II OSK 1388/22

II OSK 1388/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /sprawozdawca/
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1882/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-03
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sprostowano zaskarżony wyrok
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3, 106, 108, 119, 120, 133, 134, 141, 145, 151, 156, 174, 176, 183, 184, 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 51
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 6, 7, 7a, 8, 9, 10, 16, 41, 58, 59
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31, 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 stycznia 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1882/21 w sprawie ze skargi K. A. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. prostuje oczywistą omyłkę w zaskarżonym wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia zaskarżonego aktu wpisuje "postanowienie" zamiast "decyzję", 2. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 3 stycznia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1882/21, oddalił skargę K. A. "na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego" z dnia 22 lipca 2021r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy (PINB) decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr [...], powołując się na art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 741 ze zm., dalej P.b.), nakazał K. A. doprowadzenie ogrodzenia zlokalizowanego w granicy nieruchomości przy ul. [...] [...] i [...] w [...] do stanu zgodnego z przepisami poprzez demontaż płotu lamelowego przytwierdzonego do ogrodzenia od strony nieruchomości przy ul. [...] [...] wr [...].
Od ww. decyzji K. A. pismem z dnia 18 czerwca 2021 r. za pośrednictwem PINB wniósł odwołanie. Następnie skarżący pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. uzupełnił odwołanie, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wnioskodawca podniósł, że o wydaniu ww. decyzji oraz o tym, że przesyłka listowana zawierająca decyzję wróciła bez odbioru do organu jak też braku możliwości ponownego wysyłania decyzji, dowiedział się w dniu 18 czerwca 2021 r. telefoniczne od pracownika PINB. Wskazał, że po powrocie do [...] w dniu 10 czerwca 2021 r. znalazł dwa awiza w skrzynce pocztowej. Poszedł na pocztę w dniu 11 czerwca 2021 r. i dowiedział się, że jedno było od PINB. Następnie starał się od 14 czerwca 2021 r. (poniedziałek) dodzwonić się do PINB, jednak bezskutecznie. Dopiero w dniu 18 czerwca 2021 r. uzyskał informację, że przesyłka zawierająca decyzję wróciła do organu bez odbioru, uznaje się ją za dostarczoną, a decyzja dotyczyła płotku drewnianego przy ogrodzeniu z sąsiadem. W związku z powyższym zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wskazując na swoją nieobecność w miejscu zamieszkania związanego z wypadkiem rodzinnym w [...] oraz braku wiedzy o zasadzie, że nie można opuścić miejsca zamieszkania bez informowania organu.
Postanowieniem z dnia 22 lipca 2021 r. nr [...] Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (MWINB), powołując się na art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a., odmówił wnioskodawcy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji PINB. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż decyzja PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r. została skutecznie doręczona wnioskodawcy w dniu 24 maja 2021 r. w ramach tzw. fikcji doręczenia - przesyłka z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie", zgodnie z dyspozycją art. 44 k.p.a. Przesyłka listowa zawierająca ww. decyzję została opatrzona przez doręczyciela odpowiednimi pieczęciami informującymi o prawidłowym sposobie pozostawienia awiz w skrzynce pocztowej adresata - K. A.. Na kopercie widnieje informacja o awizowaniu i powtórnym awizowaniu wskazywanej przesyłki. Termin do wniesienia odwołania, zgodnie z dyspozycją art. 129 § 2 k.p.a., wynosił 14 dni i upłynął w dniu 7 czerwca 2021 r. (dzień powszedni). Skarżący złożył odwołanie od powołanego rozstrzygnięcia za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej e-PUAP w dniu 18 czerwca 2021 r., o czym świadczy Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia, a więc po terminie.
W ocenie organu skarżący w złożonym wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wskazał, iż nie podziela twierdzenia wnioskodawcy, że nie posiadał on wiedzy o konieczności każdorazowego informowania organu powiatowego o zmianie swojego adresu i skutkach związanych z zaniedbaniem tego obowiązku. O powyższym skarżący był kilkukrotnie powiadamiany w przesyłanej mu przez PINB korespondencji. Informację w tym zakresie (tj. iż zgodnie z art. 41 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, a także, że w przypadku nie dopełnienia powyższego obowiązku, w świetle art. 41 § 2 k.p.a. doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem wywiera skutek prawny) zawarto m.in. w zawiadomieniach z dnia 4 sierpnia 2020 r. oraz z dnia 30 listopada 2020 r. które odebrane zostały osobiście przez skarżącego w dniach 11 sierpnia 2020 r. oraz 4 sierpnia 2020 r., o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru. Wnioskodawca opuszczając miejsce swojego dotychczasowego pobytu i nie informując o tym organu powiatowego był więc w pełni świadomy, że skierowana do niego korespondencja na podany do akt adres (tj. ul. [...] [...],[...]) uznana będzie za wywierającą swoje skutki w zakresie prawa administracyjnego, w tym co do biegu terminów ustawowych. Obowiązki wynikające z przepisów prawa, o których wnioskodawca wiedział, zostały przez niego świadomie zlekceważone, co nie może być uznane za niezależną od jego woli, niedającą się przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą zachowanie terminu do wniesienia środka zaskrzenia świadczącą o braku jego winy.
Skargą K. A. zaskarżył powyższe postanowienie. Wskazał, że w maju 2021 r. przeżywał trudny okres związany z wypadkiem komunikacyjnym córki w [...] i jej pobytem w szpitalu i stresem dotyczącym obaw co do stan zdrowia jego jedynej córki. Musiał jechać do [...], albowiem "powstała siła wyższa do nagłego opuszczenia mojego adresu zamieszkania". Wskazał także na ewentualną winę pracownika poczty, gdyż często na poczcie otrzymywał mylne informacje w kwestii kierowanej do niego korespondencji. Wskazał także, że jego skrzynka pocztowa wisi na ogrodzeniu przy ulicy i czasami deszcz zalewa wszystko co znajduje się w skrzynce. Ponadto stwierdził, że być może o konieczności informowania o zmianie adresu został pouczony pisemnie, ale nigdy nie został pouczony ustnie. Podkreślił, że pomimo posiadanego obywatelstwa polskiego do dziś nie może zrozumieć języka polskiego w 100 %. Co prawda umie czytać po polsku, ale nie oznacza to, że wszystko rozumie. Nie zna Prawa budowlanego, nie jest prawnikiem. Ponadto postawił zarzuty odnoszące się do merytorycznej treści decyzji PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r. Do skargi załączył m. in. kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynikało, że D. E. w dniach 16 -17 maja 2021 r. przebywała w Szpitalu Wojewódzkim w [...] na oddziale ortopedyczno-urazowym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzję PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr [...], przesłano na adres skarżącego w dniu 4 maja 2021 r. Decyzję, po uprzednim dwukrotnym awizowaniu w dniu 10 maja 2021 r. i w dniu 18 maja 2021 r., z uwagi na fakt, iż nie została podjęta w terminie, urząd pocztowy zwrócił w dniu 19 czerwca 2020 r. do PPIS w [...]. W świetle brzmienia art. 44 § 4 i § 1 k.p.a. nie budzi wątpliwości, że skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania należy wiązać z upływem 14 dni od dnia pozostawienia w skrzynce odbiorczej strony pierwszego "awizo". W ocenie Sądu w niniejszej sprawie bezsporne jest, że termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg w dniu 24 maja 2021 r. i upłynął w dniu 7 czerwca 2021 r. Natomiast skarżący złożył odwołanie od powołanego rozstrzygnięcia za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej e-PUAP w dniu 18 czerwca 2021 r., o czym świadczy Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia, a więc po terminie. W ocenie Sądu w świetle powyższego argumentacja skarżącego wskazująca na błędy urzędników Poczty Polskiej czy też zalewanie oddawczej skrzynki pocztowej przez deszcz nie znajduje żadnego uzasadnienia.
W ocenie Sądu słusznie też wskazał organ, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący mając świadomość toczącego się postępowania administracyjnego, którego był stroną, w związku z tymczasową zmianą adresu zamieszkania związaną z koniecznością opieki nad chorą córką, winien był zawiadomić PINB o zmianie adresu zamieszkania. Ma rację organ, że powyższym skarżący był kilkukrotnie powiadamiany w przesyłanej mu przez PINB korespondencji. Informację w tym zakresie zawarto m.in. w zawiadomieniach z dnia 4 sierpnia.2020 r. oraz z dnia 30 listopada 2020 r. Sąd podkreślił przy tym, że skarżący (posiadający obywatelstwo polskie) w niniejszym postępowaniu aktywnie działał i nie wskazywał nigdy problemów ze zrozumieniem urzędowych pism sporządzonych w języku polskim. Nieznajomość prawa polskiego i postępowania przed organami państwowymi nie jest przesłanką uprawdopodobniającą brak winy w niezachowaniu terminu.
W ocenie Sądu przede wszystkim zaznaczyć należy, że pierwsze awizo dotyczące przesyłki zawierającej decyzję PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr [...], zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącego w dniu 10 maja 2021 r., a więc jeszcze przed wyjazdem skarżącego do [...] (hospitalizacja córki skarżącego miała miejsce w dniach 16-17 maja 2021 r.). Tym samym nic nie stało na przeszkodzie temu, żeby skarżący odebrał skierowaną do niego przesyłkę listowną, zawierającą ww. decyzję, w urzędzie pocztowym. Wskazać także należy, że skarżący nie wskazał innych okoliczności, które uprawdopodobniałyby okoliczności usprawiedliwiające niedochowanie terminu do wniesienia przedmiotowego odwołania. Ponadto Sąd podkreślił, że w niniejszym postępowaniu brak jest możliwości ustosunkowywania się zarówno organów jak i Sądu do zarzutów skarżącego dotyczących merytorycznej treści decyzji PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
Skargą kasacyjną K. A. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie przepisów prawa tj. art. 145 § 1, art. 108 , art. 106 § 1 oraz art. 141 § 4 ustawy o postępowaniu sądowo administracyjnym w związku z nierozpoznaniem zarzutów zawartych w skardze i poprzez pominięcie stanowiska skarżącego (twierdzeń, wniosków i zarzutów) strony postępowania złożonych w toku postępowania w pismach procesowych znajdujących się w aktach sprawy, co miało wpływ na nierozważnie całości stanowiska przez skład orzekający Sądu I instancji i znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co do braku podstaw przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. i naruszenia zasad ogólnych k.p.a. wskazanych w art. 6, 7, 7a, 8, 9, 10 i 16 k.p.a. w sytuacji, gdy skarżący nie rozumie dlaczego w sytuacji gdy wybudował ogrodzenie mając wymagane do tego zgody nakazuje mu się demontaż a dodatkowo w sytuacji złożenia odwołania nie uwzględnia się wyjaśnień skarżącego dlaczego nie mógł bez własnej winy z uwagi na wypadek i nagłą chorobę córki złożyć odwołania w terminie wskazanym przez MWINB.
2) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu sądowoadministracyjnym przez jego niezastosowanie wobec rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wobec procedowania w sytuacji gdy nie uchylono i nie zmieniono orzeczeń administracyjnych na podstawie których skarżący wybudował przedmiotowe ogrodzenie na swojej nieruchomości i orzeczenia na podstawie których je wzniesiono nadal funkcjonują w obrocie prawnym,
- co doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi strony, podczas gdy prawidłowa ocena sprawy winna prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia administracyjnego;
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego przez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy skarżący wybudował przedmiotowe ogrodzenia na podstawie prawomocnego orzeczenia administracyjnego dokonując stosownego zgłoszenia i uzyskując stosowne zgody;
2) art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji przez jego niezastosowanie i pozbawienie strony jej konstytucyjnego prawa własności w tym do prawa samostanowienia na nieruchomości wobec bezpodstawnego uznania, iż skarżący dopuścili się samowoli budowlanej wnosząc ogrodzenie w granicach swojej nieruchomości. WSA i organy I i II instancji zaniechały ustaleń w tym zakresie naruszając rażąco prawa i wolności skarżącego,
- stanowiących przypadek rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujących nieważnością postępowania.
Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o jej rozpoznanie na rozprawie i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie wraz z postanowieniem MWINB z dnia 22 lipca 2021 r. odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji PINB z dnia 26 kwietnia 2021 r. i przekazanie odpowiednio właściwemu organowi sprawy do ponownego rozpoznania, a także przyznanie na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej, w przypadku uwzględnienia zarzutu nieważności postępowania, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji, ewentualnie stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w toku postępowania i przekazanie sprawy organowi II instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przystępując do wyjaśnienia przesłanek nieuwzględnienia wniesionego środka odwoławczego przede wszystkim na wstępie należy zauważyć, iż skarga kasacyjna zawiera zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. W zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania (patrz zarzut nr 1 pkt 1 i 2 petitum kasacji) pełnomocnik skarżącego w sposób nieuprawniony posługuje się określeniem "ustawa o postępowaniu sądowo administracyjnym", w sytuacji gdy jest to wyłącznie popularne określenie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nazwa tej ustawy nie została prawidłowo wskazana również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co niewątpliwie jest wadliwością wniesionego środka odwoławczego albowiem przytaczając podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie należy posługiwać się właściwymi "urzędowymi" nazwami ustaw, z możliwością jej oznaczenia w skrócie w dalszej części pisma poprzez określenie "dalej jako".
Niemniej jednak pomimo tej wadliwości, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wniesioną skargę kasacyjną należy rozpoznać mając na uwadze, iż podniesione zarzuty w tej części dotyczą właśnie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako "p.p.s.a."- co już wyżej zaznaczono.
Wniesiona skarga kasacyjna niemalże w całości koncentruje swoje zarzuty na decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...], którą nakazano skarżącemu doprowadzenie ogrodzenia zlokalizowanego w granicy nieruchomości przy ul [...] [...] i [...] w [...] do stanu zgodnego z przepisami poprzez demontaż płotu lamelowego przytwierdzonego do ogrodzenia od strony nieruchomości przy ul. [...] [...] w [...]. Gdy tymczasem przedmiotem oceny Sądu odwoławczego jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 stycznia 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1882/21, którym oddalono skargę na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lipca 2021 r., nr [...]o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania właśnie od ww. decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...].
Z uwagi na to, że skarżący spóźnił się z terminowym wniesieniem odwołania od ww. decyzji o nakazie przywrócenia przedmiotowego ogrodzenia do stanu zgodnego z prawem, dnia 23 czerwca 2021 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. To właśnie w tym przedmiocie toczyło się postępowanie przed Mazowieckim Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Budowlanego zakończone zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lipca 2021 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedmiotem tego postępowania nie była prawidłowość wydanej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. ustawy Prawo budowlane decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...].
Tym samym kontrola legalności dokonana przez Sąd pierwszej instancji odnosiła się wyłącznie do wydanego przez organ odwoławczy postanowienia Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lipca 2021 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji PINB z dnia 26 kwietnia 2021r. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. Na postanowienie wydane na podstawie art. 59 § 2 nie służy zażalenie, jednakże postanowienie to podlega zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) (zob. wyrok SN z 29.03.1988 r., III ARN 7/88). W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania mieści się w grupie postanowień kończących postępowanie administracyjne (zob. np postanowienie NSA z 21 października 2008 r., II OSK 1489/08). Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w doktrynie pogląd, że postanowienia odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia zamykają postępowanie. Od takich postanowień, jako zamykających postępowanie, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 341). Poglądy powyższe zostały również wielokrotnie podkreślone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienie NSA z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 860/08, oraz postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 412/07). Oznacza to, że od tego rodzaju postanowienia przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Taką właśnie skargę wniosła strona a w wyniku tej skargi wydano zaskarżony wyrok, przy czym w jakimkolwiek stopniu nie dotyczył on decyzji (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) o nakazie doprowadzenia spornego ogrodzenia do stanu zgodnego z przepisami (w trybie art. 51 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane), lecz wskazanego wyżej postanowienia z dnia 22 lipca 2021 r. Zaskarżone postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uniemożliwia bowiem merytoryczne odniesienie się do kwestii nakazu objętego decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z dnia 26 kwietnia 2021 r.
Przedstawione wyżej rozważania jednoznacznie wskazują, iż całkowicie nieusprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej niewłaściwego zastosowania art. 51 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane w sytuacji, gdy skarżący wybudował przedmiotowe ogrodzenia na podstawie prawomocnego orzeczenia administracyjnego dokonując stosownego zgłoszenia i uzyskując stosowne zgody, bowiem przepis powyższy w sprawie dotyczącej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie miał i nie mógł mieć zastosowania. Podobnie nieusprawiedliwiony jest zarzut obrazy art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i pozbawienie strony jej konstytucyjnego prawa własności w tym do prawa samostanowienia na nieruchomości wobec bezpodstawnego uznania, iż skarżący dopuścili się samowoli budowlanej wnosząc ogrodzenie w granicach swojej nieruchomości. Kwestia samowoli budowlanej, co już wyżej podniesiono, nie mogła być przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji w ramach przedmiotowego postępowania zakończonego wydaniem postanowienia w trybie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. Sąd też zarzut, iż WSA i organy I i II instancji zaniechały ustaleń w tym zakresie naruszając rażąco prawa i wolności skarżącego, jest całkowicie chybiony.
Kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji zaistnienia rażącego naruszenia prawa wobec procedowania w sytuacji, gdy nie uchylono i nie zmieniono orzeczeń administracyjnych na podstawie których skarżący wybudował przedmiotowe ogrodzenie na swojej nieruchomości i orzeczenie na podstawie którego je wybudował nadal funkcjonuje - pozostaje całkowicie nieusprawiedliwiony i nie mógł wpłynąć na ocenę wydanego w sprawie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Kwestia ewentualnej legalności zrealizowanego ogrodzenia, podnoszona przez skarżącego, pozostawała bowiem w realiach tej sprawy poza zakresem oceny organu administracji jak i Sądu pierwszej instancji. Nie było zatem w takich okolicznościach podstawy do zastosowania wskazywanego w kasacji art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wbrew stanowisku wyrażonemu we wniesionym środku odwoławczym, Sąd pierwszej dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia prawidłowo zastosował konstrukcję prawną oddalenia skargi z art. 151 p.p.s.a. albowiem postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lipca 2021 r. odpowiada prawu. Prawidłowe jest stanowisko organu zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji, iż w okolicznościach tej sprawy skarżący nie wykazał, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. art. 145 § 1, art. 108, art. 106 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. jak i wskazania w tym zarzucie obrazy art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. i art. 6, 7, 7a, 8, 9, 10 i 16 k.p.a. cytat: "w sytuacji, gdy skarżący nie rozumie dlaczego w sytuacji gdy wybudował ogrodzenie mając wymagane do tego zgody nakazuje mu się demontaż a dodatkowo w sytuacji złożenia odwołania nie uwzględnia się wyjaśnień skarżącego dlaczego nie mógł bez własnej winy z uwagi na wypadek i nagłą chorobę córki złożyć odwołania w terminie wskazanym przez MWINB" -koniec cytatu- jawi się także niezasadny.
W realiach tej sprawy jest bezspornie, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Z lektury akt administracyjnych wynika, że decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego m.st. Warszawy z dnia 26 kwietnia 2021 r., przesłano na adres skarżącego w dniu 4 maja 2021 r. Decyzję, po uprzednim dwukrotnym awizowaniu w dniu 10 maja 2021 r. i w dniu 18 maja 2021 r., z uwagi na fakt, iż nie została podjęta w terminie, urząd pocztowy zwrócił w dniu 19 czerwca 2020 r. do organu administracji. Skuteczne doręczenie nastąpiło z dniem 24 maja 2021 r. a termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 7 czerwca 2021 r., który to dzień był dniem powszednim. Natomiast skarżący złożył odwołanie od powołanego rozstrzygnięcia za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej e-PUAP w dniu 18 czerwca 2021 r., o czym świadczy Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia, a więc po terminie. Następnie pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. uzupełnił odwołanie, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Podał, że po powrocie do domu w dniu 10 czerwca 2021 r. znalazł dwa awiza w skrzynce pocztowej. Również wskazał na swoją nieobecność w miejscu zamieszkania związaną z wypadkiem rodzinnym w [...] oraz brakiem wiedzy o zasadzie, że nie można opuścić miejsca zamieszkania bez informowania organu. Wypadek rodzinny to jak następnie ujawnił skarżący okoliczność pobytu jego córki w dniach 16-17 maja 2021 r. w Szpitalu Wojewódzkim w [...]
Mając na uwadze przedstawione okoliczności należy podnieść, iż art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. określa warunki, których spełnienie jest konieczne do wydania postanowienia przywracającego termin do wniesienia odwołania. Stosownie do powołanego przepisu organ administracji publicznej obowiązany jest przywrócić termin, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, zainteresowany dopełnił czynności dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentuje argumentację uprawdopodobniającą brak swojej winy w niedochowaniu terminu, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna niedochowania terminu istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o jego przywrócenie. Zatem ustawodawca nie wymaga udowodnienia tych okoliczności tylko ich uprawdopodobnienia. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Wymaganie uprawdopodobnienia zamiast udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. Tym niemniej przywrócenie terminu uzasadnia tylko podanie przez wnioskodawcę takich obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, nie mógł dokonać czynności w terminie. O zaistnieniu przesłanki "należytej staranności w dochowaniu terminu" można zasadnie mówić wówczas, gdy wnioskodawca uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak jakiejkolwiek jej winy, choćby w postaci niedbalstwa, w uchybieniu terminu - a zatem, gdy przedstawi okoliczności wskazujące, że nie miał możliwości dokonania czynności w wyznaczonym terminie. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają bowiem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Z orzecznictwa wynika także, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por.m.in. wyrok NSA z 27 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 317/23).
Powoływanie się na swoją nieobecność w miejscu zamieszkania związaną z wypadkiem rodzinnym w [...] a więc pobytem córki w szpitalu w dniach 16-17 maja 2021 r. czy brakiem wiedzy o zasadzie, że nie można opuścić miejsca zamieszkania bez informowania organu nie stanowiło, w realiach tej sprawy, okoliczności pozwalającej na przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Przede wszystkim termin 14 dniowy do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg od 24 maja i trwał do 7 czerwca 2021 r. a skarżący w złożonym wniosku nie wskazał okoliczności w tym okresie uniemożliwiających dopełnienie obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Podkreślić przy tym należy, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy wykonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkodą taką nie może być wskazywany wyjazd do [...] związany z pobytem córki w dniach 16-17 maja 2021 r. w Szpitalu Wojewódzkim w [...]. Jest to czas, w którym nie rozpoczął jeszcze bieg terminu do wniesienia odwołania.
Powoływanie się również na okoliczność braku wiedzy o zasadzie, że nie można opuścić miejsca zamieszkania bez informowania organu nie może doprowadzić do zmiany stanowiska w przedmiotowej sprawie.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż trafnie wskazano w motywach zaskarżonego postanowienia, że skarżący posiadał wiedzę o konieczności każdorazowego informowania organu powiatowego o zmianie swojego adresu i skutkach związanych z zaniedbaniem tego obowiązku. O powyższym skarżący był kilkukrotnie powiadamiany w przesyłanej mu przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy korespondencji. Informacja w tym zakresie (tj. iż zgodnie z art. 41 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, a także, że w przypadku nie dopełnienia powyższego obowiązku, w świetle art. 41 § 2 k.p.a. doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem wywiera skutek prawny) zawarto m.in. w zawiadomieniach z dnia 4 sierpnia.2020 r. oraz z dnia 30 listopada 2020 r., które odebrane zostały osobiście przez skarżącego w dniach 11 sierpnia 2020 r. oraz 4 sierpnia 2020 r., o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru.
Skarżący opuszczając miejsce swojego dotychczasowego pobytu i nie informując o tym organu powiatowego był więc w pełni świadomy o tym, że skierowana do niego korespondencja na podany do akt adres uznana będzie za wywierającą swoje skutki w zakresie prawa administracyjnego, w tym co do biegu terminów ustawowych.
Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Osoba zainteresowana powinna więc uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Takiej argumentacji skarżący w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie przedstawił, stąd też zasadnie w realiach tej sprawy wydano zaskarżone postanowienie. Zarzut obrazy art. 59 § 2 w zw. z art. 58 k.p.a. nie jest usprawiedliwiony.
Z kolei wskazywana obraza art. 6, 7, 7a, 8, 9, 10 i 16 k.p.a. poza przywołaniem tych norm procedury administracyjnej nie została w skardze kasacyjnej w jakikolwiek sposób wyjaśniona w jej motywach. Taki zarzut nie jest zatem zasadny, tym bardziej, iż stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zarzuty skargi kasacyjnej muszą zawierać uzasadnienie a w tym zakresie nie przedstawiono wymaganego uzasadnienia dla tak rozbudowanego zarzutu związanego z naruszenia przepisów procedury administracyjnej w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Braki w tym zakresie uniemożliwiają odniesienie się do takiego zarzutu.
Tym samym stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i zaaprobowane w kwestionowanym wyroku w pełni odpowiada prawu. Nie można zatem skutecznie w tych okolicznościach sprawy wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. w szczególności bez wskazania dokładnie którego to punktu czy dalszych jednostek redakcyjnych (pkt 1 zawiera jeszcze litery a, b, c) dotyczy naruszenie tej normy. Podobnie całkowicie nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 108 p.p.s.a. statuującego o przebiegu rozprawy w razie nieobecności stron. Przepis ten stanowi, iż w razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Przede wszystkim w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał rozprawy gdyż stosownie do dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym ( art. 120 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie prowadzi do pominięcia strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę, a sprawa po wnikliwej analizie rozpoznawana jest przez sąd w składzie trzech sędziów. Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości informowania stron postępowania o rozpatrzeniu sprawy w trybie uproszczonym ani o terminie posiedzenia.
W związku z tym nie doszło w sprawie również do naruszenia art. 106 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi.
Trzeba w tym miejscu podkreślić, iż Sąd pierwszej instancji orzekał zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. na podstawie akt sprawy jak i art. 134 § 1 p.p.s.a. nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną w granicach tej sprawy. Tak orzekając, jak już wyżej podniesiono, trafnie Sąd pierwszej instancji oddalił skargę w trybie art. 151 p.p.s.a. Przedstawił też uzasadnienie odpowiadające art. 141 § 4 p.p.s.a., stąd zarzut w skardze kasacyjnej również i tego ostatnio wymienionego przepisu nie jest trafny. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w tym podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd pierwszej instancji oddalił skargę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło- podobnie wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 5161/21. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a jak wyżej wskazano, zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej.
Natomiast zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Stosownie zaś do § 3 tej normy jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji. Taka potrzeba zastosowania ww. normy zaistniała w realiach tej sprawy w odniesieniu do sentencji wyroku bowiem zawiera on oczywistą omyłkę pisarską polegającą na określeniu aktu będącego przedmiotem zaskarżenia jako: "decyzji", zamiast "postanowienia" organu. Tymczasem z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku, gdzie prawidłowo wskazano zaskarżony akt jako postanowienie, wynika jednoznacznie, że powyższą omyłkę popełniono wyłącznie w sentencji wyroku z dnia 3 stycznia 2022 r. błędnie oznaczając zaskarżony akt jako decyzję. Mając powyższe na uwadze, zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a., należało orzec w pkt 1 sentencji.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec niezasadności wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 2 sentencji.