywatelstwo uzyskał. Taka treść, bezsprzecznie wynika z przywoływanego zaświadczenia z dnia [...] r.
Podobnie z tego dokumentu wynika, że dziadek skarżącej uzyskał zgodę uprawnionych organów na nabycie obywatelstwa obcego oraz zwolnienie z obowiązku służby wojskowej w Wojsku Polskim, dlatego też nie zostały naruszone art. 14 w zw. z art. 79 w zw. z art. 79a ustawy z dnia 23 maja 1924 r. w zw. § 28 i § 533 Rozporządzenia oraz art. 11 ustawy u.o.p.
W konsekwencji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, prawidłowo zastosowano przepisy art. 4 pkt 2 ustawy z 1920 r. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego po swoim ojcu.
Powyższej oceny nie mogły zmienić również dowody załączone do skargi. Zdaniem Sądu, brak było podstaw do ich uwzględnienia, gdyż zaświadczenie z dnia [...] r. znajduje się już w aktach administracyjnych sprawy (str. 64-65). Było ono prawidłowo przeanalizowane przez organ i stanowiło podstawę rozstrzygnięcia. Natomiast pozostałe dokumenty pozostają bez związku ze sprawą i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż dotyczą one naturalizacji dziadka skarżącej, a w sprawie bezspornie osoba ta w dniu 23 października 1928 r. nabyła obywatelstwo [...] poprzez naturalizację o czym świadczy uwierzytelniona kopia aktu naturalizacyjnego (str. 55-62).
Zdaniem Sądu argumentacja przedstawiona w skardze stanowiła interpretację wykraczającą poza treść urzędowego dokumentu znajdującego się w katach sprawy.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniosła L. J. B. podnosząc zarzuty naruszenia:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) P.p.s.a. w zw. z art. 89 ujednoliconej treści ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowych - opublikowanej Obwieszczeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 46, poz. 456, 457, 458) w zw. z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) w zw. z §525 - §543 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U.1925, Nr 37, poz. 252), - zwanym dalej: Rozporządzeniem/ Rozporządzeniem wykonawczym - przez ich błędną wykładnię, w tym wykładnię “per non est" oraz niezastosowanie, co polegało na:
─ pominięciu ustalenia podstaw prawnych zwolnienia z obowiązku służby wojskowej i przepisów oraz
─ efektywnym pominięciu w ocenie prawnej ustalonych okoliczności przepisów regulujących wysoce sformalizowany tryb zwolnienia z obowiązku służby wojskowej,
– co w okolicznościach niniejszej sprawy spowodowało, że pomimo braku jakiejkolwiek informacji czy dowodu na pozyskanie przez S. B. decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej zgodnie z formalną procedurą określoną w przepisach Rozporządzenia wykonawczego, Sąd niesłusznie poprzestał na weryfikacji toku rozumowania Organu, kończącym się na Zaświadczeniu, bezpodstawnie wyinterpretowując z niego rzekome zwolnienie od służby wojskowej, co nie nastąpiłoby w razie zrekonstruowania powyższych norm prawnych i ich poprawnego zastosowania w tej sprawie, w tym w szczególności w razie wzięcia pod uwagę załącznika do skargi, o czym mowa w zarzucie ad. 15;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 56 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadzącą do przyjęcia i milczącego zaaprobowania stanowiska organu, że organ zwolniony był od jakichkolwiek czynności związanych z prowadzeniem postępowania dowodowego, a to skarżąca zobowiązana była udowodnić brak zwolnienia jej dziadka ze służby wojskowej, co jest okolicznością istotną w kontekście warunku utraty obywatelstwa polskiego art. 11 zd. 2 ustawy z 1920 roku, podczas gdy przepis ten dotyczy jedynie podania informacji o tych okolicznościach, nie ustanawiając przy tym obowiązku udowodnienia tych negatywnych okoliczności - nieistnienia decyzji o zwolnieniu z obowiązku służby wojskowej oraz przez zaniechanie dokonania ustaleń dowodzonych faktów z urzędu;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 2 kwietnia 2009 r. (Dz.U. 2012 poz. 161) w zw. z art. 81a § 1 i § 2 pkt 2 K.p.a. przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu i milczącej aprobacie stanowiska organu, że strona postępowania jest w każdym przypadku zobowiązana do dostarczenia dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku oraz ponosi negatywne konsekwencje związane z niedostarczeniem tych dokumentów wbrew zasadzie rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony postępowania, podczas gdy takich konsekwencji i wyłączenia powyższej zasady