II OSK 1406/06

II OSK 1406/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krystyna Borkowska
Marzenna Linska - Wawrzon /sprawozdawca/
Zygmunt Niewiadomski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
IV SA/Po 565/04 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-03-15
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 154
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
art. 4 ust. 2, art. 8 ust. 2 lit. b
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędzia del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 565/04 w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 marca 2006 r. oddalił skargę Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Wyrok ten wydano w następującym stanie prawnym i faktycznym:
W wyniku wszczętego postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ostateczną decyzją z dnia [...] pozbawił Z. P. uprawnień kombatanckich nabytych z tytułu tak zwanego utrwalania władzy ludowej. Wyrokiem z 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt. II SA/Po 1288/01 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na powyższą decyzję Kierownika Urzędu. W dniu [...] lipca 2003 r. Z. P. wniósł pismo, w którym ponownie zwrócił się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z powodu podlegania represjom wojennym. Wskazał, że po rozstrzelaniu ojca przez gestapo w 1939 r. został odebrany matce i zmuszony do niewolniczej pracy na roli i w lesie. Pismo to Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa. Rozpoznając ów wniosek Kierownik Urzędu przyjął, że jego treść nie wskazuje na jakiekolwiek nowe okolicznościami faktyczne ani prawne, które uzasadniałyby konieczność uchylenia decyzji ostatecznej. Po pierwsze wykonywanie prac przymusowych nie jest przesłanką do nabycia uprawnień kombatanckich. Ma ono ewentualne znaczenie w przedmiocie rozstrzygania o uprawnieniach wynikających z ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Po drugie z dokumentów zebranych w toku postępowania administracyjnego wynika, że Z. P. odbywał służbę wojskową w [...] brygadzie KBW. Jednostka ta w latach 1952-1955 brała udział w zwalczaniu oddziału podziemia niepodległościowego takich jak Narodowe Siły Zbrojne, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, jak również w likwidacji oddziałów "poakowskiego" podziemia niepodległościowego. Także z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, że [...] brygada KBW, w okresie pełnienia przez stronę służby, nie brała udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami W.. W tych okolicznościach nie zachodzi przesłanka do nabycia, względnie zachowania uprawnień kombatanckich przewidziana w art. 1 w szczególności ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. DZ. U. z 2002 r. nr 42 poz. 371- dalej o kombatantach). Z akt administracyjnych ani z twierdzeń strony nie wynikały okoliczności, które mogłyby prowadzić do zachowania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Takie też było wiążące dla organu stanowisko zawarte w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Kierownik Urzędu uznał, iż nie istnieje podstawa do zmiany decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Z. P. podkreślając, że był zwykłym żołnierzem z poboru i walczył o spokój i stabilizację w kraju. Działał na rozkaz ówczesnego dowództwa, które przekonywało, że walczą o słuszną sprawę, bo bandy napadały na urzędy. W ocenie strony podstawą przyznania uprawnień kombatanckich może być w jego sprawie art. 4 pkt 2 ustawy o kombatantach.
Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej. Kierownik Urzędu powoływał się na wcześniej już wyrażony pogląd dodatkowo wskazując, że wykonywanie pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie jest przesłanką nabycia uprawnień kombatanckich, o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. P. zarzucił naruszenie art. 32, 77 i 80 Konstytucji RP oraz nadto art. 7 i 8 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz postanowień Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach. W ocenie skarżącego art. 21 i 25 ustawy stanowi restrykcje wobec niektórych kombatantów. Podniósł przy tym, że nie utrwalał władzy ludowej, lecz jako zwykły żołnierz musiał wykonywać rozkazy przełożonych. Zaskarżona decyzja opiera się na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej, a ta kłóci się z konstytucyjnym porządkiem prawnym oraz międzynarodowymi konwencjami. Skarżący ponownie odwoływał się do art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jako podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich. W konkluzji Z. P. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku skarżący utrzymywał, że walczył z bandą "[...]" i że było to ugrupowanie, które należy traktować jako bandę UPA.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył co następuje:
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.
W istocie ma rację Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dostrzegając, w okolicznościach ujawnionych przez stronę w toku postępowania administracyjnego, podstaw do wzruszenia prawomocnej i ostatecznej decyzji o pozbawieniu Z. P. uprawnień kombatanckich nabytych pierwotnie wyłącznie na podstawie działalności w latach 1953-1954 "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Z niekwestionowanych ustaleń wynikało bowiem, że skarżący od 15 listopada 1952 r. do 24 lutego 1955 r. pełnił służbę w [...] brygadzie KBW. Z akt administracyjnych, w szczególności z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie z [...] sierpnia 1995 r. oraz z dnia [...] lutego 2001 r. i dołączonego załącznika – wykazu jednostek wynika, że [...] brygada KBW, w której służbę odbywał w latach 1952-1955 nie walczyła z oddziałami UPA lub grupami W.. Posiadane zasoby archiwalne wskazują, że w tym czasie [...] brygada KBW W. brała udział w zwalczaniu oddziałów podziemia niepodległościowego i likwidacji oddziałów podziemia "poakowskiego".
W tych okolicznościach służby w wojsku nie można było zakwalifikować jako podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich wymienionych w art. 1 ustawy o kombatantach. W szczególności brak podstaw do przyznania uprawnień z ustępu 2 pkt 6 omawianego przepisu. Tej oceny nie zmienia twierdzenie strony złożone na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r., że po pierwsze służąc w wojsku brał udział w walkach z bandą [...], a po wtóre, że był to oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii. Żadna z tych okoliczności nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a skarżący tych okoliczności nawet nie uprawdopodobnił. Okoliczność ta nie była przedmiotem oceny organu administracji publicznej, bo strona wówczas nawet tak nie twierdziła, a zgromadzone w sprawie dokumenty są wyraźnie ze stanowiskiem strony sprzeczne. Generalnie sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ocenia także przeprowadzone w toku procedowania administracyjnego postępowanie dowodowe. W tej sprawie postępowanie to wolne było od uchybień istotnie wpływających na wynik sprawy. Nowe dowody uzupełniające postępowanie przeprowadzone przed organem administracji publicznej dopuszczane są przed sądem administracyjnym jedynie w okolicznościach objętych hipotezą art. 106 § 3 ustawy z dnia 22 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa). W myśl omawianego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów i tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości istotnych i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Pomijając sprzeczność twierdzeń strony z dotąd zebranym materiałem dowodowym, to wniosek dowodowy czy twierdzenie strony, nie poparte żadnym dokumentem, nie może być podstawą weryfikacji dotychczasowych ustaleń faktycznych. Wbrew też twierdzeniom skarżącego okoliczność, że był zmuszany w czasie okupacji do pracy przymusowej, nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich w rozumieniu przywołanego przez niego art. 4 ustawy o kombatantach, w szczególności nie stanowi takiej podstawy w oparciu o ust. 2 omawianego przepisu. Do ziszczenia się zawartej tam hipotezy skarżący musiałby wykazać, że nie tylko został "odebrany" rodzicom ale, że nastąpiło to w kwalifikowanym celu, to jest w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Nawet z treści oświadczeń strony nie wynika, by praca w polu i w lesie w majątku ziemskim i pod nadzorem wskazywanych osób miała na celu eksterminację lub wynarodowienie. W każdym bądź razie skarżący skutecznie nie wykazał by wobec niego zastosowano represje z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Reasumując Sąd uznał za prawidłowe ustalenia Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, że skarżący nie wykazał innych, niż tzw. utrwalanie władzy ludowej, podstaw do zachowania względnie nabycia uprawnień kombatanckich. Zasadnie więc w tych warunkach organ orzekający w tej sprawie nie doszukał się podstaw do uchylenia bądź zmiany ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Zgromadzony w tej sprawie, a nie zakwestionowany skutecznie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, że wyłączną podstawą przyznanych skarżącemu uprawnień kombatanckich był jego udział z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". To z kolei prowadzi na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 do pozbawienia tak nabytych uprawnień kombatanckich. Tak to już ocenił również orzekający w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z 23 kwietnia 2003 r. w sprawie II SA/Po 1288/01. Wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie weryfikacyjne nie naruszało żadnych norm konstytucyjnych ani nie prowadziło do obrazy Międzynarodowych Konwencji, dotyczących praw człowieka i ochrony podstawowych wolności. Powszechnie przyjmuje się, że uprawnienia kombatanckie głównie przysługują za zbrojny udział w walkach w okresie wojen bądź innych międzynarodowych zbrojnych konfliktów. Tymczasem skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie za służbę w wojsku już po zakończonej II Wojnie Światowej. Dopuszcza się też rozszerzenie działań i zasług, które uprawniają do nabycia statusu kombatanta także poza działania wojenne np. do udziału w walkach w okresie pokoju, których intensywność była znaczna i wiązała się z licznymi ofiarami, lecz każdorazowo działania te muszą być wyraźnie przez ustawodawcę definiowane. Tymczasem okres służby w Wojsku Polskim po roku 1947 generalnie ustawodawca nie kwalifikuje jako okresu prowadzącego do nabycia uprawnień kombatanckich.
Sąd Wojewódzki zaznaczył ponadto, że art. 25 ust. 2 pkt 2, który był podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, został poddany także ocenie jego zgodności z konstytucyjnym porządkiem prawnym. W orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność omawianego przepisu z art. 2, 19 i 32 Konstytucji RP (SK 4/02 – publ. OTK-A 2003/4/31).
