II OSK 1337/13

II SA/Łd 431/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 960
art. 234 ust. 1, art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 1225
par. 29
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
Dnia 7 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 roku sprawy ze skargi B.L. i K.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 3 kwietnia 2025 roku znak KO.4113.6,7,24,25.2025 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 23 grudnia 2024 roku, znak ROIS-EDG Oś. 6331.11.12.2024; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach solidarnie na rzecz skarżących B. L. i K. L. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. znak: KO.4113.6,7,24,25.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach umorzyło postępowanie odwoławcze ze wskazanego wniesionego odwołania oraz utrzymało w mocy w pozostałym zakresie decyzję Wójta Gminy Rawa Mazowiecka o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości.
1. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 29 stycznia 2024 r. B.L. zwróciła się o interwencję w sprawie przepływu wód przy posesji J.K. oraz H.L. w K.. W dniu 4 kwietnia 2024 r. sprecyzowała żądanie i wskazała właścicieli nieruchomości w K., których działania naruszają jej zdaniem stosunki wodne ze szkodą dla jej działki nr ewid. [...] w K., którymi są: G.C. - właściciel działki w K. [...], H.L. - właścicielka działki w K. [...] oraz J.K. - właścicielka działki w K. [...].
2. W dniu 16 maja 2024 r. organ przeprowadził oględziny nieruchomości, w trakcie których B.L. wskazała, iż upatruje zakłócenia stosunków wodnych w zasypaniu rynienki odprowadzającej wodę z drogi gminnej, znajdującej się przed wjazdem na posesję J.K. oraz w spływie wód opadowych z posesji H.L. i B.L. znajdujących się po przeciwnej stronie drogi gminnej. Powyższe powoduje przelewanie się skumulowanej wody na jej posesję. W zakresie blokowania odpływu wód opadowych przy posesji J.K. przez ich zasypanie, organ I instancji zaznaczył, że w dniu 15 maja 2024 r. rynienki te na całej ich długości zostały wyczyszczone na zlecenie Gminy Rawa Mazowiecka. W związku z tym B.L. oświadczyła, iż nie ma roszczeń wobec J.K.. Natomiast wobec H.L. i B.L. podtrzymała swoje stanowisko i zaproponowała jako rozwiązanie, aby właściciele działek nr ewid. [...] i nr ewid. [...] nie wypuszczali wody ze swoich posesji na drogę gminną, co w dalszej konsekwencji powoduje jej przelewanie się na posesję wnioskodawczyni. Proponuje również wykonanie spływu po drugiej stronie drogi. Pełnomocnik J.K. podczas przeprowadzania oględzin wniósł, aby po udrożnieniu rynienek odprowadzających wodę wykonanym na zlecenie Gminy Rawa Mazowiecka, zamontowano "kraty umożliwiające przejazd przez urządzenie odwadniające" na posesję J.K. (działkę nr ewid. [...]) lub zamontowano przepust. H.L. oświadczyła, iż woda opadowa i roztopowa z rynien dachowych jest odprowadzana do ogródka oraz na jej podwórko, które w połowie jest zadarnione, a część wjazdowa na jej posesję pokryta jest betonową płytą ażurową, w którą wsiąka woda opadowa. W ocenie H.L. woda spływa zgodnie z ukształtowaniem terenu i w zakresie jej posesji nie ma naruszenia stosunków wodnych. W kwestii działki nr ewid. [...] B.L., H.L. oświadczyła, że spływ wody z dachu jego domu mieszkalnego jest skierowany na jej działkę, gdyż znajduje się on przy samej granicy.
3. Reprezentujący J.K. - adwokat P.K. w piśmie z dnia 21 maja 2024 r. wniósł o wykonanie urządzeń odprowadzających wodę z drogi gminnej umożliwiających wjazd na nieruchomość J.K..
4. Decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. znak: ROIS.EDG.OŚ.6331.11.4.2024 Wójt Gminy Rawa Mazowiecka umorzył w części postępowanie administracyjne w przedmiocie zmiany kierunku natężenia i odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych lub kierunku odpływu wód ze źródeł w zakresie działki nr ewid. [...] w obrębie K., stanowiącej własność J.K..
5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J.K., decyzją z dnia 3 września 2024 r. znak: KO.4113.28.24 uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 17 czerwca 2024 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
6. Następnie podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 24 lipca 2024 r. B.L. oświadczyła, iż po lipcowych opadach przy jej ogrodzeniu pojawiły się kałuże wody. Stwierdziła, że jest słaby spływ i woda zalega co najmniej przez 3 godziny po opadach. Wyjaśniła, że w czasie opadów woda przelewa się na działkę S.N., płynie strumieniem przy domu, przelewa się przez wjazd i chodnik na jej posesję, dlatego umieszcza tam worki z piaskiem. Podniosła, że duża ilość wody z spływa z posesji H.L., a odpływy skierowane są na drogę. B.L. zaproponowała rozwiązanie tego problemu poprzez zatrzymanie wody z rynien z posesji H.L. i B.L. ich posesjach.
7. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji, działając na podstawie art. 104, 107, 105 § 1 K.p.a. w związku art. 234 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2024 poz. 1087 ze zm.) dalej: u.p.w., wydał decyzję z dnia 23 grudnia 2024 r. znak: ROISEDG.Oś.6331.14.2024, o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości nr ewid. [...], obręb K. stanowiącej współwłasność B.L., wobec niewystępowania zmian stosunków wodnych na gruncie ze strony działek oznaczonych nr ewid. [...], obręb K. stanowiącej własność B.L., działki o nr ewid. [...], obręb K. stanowiącej własność H.L. oraz działki o nr ewid. [...], obręb K. stanowiącej własność J.K. położonej w miejscowości K., gmina R..
1. Organ I instancji ustalił, że B.L. podnosi problem zakłócenia stosunków wodnych od 2023 r. (pismo z 4 kwietnia 2024 r.) i w związku z tym nie minęło 5 lat od kiedy wnioskodawczym dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt.
2. Następnie stwierdził, że problem przelewania się wody na posesję występuje zawsze po opadach deszczu. Na podstawie fotografii załączonych do akt sprawy organ przyjął, że woda po ulewnych deszczach kumuluje się na wysokości posesji nr ewid. [...], stanowiącej współwłasność Pani B.L..
3. Organ podkreślił, że problem kumulowania się wody występował zarówno przed dokonaniem remontu drogi przez Gminę, jak i po dokonaniu remontu drogi przez Gminę. Nadto zdaniem organu, nie jest obojętny dla rozstrzygnięcia sprawy, naturalny spływ wód z nieruchomości objętych postępowaniem.