nie może powodować dla strony sytuacja występowania trudnych do przezwyciężenia przeszkód w uzyskaniu tych dokumentów, co Sąd niesłusznie pominął, a w konsekwencji niewłaściwie zastosował ww. przepisy, przyjmując, że brak istnienia innych dowodów na wydanie decyzji o zwolnieniu od służby wojskowej może być wykorzystany przeciwko skarżącej jako podstawa do ustalenia, że jej dziadek S. B. został zwolniony z powszechnego obowiązku służby wojskowej - mimo że dokumenty takie w postępowaniu administracyjnym nie zostały przez stronę przedstawione - także z powodu trudnych do przezwyciężenia przeszkód związanych z gromadzeniem materiału dowodowego samodzielnie przez stronę;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 15 obwieszczenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej - ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym w zw. z art. 15 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. (Dz.U. Nr 7, poz. 44 o obywatelstwie Państwa Polskiego) oraz art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) w zw. z § 28 oraz § 527 Rozporządzenia wykonawczego, poprzez nieuwzględnienie skargi odnośnie faktu, iż Konsul Generalny RP w L. nie był uprawniony do wydania zwolnienia z obowiązku służby wojskowej ani do wydawania zaświadczeń w tym zakresie;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. art. 11 zd. 1 oraz art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) poprzez chybione i całkowicie dowolne uznanie, że Zaświadczenie "potwierdza niezbicie zwolnienie dziadka strony z powszechnego obowiązku wojskowego", dodatkowo bez uzasadnienia, jakie okoliczności faktyczne utwierdzają Sąd I instancji w tym przekonaniu, co z uwagi na fundamentalny charakter tego nieuzasadnionego stwierdzenia istotnie utrudnia kontrolę instancyjną orzeczenia i zdekodowanie procesu rozumowania Sądu I instancji w tej sprawie, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 11 zd. 1 oraz art. 11 zd. 2. w. wym. ustawy polegające na przyjęciu, że do zwolnienia dziadka skarżącej doszło przed nabyciem przez niego obywatelstwa [...], a nawet przed datą wydania zaświadczenia Konsula z dnia [...] r., podczas gdy po pierwsze brak jest dowodu (pośredniego jak i bezpośredniego) na wydanie decyzji o zwolnieniu S. B. z obowiązku służby wojskowej, a tym bardziej brak jest dowodu na datę wydania takiej decyzji, natomiast utrata obywatelstwa polskiego osoby zobowiązanej do służby wojskowej na skutek zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego mogła nastąpić zarówno przed, jak i po nabyciu obywatelstwa państwa obcego;
6. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. art 80 K.p.a. w zw. z art. 15 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. (Dz.U. Nr 7, poz. 44 o obywatelstwie Państwa Polskiego) poprzez nieprawidłową (w ślad za organami obu instancji) ocenę rezultatów postępowania organów obu instancji w kontekście oceny dowodów - treści zaświadczenia Konsula, co Sąd winien był stwierdzić pomimo braku zarzutu skargi w tym względzie, oraz uznanie, że nabycie obywatelstwa [...] przez S. B. poprzedzone było udzieleniem mu zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego przez właściwe władze polskie, podczas gdy:
a. Sąd nie odniósł się do art. 15 i wskazanych tam wzorów poświadczeń nr 3 i nr 4, w tym także pominął różnice pomiędzy treścią tych wzorów - świadczących o tym, że odmienne poświadczenia odnośnie do zwolnienia ze służby wojskowej wydawano osobom starającym się o nabycie obywatelstwa państwa obcego oraz osobom, które takie obce obywatelstwo już nabyły,
b. Sąd zaniechał dokonania ustalenia, że gdyby została wydana decyzja o zwolnieniu ze służby wojskowej to zastosowano by przewidziany w powołanym art. 15 wzór nr 4 oraz, że w zaświadczeniu Konsula wskazano by datę, numer i organ wydający tę decyzję, a zatem prawidłowa ocena zaświadczenia Konsula w tych okolicznościach prawnych powinna doprowadzić organy obu instancji oraz Sąd I instancji do przekonania, że brak wzmianki nt. wyjednania zwolnienia od służby wojskowej w samej treści zaświadczenia Konsula oznacza, że takiego zwolnienia S. B. nie uzyskał, a takie nieprawidłowe ustalenia miały istotny wpływ na wynik sprawy;
7. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art 80 K.p.a. w zw. z art. art. 15 obwieszczenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej - Ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym w zw. z § 28 oraz § 534 Rozporządzenia wykonawczego, poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o zarzuty o naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., co Sąd winien był stwierdzić pomimo braku zarzutu skargi w tym względzie, podczas gdy dokonana przez organy administracyjne oraz zatwierdzona przez Sąd ocena całokształtu okoliczności sprawy - sprzeczna w ocenie skarżącej z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania - doprowadziła do chybionego ustalenia, że S. B. "starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego (...) i zwolnienie takie uzyskał", a tym samym, przyjęcie przez WSA, że dopełnił wszystkich formalności i obowiązków, które wiązały się z procedurą niezbędną do zgłoszenia się, a następnie do zwolnienia się ze służby wojskowej, w tym poprzez wpisanie się do właściwego rejestru prowadzonego przez konsulat, podczas gdy z żadnego dowodu oraz z jakiejkolwiek informacji zgromadzonej w sprawie nie wynika, żeby S. B. kiedykolwiek dopełnił formalności związanych z powszechnym obowiązkiem wojskowym (uregulował jakkolwiek stosunek do służby wojskowej), wobec czego prawidłowa ocena całokształtu materiału dowodowego w sprawie powinna doprowadzić organy obu instancji oraz Sąd do wniosku, że S. B. nie starał się o zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, nigdy nie zgłosił się do konsulatu w celu zarejestrowania do służby wojskowej, więc nie mógł oczywiście zostać z obowiązku służby wojskowej zwolniony, co ma zasadniczy wpływ na wynik sprawy;
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. art 80 K.p.a. w zw. z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) poprzez brak zakwestionowania z urzędu (mimo braku zarzutu skargi) dowolnego i nieprawidłowego wniosku organów obu instancji, iż zezwolenie na zwolnienie z powszechnego obowiązku służby wojskowej nie zachowało się do dnia dzisiejszego (po ponad dziewięćdziesięciu latach), poprzez gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego, w tym szeregu uzyskanych przez skarżącą odpowiedzi instytucji i archiwów (również wojskowych), będących skutkiem kwerendy przeprowadzonej przez skarżącą, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, powinna prowadzić do wniosku, że decyzja Ministra Spraw Wojskowych o zwolnieniu z powszechnego obowiązku służby wojskowej nigdy nie została w stosunku do S. B. wydana, gdyż żaden z zachowanych dokumentów na taką okoliczność nie wskazuje, więc obywatelstwo polskie nie zostało utracone i zostało "przekazane" skarżącej, a inne powołane przy skardze kasacyjnej przepisy dotyczące procedury zwolnienia ze służby wojskowej, wymagające wpisu do specjalnego rejestru takich zwolnień, potwierdzają że dokumenty takie istnieć powinny;
9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 89 ujednoliconej treści ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym - opublikowanej Obwieszczeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 46, poz. 456,457,458) w zw. z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) w zw. z § 28, § 29, §527 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. 1925, Nr 37, poz. 252), brak zakwestionowania z urzędu (mimo braku zarzutu skargi) dowolnego i nieprawidłowego wniosku organów obu instancji, iż S. B.:
─ starał się o zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego,
─ uzyskał zwolnienie z powszechnego obowiązku służby wojskowej przed dniem [...] r.,
─ jego zwolnienie ze służby wojskowej wydał uprawniony organ,
– podczas gdy w rzeczywistości (i okolicznościach sprawy) nie ma żadnych dowodów na podjęcie prób uzyskania zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego, a dodatkowo, wbrew temu, co uznały organy oraz WSA w sprawie, brak nawet dowodów na to, iż S. B. dopełnił obowiązków związanych z wpisaniem się na właściwą listę poborowych, którego to zmuszony byłby dokonać przed uzyskaniem takiego zwolnienia (o czym szczegółowo w rozwinięciu zarzutów); równocześnie zarówno WSA jak i organy nie miały podstaw aby ustalić, że zwolnienie ze służby wojskowej zostało wydane przez właściwy organ - Ministra Spraw Wojskowych, gdyż w żaden sposób nie wynika to z treści powołanego jako dowód na tę okoliczność Zaświadczenia, a w braku takiego ustalenia organy musiałyby dojść do wniosku, że dziadek skarżącej obywatelstwa polskiego nie utracił;
10. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., polegające na dokonaniu nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 8la § 2 pkt 2 K.p.a., pomimo braku sformułowanego w tym względzie zarzutu, w tym na niedostrzeżeniu dowolnej oceny dowodów przez Ministra oraz na nieodniesieniu się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów sformułowanych przez skarżącą wobec postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji w niniejszej sprawie, w tym, uznania Zaświadczenia Konsula Generalnego za dowód na utratę obywatelstwa polskiego, co spowodowało błędne i nieuzasadnione przekonanie organu oraz Sądu, polegające na uznaniu zaświadczenia Konsula Generalnego za dowód (w tym także za dowód pośredni) na okoliczność uzyskania formalnego zwolnienia z powszechnego obowiązku służby wojskowej pomimo faktu, że w zaświadczeniu tym wcale nie wskazano takiej okoliczności;
11. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art 80 K.p.a. w kontekście i w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) w zw. z § 28, § 29, § 527, § 536 oraz § 537 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. 1925, Nr 37, poz. 252), poprzez nieuwzględnienie skargi z urzędu pomimo braku zarzutu skargi w tym względzie) w oparciu o art. 80 K.p.a., tj. uznanie, że S. B. utracił obywatelstwo polskie, pomimo braku jakiegokolwiek dowodu na wydanie decyzji o zwolnieniu z powszechnego obowiązku służby wojskowej, zgodnie z określoną w powoływanych przepisach procedurą, podczas gdy prawidłowa ocena zaświadczenia Konsula w kontekście przepisów regulujących tę procedurę i braku dowodów, choćby pośrednich na wyjednanie zwolnienia ze służby wojskowej, powinna doprowadzić do wniosku, że S. B. obywatelstwa polskiego nie utracił z momentem naturalizacji, a obowiązek służby wojskowej trwał także w momencie narodzin jego syna M., a w konsekwencji - skarżąca posiada obywatelstwo polskie;
12. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o zarzuty o naruszenia w. wym. przepisów K.p.a., tj. podtrzymanie błędnej oceny rozkładu ciężar dowodu w sprawie oraz obciążenie skarżącej negatywnymi konsekwencjami braku możliwości wykazania okoliczności negatywnej, tj. potwierdzenia nieistnienia decyzji o zwolnieniu S. B. ze służby wojskowej, a także na niedostrzeżenie braku jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej organów administracyjnych w niniejszej sprawie, podczas gdy to organy administracyjne dysponujące szerokim dostępem do wiedzy i dokumentów powinny doprowadzić do ustalenia prawdy materialnej w tej sprawie, a zamiast tego organy oraz Sąd nadały zaświadczeniu Konsula status rzekomego dowodu na okoliczność zwolnienia S. B. od służby wojskowej, dokonując jednocześnie nieuprawnionej wykładni rozszerzającej treści i znaczenia tego dokumentu - sprzecznej także z wykładnią językową jego treści, co doprowadziło do chybionego przekonania, że zaświadczenie Konsula potwierdza fakt uprzedniego uzyskania decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, które legło u podstaw orzeczenia oddalającego skargę;
13. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 89 ujednoliconej treści ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowych - opublikowanej Obwieszczeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 46, poz. 456,457,458) w zw. z § 534 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz. U. 1925, Nr 37, poz. 252), poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o podane przepisy (z urzędu, mimo braku zarzutu skargi w tym zakresie) oraz przyjęcie za udowodnione, że zwolnienie z obowiązku służby wojskowej (na które brak jest dowodu) nie utraciło ważności przed datą przyjęcia przez S. B. obywatelstwa państwa obcego, podczas gdy w sprawie nie ustalono daty ważności decyzji o zwolnieniu z obowiązku służby wojskowej, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości ustalenia czy w chwili przyjęcia obywatelstwa [...] S. B. posiadał ważną decyzję o zwolnieniu z obowiązku służby wojskowej, a prawidłowa ocena tej okoliczności powinna polegać na ustaleniu, że wobec braku dowodu na datę wydania oraz datę utraty ważności zwolnienia z obowiązku służby wojskowej, S. B. nie miał takiej decyzji, dlatego w momencie przyjęcia obywatelstwa [...] nie utracił obywatelstwa polskiego;
14. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie powołanego przepisu prawa materialnego i podanie niewłaściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście powołanego zarzutu (przepisanego do uzasadnienia wyroku) oraz wprowadzenie sprzeczności do uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, bowiem powołany przepis art. 4 pkt 2 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie polskim dotyczy nabycia obywatelstwa przez dziadka skarżącej, co było zdaniem Sądu (i pozostaje zdaniem skarżącej) bezsporne, a nie zagadnienia dotyczącego utraty obywatelstwa, którego dotyczy spór w tym postępowaniu, wobec czego powstają istotne trudności w zdekodowaniu procesu rozumowania, jaki doprowadził Sąd I instancji do uznania, że organy słusznie utrzymały zaskarżoną decyzję w mocy;
15. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 106 § 3 i 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 77 i 80 K.p.a., poprzez zaniechanie oceny załączonego do skargi dokumentu - uwierzytelnionego tłumaczenia wewnętrznego [...] pisma MSW, z którego wynika, że S. B. nie uzyskał przyrzeczenia nadania obywatelstwa [...], a tym samym nie mógł zostać zwolniony ze służby wojskowej w wojsku polskim i utracić obywatelstwa polskiego, a co zostało przez Sąd I instancji całkowicie pominięte przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia oraz jego uzasadnieniu, natomiast przeprowadzenie wykładni tego dowodu oraz dokonanie jego oceny, czego Sąd zaniechał, spowodowałoby konieczność zakwestionowania stanowczej oceny treści Zaświadczenia oraz nieuprawnionej interpretacji rozszerzającej jego treści dokonanej przez Organy;
16. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów - dodatkowego tłumaczenia Zaświadczenia i dokumentu [...] władz, pomimo złożonego przy skardze i uzasadnionego wniosku w tym zakresie, którego przeprowadzenie i właściwa ocena w postępowaniu sądowoadministracyjnym I instancji doprowadziłaby Sąd do przekonania, że Zaświadczenie nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że S. B. uzyskał zwolnienie ze służby wojskowej, tym bardziej, że żadne z uwierzytelnionych tłumaczeń Zaświadczenia (także to już w postępowaniu obecne) w żadnym miejscu nie powołuje się na uzyskanie takiego zezwolenia, czy jakikolwiek inny dokument, którego uzyskanie było do zwolnienia ze służby wojskowej konieczne.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zwróciła się o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i domagała się skierowania sprawy na posiedzenie niejawne.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty mające, zdaniem skarżącej kasacyjnie, potwierdzać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Wobec faktu, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez L. J. B. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zarówno w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jak i w uzasadnieniach decyzji kontrolowanych przez Sąd I instancji trafnie wskazano, że istotą sporu w sprawie jest to, czy dziadek strony S. B. utracił obywatelstwo polskie przed narodzinami ojca skarżącej, a w konsekwencji, czy skarżąca kasacyjnie posiada obywatelstwo polskie wywodzone z tytułu posiadania takiego obywatelstwa przez ojca strony czy też go nie posiada.
Ponownie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego – w brzmieniu tego obowiązującym do dnia 25 grudnia 1932 r. – utrata obywatelstwa polskiego z mocy prawa następowała na skutek nabycia obcego obywatelstwa. Nie budzi wątpliwości, że dziadek skarżącej kasacyjnie S. B. posiadał obywatelstwo polskie jak również nie budzi wątpliwości, że w dniu 23 października 1928 r. nabył obywatelstwo [...]. Nabycie obywatelstwa [...] co do zasady powodowało utratę obywatelstwa polskiego, chyba że obywatel polski podlagający obowiązkowi służby wojskowej nabyłby je nie uzyskując zezwolenia Ministra Spraw Wojskowych. Zgodnie z treścią art. 11 ww. ustawy osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogły obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestały być uważane za obywateli polskich.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że organy administracji zasadnie uznały, że dziadek skarżącej kasacyjnie takie zezwolenie przed nabyciem obywatelstwa [...] uzyskał. Fakt uzyskania takiego zezwolenia może być wykazany zarówno dowodem bezpośrednim jak i dowodem pośrednim. Dowodem bezpośrednim byłby dokument wystawiony przez Ministra Spraw Wojskowych, z którego wynikałoby, że dziadkowi skarżącej kasacyjnie wyrażono zgodę na zmianę obywatelstwa. Dowodem pośrednim zgody na zmianę obywatelstwa przez dziadka skarżącej kasacyjnie może być dokument urzędowy, z którego wynikałoby, że tego rodzaju zezwolenie dziadek skarżącej kasacyjnie uzyskał.