Przyjmując, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
Od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącego złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc zarzuty:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych polegające na uznaniu, że odebranie rodzicom i zmuszanie w czasie okupacji do pracy przymusowej nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich.
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a
w szczególności art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie i nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów kwalifikujących skarżącego do Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i przyznających odszkodowanie z Fundacji "Polsko – Niemieckie Pojednanie".
Wskazując na powyższe podstawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących norm.
Uzasadniając skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego dowodził, że skarżący w toku postępowania sądowego wykazał, iż jako dziecko w czasie wojny był poddany przez władze niemieckie wynarodowieniu i eksterminacji, w szczególności zmuszany był do ciężkiej, niewolniczej pracy, grożącej fizycznym unicestwieniem. W trakcie pracy skarżący musiał porozumiewać się z niemieckimi nadzorcami tylko w języku niemieckim, za jakiekolwiek słowo wypowiedziane po polsku był karcony. Zdaniem autora skargi kasacyjnej z tych powodów uznać należy, iż skarżący po tragicznej i odwetowej śmierci ojca z rąk niemieckiego okupanta, po odebraniu matce, po zmuszaniu do niewolniczej i ponad siły dziecka pracy oraz po uwzględnieniu przymusu posługiwania się tylko językiem niemieckim, spełnia wymogi art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w zakresie uznania go za osobę podlegającą represjom wojennym.
Jako naruszenie przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej wskazał niezastosowanie przez sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 ppsa poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów kwalifikujących skarżącego do Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i przyznających odszkodowanie z Fundacji "Polsko – Niemieckie Pojednanie". Zdaniem skarżącego dokumenty te mogły w sposób istotny wpłynąć na pozytywne dla skarżącego rozstrzygnięcie sprawy, zwłaszcza mogły rozwiać wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do faktycznych podstaw nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) –dalej w skrócie ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe
zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest precyzyjne wskazanie przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone i wykazanie, na czym to naruszenie polegało. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę jej zasadności (podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z dnia: 20 października 2005 r., l OSK 163/05, LEX nr 188715; 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05, LEX nr 190971, 17 stycznia 2006 r., II OSK 403/05, LEX Ne 196461, 31 marca 2004 r. OSK 59/04 ONSAiWSA 2004 z.1 poz. 10, 20 września 2005 r. I OSK 794/05 niepubl.).
Strona skarżąca oparła skargę na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ppsa.
W tej sytuacji, jako pierwszy podlegał rozpoznaniu zarzut naruszenia przepisu art. 106 § 3 ppsa poprzez nieuwzględnienie i nieprzeprowadzenie przez Sąd Wojewódzki dowodu z dokumentów kwalifikujących skarżącego do Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i potwierdzających uzyskanie odszkodowania z Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie.
Podniesiony zarzut jest nietrafny, albowiem w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie zachodziła potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty wymienione przez autora skargi kasacyjnej.
Fakt przynależności skarżącego do Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę oraz wypłaty mu odszkodowania ze środków finansowych Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie był przez niego podnoszony już w toku postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. Skarżący przedstawił organowi kopię legitymacji członkowskiej wymienionego wyżej Stowarzyszenia oraz kopię dowodu wypłaty świadczenia pieniężnego. W związku z tym dokumenty te były już przedmiotem oceny dokonanej przez organ administracyjny. Również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Po 1288/01, oddalając skargę Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] stwierdził, iż przyznanie skarżącemu świadczenia pieniężnego z Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przyznanie uprawnień kombatanckich następuje bowiem tylko na podstawie przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Omawiane więc dokumenty nie dotyczą okoliczności istotnych w sprawie.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że sąd administracyjny orzeka w zasadzie na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy, zgromadzonego w postępowaniu przed właściwymi organami. Uzupełniające postępowanie dowodowe może być przeprowadzone przez sąd jedynie wówczas, gdy powstanie konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a ich wyjaśnienie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 ppsa, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena legalności zaskarżonego aktu.
Sąd I instancji oceny tej mógł dokonać bez przeprowadzenia dowodu z dokumentów wskazanych w skardze kasacyjnej.
Konsekwencją powyższych stwierdzeń jest to, że przedstawiony w zaskarżonym wyroku stan faktyczny sprawy, jako niepodważony, stał się wiążący dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Rozpoznając w dalszej kolejności zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać, że jest on niezasadny. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że kontrolą Sądu I instancji objęta była nie decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, lecz decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, który rozpoznając sprawę w trybie art. 154 § 1 kpa odmówił uchylenia decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Postępowanie prowadzone przez właściwy organ na podstawie art. 154 kpa stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji administracyjnej. W takim postępowaniu organy administracji nie są uprawnione do badania prawidłowości decyzji ostatecznej wydanej uprzednio w zwykłym postępowaniu, bowiem naruszyłoby to zasadę dwuinstancyjności.
Organy administracji oceniając przesłanki z art. 154 kpa w postaci interesu społecznego, czy też słusznego interesu strony, muszą mieć na uwadze, że słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa.
Przy ocenie, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, należy brać pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o jej pokrzywdzeniu, lecz dające się określić okoliczności dotyczące strony, które pozwalają stwierdzić, że jej żądanie uchylenia (zmiany)decyzji jest słuszne i zasługuje na społeczną aprobatę.
Powoływanie się przez stronę na jej słuszny interes nie może prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu zainteresowanej osobie uprawnień kombatanckich z innych tytułów niż wymienione w przepisach.
Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 kpa musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 kpa należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2002 r. II SA/Gd 1892/02, wyrok WSA w Warszawie z 4 października 2005 r. V SA/Wa 1658/05).
Przenosząc te rozważania ogólne na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że trafnie uznał Sąd Wojewódzki, iż brak było podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany przez właściwy organ ostatecznej i prawomocnej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.
W szczególności zgodzić się trzeba z oceną Sądu I instancji, że w ustalonym przez organy orzekające stanie faktycznym sprawy nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach.
Według wymienionego przepisu regulację ustawy o kombatantach stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Według stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku, tj. faktu rozstrzelania ojca skarżącego w 1939 r. przez niemieckiego okupanta, następnie odebrania skarżącego – jako dziecka matce i zmuszenie go do pracy w polu i lesie – zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki, że brak było podstaw dowodowych by uznać, że skarżący został jako dziecko odebrany w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia.
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd Wojewódzki dokonał właściwej wykładni omawianego przepisu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Powszechny charakter przestępstw popełnianych na ludności cywilnej w trakcie II wojny światowej przemawia za wykładnią ścieśniającą pojęcia eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, tj. jako zbrodni prawa międzynarodowego. Do spełnienia tej okoliczności musi zaistnieć fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji, tzn. pozbawienia życia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 2063/05, LEX nr 194446). Skierowanie skarżącego do przymusowej pracy na roli i w lesie nie mogło mieć zatem charakteru eksterminacyjnego, tj. takiego jaki miał pobyt w obozach koncentracyjnych czy obozach zagłady. Natomiast pod terminem "wynarodowienie" należy rozumieć proces przymusowego wynaradawiania według pewnego jednolitego schematu, za pomocą rutynowych metod działania władz i organów III Rzeszy Niemieckiej. Cechą wspólną tych wszystkich poczynań był jeden cel, tzn. zainicjowanie procesu stopniowego wynaradawiania dziecka, tj. całkowitego wyobcowania go nie tylko ze środowiska rodzinnego, ale także wyeliminowania – w granicach istniejących możliwości – jakichkolwiek wpływów kultury, obyczajów i tradycji polskich, poddanie zinstytucjonalizowanym wpływom rozległej struktury społeczeństwa i państwa niemieckiego (por. wyrok SN z 4 lutego 1994 r. sygn. akt III ARN 86/93, OSNC 1994/11/ 221).
Dodatkowo wskazać należy, iż okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach potwierdza na wniosek zainteresowanego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, co wynika z art. 8 ust. 2 lit. b ustawy.
Wprawdzie skarżący w piśmie z dnia 29 maja 2003 r. występując o przywrócenie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy podał, że wystąpił do IPN o wydanie odpowiedniej opinii, to jednak w toku trwającego postępowania administracyjnego dokumentu takiego nie przedstawił.
Należy zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2003 r. przesądził, że ustalony wówczas przez organy orzekające stan faktyczny sprawy nie odpowiadał hipotezie normy prawnej, zawartej w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Skoro w postępowaniu prowadzonym następnie w trybie art. 154 kpa nie ujawniono nowych dowodów i nie ustalono innych niż poprzednio okoliczności istotnych w sprawie, to wiążąca była ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażona w wyroku z dnia 23 kwietnia 2003 r.
W konsekwencji Sąd Wojewódzki rozpatrując skargę na decyzję Kierownika Urzędu ds. kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] słusznie przyjął, że przeprowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby wobec skarżącego zastosowano represje, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Oznaczało to jednocześnie, że brak było przesłanek do uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. Dokonując takiej oceny stanu prawnego Sąd Wojewódzki nie dopuścił się ani błędnej wykładni, ani też błędnej subsumcji przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach do ustalonego przez właściwe organy stanu faktycznego sprawy.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 184 ppsa.