4. Z mapy zasadniczej wynika, że woda z działki H.L. nr [...] i z działki B.L. nr [...] powinna naturalnie spływać przez te działki i płynąć dalej przez drogę Nr [...], w kierunku działki wnioskodawczyni nr [...] i dalej w kierunku działki J.K. nr [...]. Wskazują na to rzędne działki H.L. nr [...] i działki B.L. nr [...]. Powyższe dane zwiera również mapa sytuacyjna. Organ wskazał, że rzędne działki H.L. nr [...] wzdłuż drogi gminnej Nr [...], na wysokości domu mieszkalnego to 158.6, a następnie zmniejszają swoją wartość do 158.3 na wysokości ogródka i bramy wjazdowej na posesję. W dalszym biegu na działce B.L. nr [...] rzędne terenu są niższe i wynoszą 158.1. Organ nadmienił, że na działce B.L. nr [...], znajdującej się naprzeciw działki wnioskodawczyni rzędne wynoszą: 158,7 - w środkowej części podwórka, następnie 158.4, 158.1 i 158.2 na wjeździe na posesją przy granicy z drogą gminną Nr [...]. Na wysokości budynku mieszkalnego B.L. przy granicy z drogą gminną Nr [...] od strony działki H.L. rzędne wynoszą 158.05. Natomiast na działce B.L. nr [...] rzędna wzdłuż drogi gminnej przy granicy z działką nr [...] wynosi 157.9, a następnie obok budynku gospodarczego, przy granicy z działką nr [...] wynosi 157.3. Przed budynkiem mieszkalnym rzędna wynosi 157.1. Z powyższego w ocenie organu I instancji wynika, że woda w swoim naturalnym biegu spływa w kierunku budynku mieszkalnego. Za budynkiem mieszkalnym, przy granicy z działką nr [...] rzędna wynosi 156.1 i dalej na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...] rzędna wynosi 152.7. Wartości te wskazują na naturalny spadek terenu, co nadaje kierunek spływu wód opadowych i roztopowych.
5. Organ zaznaczył, że rzędna na wysokości budynku mieszkalnego B.L. od strony działki S.N. wynosi 157.1, a jej wartość lekko wzrasta do 157.3 od strony działki nr [...]. Rzędne działki nr [...] graniczącej z posesją B.L. wynoszą 155.8 i w dalszym biegu zmniejszają się do 152.7, przy granicy z działką nr [...]. Organ nadmienił, że powyższe wskazania rzędnych ukazują naturalną rzeźbę terenu polegającą na tym, że spadek terenu następuje w kierunku działki wnioskodawczyni. Przy granicy z działką nr ewid. [...] rzędne wynoszą 157.9, a następnie 158.3 przy granicy z działką J.K. nr [...]. Na działce J.K. nr [...], na wysokości budynku gospodarczego przy granicy z działką B.L. od strony drogi gminnej Nr [...] rzędne wynoszą 157.6, a następnie 157.9 przed budynkiem mieszkalnym. Według mapy sytuacyjnej, działki H.L. nr [...] oraz B.L. nr [...] obniżają rzędne względem drogi gminnej nr [...] nr ewid. [...] oraz działki B.L. nr [...] i w dalszym biegu działki J.K. nr [...], co stanowi naturalny spływ wód opadowych i roztopowych. Z uwagi na fakt, że następuje naturalny spływ wody z gruntów położonych wyżej w kierunku gruntów położonych niżej, organ I instancji nie znalazł podstaw do orzekania o naruszeniu stosunków wodnoprawnych.
8. Odwołania od powyższej decyzji złożyli J.K., B.L., K.L. i A.M., wszyscy reprezentowani przez adwokata P.K..
1. Zaskarżając decyzję w całości oraz zarzucając decyzji naruszenie:
- art. 7 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu sprawy, dokonanie oceny dowodów w dowolny a nie swobodny sposób, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez zaniechanie powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii i urządzeń melioracyjnych, w sytuacji gdy z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób organ dokonał pomiarów wysokościowych działek objętych postępowaniem, nie dokonał pomiaru, na jakiej wysokości znajduje się urządzenie wykonane przez S.N., brak jest dowodów, w których miejscach na mapie dokonano pomiary wysokości gruntów, o których mowa w decyzji, w sytuacji gdy z oględzin nieruchomości jednoznacznie wynika, że urządzenie wodne wykonane przez S.N. znajduje się wyżej niż wjazd na działkę H.L., a tym samym urządzenie nie spełnia swojej funkcji;
- art. 65 § 1 K.p.a. poprzez niezastosowanie i nieprzekazanie sprawy organowi właściwemu do rozpoznania sprawy w sytuacji, gdy organ, do którego skierowano wniosek nie rozstrzygnął żądania stron, co do źle zaprojektowanych urządzeń odprowadzających wodę z drogi nr [...] oraz niedostosowania zgodnie z projektem drogi, zjazdów do przylegających nieruchomości, uwzględniając przy tym poziom terenu poszczególnych działek;
- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie całego materiału zgromadzonego w sprawie, w szczególności informacji przekazywanych przez strony postępowania, a także niezałączenie do materiału dowodowego projektu remontu drogi nr [...] w miejscowości K. z marca 2022 r., zgodnie z którym doszło do zmiany nachylenia drogi na jej odcinku na wysokości działek uczestników postępowania z daszkowego na jednostronny, co doprowadziło do podtapiania działki skarżących oraz wykonaniu ścieku wodnego uniemożliwiającego swobodny wjazd i wyjazd z nieruchomości;
- art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i niezlecenie wydania opinii biegłemu o specjalności wodnych melioracji oraz z zakresu hydrologii czy budownictwa drogowego, który w oparciu o posiadaną wiedzę, a także przeprowadzone badania ustaliłby, czy zmiana nachylenia drogi oraz zaprojektowane odwodnienie jest odpowiednie do charakterystyki zwartej zabudowy miejscowości K., zrzutów wody z nieruchomości przylegających do drogi, a znajdujących się powyżej jej poziomu czy też występujących w śladzie drogi wzniesień i spadków w kierunku nieruchomości należących do uczestników postępowania;
- art. 75 § 1 i 2 K.p.a. poprzez oparcie w sprawie ustaleń faktycznych w zakresie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego, o oględziny miejsca i mapę sytuacyjną, które to dowody nie mogą stanowić jedynego źródła dokonania ustaleń faktycznych w sprawie, czy to w zakresie spadku wody, zakłócenia stosunków wodnych czy też kumulowania się wody przed dokonaniem remontu drogi;
- art. 86 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu przesłuchania stron w osobach uczestników postępowania oraz świadka J.K. na okoliczność kierunku spadku wody z nieruchomości znajdujących się powyżej położenia drogi, zmiany nachylenia drogi z daszkowego na jednospadowy, wcześniejszego występowania kumulacji wody, podtapiania działek odwołujących się, uniemożliwienia im wjazdu na posesję, zakłócenia stosunków wodnych i zastąpienia dowodu w zakresie ustalenia ww. okoliczności, oględzinami miejsca i mapą sytuacyjną, które nie mogą stanowić pełnowartościowego dowodu w sprawie;
- 89 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej w celu ustalenia okoliczności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, w szczególności czy, a jeśli tak to od kiedy dochodzi do kumulacji wody; kiedy nastąpiła zmiana nachylenia drogi, czy w ramach remontu drogi dostosowano zjazdy do wysokości działek, z którymi droga graniczy;
-art. 107 § 3 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niewskazanie w uzasadnieniu decyzji, jakie fakty organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
- art. 234 ust. 1 i 2 Prawa wodnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na skutek wadliwie przeprowadzonego remontu drogi oraz zrzutów wody z budynków znajdujących się powyżej poziomu drogi dochodzi do podtapiania działek odwołujących się;
- § 126 pkt. 1 w zw. z § 28 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie poprzez jego nieuwzględnienie przy wydaniu skarżonej decyzji, zgodnie z którymi dachy na działce H.L. i B.L. nie posiadają odprowadzenia wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej.
2. Odwołujący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji w celu przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.
3. Odwołujący podnieśli, że nie zostało ustalone bez wątpliwości, że nie doszło do zakłócenia stosunków wodnych na skutek remontu drogi nr [...], do zrzutów wody opadowej z nieruchomości znajdujących się powyżej poziomu drogi, że dostosowano zjazdy z drogi do nieruchomości do niej przylegających oraz zamontowano odpowiednie urządzenia odwadniające. Zarzucili, że nie jest wiadome, w oparciu o jakie dowody organ ustalił, że wcześniej dochodziło do kumulacji wody, gdzie ona miało miejsce i z czego to wynikało.
4. Wskazali, że organ nie przeprowadził własnych pomiarów punktów wysokościowych, w oparciu, o które poczynił ustalenia. Nie jest im wiadome czy punkty graniczące z remontowaną drogą były naniesione na mapę przed czy po remoncie drogi. Ich zdaniem z projektu remontu drogi nr [...] z marca 2022 r. wynika, że po jej remoncie zmianie uległ poziom jezdni o + 8cm. W związku z powyższym podnieśli, że wskazane w uzasadnieniu decyzji rzędne wzdłuż drogi gminnej mogły ulec zmianie.
5. Zarzucili, że decyzja nie zawiera wyjaśnienia czy organ dokonał weryfikacji rzędnych po remoncie drogi. Ponadto, zgodnie z projektem drogi nr [...] doszło na spornym odcinku do zmiany jej nachylenia z daszkowego na jednostronny, w kierunku ich działek. Zamontowane urządzenia odwadniające nie są w stanie odprowadzać wody, nie tylko z drogi, ale również z nieruchomości powyżej jej poziomu. Organ I instancji nie wykazał, że zalewanie czy podtopienie miało taki sam charakter i ma miejsce podczas ulewnych deszczy oraz jakie urządzenia odprowadzające wodę opadową posiadają właściciele działek znajdujących się powyżej poziomu drogi.
6. Podczas oględzin nieruchomości stwierdzono, iż na budynkach znajdujących się powyżej poziomu drogi nie ma orynnowania, a woda opadowa jest odprowadzana na drogę. Wyjaśnili, że to pracownicy wykonawcy drogi zasypali urządzenie odwadniające tak, aby skarżący mieli możliwość korzystania ze swojej własności. Pomimo zaleceń projektanta nie dostosowano zjazdu do poziomu drogi.
7. Zdaniem skarżących w sprawie zaniechano przeprowadzenia dowodu z opinii hydrologa, budownictwa drogowego lub specjalisty od urządzeń melioracyjnych na okoliczność, czy przewidziane w projekcie drogi rozwiązania odwadniające uwzględniają charakterystykę zwartej zabudowy wsi K., utwardzenie terenów wielu działek położonych powyżej poziomu drogi, zmianę nachylenia drogi z daszkowego na jednospadowy. Uważają, że biegły powinien się wypowiedzieć, czy zamontowane koryta ściekowe mają odpowiedni wymiar do odbierania wody z drogi, ale również z działek, które znajdują się powyżej jej poziomu, a z których woda spływa na drogę. Zarzucili nieprzesłuchanie stron postępowania i świadka oraz zaniechanie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
9. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. znak: KO.4113.6,7,24,25.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach umorzyło postępowanie odwoławcze ze wskazanego wniesionego odwołania oraz utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie.
1. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że sprawa została zainicjowana podaniem B.L. z dnia 29 stycznia 2024 r., w którym zwróciła się ona do Wójta Gminy Rawa Mazowiecka o interwencję w sprawie przepływu wód przy posesjach J.K. oraz H.L. we wsi K., gmina R.
2. W dniu 4 kwietnia 2024 r. wnioskodawczyni precyzując swoje żądanie wskazała właścicieli nieruchomości w K., których działania naruszają jej zdaniem stosunki wodne ze szkodą dla jej działki nr ewid. [...] w K.. Wspomniane osoby to G.C. - właściciel działki w K. [...], H.L. - właścicielka działki w K. [...] oraz J.K. - właścicielka działki w K. [...], uznani za strony niniejszego postępowania.
3. B.L., jako zakłócenie stosunków wodnych wskazała wypuszczanie wód opadowych na drogę gminną Nr [...] przez B.L. i H.L. oraz zasypanie rynienek odprowadzających wodę z tej drogi na wysokości wjazdu na posesję J.K., co w dalszym biegu powoduje spływ i kumulację wód opadowych na działkę wnioskodawczyni, skutkiem czego jest zalewanie jej parkingu i posesji.
4. W trakcie oględzin w dniu 16 maja 2024 r. B.L. wskazała, iż zakłócenie stosunków wodnych polega na zasypaniu rynienki odprowadzającej wodę z drogi gminnej, znajdującej się przed wjazdem na posesję J.K. oraz spływ wód opadowych z posesji H.L. i B.L., znajdujących się po przeciwnej stronie drogi gminnej. Powyższe w ocenie B. L. powoduje przelewanie się skumulowanej wody na jej posesję. W dniu 15 maja 2024 r. rynienki na całej ich długości zostały wyczyszczone na zlecenie Gminy Rawa Mazowiecka i w związku z tym B.L. oświadczyła, iż nie ma zarzutów w tym względzie wobec J.K.. Natomiast wobec H.L. i B.L. podtrzymała swoje stanowisko i zaproponowała, aby właściciele działek nr ewid. [...] i nr ewid. [...] nie wypuszczali wody ze swoich posesji na drogę gminną, co następnie powoduje jej przelewanie się na posesję wnioskodawczyni. Proponuje również wykonanie spływu po drugiej stronie drogi. Pełnomocnik J.K. podczas przeprowadzania oględzin wniósł, aby po udrożnieniu rynienek odprowadzających wodę wykonanym na zlecenie Gminy Rawa Mazowiecka, zamontowano kraty umożliwiające przejazd przez urządzenie odwadniające na posesję J.K. (działkę nr ewid. [...]) lub zamontowano przepust.
5. Organ dalej wskazał, że zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Jednocześnie w myśl art. 234 ust. 2 u.p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.p.w.).
6. Organ zaznaczył, że K.L. jest współwłaścicielem (wraz z wnioskodawczynią) działki nr [...] w K. i posiada interes prawny w niniejszym postępowaniu i prawo uczestniczenia w nim jako strona, jednakże A.M., jako osoba posiadająca ustanowioną służebność osobistą na tej działce, nie posiada interesu prawnego w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 K.p.a. w zw. z art. 234 ust. 1 u.p.w., a jedynie interes faktyczny. Tym samym nie posiada prawa do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, dlatego też wobec niej umorzono postępowanie odwoławcze.
7. Organ podkreślił następnie, że przepis art. 234 ust. 3 u.p.w. ma zastosowanie w przypadku, gdy na działce, której dotyczy wniosek nie byłyby realizowane roboty budowlane. W sytuacji, gdy zmiana stanu wody na gruncie powstała w związku z wykonywaniem robót budowlanych lub realizacją inwestycji budowlanej, to wówczas sprawdzenie powyższych okoliczności należy do kompetencji właściwego miejscowo organu nadzoru budowlanego w ramach ustalenia, czy nie dopuszczono się odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, w tym od planu zagospodarowania terenu oraz od wydanego pozwolenia na budowę. Natomiast w sytuacji, gdy zmiana stanu wody nie była następstwem robót budowlanych, możliwość podjęcia działań przez organ administracji publicznej w trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. uzasadniona jest wówczas, gdy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, np. powoduje stałe bądź okresowe zatopienie tych gruntów skutkujące wyłączeniem ich z normalnego użytkowania. Istotne jest, aby zachodził adekwatny (typowy, przeciętny) związek przyczynowy pomiędzy taktem zmiany stosunków wodnych na gruncie a szkodą powstałą na gruncie sąsiednim.
8. Wobec oczyszczenia rynienek ściekowych przy działce J.K., B.L. odstąpiła od stawiania wobec niej zarzutów dotyczących zakłócenia przez sąsiadkę zmiany stanu wody na jej gruncie.
9. Przedstawiony materiał dowodowy wskazuje również, że B.L. w stosunku do H.L. i B.L. podniosła zarzut sprowadzający się do tego, że ich działki są położone wyżej niż jej działka oraz, że osoby te posiadają na swoich działkach nieorynnowane budynki, wobec czego "zrzucają" całą wodę opadową z dachu budynków na drogę gminną, która następnie kumuluje się przy działce wnioskodawczyni położonej niżej. Żadnych innych działań ze strony H.L. i B.L. na ich działkach, noszących cechy zmiany stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ust. 1 u.p.w. wnioskodawczyni nie podnosi.
Działań takich nie wykazało również opisane powyżej postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji.
10. Z tych względów skład Kolegium podzielił stanowisko organu I instancji zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do nakazania J. K., H. L. i G. C. przywrócenia przez nich gruntów na ich działkach do stanu poprzedniego lub wykonania przez nich na gruntach ich działek urządzeń zapobiegającym szkodom.
11. B.L. zarzuciła nadto, że przy granicy drogi z jej nieruchomością ktoś rozszczelnił rynienki, przez co na jej działkę przecieka woda. Podniosła, że Gmina R. nie uwzględniła w nowym projekcie drogi rynienek po obydwu stronach. Jej zdaniem po remoncie drogi jest gorzej niż było, a od sierpnia 2023 r., kiedy to skończyły się prace remontowe drogi, odczuwa skutki spływu wody. Jako rozwiązanie zaproponowała poprawienie drogi i zrobienie spływu po drugiej stronie tej drogi. Z przedstawionych materiałów (wniosku o wszczęcie postępowania, zeznań stron, wyjaśnień i wniosku dowodowego pełnomocnika strony oraz treści odwołania) wynika, że zarzuty stron dotyczą także zmiany stanu wody na terenie działki drogowej (drogi gminnej) na skutek jej remontu (nieprawidłowego projektu i wykonania), w trakcie którego doszło też do podwyższenia terenu pod tą drogą oraz zmianą nachylenia jej powierzchni, co spowodowało zalewanie ich działek. Nadto strony zarzuciła "zrzut"' wody opadowej bezpośrednio na wymienianą drogę gminną z wyżej położonych działek sąsiadów, z dachów ich budynków nie posiadających orynnowania, czyli nie spełniających wymogów technicznych.
12. Organ stwierdził w związku z tym, że to organ nadzoru budowlanego jest właściwy do podejmowania czynności w ramach zmiany stosunków wodnych w zakresie dotyczącym realizacji obiektów budowlanych. Ten organ zajmuje się kwestią odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego oraz spowodowaną tymi okolicznościami ewentualną zmianą stosunków wodnych czy też nieprawidłowym odprowadzaniem wód opadowych z dachów budynków lub z terenów pasów drogowych dróg.
13. W wymienionych postępowaniach, do których przeprowadzenia właściwe są organy nadzoru budowlanego stosowane są natomiast przepisy techniczno-budowlane, w tym rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które m.in. zabraniają przy realizacji obiektu budowlanego lub prowadzenia robót budowlanych, dokonywania zmiany naturalnego spływu wód opadowych w celu kierowania ich na teren sąsiedniej nieruchomości. Ewentualne wynikające z budowy obiektu budowlanego lub prowadzenia robót budowlanych w tym zakresie zmiany powinny być niwelowane przez nakazanie wykonania w pozwoleniu na budowę odpowiednich urządzeń budowlanych. W konsekwencji zmiany stanu wody na gruncie spowodowane robotami budowlanymi (w tym przy remoncie drogi publicznej) nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepisy u.p.w. co oznacza, że pod uwagę nie mogą być też brane ewentualne zmiany polegające na błędnym projekcie remontu drogi, na podwyższeniu terenu działki drogowej w następstwie wykonanych robót budowlanych lub niewykonanie orynnowania budynku na sąsiednich działkach.
Jednakże legalność wykonania takich robót budowlanych lub budowy obiektu budowlanego oraz ewentualnego podwyższenia w związku z tym terenu działki budowlanej i kierunków nachylenia jej powierzchni wymaga uprzedniego zbadania i ustalenia przez organ nadzoru budowlanego w stosownym postępowaniu wyjaśniającym.
14. Organy w niniejszej sprawie nie miały podstaw do przekazania zarzutów stron dotyczących zmiany przez Gminę Rawa Mazowiecka stanu wody na gruncie działki drogowej, do rozpatrzenia wg właściwości do organu nadzoru budowlanego z uwagi na to, że tego rodzaju postępowania organ ten prowadzi z urzędu, gdzie nie są przewidziane formalne wnioski stron czy też osób trzecich. Podanie, o którym mowa w art. 65 K.p.a. dotyczy wniosku strony w konkretnej sprawie administracyjnej. Z opisanych powyżej pism stron postępowania nie wynika, aby były one stronami postępowania administracyjnego przed organem administracji budowlanej (starostą) lub organem nadzoru budowlanego. W takiej sytuacji, jeśli odwołujący są przekonani, że zalewanie wodami opadowymi ich działek wynika z nieprawidłowo przeprowadzonych robót budowlanych lub nieprawidłowej budowy obiektu budowlanego, prowadzonych przez właścicieli sąsiednich działek, mogą zgłosić swoje zastrzeżenia do organu budowlanego we własnym zakresie.
1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnieśli B.L. i K.L., reprezentowani przez adwokata P.K.
1. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
- art. 7 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu sprawy, dokonanie oceny dowodów w dowolny, a nie swobodny sposób, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez zaniechanie powołania dowodu z opinii biegłego ds. stosunków wodnych lub urządzeń melioracyjnych oraz poprzez mylne przyjęcie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest organ nadzoru budowlanego, w sytuacji gdy skarżący w trakcie oględzin podnosili, że zmiany stanu wody na gruncie wynikają również z wykonanych urządzeń wodnych przez H.L. i S.N., które rozsączają wodę w bliskim sąsiedztwie budynku, a ponadto odprowadzane są na działce ścieki;
- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nierozpatrzenie całego materiału zgromadzonego w sprawie, w szczególności informacji złożonych przez skarżącą w toku oględzin dotyczących wykonanego przez S.N. urządzenia odprowadzającego wodę na swojej działce w bezpośredniej odległości od budynków skarżących i urządzenia odprowadzającego wodę wykonanego przez H.L.;
- art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i niezlecenie wydania opinii biegłemu o specjalności wodnych melioracji czy z zakresu hydrologii, w sytuacji gdy na działce S.N. wykonano urządzenie wodne, które odprowadza wodę z drogi i rozsącza w bliskim sąsiedztwie budynku skarżących, a także w zakresie skuteczności w odprowadzaniu wody przez urządzenie wykonane przez H.L.;
- art. 89 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z treści opinii hydrologa lub urządzeń melioracyjnych, który w oparciu o swoją wiedzę, doświadczenie i wykonane badania potwierdziłby czy urządzenia wykonane przez H.L. i S.N. są właściwe i wystarczające do odbioru wody opadowej oraz czy wykonany drenaż nie zagraża konstrukcji budynku;
- art. 234 ust. 1 i 2 Prawa wodnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje on zastosowania w sytuacji, gdy w toku postępowania ustalono, że doszło do utwardzenia ziemi na działkach H.L. i B.L., podniesienia rzędnej terenu, czy wprowadzono urządzenia drenażowe i do odbierania wody na działce H.L. i S.N.
2. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że zarówno § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jak i art. 234 ust. 1 Prawa wodnego korespondują ze sobą i zasadniczo są tożsame, a przy tym oba są wobec siebie niekonkurencyjne. Nie jest też przy tym wykluczone jednoczesne prowadzenie postępowań zarówno w trybie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jak i § 29 rozporządzenia, jeśli charakter wykonanych robót wypełnia dyspozycję obu wskazanych regulacji prawnych.
3. Skarżący nie zgodzili się z organami obu instancji, że w sprawie ustalono, iż nie doszło do zakłócenia stosunków wodnych nie tylko na skutek zmiany rzędnej drogi, co doprowadziło do usunięcia przeszkody powodującej, że woda opadowa płynęła po obu stronach drogi, ale również wykonania urządzeń wodnych na działkach H.L. i S.N., czy też dokonania utwardzenia terenu.
4. Zarzucili ponadto, że organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie wykonanych na działce H.L. urządzeń służących do odprowadzania wody opadowej, utwardzenia na niej terenu, a także urządzeń odprowadzających wodę wykonanych przez S.N. i rozsączających ją na jego działce. Zwrócili uwagę, że urządzenie wodne wykonane przez S.N. w porozumieniu z H.L. zostało wykonane w toku postępowania administracyjnego i nie zostało uwzględnione w projekcie drogi.
5. Nadto S.N. w toku prowadzonego postępowania wykonał drenaż na terenie swojej działki w bliskiej odległości od budynków mieszkalnych skarżących.
6. Zarzucili, że w toku postępowania organ I instancji nie sprawdził, czy system drenażowy wykonany przez S.N. oraz H.L. nie zakłóca stosunków wodnych, na co zwracała uwagę p. L. podczas przeprowadzanych oględzin urządzenia wykonanego przez S.N.. Podkreślili, że organ I instancji wiedział o wykonywanych urządzeniach, z tego powodu przedłużał postępowanie, następnie dokonywał ich oględzin, aby na koniec stwierdzić, że przedmiotowa sprawa leży w gestii powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.
7. Stwierdzili, że na nieruchomości B.L. zostały zdemontowane rynny, a na działkach H.L. i B.L. został utwardzony teren.
8. Trudno zdaniem skarżących zakładać, aby prace budowlane były odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego, tak samo jak podniesienie rzędnej drogi. Stąd też zdaniem skarżących organy obu instancji nie dokonały w sposób należyty oceny przesłanek uzasadniających podjęcie decyzji oraz dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.
9. Skarżący zarzucili, że organ I instancji nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego uprawniającego do wydania decyzji ograniczając się do przeprowadzenia oględzin i załączenia mapy sytuacyjnej. Zdaniem skarżących nie wiadomo, w oparciu o jakie dowody organ poczynił ustalenia, że wcześniej dochodziło do kumulacji wody, gdzie ono miało miejsce i z czego to wynikało.
10. Nadto zarzucili, że organ nie przeprowadził własnych pomiarów punktów wysokościowych, w oparciu o które czynił ustalenia. Stwierdzili, że nie jest wiadomym, czy punkty graniczące z remontowaną drogą były naniesione na mapę przed czy po remoncie drogi. Jak wynika z projektu remontu drogi nr [...] z marca 2022 r., po jej remoncie zmianie uległ poziom jezdni 0 + 8 cm. W związku z powyższym wskazane w uzasadnieniu decyzji rzędne wzdłuż drogi gminnej mogły ulec zmianie.
11. Zarzucili, że nie przeprowadzono pomiarów rzędnych urządzenia zainstalowanego przez S.N., w sytuacji gdy twierdzili w trakcie oględzin, że urządzenie wykonane w odwodnieniu drogi znajduje się powyżej poziomu bramy wjazdowej na działkę H.L., a zatem nie jest w stanie odebrać całej wody opadowej z działki nr [...].
12. Skarżąca stwierdziła również, że urządzenie wykonane przez S.N. rozsącza wodę w pobliżu fundamentów jej domu, a także służy do odprowadzania ścieków, co nie zostało zweryfikowane przez organ.
13. Podkreślają, że wieś K. ma zwartą zabudowę, a nieruchomości H.L. i B.L. mają utwardzony teren. W związku z tym woda z ich działek spływa na drogą, a następnie na skutek zmiany kierunku spływu wody poprzez zmianę nachylenia drogi z daszkowego na jednokierunkowy, przelewa się na działki skarżących.
14. Skarżący zarzucili, że w decyzji organu I instancji nie ma informacji czy organ ten ustalił, jakie urządzenia odprowadzające wodę opadową posiadają H.L. i G.C. Organ nie zweryfikował czy urządzenie wykonane przez p. L., które odprowadza wodę z jej nieruchomości jest wystarczające.
15. Podkreślają, że zgodnie z art. 234 ust. 1 pkt. 2 właścicielowi gruntu nie wolno odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Nadmienili, że podczas oględzin nieruchomości stwierdzono, iż na jednym z budynków znajdujących się pomiędzy działką H.L. a G.C. przy drodze, nie ma orynnowania. H.L. również nie posiada żadnych urządzeń gromadzących wodę opadową z budynków gospodarczych oraz domu. W przypadku budynków niskich lub budynków, dla których nie ma możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, dopuszcza się odprowadzenie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych. Organ zaniechał przeprowadzenia dowodu z opinii hydrologa czy specjalisty od urządzeń melioracyjnych w celu stwierdzenia czy urządzenia odprowadzające wodę wykonane przez H.L. i S.N. są odpowiednie do natężenia wody opadowej przy uwzględnieniu utwardzenia terenu i powierzchni dachów, czy zamontowane rury rozsączające wodę na terenie działki S.N. wpływają na fundamenty budynków skarżących. Ponadto, nie przesłuchano stron postępowania i zaniechano przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dodał, że w skardze strona podniosła zarzuty, które nie były podnoszone w trakcie postępowania. Dotyczą one domniemanych działań właścicieli okolicznych nieruchomości, które nie noszą cech zmian stanu wody w rozumieniu art. 234 ust. 1 u.p.w. oraz nie wskazują rodzaju szkód, które miałyby wystąpić na gruntach skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
3. Skarga zasługuje na uwzględnienie.
1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
2. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
3. Przedmiotem kontroli w uczyniono decyzję SKO w Skierniewicach z dnia 3 kwietnia 2025 r. znak: KO.4113.6,7,24,25.2025, którą umorzono postępowanie odwoławcze ze wskazanego wniesionego odwołania oraz utrzymano w mocy w pozostałym zakresie decyzję Wójta Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 23 grudnia 2024 r. o odmowie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości
Na wstępie zauważyć należy, że w komparycji zaskarżonej decyzji błędnie powołano nr kontrolowanej decyzji organu I instancji wskazując, że jest to ROIS-EDG.Oś.6331.14.2024, zamiast prawidłowego ROIS-EDG Oś. 6331.11.12.2024, co mając na uwadze treść decyzji organu II instancji należy – w ocenie Sądu - potraktować jako oczywistą omyłkę pisarską.
4. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 960) oraz – w przypadku decyzji organu II instancji - art. 105 K.p.a.
5. Stosownie do treści art. 234 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust.3).
6. Należy zauważyć, że dla wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Z punktu widzenia przywołanych wyżej przepisów nie ma natomiast znaczenia rozmiar powstałej szkody. Ustawodawca nie uzależnia bowiem skutku od rozmiaru szkody, lecz w ogóle od jej zaistnienia, w związku z czym nie ma potrzeby jej szacowania.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i poczynieniu stosownych ustaleń organ może nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom i ustalić termin wykonania tych czynności.
7. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że stosownie do treści § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225), [dalej: "rozporządzenie"], dokonywanie zmiany naturalnego spływu wód opadowych w celu kierowania ich na teren sąsiedniej nieruchomości jest zabronione.
8. Obie powołane wyżej regulacje (art. 234 ust. 1 Prawa wodnego i § 29 rozporządzenia) są zasadniczo zbieżne przewidując, że właściciel nieruchomości gruntowej, z wyjątkiem sytuacji określonych w ustawie, nie ma prawa: zmieniać kierunku ani intensywności odpływu wód deszczowych czy roztopowych znajdujących się na jego działce, a także kierunku odpływu wód ze źródeł – jeśli skutkuje to szkodą dla gruntów sąsiednich. Ponadto zabronione jest odprowadzanie wód lub wprowadzanie ścieków na tereny należące do innych właścicieli. Oba tryby postępowania nie wykluczają się wzajemnie, a ich zastosowanie zależy od typu działań podjętych przez właściciela, które oddziałują na wody trafiające na sąsiednie tereny. Możliwe jest równoczesne prowadzenie postępowań zarówno na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jak i § 29 odpowiedniego rozporządzenia, jeżeli charakter wykonanych prac spełnia kryteria obu tych przepisów. Trzeba jednak zaznaczyć, że postępowanie przed organami nadzoru budowlanego dotyczy innej kwestii niż postępowanie nadzorowane przez te organy.
9. Warto podkreślić, że w orzecznictwie ugruntowane jest przekonanie, iż postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne ma na celu jednoznaczne ustalenie czy właściciel nieruchomości zmienił stan wód na swoim terenie, a jeśli tak – czy te zmiany negatywnie oddziałują na sąsiednie grunty. Przez zmianę stanu wody rozumie się takie działania, które ingerują w uwarunkowania wodne wynikające z naturalnej rzeźby terenu, warunków przyrodniczych oraz charakterystyki hydrologicznej. Przykładami takich działań mogą być: przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu (np. nasyp ziemi w celu podwyższenia powierzchni, wybranie ziemi w celu obniżenia gruntu, wykopanie rowu), realizacja robót budowlanych (np. wyrównanie terenu, zwiększenie wysokości powierzchni, betonowanie działki, budowa murowanego ogrodzenia, instalacja systemu drenażu wokół domu), a także inne prace powodujące konkretne zmiany na działce właściciela (np. utworzenie przeszkody, która utrudnia odpływ wody deszczowej z sąsiednich gruntów zgodnie z jej naturalnym kierunkiem). Niezbędne jest zatem wykazanie związku przyczynowego pomiędzy dokonaną zmianą a powstałą szkodą na nieruchomości sąsiada (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 czerwca 2013 r., II SA/Łd 263/13; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero spełnienie wszystkich warunków wymienionych w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego obliguje organ do wydania nakazu przewidzianego w tym przepisie. Jednocześnie organ nie jest zobowiązany do ustalania wszystkich możliwych przyczyn niezadowalającego stanu wód na działce osoby składającej wniosek.
10. Natomiast dla stwierdzenia naruszenia § 29 rozporządzenia konieczne jest ustalenie celowego zamiaru sprawcy przy dokonywaniu zmiany naturalnego spływu wód opadowych, a zatem z naruszeniem tego przepisu możemy mieć do czynienia wtedy, gdy np. w wyniku przeprowadzonych robót budowlanych (działania właściciela gruntu) dojdzie do naruszenia stosunków wodnych na gruntach sąsiednich.
11. W zakresie zmiany stosunków wodnych na gruncie organem właściwym jest więc zasadniczo wójt, burmistrz lub prezydent miasta, prowadzący postępowanie zgodnie z art. 234 ustawy Prawo wodne. Z kolei organ nadzoru budowlanego staje się właściwy w sprawach dotyczących zmiany stosunków wodnych, gdy do tej zmiany doszło w wyniku prowadzonych robót budowlanych, szczególnie w przypadku istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Tym samym, choć co do zasady zmiana stanu wody na gruncie ze szkodą dla sąsiednich nieruchomości jest rozpatrywana w oparciu o regulacje prawa wodnego, to w sytuacji, gdy z treści wniosku oraz okoliczności sprawy wynika żądanie oceny zgodności aktualnego stanu faktycznego z projektem zagospodarowania działki lub przepisami prawa budowlanego, właściwym organem do rozpoznania sprawy pozostaje organ nadzoru budowlanego. Organ ten podejmuje działania w kontekście zmian stosunków wodnych związanych z realizacją obiektów budowlanych, w tym w zakresie odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego oraz wszelkich zmian w zagospodarowaniu terenu skutkujących ewentualnymi zmianami stosunków wodnych (por. wyrok NSA z 16.12.2014 r., II OSK 1337/13; wyrok NSA z 15.02.2018 r., II OSK 1869/17; wyrok NSA z 27.05.2020 r., II OSK 822/19).
12. Mając na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcia są przedwczesne z uwagi na brak poczynienia przez organy administracji – co należy podkreślić - podstawowych ustaleń faktycznych w sprawie uzasadniających zastosowanie art. 234 Prawa wodnego. W sprawie naruszono bowiem niechybnie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 234 ustawy Prawo wodne. Zarzuty skargi należy więc co do zasady uznać za słuszne. Organy nie ustaliły bowiem, czy do naruszenia stosunków wodnych i jakie były przyczyny tego naruszenia. Brak poczynionych przez organy ustaleń co do stanu faktycznego uniemożliwiał więc wydanie prawidłowych decyzji w sprawie.
13. Oczywiście należy zgodzić się należy z organem, że kwestia ewentualnej zmiany stosunków wodnych w związku z przeprowadzonymi robotami budowlanymi dotyczącymi drogi należy do właściwości organu nadzoru budowlanego, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca stoi na stanowisku, że teren jej nieruchomości był zalewany jeszcze przed rozpoczęciem robót budowlanych związanych z remontem drogi, a remont tylko pogorszył istniejący stan rzeczy. To organy nadzoru budowlanego zajmują się zatem kwestią odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, w tym w zakresie zmiany zagospodarowania terenu i spowodowaną tymi okolicznościami ewentualną zmianą stosunków wodnych. Organ nadzoru budowlanego w sytuacji wszczęcia odrębnego postępowania, będzie zatem – stosownie do przepisów szeroko pojmowanego prawa budowlanego - zobligowany zbadać prawidłowość wykonania inwestycji m.in. pod kątem zmiany stosunków wodnych. Jednocześnie nie można podzielić stanowiska organu drugiej instancji, który w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że organy nie miały podstaw do przekazania zarzutów stron dotyczących zmiany przez gminę Rawa Mazowiecka stanu wody na gruncie obejmującym działkę drogową do rozpatrzenia według właściwości do organu nadzoru budowlanego z uwagi na to, że tego rodzaju postępowanie organ ten prowadzi z urzędu, gdzie nie są przewidziane formalne wnioski stron czy też osób trzecich. Logicznym jest, że aby organ mógł prowadzić postępowanie z urzędu musi uzyskać minimum informacji pozwalających mu na wszczęcie stosownego postępowania. Tego rodzaju przekazanie informacji nie stanowi więc wniosku o wszczęcie postępowania, ale mogłoby dać organowi nadzoru budowlanego asumpt do przeprowadzania czynności wyjaśniających i ewentualnie wszczęcia postępowania z urzędu. Zupełnie inną kwestią jest, że strony postępowania mogły samodzielnie zawiadomić organ nadzoru budowlanego o potrzebie wszczęcia z urzędu postępowania.
14. Ponadto, o ile skarżąca w toku postępowania stwierdziła, że na skutek oczyszczenia rynienek wzdłuż działki J.K. w dniu 15.05.2024 r., "nie ma roszczeń", to stwierdzić należy, że organy w żaden sposób nie zbadały czy, jak twierdzi skarżąca, na dz. nr [...] i [...] nie nastąpiła zmiana kierunku spływu wód oraz czy właściciele tych nieruchomości "wypuszczają wody opadowe na drogę gminną nr [...]", co w konsekwencji powoduje przelewanie się wód na jej posesję. W tym zakresie nie poczyniono żadnych ustaleń poza odczytaniem przez organ II instancji, na mapie zasadniczej jak ukształtowany jest teren powołanych działek (rzędnych terenu) oraz odebraniem wyjaśnień i oświadczeń od stron. W protokołach z oględzin brakuje opisu konkretnych działek, tego w jaki sposób są zabudowane, czy i jak utwardzony jest teren działek. Nie ustalono ponadto, czy na nieruchomościach podjęto działania mające na celu zakłócenie naturalnego spływu wód. W ocenie Sądu, w zasadzie stan faktyczny sprawy organy oparły na oświadczeniach i stanowiskach uczestników postępowania, a nie na własnych ustaleniach i ocenie okoliczności sprawy. W sprawie czterokrotnie przeprowadzono oględziny (brak jest w aktach protokołu z oględzin z dnia 29 stycznia 2024 r., o którym we wniosku wspominała skarżąca), przy czym z treści sporządzonych protokołów niewiele wynika, gdyż co do zasady – jak wskazano już wyżej - obejmują one oświadczenia stron, ale nie zawierają w zasadzie żadnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego.
15. Warto ponadto zaznaczyć, że na fotografiach zgromadzonych w sprawie można dostrzec, iż na wysokości niektórych nieruchomości w przydrożnych rynienkach umieszczono samowolnie różnego rodzaju przeszkody np. cegły, drewniane pomosty, które mogą mieć wpływ na swobodny odpływ wody deszczowej, na co organ również nie zwrócił uwagi.
16. Na krytyczne uwagi Sądu zasługuje także sposób gromadzenia przez organy administracji materiału dowodowego w sprawie. Dokumentacja fotograficzna, w szczególności załączona do protokołu oględzin z 16.05.2024 r., jest nieopisana, co uniemożliwia jej prawidłową ocenę (k. 22 i n. akt administracyjnych). Analogiczne uwagi dotyczą także protokołu z miejsca oględzin sporządzonego dnia 24 lipca 2024 r. (k. 195 i n. akt administracyjnych), protokołu z dnia 9 października 2024 r. (k. 264 i n. akt administracyjnych). Treść protokołów obejmuje w zasadzie tylko stanowiska stron, natomiast załączona dokumentacja fotograficzna ze względu na brak stosownych opisów nie wiadomo jakich nieruchomości dotyczy, jakie okoliczności tym samym na jej podstawie mają być stwierdzone.
17. Podobne uwagi dotyczą fotografii dołączonych do pisma B. L. z dnia 20 maja 2024 r. (k. 88 i n. akt administracyjnych) oraz z dnia 30 lipca 2024 r. (k. 215 i n. akt administracyjnych). Organ nie wystąpił do strony, która przesłała te zdjęcia o ich opisanie ani też sam nie dokonał weryfikacji załączonych zdjęć.
18. W ocenie Sądu nie do końca jest w sprawie jasne, wykazaniu jakich okoliczności faktycznych ma służyć protokół odbioru spisany w dniu 21 maja 2024 r. (k. 61 i n. akt administracyjnych). Jak wynika z jego treści został sporządzony na okoliczność odbioru robót związanych z wykonaniem zadania polegających na oczyszczeniu ścieków betonowych o długości około 330 mb odprowadzających wody opadowe z pasa drogowego. Dołączona do niego dokumentacja fotograficzna również nie jest opisana i nie wiadomo potwierdzeniu jakich okoliczności faktycznych ma służyć.
19. Powyższe uchybienia w zakresie gromadzenia materiału dowodowego świadczą jednoznacznie o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 K.p.a.
20. W ocenie Sądu nie do końca zrozumiała w aspekcie przyjętych przez organy rozstrzygnięć wydaje się również prośba pana S.N. (pismo z dnia 5 sierpnia 2024 r. – k. 284 akt administracyjnych) dotycząca możliwości odbioru nadmiaru wody z drogi gminnej na działki których jest on właścicielem. Odbiór wody wykonany miałby być za pomocą rur plastikowych do zbiornika wodnego znajdującego się na jego posesji. Jak wynika bowiem z pisma z dnia 9 sierpnia 2024 r. podpisanego przez zastępcę Wójta Gminy Rawa Mazowiecka, Gmina wyraziła zgodę na wywiercenie 2 otworów o średnicy od 80 do 160 mm w ściekach betonowych znajdujących się w pasie drogi, a następnie zamontowanie plastikowych rur odpływowych kierujących nadmiar wody do zbiornika wodnego znajdującego się na posesji pana N. Z akt sprawy nie wynika jednak w żadnym zakresie o jaki konkretnie zbiornik wodny i jaki odpływ chodzi, a przede wszystkim czy zastosowane rozwiązanie będzie miało wpływ na zmianę stosunków wodnych i jakie to ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia art. 234 Prawa wodnego. Powyższe stanowisko, zdaniem Sądu, świadczy jednocześnie o tym, że organ ma świadomość, że do naruszenia stosunków wodnych doszło, co również potwierdza wadliwość wydanych w sprawie decyzji.
21. W dalszej kolejności odnieść się należy do podnoszonego przez stronę skarżąca kwestii konieczność przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Otóż, mając na uwadze zgromadzoną w sprawie dokumentację fotograficzną (z zastrzeżeniami, o których jest mowa wyżej), to w ocenie Sądu (przy czym Sąd zastrzega, że nie przesądza o przyczynach zaistniałego stanu rzeczy), nie powinno budzić wątpliwości, że ze zmianą stosunków wodnych do czynienia mamy. Tu pojawia się zasadnicze pytanie, a mianowicie, z jakiej przyczyny organ nie powołał sprawie biegłego, którego opinia umożliwiłaby przede wszystkim dokonanie oceny czy do naruszenia stosunków wodnych doszło, a jeśli tak to z jakiej przyczyny. Jest to tym bardziej zastanawiające, że organ w kierowanych do strony pismach – np. w piśmie z dnia 14 sierpnia 2024 r. (k. 241 akt administracyjnych) wspomina o możliwości powołania biegłego w tej sprawie, podobnie jak w pismach z dnia 19 września 2024 r. (k. [...] i n. akt administracyjnych), 20 listopada 2024 r. (k. 275 i n. akt administracyjnych), jednakże sam organ biegłego nie powołuje.
Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy istnieją - jak w niniejszej sprawie – zasadnicze wątpliwości co do samego faktu naruszenia stosunków wodnych, jego przyczyn, a tym samym i sprawcy/sprawców zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego właściwej specjalizacji może być podstawowym dowodem przesądzającym o zmianie stosunków wodnych, ich przyczynach oraz wskazującym rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (por. wyrok WSA w Białymstoku z 15.06.2010 r., II SA/Bk 300/10). Co więcej, opinia ta winna także wskazać, czy przyczyny zmian w stosunkach wodnych winny podlegać ocenie z punktu widzenia przepisów Prawa wodnego czy § 29 rozporządzenia.
22. Nie można też nie zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się pismo B.L. z dnia 2 września 2024 r. będące nawiązaniem do wskazanego wyżej pisma z dnia 14 sierpnia 2024 r., w którym zadano między innymi pytanie na jakiej podstawie zarządca twierdzi, że zrealizowanie wykonanie urządzenia odbierającego nadmiar wód opadowych i roztopowych ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania. W odpowiedzi na ww. pismo, organ w piśmie z dnia 19 września 2024 r. poinformował B.L., że wskazana wyżej instalacja odbierająca wody wykonana przez właściciela działek numer ewidencyjny [...] i [...] może w znaczny sposób przyczynić się do odbioru wód opadowych i roztopowych i częściowo rozwiązać problem ich ewentualnego zalegania, a wpływ instalacji zostanie oceniony podczas oględzin wyznaczonych na 9 października 2024 r. jak również w dalszej fazie postępowania. Analiza protokołu z dnia 9 października 2024 r. (k. 264 i n. akt administracyjnych), ani treść wydanych w sprawie decyzji nie daje jednak odpowiedzi na ww. pytanie, co, w ocenie Sądu, również potwierdza wadliwość wydanych w sprawie rozstrzygnięć.
23. Co więcej, należy również zauważyć, że z akt sprawy nie wynika czego dotyczyła sprawa, o której pisała skarżąca tj. znak Oś.6331.5.9.2023.2024, w której stroną był S.N. i czy ta sprawa może mieć ewentualnie wpływ na prowadzone postępowanie. W sprawie może zatem zajść konieczność uzupełnienia materiału dowodowego również w powyższym zakresie.
24. Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, zważywszy treść art. 153 P.p.s.a., Sąd wskazuje na konieczność uwzględnienia w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych w niniejszym orzeczeniu, w szczególności zaś (ale mnie tylko) organy będą zobowiązane do:
a. prawidłowego ustalenia stanu faktycznego z zachowaniem zasad określonych w przepisach K.p.a., w sposób pozwalający na jego weryfikację zarówno przez organ odwoławczy jak i sąd administracyjny;
b. rozważenia powołania biegłego właściwej specjalności, którego opinia pozwoli na dokonanie oceny zwłaszcza w zakresie przyczyn gromadzenia się wody po odpadach, czy wynika to z działań właścicieli poszczególnych nieruchomości, czy też przyczyną był remont drogi gminnej, w tym zmiana układu odprowadzania z niej wody z daszkowego na jednospadowy;
c. odniesienia się do wszystkich argumentów podnoszonych przez strony postępowania administracyjnego, w szczególności kwestii czasu naniesienia rzędnych na mapę stanowiącą podstawę wydania decyzji, kwestii braku orynnowania niektórych budynków, utwardzenia terenów niektórych nieruchomości;
d. w razie przyjęcia, że ze względu na możliwe naruszenie przepisów prawa budowlanego organem właściwym będzie organ nadzoru budowlanego, zawiadomienia właściwego organu.
25. Reasumując, wskutek ewidentnego naruszenia przepisów postępowania, przede wszystkim art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., organy nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych uzasadniających zastosowanie lub odmowę zastosowania art. 234 Prawa wodnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).
26. O zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a., w tym 300 zł tytułem zwrotu wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).
dc