W niniejszej sprawie organy administracji nie dysponowały dowodem bezpośrednim uzyskania przez dziadka skarżącej kasacyjnie zezwolenia na nabycie obywatelstwa obcego państwa, natomiast dysponowały dowodem pośrednim pozwalającym na uznanie, że dziadek skarżącej kasacyjnie takie zezwolenie uzyskał. Dowodem tym jest zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w L. nr [...] z dnia [...] r., w którym widnieje zapis, że Konsulat zaświadcza, że dziadek skarżącej kasacyjnie otrzymał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obywatelstwa kraju zagranicznego oraz zgodnie z przepisami polskiego prawa utraci polskie obywatelstwo z chwilą otrzymania obywatelstwa [...] poprzez naturalizację. W ocenie Naczelnego Sądu zasadnie organy administracji oraz Sąd I instancji uznały, że brak jest podstaw do kwestionowania wiarygodności tego zaświadczenia oraz jego przydatności dowodowej. Nie ma żadnych uzasadnionych podstaw by twierdzić, że zaświadczenie to potwierdza nieprawdziwy fakt uzyskania przez dziadka skarżącej kasacyjnie zezwolenia na zmianę obywatelstwa. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw do przyjęcia, że Konsul Generalny potwierdził nieprawdę w dokumencie sporządzonym w dniu [...] r. twierdząc, że dziadek skarżącej otrzymał od polskich władz zezwolenie na nabycie obywatelstwa polskiego oraz że zgodnie z przepisami prawa polskiego utraci obywatelstwo polskie z chwilą otrzymania obywatelstwa polskiego poprzez naturalizację. Ocena tego dokumentu dokonana przez organy administracji oraz Sąd I instancji jest prawidłowa i nie nosi cech dowolności.
Ponieważ przepisy prawa wymagały uzyskania zezwolenia Ministra Spraw Wojskowych, to uprawniony jest wniosek, że dziadek skarżącej kasacyjnie uzyskał zezwolenie tego ministra na zmianę obywatelstwa. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie w oparciu o ten dokument można było poczynić ustalenie, że dziadek skarżącej kasacyjnie uzyskał zwolnienie ze służby wojskowej przed sporządzeniem tego dokumentu a w konsekwencji także przed uzyskaniem obywatelstwa [...]. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że zawarte w dokumencie z [...] r. twierdzenia powstały na skutek wprowadzenia w błąd sporządzającego ten dokument Konsula Generalnego.
Nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit a P.p.s.a. w zw. z art. 56 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 ww. ustawy wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Przepis ten nie wyłącza obowiązku organu administracji podejmowania z urzędu czynności w celu wyjaśnienia sprawy jednakże zgodnie z treścią art. 7 K.p.a. organy administracji podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jak wynika z tego przepisu organ administracji ma obowiązek podejmowania tych czynności, które są niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy nie zaś wszelkich czynności, które są możliwe do przeprowadzenia czy też wszelkich czynności, których przeprowadzenie postuluje strona postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie było konieczności jego uzupełniania. Z kolei obowiązek wykazania przez stronę postępowania, że istnieją podstawy do potwierdzenia obywatelstwa polskiego wynika z art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim nie zaś z art. 56 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 56 ust. 2 ww. ustawy osoba i podmiot występujący z wnioskiem o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego są obowiązani dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku, chyba że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.
Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie obowiązek podania informacji potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego to obowiązek wskazania zarówno okoliczności pozytywnych takich jak fakt urodzenia się na obszarze Państwa Polskiego jak też wskazania, że nie zaistniały okoliczności negatywne takie jak utrata obywatelstwa polskiego.
Bezpodstawne jest twierdzenie skarżącej kasacyjnie, że brak istnienia innych dowodów na wydanie decyzji o zwolnieniu od służby wojskowej może być wykorzystany przeciwko skarżącej. Organy administracji wskazały, że istnieje dowód pośredni w postaci zaświadczenia Konsulatu, że decyzja taka została wydana.
Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji oraz organy administracji § 28 oraz § 525 - §543 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U.1925, Nr 37, poz. 252). Ani organy administracji ani Sąd I instancji nie twierdziły, że konsul był uprawniony do zwolnienia ze służby wojskowej. Organy administracji oraz Sąd I instancji nie twierdziły również, że konsul był uprawniony do wydawania zaświadczeń o udzieleniu zwolnienia ze służby wojskowej. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentów wynika, że Konsulat sporządził pismo poświadczające, że dziadek skarżącej kasacyjnie otrzymał zezwolenie od "polskich władz", to jest od właściwych do tego organów administracji zezwolenie na nabycie obywatelstwa [...].
Nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 15 rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 29 kwietnia 1926 r. w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu o zmianach i sprostowaniach rozporządzenia wykonawczego z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz. U. z 1926 r. Nr 50, poz.302).
Po pierwsze w rozporządzeniu tym nie ma art. 15 tylko § 15. W skardze kasacyjnej i jej uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie posługuje się sformułowaniem zarówno art. 15 jak i § 15.
Paragraf 15 rozporządzenia stanowił, że "Prawo do wydawania orzeczeń wymienionych w §§ 10 do 13 przysługuje dowódcy okręgu korpusu, który decyduje po otrzymaniu pisemnej opinji prokuratora wojskowego".
Paragraf 10 rozporządzenia normował kwestie wyłączenia od służby wojskowej osób skazanych prawomocnym wyrokiem sądowym.
Paragraf 11 stanowił, że "W granicach § 10 można orzec wyłączenie od spełnienia obowiązku służby wojskowej bądź na zawsze, bądź na czas oznaczony lub aż do odwołania." Natomiast paragraf 12 stanowił, że "Wyłączenie od spełnienia obowiązku służby wojskowej na zawsze można orzec: a) w razie skazania na bezterminowe (dożywotnie) ciężkie więzienie, b) w razie skazania na terminowe ciężkie więzienie, jeśli sprawca jest niegodny służenia w wojsku ze względu na szczególnie niskie pobudki, niezwykłą nikczemność, ujawnioną przy popełnieniu przestępstwa, lub widoczną niepoprawno"
Z treści przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że nie odnoszą się one do kwestii zwolnienia ze służby wojskowej w związku z ubieganiem się o uzyskanie obywatelstwa obcego państwa.
Po drugie ww. rozporządzeniu nie ma wzorów zaświadczeń nr 3 i 4 tylko wzory nr 39 i nr 40. Poświadczenie nr 39 stanowi wzór do § 536 zaś poświadczenie nr 40 do § 537 rozporządzenia.
Paragraf 536 rozporządzenia stanowił, że "Władza administracyjna I-ej instancji po zawiadomieniu jej o zwolnieniu od służby wojskowej w wypadku, gdy proszący ubiega się o uzyskanie obywatelstwa obcego, wydaje mu poświadczenie według wzoru Nr. 39."
Paragraf 537 rozporządzenia stanowił, że "Jeżeli natomiast proszący uzyskał już obywatelstwo obcego państwa, władza administracyjna I-ej instancji wydaje poświadczenie (wzór Nr. 40). We wspomnianem poświadczeniu mogą być wymienione rodzone dzieci, tylko mężczyźni do 17 lat oraz kobiety do 18-tu lat."
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 15 rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 29 kwietnia 1926 r. jest bezpodstawny, gdyż dokument wystawiony przez Konsula Generalnego nie mógł spełnić wymogów zawartych we wskazanych wyżej wzorach zaświadczeń, gdyż Konsul nie był uprawnionym do ich wydawania. Ponownie stwierdzić należy, że ani organy administracji ani Sąd I instancji nie twierdziły, że konsul był uprawniony do wydania dokumentów poświadczających zwolnienie ze służby wojskowej. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu wynika, że Konsulat sporządził pismo poświadczające, że dziadek skarżącej kasacyjnie otrzymał zezwolenie od "polskich władz", to jest od właściwych do tego organów administracji zezwolenie na nabycie obywatelstwa [...]. Sporządzony przez Konsula Generalnego poświadcza więc, że właściwy organ administracji wydał dziadkowi skarżącej kasacyjnie zgodę na zwolnienie ze służby wojskowej i sporządzone zostały związane z tym faktem niezbędne dokumenty.
Wzór nr 3 dotyczył § 61g rozporządzenia i określał wymagania księgi protokołów badań mężczyzn, członków rodzin poborowych. Z kolei wzór nr 4 dotyczył § 61h rozporządzenia i określał wykaz imienny poborowych, wysłanych na ekspertyzę szpitalną przez właściwą komisję poborową.
Odnośnie do kwestii wpisania zwolnienia ze służby wojskowej dziadka skarżącej kasacyjnie do właściwego rejestru prowadzonego przez konsulat ponownie stwierdzić należy, że sam dokument z [...] r. był dokumentem wiarygodnym i wystarczającym do poczynienia ustaleń faktycznych. Organ administracji nie miał obowiązku czynienia dodatkowych czynności w celu potwierdzenia, że dziadek skarżącej kasacyjnie został zwolniony ze służby wojskowej z związku z ubieganiem się o nabycie obywatelstwa [...].
Za niezasadne uznać należy twierdzenie skarżącej kasacyjnie, że niezachowanie się zezwolenia na zwolnienie ze służby wojskowej świadczyć powinno o tym, że nie zostało wydane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca kasacyjnie nie bierze pod uwagę, że Polska w czasie drugiej wojny światowej znajdowała się pod okupacją niemiecką i wiele archiwalnych dokumentów uległo zniszczeniu przez okupanta. Stanowisko organów administracji, że zezwolenie na zwolnienie od służby wojskowej się nie zachowało nie świadczy o tym, iż nie zostało ono wydane. Nie można uznać tego za stanowisko dowolne i nieuzasadnione w sytuacji, gdy zachował się dowód pośredni wskazujący na to, że zezwolenie to zostało wydane.
Odnośnie do kwestii daty ważności decyzji zezwolenia na zwolnienie ze służby wojskowej dziadka skarżącej kasacyjnie stwierdzić należy, że w piśmie Konsula Generalnego sporządzonym [...] r. wskazano, że zaświadczenie to traci ważność z dniem 20 czerwca 1930 r. zaś dziadek skarżącej nabył obywatelstwo [...] 23 październik 1928 r. Brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że Konsul Generalny stwierdzając, że dziadek skarżącej uzyskał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obcego obywatelstwa, zawarłby tego rodzaje stwierdzenie, gdyby zgoda na zwolnienie z obowiązku służby wojskowej utraciła ważność przed dniem 20 czerwca 1930 r.
Odnośnie do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego stwierdzić należy, że przywołanie tego przepisu przez Sąd było błędem. Przepis ten stanowił bowiem, że obywatelstwo polskie nabywa się przez uprawnienie, uznanie lub przysposobienie. Kwestia nabycia obywatelstwa przez dzieci obywatela polskiego regulowana była w art. 5 ww. ustawy, który stanowił, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. W oparciu o całokształt uzasadnienia wyroku Sądu I instancji stwierdzić należy, że argumentacja tego Sądu dotyczyła tego właśnie przepisu. Skarżąca kasacyjnie nie mogła nabyć obywatelstwa polskiego, gdyż jej ojciec nie nabył tego obywatelstwa po swoim ojcu a dziadku skarżącej kasacyjnie, gdyż ten utracił je na skutek przyjęcia obywatelstwa [...]. Błędne powołanie przez Sąd I instancji art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego jest uchybieniem nie mającym wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.
Kwestia nieuzyskania przyrzeczenia nadania obywatelstwa [...] przez dziadka skarżącej kasacyjnie nie świadczy o tym, że nie mógł on być zwolniony ze służy wojskowej. Art. 90 ustawy z dnia z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym nie uzależniał uzyskania zwolnienia od powszechnego obowiązku obrony od uzyskania przez wnioskodawcę przyrzeczenia nadania obywatelstwa obcego państwa. W przepisie mowa jest o bowiem jedynie o tym, że "Zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego może nastąpić także w razie ubiegania się osoby, temu obowiązkowi podlegającej, o uzyskanie obcego obywatelstwa."
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. stwierdzić należy, że zarzut ten nie mógł być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej. Dokumenty, o których mowa w zarzucie zostały złożone do akt sprawy i Sąd I instancji mógł się z nimi zapoznać. Tłumaczenie dokumentu sporządzonego przez Konsula Generalnego w dniu [...] r. nie różni się od tłumaczenia, które znajdowało się a aktach administracyjnych sprawy. Drugi ze złożonych dokumentów zawiera informację, że ojciec skarżącej kasacyjnie nie uzyskał obywatelstwa [...] w 1927 r. dokument ten nie ma znaczenia wobec faktu, że ojciec skarżącej kasacyjnie uzyskał takie obywatelstwo w 1928 r.
Nie mógł być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił argumentację, która legła u podstaw wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trafnie Sąd wskazał, że istotą sprawy było ustalenie, czy dziadek skarżącej kasacyjnie utracił obywatelstwo polskie w związku z nabyciem obywatelstwa [...], co z kolei uzależnione było od ustalenia, czy uzyskał on zgodę na zwolnienie od służby wojskowej. Argumentacja Sądu I instancji poddaje się kontroli, o czym świadczyć może chociażby fakt, że we wniesionej skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty kwestionujące stanowisko Sądu oraz organów administracji, że dziadek skarżącej kasacyjnie uzyskał zgodę właściwych władz na zwolnienie od służby wojskowej oraz czy dowód, w oparciu o który organy administracji poczyniły swoje ustalenia w tym przedmiocie mógł być podstawą tych ustaleń. Jak już to zostało wcześniej wskazane błędne przywołanie w uzasadnieniu wyroku art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego jest uchybieniem, które nie miało wpływu na prawidłowość wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.