II OSK 1335/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-26
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacjazawieszenie postępowaniazagadnienie wstępnezasiedzenieprawo własnościsąd administracyjnynadzór budowlany

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie legalizacji samowoli budowlanej do czasu rozstrzygnięcia przez sąd cywilny kwestii zasiedzenia nieruchomości.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił skargi na postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie rozbudowy garażu. Organ nadzoru budowlanego zawiesił postępowanie, uznając, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez sąd cywilny (dotyczącego zasiedzenia nieruchomości) jest niezbędne do dalszego prowadzenia sprawy legalizacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawieszenie postępowania było zasadne, ponieważ ustalenie prawa własności nieruchomości przez sąd cywilny jest kluczowe dla oceny możliwości legalizacji samowoli budowlanej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.F. i G.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie legalizacji samowolnej rozbudowy garażu. Postępowanie zostało zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na toczące się przed sądem cywilnym postępowanie o zasiedzenie nieruchomości, na której dokonano samowoli budowlanej. Organy administracji uznały, że rozstrzygnięcie sądu cywilnego w kwestii prawa własności jest zagadnieniem wstępnym, od którego zależy dalszy bieg postępowania legalizacyjnego. Skarżący kasacyjnie zarzucali naruszenie przepisów postępowania, twierdząc, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, oddalił ją, uznając stanowisko sądów niższych instancji za prawidłowe. Sąd podkreślił, że organy nadzoru budowlanego nie mają kompetencji do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych, a ustalenie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w tym poprzez zasiedzenie, leży w gestii sądów powszechnych. W związku z tym, zawieszenie postępowania administracyjnego było uzasadnione, gdyż wynik postępowania cywilnego może mieć decydujący wpływ na możliwość legalizacji samowoli budowlanej lub konieczność nakazania jej rozbiórki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie o zasiedzenie nieruchomości przed sądem cywilnym stanowi zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy możliwość dalszego prowadzenia postępowania legalizacyjnego przez organ nadzoru budowlanego.

Uzasadnienie

Organ administracji nie ma kompetencji do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych, w tym kwestii prawa własności nieruchomości. Ustalenie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane jest kluczowe dla legalizacji samowoli budowlanej, a postępowanie o zasiedzenie przed sądem powszechnym jest niezbędne do wyjaśnienia tej kwestii.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania przez organy wnikliwie i zgodnie z prawem.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny zebranego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji.

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Stosowanie przepisów k.p.a. do postępowania odwoławczego.

P.b. art. 83 § 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Zakres kompetencji organów nadzoru budowlanego.

P.b. art. 32 § 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Wymagane dokumenty przy pozwoleniu na budowę, w tym oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością.

P.b. art. 49i § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Nakaz rozbiórki lub doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie o zasiedzenie nieruchomości przed sądem cywilnym stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., obligujące organ administracji do zawieszenia postępowania legalizacyjnego. Organy nadzoru budowlanego nie posiadają kompetencji do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych i ustalania prawa własności nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Brak podstaw prawnych i faktycznych do przyjęcia, że w sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne.

Godne uwagi sformułowania

rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd organy nadzoru budowlanego nie są instytucją powołaną do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych postępowanie cywilne dotyczy zagadnienia ustalenia własności nieruchomości a zatem uzyskanie przez inwestorów rozstrzygnięcia w sprawie z ich wniosku, dotyczącego działki, na której zrealizowano obiekt budowlany uzależnia możliwość wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji co do legalności tego obiektu.

Skład orzekający

Andrzej Jurkiewicz

sprawozdawca

Piotr Broda

członek

Roman Ciąglewicz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie zawieszenia postępowania administracyjnego w przypadku istnienia toczącego się postępowania cywilnego dotyczącego zagadnienia wstępnego, zwłaszcza w kontekście prawa budowlanego i prawa cywilnego (zasiedzenie)."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sporu cywilnoprawnego jest niezbędne do wydania decyzji administracyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje złożone relacje między prawem administracyjnym a cywilnym, pokazując, jak postępowanie sądowe może wpływać na postępowanie administracyjne.

Kiedy sąd cywilny decyduje o legalności budowy? NSA o zagadnieniu wstępnym w sprawach budowlanych.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1335/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /sprawozdawca/
Piotr Broda
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Sz 1239/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-02-10
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145, art. 151, art. 182, art. 183, art. 184, art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77, art. 80, art. 97
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 26 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.F. i G.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1239/21 w sprawie ze skarg A. F. i G.T. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia 6 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie rozbudowy garażu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z 10 lutego 2022 r., II SA/Sz 1239/21, oddalił skargi A. `F. i G. T. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z 6 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie rozbudowy garażu.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2021 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Powiecie Grodzkim Szczecin (PINB) zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie rozbudowy bez wymaganego pozwolenia na budowę garażu, na nieruchomości przy ul. [...][...] w [...], dz. nr [...], obręb [...] i nr [...] obręb [...], do czasu "rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd". W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ wskazał, że w dniu 16 marca 2021 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie rozbudowy bez wymaganego pozwolenia na budowę garażu, na nieruchomości, przy ul. [...][...] w [...]-dz. nr [...] obręb [...] i nr [...] obręb [...]. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2021 r. znak [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Powiecie Grodzkim Szczecin nałożył na K. i Z. P. obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych tj. oświadczenia, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo budowlane (tj. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane); geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej obiektu budowlanego; ekspertyzy technicznej sporządzonej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazującą, czy stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania, w terminie do dnia 30 czerwca 2021 r. W dniu 16 czerwca 2021 r. inwestorzy zwrócili się do organu I instancji z prośbą o zawieszenie postępowania w sprawie z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym Szczecin - [...] w Szczecinie (sygn. akt II Ns 4/20), dotyczące ustalenia praw własności części działki nr [...] obręb [...] argumentując swoją prośbę faktem, że dopiero po rozstrzygnięciu przez sąd sprawy własności części działki nr [...] obręb [...] będą mogli przedłożyć oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Organ uznał, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy Szczecin - [...] w Szczecinie jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy w przedmiotowym postępowaniu.
Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie (ZWINB), postanowieniem z 6 października 2021 r., po rozpatrzeniu zażalenia A. `F. oraz G. T., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 97 § 1 pkt 4 i art. 144 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.) - dalej w skrócie "P.b.", utrzymał powyższe postanowienie w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZWINB przywołał przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ zaznaczył, iż użycie przez ustawodawcę zwrotu "zawiesza", oznacza obligatoryjny charakter tej czynności, w razie wystąpienia przesłanek określonych w ww. przepisie. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie taka właśnie sytuacja wystąpiła. Organ podkreślił, że jednym z dokumentów wymaganych przy legalizacji inwestycji jest oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 P.b., a więc: oświadczenie [złożone], pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Skoro zaś następcy prawni inwestora podejmują próbę udokumentowania swojego prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, poprzez pozyskanie orzeczenia sądowego potwierdzającego zasiedzenie części tej nieruchomości, to zdaniem organu II instancji PINB w Szczecinie nie może im takiego uprawnienia dowodowego odmówić, zwłaszcza, że w ww. kwestii to na inwestorze, nie zaś na organie administracji publicznej, ciąży obowiązek dowodowy. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - w tym przypadku umożliwić stronie pozyskanie takiego dowodu. Jednocześnie, co uwypuklił organ odwoławczy, bez zajęcia stanowiska w ww. kwestii przez właściwy sąd powszechny, poprzez wydanie stosownego orzeczenia, nie jest możliwe nadanie przedmiotowej sprawie dalszego biegu. Od wyjaśnienia ww. zagadnienia wstępnego uzależnione jest bowiem wydanie w ogóle jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie. Organ wyjaśnił, że w przypadku wykazania przez inwestora jego uprawnienia, o którym mowa wyżej, poprzez przedłożenie stosownego orzeczenia sądowego (przy wypełnieniu pozostałych wymogów), PINB w Szczecinie podejmie swoje rozstrzygnięcie w oparciu o przepis art. 49i ust. 1 pkt 1 P.b. (w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie). Natomiast, jeżeli inwestor nie będzie w stanie wykazać ww. uprawnienia, wówczas organ powiatowy podejmie swoje rozstrzygnięcie w oparciu o zupełnie inną podstawę prawną - tj. w oparciu o przepis art. 49i ust. 1 pkt 2 P.b. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, iż pomimo, że oba typy rozstrzygnięć uregulowane zostały jednym artykułem, to dotyczą one jednak zupełnie innych procedur, występujących w różniących się od siebie stanach faktyczno-prawnych. Jednocześnie dodał, że PINB w Szczecinie nie może rozstrzygnąć powyższej kwestii we własnym zakresie - w ramach swojego postępowania dowodowego - jak chcą tego skarżący, bowiem organy nadzoru budowlanego nie są instytucją powołaną do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych, ani też do dokonywania jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie oświadczeń woli stron umów cywilnoprawnych, w tym ustalenia czy takie umowy w ogóle zostały zawarte. Właściwe kompetencje w tym zakresie posiadają wyłącznie sądy powszechne, których rozstrzygnięcia są wiążące dla organów administracji publicznej, w tym dla organów nadzoru budowlanego. W ocenie organu wydanie w obecnym stanie sprawy przez PINB w Szczecinie nakazu, o którym mowa w art. art. 49i ust. 1 pkt 2 P.b., w stosunku do inwestorów - w sytuacji, gdy w każdej chwili może zapaść korzystne dla nich orzeczenie Sądu Rejonowego Szczecin-[...] w Szczecinie II Wydział Cywilny w przedmiocie zasiedzenia części nieruchomości - dz. nr [...] obręb [...] w [...], zajętej pod przedmiotową inwestycję (samowolę budowlaną) - wydaje się zabiegiem przedwczesnym. W ocenie ZWINB zasadnym zatem było zawieszenie przez PINB postępowania administracyjnego, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego sprowadzającego się do stwierdzenia (bądź odmowy stwierdzenia) zasiedzenia.
Ustosunkowując się do zarzutów organ podkreślił, iż z akt I instancji rzeczywiście wynika, że przed Sądem Rejonowym Szczecin-[...] w Szczecinie II Wydział Cywilny toczy się sprawa "z wniosku K. P., Z. P. przy udziale W. T., J. T., M.M., M. M. - zasiedzenie" - sygn. akt II Ns 4/20. Organ wskazał, że skarżący, jako następcy prawni zmarłego J. T., powinni zgłosić swój udział w tej sprawie. Natomiast ustosunkowując się do zarzutu co do zasadności prowadzenia w niniejszej sprawie postępowania w trybie przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r., ZWINB w Szczecinie wyjaśnił, że skarżący sami podkreślają, iż przedmiotowa rozbudowa została dokonana w 1996 r. - a więc przepisy ww. ustawy nie znajdują w tej sprawie zastosowania, gdyż datą graniczną jest 31 grudnia 1994 r. Gdyby jednak w sprawie tej znajdowały zastosowanie przepisy ww. ustawy z 1974 r., wówczas organy nadzoru budowlanego w ogóle nie badałyby prawa inwestora (lub jego następców prawnych) do dysponowania przedmiotową nieruchomością na cele budowlane. Przepisy ww. ustawy nie nakładały bowiem na inwestora obowiązku wykazania w toku postępowania legalizacyjnego prawa do dysponowania na cele budowlane nieruchomością zajętą pod samowolę budowlaną. Organy nadzoru budowlanego, prowadząc postępowanie legalizacyjne na podstawie przepisów ustawy z 1974 r., nie posiadają kompetencji w przedmiocie rozstrzygania, czy inwestor posiada prawo do dysponowania daną nieruchomością na cele budowlane, czy też nie.
Skargami A. `F. i G. T. zaskarżyli powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 49i ust. 1 pkt 2 P.b.
W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku oddalającego skargę, podzielił stanowisko organów obu instancji, że do zakończenia sprawy w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej jest niezbędne wcześniejsze rozstrzygnięcie zainicjowanego żądaniem inwestorów postępowania przed sądem cywilnym w sprawie o zasiedzenie. Postępowanie cywilne dotyczy zagadnienia ustalenia własności nieruchomości. Zdaniem Sądu ma rację ZWINB, że uzyskanie przez inwestorów rozstrzygnięcia w sprawie z ich wniosku, dotyczącego działki, na której zrealizowano obiekt budowlany uzależnia możliwość wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji co do legalności tego obiektu. Rozstrzygnięcie sądu powszechnego prowadzi bowiem do określenia właściciela gruntu. Określenie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w toku procedury legalizacyjnej jest kwestią kluczową, a wynik postępowania zainicjowanego powództwem inwestorów może mieć decydujący wpływ na wydanie przez organ nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Wynika z tego, że jest spełniona określona w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłanka wystąpienia zagadnienia wstępnego, od rozstrzygnięcia którego jest zależne załatwienie sprawy administracyjnej przed organem nadzoru. Z tych względów Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- dalej p.p.s.a.
Skargą kasacyjną A. `F. i G. T. zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 litera c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie, że w niniejszej sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., podczas gdy z zebranego w sprawie materiału wynika, iż brak było podstaw prawnych, jak i faktycznych do przyjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ i które to naruszenie skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi, zamiast uchyleniem zaskarżonego postanowienia w całości.
Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z 29 kwietnia 2022 r. skarżący zrzekli się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której podstawy zostały ujęte w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem wojewódzkim (art. 189 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie występują te przesłanki, zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej.
Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie bowiem nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Przystępując do wyjaśnienia przesłanek nieuwzględnienia wniesionego środka odwoławczego wskazać należy, iż istota sporu w tej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy toczące się przed Sądem Rejonowym Szczecin-[...] w Szczecinie II Wydział Cywilny postępowanie w sprawie "z wniosku K. P., Z. P. przy udziale W.T., J.T., M. M., M. M. o zasiedzenie" - sygn. akt II Ns 4/20, w którym rozstrzygnięta zostanie kwestia zasiedzenia tj. nabycia prawa własności, przez inwestorów do części działki w [...] przy ul. [...][...] nr [...] obrębu [...], na której rozbudowano samowolnie garaż i wobec której to inwestycji wdrożono postępowanie legalizacyjne nakładając na inwestorów w szczególności postanowieniem z 6 kwietnia 2021 r. obowiązek złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w tym ww. działki, stanowiło zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. niezbędne do rozpoznania sprawy w przedmiotowym postępowaniu.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów nadzoru budowlanego, że do zakończenia sprawy w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej jest niezbędne wcześniejsze rozstrzygnięcie zainicjowanego żądaniem inwestorów postępowania przed sądem cywilnym w sprawie o zasiedzenie. Zaznaczono, iż postępowanie cywilne dotyczy zagadnienia ustalenia własności nieruchomości a zatem uzyskanie przez inwestorów rozstrzygnięcia w sprawie z ich wniosku, dotyczącego działki, na której w części zrealizowano obiekt budowlany uzależnia możliwość wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji co do legalności tego obiektu.
Skarżący wniesionym środkiem odwoławczym kwestionują to stanowisko podnosząc zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 litera c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Stanowisko skarżących jest jednak chybione.
Zauważyć należy w tym miejscu, iż przywołany w skardze kasacyjnej przepis "art. 145 § 1 litera c p.p.s.a." został oznaczony w sposób nieprawidłowy, gdyż właściwa jednostka redakcyjna tej normy to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Niemniej jednak powyższe potraktowano jako oczywistą omyłkę pisarską kasacji.
Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia trafnie uznał, iż odpowiada ono prawu, stąd też zasadnie zastosował konstrukcję prawną oddalenia wniesionej skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należy przede wszystkim wiązać z naruszeniami przepisów postępowania, których dopuściły się organy orzekające w sprawie, jeżeli naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na jej wynik. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli ustaleń stanu faktycznego przeprowadzonych przez organy administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego i mając na uwadze charakter zaskarżonego aktu a to postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie legalizacji samowoli budowlanej w związku z toczącym się postępowaniem o nabycie prawa własności (zasiedzenie nieruchomości) uznał, że zachodzi kwestia prejudycjalna obligująca organy nadzoru budowlanego do zawieszenia postępowania w prowadzonej sprawie. Wbrew stanowisku skarżących w realiach tej sprawy nie można skutecznie wskazywać na naruszenie w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Postępowanie to bowiem przeprowadzono, wbrew zarzutom kasacji, zgodnie z regułami procedury administracyjnej.
Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wystąpi, gdy ziszczone są cztery elementy: zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego; jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu; wymaga ono uprzedniego rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji oraz istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.
W niniejszej sprawie znajdujące zastosowanie przepisy prawa materialnego tj. ustawa Prawo budowlane z 1994 r., warunkują kierunek prowadzonego postępowania legalizacyjnego a w tym postępowaniu obowiązkiem inwestora jest legitymowanie się tytułem prawnym do dysponowania nieruchomością na cele budowlane co następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia w tym zakresie. W postanowieniu z 16 marca 2021 r. organ pierwszej instancji nałożył na inwestorów, którzy samowolnie rozbudowali garaż również na nieruchomości nr [...] obręb [...] przy [...][...] w [...], do którego nie posiadali tytułu prawnego, obowiązek złożenia takiego oświadczenia, a jest niesporne, co wyżej wykazano, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie w sprawie zasiedzenia ww. nieruchomości przez inwestorów. Takie postępowanie o zasiedzenie stanowi niewątpliwie kwestę prejudycjalną dla postępowania w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej. Jednoznacznie prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, iż postępowanie cywilne dotyczy zagadnienia ustalenia własności nieruchomości a zatem uzyskanie przez inwestorów rozstrzygnięcia w sprawie z ich wniosku, dotyczącego działki, na której zrealizowano obiekt budowlany, uzależnia możliwość wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji co do legalności tego obiektu.
Zdaniem Sądu odwoławczego, skoro w ramach postępowania legalizacyjnego organ administracji bada prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane a więc kluczowe znaczenie będzie miało też to, że organy administracji nie mają kompetencji do ingerowania w stosunki cywilnoprawne i zastępowania w tym zakresie sądów powszechnych. W konsekwencji rzeczą organu administracji jest każdorazowo rozważenie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy rozstrzygnięcie sprawy cywilnej nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie budowlanej. Jeżeli jednak powstanie spór w tym zakresie, taki jak w niniejszej sprawie o zasiedzenie nieruchomości, rozstrzygnąć go może tylko sąd powszechny. Wówczas może powstać zagadnienie wstępne uzasadniające zawieszenie postępowania prowadzonego przez organ administracji na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zasiedzenie nieruchomości jest sposobem nabycia prawa własności przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w ciągu oznaczonego w ustawie czasu. Jednakże fakt nabycia prawa własności musi zostać potwierdzony odpowiednim orzeczeniem sądu powszechnego. Organ administracji nie jest władny przyjmować jakiegokolwiek domniemania w tym zakresie.
Jak już wskazano wyżej, organy nadzoru budowlanego nie mają kompetencji do ingerowania w stosunki cywilnoprawne i zastępowania w tym zakresie sądów powszechnych, w tym w zakresie oceny skuteczności złożonego do sądu wniosku. Natomiast w przedstawionych okolicznościach faktycznych i prawnych tej sprawy, złożenie przez inwestorów wniosku do Sądu Rejonowego Szczecin [...] w Szczecinie (sygn. akt II Ns 4/20) o zasiedzenie nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., uzasadniające zawieszenie postępowania prowadzonego przez organ nadzoru budowlanego w przedmiocie samowolnej rozbudowy garażu. Od treści rozstrzygnięcia tego sądu zależy bowiem, w jaki sposób zostanie zakończone postępowanie prowadzone przez PINB w Powiecie Grodzkim Szczecin.
Dodatkowo należy wskazać, iż w przypadku wszczęcia postępowania legalizacyjnego czy też naprawczego przez organy nadzoru budowlanego, w sytuacji gdy prowadzenie takiego postępowania jest dopuszczalne, to wówczas należy podjąć wszelkie działania umożliwiające inwestorowi wykonanie nałożonych na niego obowiązków w celu doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. Stąd też celowe jest, jak w tej sprawie, umożliwienie inwestorowi by wykazał się prawem dysponowania nieruchomością na cele budowlane, gdy jeszcze przed wszczęciem takiego postępowania naprawczego uruchomiono stosowne postępowanie przed sądem powszechnym o zasiedzenie nieruchomości. Dlatego też zawieszenie postępowania i w konsekwencji wstrzymanie się z egzekwowaniem nałożonych wcześniej na stronę obowiązków jest w pełni uzasadnione.
Zatem prawidłowość zastosowania przez organy nadzoru budowlanego art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. nie budzi jakichkolwiek wątpliwości NSA. Odmienne stanowisko skarżących w tym zakresie stanowi jedynie nieuprawnioną polemikę z prawidłowym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Stąd też przedstawione zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły doprowadzić do eliminacji z obrotu prawnego zaskarżonego wyroku.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI