II OSK 1357/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-06
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanerozbiórkapostępowanie administracyjnewszczęcie postępowaniaz urzęduwniosek stronynadzór budowlanysądy administracyjneinterpretacja przepisów

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że postępowanie w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego może być wszczęte wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie organu nadzoru budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego, uznając, że wniosek strony z interesem prawnym powinien zostać rozpoznany. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że zgodnie z art. 53a Prawa budowlanego, postępowania naprawcze i legalizacyjne wszczynane są wyłącznie z urzędu, co oznacza, że odmowa wszczęcia postępowania na wniosek strony była prawidłowa.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku WSA w Bydgoszczy, który uchylił postanowienie organów nadzoru budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego na sąsiedniej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji uznał, że odmowa wszczęcia postępowania była błędna, ponieważ wniosek strony z interesem prawnym powinien zostać rozpoznany, a przepis art. 53a Prawa budowlanego, który stanowi, że postępowania te wszczyna się z urzędu, nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, wprowadzony w celu usunięcia wątpliwości i rozbieżności orzeczniczych, jednoznacznie stanowi, że postępowania naprawcze i legalizacyjne wszczynane są z urzędu. W związku z tym, wniosek strony nie mógł stanowić podstawy do wszczęcia postępowania, a odmowa jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. była prawidłowa. NSA wskazał, że choć wniosek strony nie mógł doprowadzić do wszczęcia postępowania, mógł stanowić impuls do reakcji organu z urzędu, co miało miejsce w tej sprawie, gdzie przeprowadzono czynności wyjaśniające. Ostatecznie NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Postępowanie w sprawie naruszeń Prawa budowlanego, w tym postępowanie naprawcze i legalizacyjne, może być wszczęte wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony.

Uzasadnienie

NSA oparł się na literalnym brzmieniu art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego oraz materiałach legislacyjnych, które jednoznacznie wskazują na wszczynanie tych postępowań z urzędu, co stanowi wyjątek od ogólnej zasady wszczynania postępowań administracyjnych z inicjatywy strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

k.p.a. art. 61a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłankę odmowy wszczęcia postępowania z powodu 'innej uzasadnionej przyczyny'.

Prawo budowlane art. 53a § 1

Prawo budowlane

Postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego (tzw. postępowania naprawcze i legalizacyjne) wszczyna się z urzędu.

Pomocnicze

k.p.a. art. 61 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy podstaw uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie naruszeń Prawa budowlanego, w tym postępowanie naprawcze i legalizacyjne, wszczyna się wyłącznie z urzędu na podstawie art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego. Wniosek strony o wszczęcie postępowania, które może być wszczęte tylko z urzędu, stanowi inną uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał, że art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony z interesem prawnym. WSA błędnie uznał, że organy nadzoru budowlanego powinny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do okoliczności mogących mieć wpływ na konieczność wszczęcia postępowania naprawczego lub legalizacyjnego, zamiast odmówić wszczęcia postępowania na wniosek.

Godne uwagi sformułowania

wprowadzenie przepisu art. 53a, który przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, było konieczne ze względu na pojawiające się w tej kwestii wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy – Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego może przysługiwać organowi administracji (wszczęcie z urzędu) lub uprawnionemu podmiotowi (stronie). Ta ogólna zasada [...] obowiązywała również na gruncie Prawa budowlanego. wprowadzenie do Prawa budowlanego dodatkowego przepisu, który konkretyzuje sposób wszczynania postępowania, stanowiło wyjątek od ww. ogólnej zasady określonej w art. 61 § 1 k.p.a.

Skład orzekający

Magdalena Dobek-Rak

sprawozdawca

Tomasz Bąkowski

przewodniczący

Tomasz Zbrojewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego w kontekście wszczynania postępowań naprawczych i legalizacyjnych wyłącznie z urzędu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wniosek strony dotyczy postępowania, które z mocy prawa może być wszczęte tylko z urzędu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa wyjaśnia ważną kwestię proceduralną dotyczącą tego, kiedy postępowania w sprawach budowlanych mogą być wszczynane na wniosek strony, a kiedy tylko z urzędu, co ma praktyczne znaczenie dla obywateli i organów.

Czy Twoje zgłoszenie dotyczące nielegalnej budowy zostanie rozpatrzone? NSA wyjaśnia: tylko z urzędu!

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1357/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/
Tomasz Bąkowski /przewodniczący/
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1256/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-01-19
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 53 a ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Protokolant asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1256/21 w sprawie ze skargi Ł.M. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 sierpnia 2021 r. nr WINB-WOP.7722.51.2021.BL w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego rozbiórki obiektu 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od Ł.M. na rzecz Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 19 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 1256/21, po rozpoznaniu skargi Ł.M. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z 2 sierpnia 2021 r., nr WINB-WOP.7722.51.2021.BL, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Włocławka z 10 czerwca 2021 r., nr PINB.G.46.20.2021.KW, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę za błędne uznał stanowisko orzekających organów, zgodnie z którym skoro we wniosku z 18 maja 2021 r. skarżący domagał się wszczęcia postępowania w przedmiocie legalności wykonanych robót budowlanych i ewentualnej rozbiórki obiektu budowlanego na sąsiedniej nieruchomości, to wniosek ten dotyczy sprawy regulowanej przepisami rozdziału 5a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym, a więc zgodnie z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego postępowanie w tym zakresie może zostać wszczęte jedynie z urzędu, co z kolei doprowadziło organy nadzoru budowlanego do wniosku, że w sprawie zachodzi przesłanka "innej uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256), zwanej dalej k.p.a.
Sąd Wojewódzki stwierdził, że stanowisko organów nadzoru budowlanego obu instancji jest wadliwe, a sama odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności prac budowlanych co najmniej przedwczesna. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego należy wykładać w ten sposób, że dookreśla on, że postępowania legalizacyjne i naprawcze organy nadzoru budowlanego są uprawnione i obowiązane (gdy zachodzi taka potrzeba) prowadzić z urzędu. Nie reguluje on jednak postępowań, których wszczęcia żąda osoba mająca w tym interes prawny. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w razie gdy podmiot żąda wszczęcia postępowania ze względu na swój interes prawny, to nie można go tego prawa pozbawić powołując się na dopuszczalność wszczęcia tego rodzaju postępowania jedynie z urzędu. Wniosek strony do wyspecjalizowanego organu o wszczęcie postępowania naprawczego powinien zatem albo prowadzić do wszczęcia takiego postępowania, jeżeli są ku temu uzasadnione podstawy podmiotowe i przedmiotowe, albo – gdy okaże się, że z wnioskiem występuje osoba niemająca interesu prawnego albo ustalono, że naruszeń uzasadniających postępowanie naprawcze (legalizacyjne) brak - to wówczas należy odpowiednio zastosować art. 61a § 1 k.p.a.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego co do okoliczności mogących mieć wpływ na konieczność wszczęcia postępowania w oparciu o przepisy rozdziału 5a Prawa budowlanego. Nie wyjaśniono, jaki jest zakres i charakter prowadzonych robót budowlanych i czy są one prowadzonego zgodnie z Prawem budowlanym. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, obowiązkiem organu pierwszej instancji było przeanalizowanie, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania naprawczego lub legalizacyjnego (oczywiście po uprzedniej weryfikacji kwestii interesu prawnego skarżącego), a dopiero wyniki tej analizy mogły stanowić podstawę stwierdzenia wystąpienia "inne uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania. Wniosek skarżącego pozostał zatem nierozpoznany, organ zaś niejako "odłożył" kwestię kontroli legalności prowadzonych robót budowlanych na nieokreśloną bliżej przyszłość.
W skardze kasacyjnej, Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, zaskarżając w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie:
- art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez uznanie, iż przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego nie stanowi, że postępowania prowadzi się "wyłącznie z urzędu";
- art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez uznanie dopuszczalności wszczęcia postępowania na żądanie strony w sprawach wszczynanych przez organy nadzoru budowlanego z urzędu;
- art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez uznanie, iż organ nadzoru budowlanego nieprawidłowo zastosował art. 53a § 1 Prawa budowlanego.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie:
- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez brak wskazania i wyjaśnienia przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, których naruszenia dopuściły się orzekające w sprawie organy obu instancji, a przez to brak wyjaśnienia podstaw prawnych oraz przyczyn uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Włocławka, czego skutkiem jest brak wykazania zasadności uchylenia przez Sąd tych postanowień, pozbawienie organów informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, jak i uniemożliwienie wykonania wyroku i wskazań co do dalszego postępowania;
- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., tj. rozstrzygnięcie niniejszej sprawy poza jej granicami poprzez przyjęcie przez Sąd za podstawę oceny legalności działania orzekających w niniejszej sprawie organów nadzoru budowlanego, iż wadliwe jest ich stanowisko oraz przyjęcie przez Sąd wyłącznie twierdzeń (zarzutów) skarżącego o naruszeniu art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 61a § 1 k.p.a., w sytuacji gdy organy nadzoru budowlanego nie prowadzą postępowania administracyjnego (co wynika wprost z treści art. 61a § 1 k.p.a.), a tym samym nie prowadzą postępowania dowodowego, a więc konieczności zachowania obowiązków, do którego nie były zobowiązane i w konsekwencji skutek niezasadnego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Włocławka;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta Włocławka, w sytuacji gdy organ prawidłowo zastosował przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego w zw. z art. 61a § 1 k.p.a.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a tym samym uznanie, że organ winien przeanalizować, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania naprawczego lub legalizacyjnego [...] a dopiero wyniki tej analizy mogły stanowić podstawę stwierdzenia "inne uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), zwanej dalej p.u.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie na skutek błędnej kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia, w sytuacji gdy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a tym bardziej przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy - a co za tym idzie zaskarżone postanowienie, w przeciwieństwie do stanowiska Sądu pierwszej instancji, odpowiadało prawu;
- art. 141 § 4, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego niezgodnie z obowiązującą procedurą, a w szczególności pominięcie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a tym samym nieuwzględnienie całokształtu materiału zebranego przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego oraz art. 61a § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie ww. przepisu p.p.s.a. i nieoddalenie skargi.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracyjnego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku w całości) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa).
Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.
Za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że możliwe jest wszczęcie na wniosek postępowań określonych w ww. przepisie, tj. postępowań w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem Prawa budowlanego.
Złożony przez skarżącego kasacyjnie w dniu 26 maja 2021 r. wniosek dotyczył kontroli legalności robót budowlanych wykonywanych na działce nr [...]. W związku z tym należało uwzględnić obowiązujący już wówczas art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, który przewiduje, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ww. ustawy zatytułowanym "Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy" (art. 48 - art. 53a, tj. tzw. postępowania naprawcze i legalizacyjne) wszczyna się z urzędu.
Przepis art. 53a został dodany do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane na podstawie art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, i wszedł w życie z dniem 19 września 2020 r. Z uzasadnienie projektu nowelizacji wynika, że "wprowadzenie przepisu art. 53a, który przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, było konieczne ze względu na pojawiające się w tej kwestii wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie", jak również ze względu na to, że "rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy – Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, druk nr 121 s. 49-50). Za taką interpretacją ww. przepisu opowiadają się przedstawiciele doktryny i orzecznictwo (NSA w wyrokach z 7 maja 2024 r., II OSK 322/24 i z 8 maja 2024 r., II OSK 15/24, z 7 sierpnia 2024 r., II OSK 1447/23).
Ustawodawca w art. 61 § 1 k.p.a. określił, że inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego może przysługiwać organowi administracji (wszczęcie z urzędu) lub uprawnionemu podmiotowi (stronie). Ta ogólna zasada, co nie budziło wątpliwości ani w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych ani w doktrynie, obowiązywała również na gruncie Prawa budowlanego. W przypadku natomiast, gdy wolą ustawodawcy było ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych do żądania przeprowadzenia postępowania ustawodawca dawał temu wyraz wprost w treści przepisu. Biorąc zatem pod uwagę taką celowość działania ustawodawcy należy przyjąć, że wprowadzenie do Prawa budowlanego dodatkowego przepisu, który konkretyzuje sposób wszczynania postępowania, stanowiło wyjątek od ww. ogólnej zasady określonej w art. 61 § 1 k.p.a. W przeciwnym razie brak byłoby jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla wprowadzenia przepisu, który byłby - przy zastosowaniu wykładni takiej jaka została dokonana przez Sąd pierwszej instancji – przepisem niewywołującym żadnych skutków prawnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia językowa art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, jego literalne brzmienie, jak i materiały legislacyjne nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że postępowania wskazane w tym przepisie, w tym postępowanie w przedmiotowej sprawie, mogą być inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności.
Wobec powyższego, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji trafnie odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., albowiem z powodu "innych uzasadnionych przyczyn" (brak przesłanek materialnoprawnych uzasadniających wszczęcie postępowania) postępowanie nie mogło być wszczęte. W sytuacji gdy postępowanie może być wszczęte wyłącznie z urzędu, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek strony a wobec tego zasadna jest odmowa wszczęcia takiego postępowania administracyjnego z wniosku określonego podmiotu, bez względu na to, czy posiada on interes prawny w sprawie. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wynikała przede wszystkim z woli ustawodawcy, który wyraźnie zdecydował, że postępowanie w sprawie, której dotyczyło podanie skarżącego wszczynane jest z urzędu a nie na wniosek. Z uwagi na wyjaśnione wyżej brzmienie art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego organ nie może wszcząć postępowania administracyjnego "na wniosek", bez względu na to, czy pochodzi on od osoby, która posiada interes prawny w sprawie, czy też od osoby, która takiego interesu nie posiada.
O ile w tej konkretnej sytuacji odmowa wszczęcia postępowania postanowieniem w trybie art. 61a § 1 k.p.a. była adekwatna do treści i formy wniesionego żądania wyraźnie artykułującego dążenie do zainicjowania konkretnego postępowania nadzorczego, o tyle nie oznacza to, że wniosek taki nie stwarza podstawy do stosownej reakcji organu nadzoru budowlanego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że takie żądanie może stanowić impuls do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, podczas którego organ administracji ustali krąg stron postępowania (w tym interes prawny wnioskodawcy) oraz zgodność z prawem obiektu budowlanego, którego wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie, wystąpienie skarżącego wywołało reakcję organu nadzoru budowlanego, a jego zastrzeżenia dotyczące procesu inwestycyjnego na działce nr [...] nie zostały zlekceważone, co odzwierciedlono w aktach sprawy, a czego nie uwzględnił Sąd a quo. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta Włocławka podjął działania wyjaśniające i ustalił, że roboty budowlane przy parterowej części budynku [...] wykonywane są na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę i zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym. W ramach podjętych działań nie stwierdzono jednak naruszenia przepisów Prawa budowlanego, które skutkowałyby obowiązkiem po stronie organu pierwszej instancji do wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego, o czym poinformowano skarżącego kasacyjnie w piśmie z 12 sierpnia 2021 r.
W związku z powyższym za zasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, bowiem Sąd a quo uchylając oba wydane w sprawie postanowienia błędnie przyjął, że w przypadku gdy skierowane do organu nadzoru budowlanego żądanie dotyczy wszczęcia postępowania określonego w art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., z powodu których postępowanie nie może być wszczęte.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieusprawiedliwione natomiast okazały się zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. O naruszeniu art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby Sąd wykroczył poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona lub gdyby – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku. Sąd pierwszej instancji takich uchybień nie popełnił, a zarzuty skargi rozpoznał w zakresie, który uznał za niezbędny do przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
Z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika z kolei, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom zawartym w ww. przepisie. Sąd pierwszej instancji wskazał podstawę prawną wyroku i wyjaśnił w dostateczny i jednoznaczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku jest zrozumiałe i nawiązuje do podstawy zaskarżonego postanowienia. Okoliczność, że skarżący kasacyjnie organ nie podziela stanowiska Sądu a quo, nie dowodzi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nie potwierdziły się również zarzuty kasacyjne naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a., albowiem Sąd a quo przeprowadził kontrolę zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem i podjął rozstrzygnięcie przewidziane przez przepisy p.p.s.a.
Mając powyższe na względzie oraz fakt, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika, orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI