II OSK 1401/23

II OSK 1401/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Robert Sawuła
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1130/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-11-09
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 4, art. 35 i art. 27 ust. 2
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1130/22 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 1 lipca 2022 r., nr SOIa.621.21.2022 w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 9 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1130/22, oddalił skargę W. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z 1 lipca 2022 r., nr SOIa.621.21.2022, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ś. z 29 marca 2022 r., nr SO.5343.1.114.2021, o odmowie wymeldowania Z. G. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w Ś.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy administracji na podstawie prawidłowo zgromadzonego i ocenianego materiału dowodowego przyjęły, że w sprawie nie doszło do opuszczenia przez Z. G. stałego miejsca pobytu w mieszkaniu przy ul. [...] w Ś. Sąd uznał, że częste pobyty w mieszkaniu matki Z. G. nie świadczą o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu mieszkania i zerwaniu z tym miejscem więzi w sposób uzasadniający wymeldowanie.
W skardze kasacyjnej W. G., zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, przytoczyła podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej przepisów postępowania skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, polegającą na przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że Z. G. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w Ś. oraz nie daje podstaw do przyjęcia, że zaistniały przesłanki do jego wymeldowania, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności z protokołu przesłuchania A. G. z dnia [...] lipca 2021 r. przed Sądem Okręgowym w K. w postępowaniu o sygn. akt [...], wynika, że Z. G. zamieszkuje w mieszkaniu swojej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i gdzie znajduje się jego centrum życiowe.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 4 w zw. z art. 35 oraz w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.). zwanej dalej u.e.l. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomimo przeprowadzenia postępowania dowodowego nie można przyjąć, że Z. G. opuścił miejsce pobytu stałego przy ul. [...] w Ś. i uznanie, że przebywa w nim z zamiarem stałego przebywania, przy jednoczesnym uznaniu, że Z. G. przebywa także w mieszkaniu swojej matki A. G., pomimo faktu, iż można mieć jedynie jedno miejsce stałego pobytu zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 ww. ustawy.
W oparciu o powyższe zarzuty zażądano uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W piśmie procesowym z 10 maja 2023 r. skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku w całości) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa).
Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sformułowane zarzuty nie zdołały podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku i w związku z tym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a.
Skarżąca kasacyjnie starała się zwalczać wadliwe ustalenia faktyczne oraz ich ocenę sprzeczną z jej oglądem istotnych okoliczności sprawy powołując się na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz formułując argumentację na poparcie swojego stanowiska. Oba wymienione przepisy określane są jako tzw. przepisy wynikowe, albowiem stanowią podstawę do uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. nie mogą być traktowane jako samodzielne podstawy kasacyjne. Ich naruszenie jest bowiem zawsze następstwem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji innych przepisów.
Pomimo tego, że zarzuty kasacyjne ograniczone został nietrafnie wyłącznie do wskazanych przepisów p.p.s.a., to sposób ich uzasadnienia pozwala na odczytanie istoty i ocenę przez Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. Nieprecyzyjne przytoczenie podstaw kasacyjnych, które jednak oddaje istotę zarzucanych naruszeń, w świetle wykładni prawa wynikającej z uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, nie może być uznane za takie uchybienie skargi kasacyjnej, które uzasadniałoby jej oddalenie bądź odrzucenie. Zgodnie bowiem z zasadą falsa demonstratio non nocet, w myśl której podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie, uchybienie takie nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy rozpoznania tak postawionych zarzutów kasacyjnych.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się w całości niezasadne, a tym samym próba podważenia prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych i ich oceny w kontekście przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie okazała się w całości nieskuteczna.
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza do prawidłowej oceny przesłanek wymeldowania Z. G. z pobytu stałego w jego miejscu zamieszkania przy ul. [...] w Ś. Oceny tej organy dokonały w świetle przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736), zwanej dalej u.e.l., a prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 4, art. 35 oraz art. 27 ust. 2 tej ustawy objętych podstawami kasacyjnymi nie podważono.
Zgodnie z art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zasadniczą przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca stałego pobytu, rozumianego zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l., jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W konsekwencji opuszczenie takiego miejsca stałego pobytu w sposób, które mogłoby uzasadniać wymeldowanie, musi charakteryzować się trwałością i dobrowolnością. Musi zatem wystąpić stan, w którym będzie można stwierdzić, że osoba zameldowana w mieszkaniu na pobyt stały nie przebywa w nim, a brak tego pobytu nie jest przejściowy, lecz trwały, potwierdzony określonymi okolicznościami faktycznymi. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczy bowiem nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie danej osoby pod adresem dotychczasowego zameldowania, ale przede wszystkim zamiar tej osoby związania się na stałe z innym miejscem zamieszkania i zorganizowanie w nim centrum swoich spraw życiowych połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym mieszkaniem i brakiem woli powrotu do niego w celu zamieszkiwania.
Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, której towarzyszy zerwanie jakichkolwiek więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkaniem. O dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana sytuacją przymusową.
W tak ukształtowanym stanie prawnym, prawidłowo zinterpretowanym przez orzekające organy, ich zadaniem było ustalenie istotnych okoliczności stanu faktycznego i ich ocena w świetle relewantnych przepisów prawa materialnego.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd a quo prawidłowo skontrolował przeprowadzone przez orzekające organy postępowanie wyjaśniające uznając, że dostarczyło ono kompletnego materiału dowodowego, który mógł stanowić podstawę do poczynienia koniecznych ustaleń w celu rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Ocena materiału dowodowego spełnia standard proceduralny wynikający z art. 80 k.p.a., albowiem wszystkie zgromadzone dowody zweryfikowano w ich wzajemnej relacji, wykazując które z nich i z jakich przyczyn stanowiły podstawowe źródło o rzeczywistym stanie sprawy. Oceny tej nie podważyły sformułowane podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie.
Zarówno uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i bogaty materiał aktowy dobitnie potwierdza kompleksowość przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz dużą rozwagę organów, z jaką przystąpiły do oceny przesłanek wymeldowania na tle trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej kasacyjnie i jej byłego męża. Organy podjęły szereg czynności procesowych (m.in. zebranie zeznań świadków, oględziny nieruchomości) mających na celu ustalenie przesłanek wymeldowania Z. G. z pobytu stałego, w tym zwłaszcza, weryfikację czy w aspekcie zarówno obiektywnym, jak i subiektywnym, doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez niego mieszkania przy ul. [...]. Materiał dowodowy potwierdza, że organy dokonały weryfikacji zgromadzonych dowodów nie pomijając ich kontekstu wyznaczonego specyficzną sytuacją rodzinną skarżącej kasacyjnie i Z. G., którzy od lat pozostają w poważnym konflikcie, który potwierdził wyrok Sądu Okręgowego w K. XVII Wydział Cywilny Rodzinny z [...] grudnia 2021 r., sygn. akt XVII C [...], orzekający o rozwiązaniu małżeństwa pomiędzy W. G. a Z. G., nie rozstrzygając jednocześnie o sposobie korzystania przez strony ze wspólnego mieszkania.
Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja potwierdza, że pomiędzy stronami od kilku lat istnieje konflikt. W okresie poprzedzającym złożenie wniosku o wymeldowanie (29 listopada 2021 r.) skarżąca kasacyjnie zainicjowała postępowanie sądowe zmierzające do pozbawienia Z. G. możliwości zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] w Ś. Postanowieniem z [...] listopada 2021 r., sygn. akt I Ns [...], Sąd Rejonowy w C. oddalił wniosek W. G. o zobowiązanie sprawcy przemocy w rodzinie do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie z członkiem rodziny dotkniętym przemocą i bezpośredniego otoczenia mieszkania lub o zakazie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, a postanowieniem z [...] marca 2022 r., sygn. akt IV Ca [...], Sąd Okręgowy w K. Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację wniesioną od tego postanowienia. Z przeprowadzonych na potrzeby tych postępowań dowodów, w tym z zeznań matki Z. G. – A. G., wynikało wówczas, że dostosowując się do istniejącej sytuacji rodzinnej oraz zawodowej (praca zmianowa, nocna), Z. G. często przebywał w mieszkaniu matki. Wbrew jednak stanowisku skarżącej kasacyjnie, organy prawidłowo uznały, że wyjaśnienia te nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do wymeldowania Z. G. z miejsca jego stałego pobytu. Przede wszystkim bowiem należało uwzględnić fakt, że powyższe wyjaśnienia matka A. G. złożyła w toku postępowania cywilnego w 2021 r., podczas gdy w trakcie postępowania o wymeldowanie w 2022 r. pisemnie wyjaśniła, że syn często ją odwiedza nawet razem z dziećmi, ale z nią nie mieszka. W tych okolicznościach organy trafnie oceniły wiarygodność aktualnych wyjaśnień A. G. nie dyskwalifikując ich, ale uznając, że treści nimi objęte współgrają z pozostałym materiałem w sprawie (m.in. oględziny), a różnice pomiędzy nimi a wcześniejszymi zeznaniami uzasadnione są dystansem czasowym, który je dzieli i specyfiką sytuacji, w której były składane, tj. w trakcie sprawy rozwodowej i postępowania o opuszczenie lokalu przez sprawcę przemocy domowej. Poza tym organy trafnie zaakcentowały ten aspekt pobytu stałego, który przejściowej nieobecności w miejscu stałego zamieszkania czy częstego przebywania w innym miejscu nie traktuje a limine jako przejawu opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 u.e.l.
Na podstawie prawidłowo przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował jako w pełni uzasadniony wniosek, że Z. G. nie opuścił miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 u.e.l., a tym samym nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. Z. G. konsekwentnie negował zamiar opuszczenia lokalu przy ul. [...] w Ś. i chęć przeniesienia swojego centrum życiowego do mieszkania matki. Co jednak najistotniejsze zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, aby po jego stronie istniał trwały zamiar zerwania więzi z dotychczasowym miejscem stałego pobytu. Przede wszystkim, strona ma swobodny, niczym nieograniczony dostęp do mieszkania przy ul. [...] w każdym czasie, z którego niewątpliwie korzysta, co potwierdzają chociażby przeprowadzone w toku postępowania oględziny oraz zeznania świadków. Dostosowanie częstotliwości korzystania z mieszkania do trybu swojej pracy (zmianowej, nocnej) i sytuacji rodzinnej (konfliktu z żoną, opieki sprawowanej na dziećmi), nie oznacza w tych okolicznościach, że opuścił mieszkanie. Nie świadczy o tym również to, że często odwiedza matkę, a nawet u niej sypia, czy też że ma u niej część swoich rzeczy. Nie przerwał on związku z dotychczasowym mieszkaniem w sposób, który uzasadniałby tezę, że je opuścił i nie skoncentrował swoich aktualnych interesów życiowych w innym miejscu, w tym w mieszkaniu matki. Ponadto, ujawnione obiektywne okoliczności sprawy nie potwierdziły, aby Z. G. dążył do utraty powiązań faktycznych z mieszkaniem przy ul. [...] i jednocześnie do przeniesienia centrum swojego życia w inne miejsce. Oceniając te okoliczności organy administracji oraz Sąd Wojewódzki w stopniu koniecznym w tej sprawie uwzględniły jej indywidualny charakter, zdeterminowany istniejącym pomiędzy stronami konfliktem, a także sytuacją zawodową Z. G.
Podsumowując, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji i słusznie przyjął, że odmowa wymeldowania Z. G. z miejsca jego stałego pobytu była wyrazem prawidłowego zastosowania przepisów art. 25 ust. 1 oraz art. 35 u.e.l. do ustalonych istotnych okoliczności sprawy, co czyni zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów wskazanych w podstawach kasacyjnych niezasadnymi. W konsekwencji nie można przyjąć, że Sąd a quo wadliwie zaakceptował posiadanie dwóch miejsc stałego pobytu, czym miałby naruszyć art. 27 ust. 2 u.e.l. Organy bowiem trafnie przyjęły, że Z. G. nie wyrażał woli trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zamieszkania, a stanowiska tego nie zdołały obalić zarzuty i argumentacja sformułowana w skardze kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.
Wobec tego, że skarżąca kasacyjnie w piśmie procesowym z 10 maja 2023 r. zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony postępowania w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisów tego pisma, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.