II OSK 1334/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-07-16
NSAAdministracyjneWysokansa
ewidencja ludnościwymeldowaniepobyt stałyopuszczenie lokaluprzymuszakaz zbliżaniapostępowanie administracyjnesądy administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o wymeldowanie, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję administracyjną z powodu przedwczesnego rozstrzygnięcia przed wyjaśnieniem sytuacji prawnej skarżącego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K.M. od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił decyzję o wymeldowaniu K.M. z pobytu stałego. WSA uznał, że decyzja była przedwczesna, ponieważ sytuacja prawna skarżącego, który opuścił lokal w asyście policji z powodu zakazu zbliżania się, nie była w pełni wyjaśniona, a postępowanie prokuratorskie w sprawie znęcania było w toku. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA, że do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej skarżącego i możliwości podjęcia przez niego kroków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu, orzekanie o wymeldowaniu było przedwczesne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego o wymeldowaniu K.M. z pobytu stałego. WSA uznał, że decyzja o wymeldowaniu została podjęta przedwcześnie, ponieważ skarżący opuścił lokal w wyniku przymusu (nakaz opuszczenia lokalu i zakaz zbliżania się), a jego sytuacja prawna, w tym postępowanie prokuratorskie dotyczące zarzutów znęcania, nie była jeszcze w pełni wyjaśniona. WSA podkreślił, że skarżący konsekwentnie deklarował wolę powrotu do lokalu i nie miał możliwości podjęcia kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania z powodu obowiązujących zakazów. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, zważył, że dla wymeldowania kluczowe jest ustalenie faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz zbadanie trwałości i dobrowolności tego zamiaru. Sąd podkreślił, że nawet przymusowe opuszczenie lokalu może być traktowane na równi z dobrowolnym, jeśli osoba nie podejmuje kroków do odzyskania możliwości zamieszkiwania. Jednakże, w niniejszej sprawie, WSA prawidłowo dostrzegł, że skarżący nie miał realnej możliwości podjęcia takich kroków z powodu zastosowanych środków zapobiegawczych, które były orzeczone na określony czas. Dodatkowo, umorzenie postępowania prokuratorskiego w sprawie znęcania, które nastąpiło już po wydaniu decyzji administracyjnych, potwierdziło, że środki zapobiegawcze upadły, otwierając skarżącemu drogę do podjęcia działań zmierzających do powrotu. NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i oddalił ją, podzielając stanowisko WSA o przedwczesności wydania decyzji o wymeldowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, ale tylko jeśli osoba nie podejmuje kroków prawnych zmierzających do przywrócenia możliwości zamieszkiwania w lokalu po ustaniu przymusu lub wyjaśnieniu sytuacji prawnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przymusowe opuszczenie lokalu może być traktowane na równi z dobrowolnym, jednakże kluczowe jest zbadanie trwałości tego stanu oraz możliwości podjęcia przez osobę kroków prawnych w celu powrotu. W sytuacji, gdy sytuacja prawna osoby jest niejasna (np. toczy się postępowanie karne) i uniemożliwia jej podjęcie takich kroków, orzekanie o wymeldowaniu jest przedwczesne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.e.l. art. 35

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

u.e.l. art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

u.e.l. art. 27 § ust. 2

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.k. art. 207 § § 1

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja o wymeldowaniu była przedwczesna z uwagi na niejasną sytuację prawną skarżącego i brak możliwości podjęcia przez niego kroków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu. Postępowanie karne mogło mieć wpływ na ocenę charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, dlatego organ administracji powinien był poczekać na jego zakończenie.

Odrzucone argumenty

Organy administracji prowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd I instancji oparł orzeczenie na własnych ustaleniach, które nie znajdowały odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Godne uwagi sformułowania

opuszczenie miejsca pobytu stałego trwałość i dobrowolność zamiaru jego opuszczenia na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności przymusowe wykonanie orzeczenia eksmisyjnego, czy też tak jak w tym przypadku na podstawie zastosowanego wobec strony środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu na okres 3 miesięcy oraz zakazu zbliżania się do osób zamieszkujących w tym lokalu, jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania.

Skład orzekający

Roman Ciąglewicz

przewodniczący

Paweł Miładowski

sędzia

Piotr Broda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wymeldowania w sytuacjach przymusowego opuszczenia lokalu, zwłaszcza w kontekście toczących się postępowań karnych i zastosowanych środków zapobiegawczych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie przymusowe opuszczenie lokalu było związane z zakazem zbliżania się i postępowaniem karnym. Kluczowe jest ustalenie braku możliwości podjęcia przez osobę kroków prawnych zmierzających do powrotu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność procedury wymeldowania, gdy opuszczenie lokalu nie jest jednoznacznie dobrowolne i jest powiązane z innymi postępowaniami prawnymi, co może być ciekawe dla prawników i osób w podobnej sytuacji.

Czy zakaz zbliżania się i postępowanie karne mogą uniemożliwić wymeldowanie?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1334/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Paweł Miładowski
Piotr Broda /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Po 643/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-03-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 510
art. 35, art. 25 ust. 1, art. 27 ust. 2
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 643/22 w sprawie ze skargi K.M1. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 14 lipca 2022 r. znak: SO-VII.621.1.51.2022.3 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 24 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 643/22, w wyniku rozpoznania skargi K.M. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 14 lipca 2022 r. znak: SO-VII.621.1.51.2022.3 w przedmiocie wymeldowania, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta [...] dalej: Prezydent) decyzją z dnia 16 maja 2022 r., znak: SOUK-IX.5343.2756.2021.4, wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.), dalej u.e.l., orzekł o wymeldowaniu K.M. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P.
W uzasadnieniu wskazano, iż postępowanie administracyjne zostało wszczęte na żądanie właścicielki lokalu – K.M. W dniu 15 lutego 2022 r. zeznała ona, iż jest właścicielką lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Jej mąż K.M. (sprawa rozwodowa jest w toku) opuścił ten lokal 4 listopada 2021 r. w asyście policji wezwanej do awantury domowej. Tego samego dnia zostało wydane postanowienie Prokuratury Rejonowej [...], w którym nakazano K.M. aby opuścił lokal na okres 3 miesięcy, a ponadto zakazano mu zbliżanie się do żony na odległość bliższą niż 100 metrów (także zakaz kontaktowania się z nią). Takie samo postanowienie zostało wydane także względem jej małoletniej córki W. K.M. od 4 listopada 2021 r. już nie wszedł do ww. lokalu. Nie ma tam już jego rzeczy osobistych. W dniu 18 lutego 2022 r. oświadczenie złożył K.M. wskazując, że nie zgadza się na wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., jak i zaprzeczył zeznaniom żony co do awantur, nachodzenia jej i przemocy domowej. Podał, że żona wydała mu tylko część rzeczy osobistych. Wskazał, że nic mu nie wiadomo o toczącej się sprawie rozwodowej, w lokalu mógłby zamieszkiwać wspólnie z żoną, gdyż są tam 3 pokoje i jeden z tych pokoi mógłby zająć dla siebie. Obecnie nie może wrócić do lokalu z uwagi na zakaz zbliżania się do żony i córki. Jak tylko zakaz zostanie odwołany, to zamierza ponownie zamieszkać w tym lokalu. Ponadto strona podała, że lokalu nie opuścił trwale, a w mieszkaniu pozostał dobytek wspólny z czasu małżeństwa. Pismem z 8 kwietnia 2022 r. Prokuratura poinformowała, że wobec skarżącego nie przedłużono środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Nadal obowiązuje jednak nałożony środek zapobiegawczy, tj. zakaz zbliżania do K.M. i małoletniej córki W. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Prezydent stwierdził, że w sprawie wyczerpane zostały przesłanki zawarte w art. 35 u.e.l.
W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, Wojewoda Wielkopolski decyzją z 14 lipca 2022 r. znak: SO-VII.621.1.51.2022.3 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że postępowania w sprawie wymeldowania w oparciu o art. 35 u.e.l. wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar faktycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Wojewoda wyjaśnił, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Co istotne, na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana np. zakaz zbliżania się do członków rodziny. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ II instancji uznał, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania.
Skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego wywiódł K.M. wskazując, że nie zgadza się z zapadłą decyzją, jak i podkreślając, że w jego sprawie nie zapadły żadne prawomocne wyroki karne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia 1 marca 2022 r. skarżący przesłał do akt sprawy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w [...] z dnia 18 października 2022 r. znak [...] o umorzeniu dochodzenia przeciwko K.M. podejrzanemu o znęcanie psychiczne nad żoną K.M. oraz znęcanie psychiczne i fizyczne nad córką W., tj. przestępstwa z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2021 r. poz. 2345 ze zm.), dalej: k.k., - wobec stwierdzenia, że podejrzany nie popełnił zarzucanego mu przestępstwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wojewódzki wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił przepis art. 35 u.e.l. W opinii Sądu wojewódzkiego w niniejszej sprawie decyzja o wymeldowaniu skarżącego została podjęta przedwcześnie, bez wyjaśnienia wszystkich istotnych kwestii oraz bez przeprowadzenia prawidłowej oceny już zebranego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie ustalenia, czy wystąpiły w przypadku skarżącego przesłanki wynikające z ww. przepisu.
Jak wskazał Sąd wojewódzki, z akt sprawy wynika, że opuszczenie przez skarżącego lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. miało miejsce w dniu 4 listopada 2021 r. oraz, że opuszczenie to miało charakter przymusowy. Skarżący został wyprowadzony z lokalu w asyście policji. Powołując się na orzecznictwo Sąd podniósł, że dobrowolne opuszczenie lokalu ma miejsce również w sytuacji, gdy osoba zameldowana w lokalu została z niego usunięta i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań zmuszających do opuszczenia lokalu za bezprawne. Co istotne w czasie, gdy toczyło się postępowanie w przedmiocie wymeldowania, sytuacja prawna skarżącego nie była wyjaśniona, jak również nie miał on możliwości podjęcia jakichkolwiek kroków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania lokalu. Możliwości takiej nie miał do czasu uprawomocnienia się postanowienia Prokuratora z dnia 18 października 2022 r. (wydanego już po wydaniu zaskarżonej decyzji), którym umorzono dochodzenie w zakresie zarzutu popełnienia przez skarżącego przestępstwa znęcania z art. 207 §1 k.k., przez co zakazy ustanowione postanowieniem z dnia 4 listopada 2021 r. upadłyby i skarżący miałby obiektywną możliwość podjęcia kroków ukierunkowanych na jego powrót do mieszkania. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że postępowanie w sprawie o wymeldowanie skarżącego zostało wszczęte już po miesiącu od przymusowego opuszczenia przez niego mieszkania i to w sytuacji, gdy postanowienie prokuratora nakazało opuszczenie mieszkania tylko na okres trzech miesięcy. Z uwagi na powyższe w ocenie Sądu z uwagi na krótki czas jaki upłynął od opuszczenia przez skarżącego lokalu oraz z uwagi na toczące się postępowanie prokuratorskie, przez co nie zostało przesądzone, czy zarzuty znęcania nad rodzina upadną, czy może jednak skierowany zostanie akt oskarżenia do sądu, wydanie decyzji o wymeldowaniu było przedwczesne.
W opinii Sądu wojewódzkiego organ administracji publicznej nie dysponował wystarczającym materiałem do oceny charakteru i przyczyn opuszczenia przez skarżącego lokalu. Jeżeli - tak jak w rozpatrywanym przypadku - przed organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez skarżącego, organ administracji prowadzący postępowanie o wymeldowanie z tego lokalu powinien powstrzymać się od rozstrzygania sprawy do czasu zakończenia postępowania przygotowawczego. Dlatego też materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala ocenić, czy została spełniona przesłanka dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu.
Sąd I instancji podkreśli natomiast, że nie została spełniona przesłanka trwałego opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. W niniejszej sprawie skarżący konsekwentnie deklaruje wolę powrotu do lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., a w dniu wydania decyzji o wymeldowaniu z uwagi na obowiązujący go zakaz zbliżania się do żony i córki, nie mógł skutecznie podejmować kroków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania. Strona wskazywała ponadto, że nie doszło do zerwania więzi z lokalem, który traktuje jak swój dom. Skarżący również zaprzecza, że żona wniosła sprawę o rozwód. Nie sposób zatem uznać, że skarżący w sposób trwały opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu. Zważywszy, że skarżący nadal pozostaje w związku małżeńskim, jak również zaprzecza twierdzeniom żony o wniesieniu sprawy o rozwód, obowiązkiem organów było ustalenie, czy taki pozew K.M. faktycznie wniosła. Tymczasem bez wyjaśnienia tej kwestii organy przyjęły, że powrót skarżącego do mieszkania jest wątpliwy.
Reasumując Sąd wyjaśnił, iż w sprawie nie został zgromadzony kompletny materiał dowodowy.
Skargę kasacyjną wniosła K.M. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 i art. 27 ust. 2 u.e.l. poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie uznanie, że skarżący nie opuścił miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. norm prawnych;
2) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie orzeczenia na własnych ustaleniach Sądu, tzn. faktach nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy - w zakresie ustalenia, iż opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu stałego nie nosiło cech trwałości i dobrowolności, skoro w dacie wydawania decyzji przez organy administracyjne (16 maja 2022 r. i 14 lipca 2022 r.) wobec skarżącego obowiązywał zakaz zbliżania się do skarżącej i wspólnej córki stron, które w spornym lokalu zamieszkiwały;
3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy w zakresie trwałości i dobrowolności opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu niezgodnie ze stanem rzeczywistym;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 35 u.e.l. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej przez skarżącego decyzji Wojewody Wielkopolskiego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta pomimo, że oba organy prowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając przy tym zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego;
5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 35 u.e.l. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak oddalenia skargi wniesionej przez skarżącego pomimo, że zarówno Wojewoda Wielkopolski, jak i Prezydent nie naruszyli przepisów prawa materialnego i procesowego.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi skarżącego, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych zrzekając się jednocześnie rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności, co do zasady, rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego. Ponieważ w niniejszej sprawie są one ściśle powiązane ze sobą będą rozpoznane łącznie.
Zgodnie z art. 35 u.e.l., będącego podstawą prawną zaskarżonej decyzji, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie do art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że dla wystąpienia określonej w art. 35 u.e.l. przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Wbrew zapatrywaniu autora skargi kasacyjnej nie jest wystarczające jedynie odczytanie literale treści art. 35 u.e.l., lecz należy to uczynić w korelacji z art. 25 ust. 1 u.e.l. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych. W tym celu nieodzowne jest zbadanie m.in. tego, czy po stronie adresata decyzji o wymeldowaniu, istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (lokalu). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 314/21 i powołane w nim orzecznictwo). Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja, w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki. Przymusowe wykonanie orzeczenia eksmisyjnego, czy też tak jak w tym przypadku na podstawie zastosowanego wobec strony środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu na okres 3 miesięcy oraz zakazu zbliżania się do osób zamieszkujących w tym lokalu, jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. Pozostaje jednak kwestia trwałości tego stanu. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności oraz trwałości ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1609/18).
Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należy, że prawidłowo Sąd wojewódzki dostrzegł, że stan faktyczny sprawy nie został przez organ należycie ustalony i poddany ocenie, pod kątem ziszczenia się przesłanki do wymeldowania K. M. z pobytu stałego. Jak wskazał Sąd wojewódzki w czasie gdy toczyło się postępowanie o wymeldowanie skarżącego jego sytuacji prawna z uwagi na zastosowane wobec niego środki zapobiegawcze nie była wyjaśniona, co powodowało, że nie miał on realnie możliwości podjęcia kroków prawnych mających na celu przywrócenia utraconego posiadania przedmiotowego lokalu. Należy w tym miejscu zauważyć, ze środki zapobiegawcze, które zostały zastosowane wobec skarżącego zostały orzeczone na określony czas, co również przeczy trwałości takiego stanu rzeczy. Skarżący w toku postępowania administracyjnego cały czas utrzymywał, że nigdy nie miał zamiaru opuszczenia miejsca pobytu stałego i nie zerwał związków z tym lokalem. Nie przeniósł także swojego centrum życiowego w inne miejsce. Dlatego też Sąd wojewódzki przyjął, że do czasu zakończenia prowadzonego przez prokuraturę postępowania przygotowawczego, kiedy to skarżący będzie miał możliwość podjęcia próby przywrócenia zamieszkania w mieszkaniu, w którym jest na stałe zameldowany, orzekanie o wymeldowaniu jest przedwczesne. Za słusznością podjętego przez Sąd wojewódzki rozstrzygnięcia przemawia także i to, że postanowieniem z dnia 18 października 2022 r. umorzono dochodzenie w zakresie popełnienia przez skarżącego przestępstwa znęcania, przez co stosowane wobec niego środki zapobiegawcze upadły i dopiero wówczas skarżący będzie miał możliwość podjęcia kroków prawnych zmierzających do umożliwienia powrotu do miejsca stałego zameldowania. Wprawdzie ta okoliczność ujawniła się dopiero na etapie postępowania sądowego przed Sądem wojewódzkim, jednakże nie może zostać ona pominięta, skoro już się objawiła, a wadliwość decyzji wynika z innych przyczyn. Jak wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku okoliczność ta nie była podstawą uchylenia decyzji Wojewody, stąd nie może też być mowy o naruszeniu art. 133 § 1 p.p.s.a. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy sąd wydaje rozstrzygnięcie na podstawie innego materiału niż ten, który jest zawarty w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 623/21, LEX nr 3686498).
Niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu faktycznego niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym za pomocą tego zarzutu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Stwierdzić zatem należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku co do zasady zawiera wszystkie wymagane prawem elementy i pozwala na ustalenie przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, nawet jeśli stanowisko to w ocenie skarżącej kasacyjnie nie jest prawidłowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec niezasadności zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 35 u.e.l., art. 141 § 1 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Sprawa była rozpoznawana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. bowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy a żadna ze stron nie domagała się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI