II OSK 1333/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-09-15
NSAAdministracyjneWysokansa
postępowanie egzekucyjnenakaz rozbiórkiumorzenie postępowaniaskarga kasacyjnanadzór budowlanyzbycie nieruchomościnastępstwo prawneobowiązek niepieniężny

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego nakazu rozbiórki, uznając, że zbycie nieruchomości przez zobowiązanych nie stanowi podstawy do umorzenia egzekucji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargę na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego nakazu rozbiórki. Skarżący argumentowali, że po darowiźnie nieruchomości na rzecz małoletniej córki, obowiązek rozbiórki powinien przejść na następcę prawnego i postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zbycie nieruchomości nie jest podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na art. 28a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który przewiduje kontynuację postępowania w przypadku przejścia obowiązku na następcę prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. M. i T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił ich skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nakazu rozbiórki. Skarżący wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego, argumentując, że po dokonaniu darowizny nieruchomości na rzecz małoletniej córki, obowiązek rozbiórki przeszedł na następcę prawnego i postępowanie powinno zostać umorzone. Organy administracji oraz WSA uznały, że zbycie nieruchomości nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ obowiązek rozbiórki nadal ciąży na skarżących, a art. 28a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje kontynuację postępowania w przypadku przejścia obowiązku na następcę prawnego. NSA podzielił stanowisko WSA, podkreślając, że błąd co do osoby zobowiązanego ma charakter formalny i nie może być podstawą do negowania obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej i tytułu wykonawczego. Sąd wskazał, że zbycie nieruchomości nie skutkuje niewykonalnością obowiązku rozbiórki, zwłaszcza że obiekt nie był trwale związany z gruntem. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zbycie nieruchomości nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ postępowanie może być kontynuowane wobec następcy prawnego, zgodnie z art. 28a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że błąd co do osoby zobowiązanego ma charakter formalny i nie może prowadzić do negowania obowiązku wynikającego z decyzji. Zbycie nieruchomości nie skutkuje niewykonalnością obowiązku rozbiórki, a art. 28a u.p.e.a. przewiduje kontynuację postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.e.a. art. 59 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Postępowanie egzekucyjne umarza się m.in. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego (pkt 4), gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego (pkt 5), lub w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (pkt 10).

u.p.e.a. art. 28a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

W przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 33 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Niedopuszczalność egzekucji może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (pkt 6).

u.p.e.a. art. 29 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, lecz nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

K.p.a. art. 30 § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

W przypadku zbycia praw zbywalnych na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

K.r.o. art. 101 § 3

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

K.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

K.c. art. 48

Kodeks cywilny

Budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane należą do części składowych gruntu.

K.c. art. 47 § 1

Kodeks cywilny

Części składowe rzeczy nie mogą być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 170

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zbycie nieruchomości nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nakazu rozbiórki, ponieważ postępowanie może być kontynuowane wobec następcy prawnego. Błąd co do osoby zobowiązanego ma charakter formalny i nie może być podstawą do negowania obowiązku wynikającego z decyzji administracyjnej i tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny nie bada zasadności obowiązku, a jedynie jego dopuszczalność formalną.

Odrzucone argumenty

Po darowiźnie nieruchomości na rzecz małoletniej córki, obowiązek rozbiórki powinien przejść na następcę prawnego i postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Żądanie wykonania egzekwowanego obowiązku narusza przepisy K.r.o. i K.c. dotyczące czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka.

Godne uwagi sformułowania

błąd co do osoby zobowiązanego ma charakter jedynie kontroli formalnej, nie zaś merytorycznej weryfikacji organ egzekucyjny nie ma możliwości negowania wynikającego z niego obowiązku i odmiennego określenia kręgu osób zobowiązanych do jego wykonania następstwo prawne dotyczy wyłącznie działki, nie zaś będącego przedmiotem egzekucji obiektu budowlanego

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący sprawozdawca

Andrzej Wawrzyniak

sędzia

Jan Szuma

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku zbycia nieruchomości przez zobowiązanego, stosowanie art. 28a u.p.e.a., charakter kontroli formalnej organu egzekucyjnego."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego przypadku obiektu nie trwale związanego z gruntem. Interpretacja może być odmienna dla obiektów trwale związanych z gruntem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak zbycie nieruchomości nie zawsze chroni przed wykonaniem obowiązku rozbiórki, co może być zaskakujące dla osób chcących uniknąć odpowiedzialności.

Darowizna nieruchomości nie chroni przed nakazem rozbiórki – NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1333/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Jan Szuma
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Gd 669/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-02-24
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 59 par. 1 pkt 4,5 i 10, art. 28a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2015 poz 583
art. 101 par. 3
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dz.U. 2019 poz 1145
art. 58 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 15 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. i T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 669/20 w sprawie ze skargi A. M. i T. M. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2020 r. nr WOP.7722.113.2019.JS w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 669/20 oddalił skargę A. M. i T. M. (dalej określanych jako skarżący) na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2020 r., nr WOP.7722.113.2019.JS w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nakazu rozbiórki.
Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] decyzją z dnia 3 stycznia 2019 r. nakazał skarżącym rozbiórkę obiektu budowlanego nietrwale związanego z gruntem o konstrukcji drewnianej, pełniącego funkcję rekreacji indywidualnej, wzniesionego bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie działki nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...], w gminie [...].
Skarżący nie wykonali ciążącego na nich obowiązku, toteż organ w dniu 30 maja 2019 r. wystawił tytuł wykonawczy nr PINB-7146/013/19/RW i postanowieniem z tego samego dnia nałożył odrębnie na skarżących grzywnę w celu przymuszenia w wysokości po 10.000 zł, wyznaczając termin jej uiszczenia do dnia 31 października 2019 r. Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 23 lipca 2019 r., wskutek zażalenia skarżących, zmienił wspomniany termin na 31 grudnia 2019 r., utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałej części.
Skarżący w piśmie z dnia 14 stycznia 2020 r. wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2020 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając brak przesłanek, które by to uzasadniały, wymienionych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, ze zm., obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm., dalej powoływanej jako u.p.e.a.).
Skarżący wnieśli zażalenie na to postanowienie do Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który utrzymał je w mocy powołanym wyżej postanowieniem z dnia 18 czerwca 2020 r. Organ wyższej instancji podzielił ocenę, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 59 § 1 u.p.e.a., podkreślając, iż w chwili zarówno wydania decyzji zawierającej nakaz rozbiórki, jak i wystawienia tytułu wykonawczego skarżący byli właścicielami działki oraz obiektu budowlanego, którego nakaz dotyczy. Tym samym, jego zdaniem, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przez organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy i zasadnie nałożono na skarżących grzywnę w celu przymuszenia i z tego punktu widzenia bez znaczenia pozostaje późniejsze zbycie działki na rzecz ich małoletniej córki na mocy umowy darowizny z dnia 16 października 2019 r.
Skarżący wnieśli skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Podnieśli, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone ze względu na dokonaną darowiznę nieruchomości, ponieważ w jej wyniku obowiązek rozbiórki objęty tytułem wykonawczym, jako związany z nieruchomością, przeszedł na następcę prawnego zobowiązanych.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. za trafne uznał stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego przewidzianych w art. 59 § 1 u.p.e.a., która nakazywałaby organowi podjęcie takiego rozstrzygnięcia w stosunku do skarżących.
Sąd argumentował, że w decyzji nakładającej egzekwowany obowiązek i w tytule wykonawczym wskazano te same osoby, tj. skarżących, skoro dokonali oni darowizny po wydaniu decyzji nakładającej obowiązek i po wystawieniu tytułu wykonawczego. W konsekwencji nie wystąpiły rozbieżności co do osoby zobowiązanej i co za tym idzie wykluczone było umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Niezależnie od tego Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 30 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej powoływanego jako K.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a., gdyż następstwo prawne dotyczy wyłącznie działki, nie zaś będącego przedmiotem egzekucji obiektu budowlanego. Według niego z tego względu trudno uznać obowiązek rozbiórki za niewykonalny, ponieważ skarżący pozostają właścicielami objętego nim obiektu, a jedynie nieruchomość, na której obiekt ten się znajduje, stała się własnością ich małoletniej córki na podstawie dobrowolnie dokonanej przez nich czynności prawnej. Sąd przyjął zarazem, że dalszemu prowadzeniu postępowania nie sprzeciwia się ewentualne postępowanie przed sądem rodzinnym, a jego dalszy tok nie narusza art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086, ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm., dalej powoływanej jako K.r.o.) w związku z art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm., obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm., dalej powoływanej K.c.). Zaznaczył, że w rozważanym wypadku skarżący, jako rodzice, nie dokonali czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, ponieważ majątkiem tym jest wyłącznie działka, a nie posadowiony na niej obiekt budowlany podlegający rozbiórce. Jak zauważył, przesłanka umorzenia postępowania z art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. dotyczy sytuacji, gdy inne przepisy prawa wprost zobowiązują lub upoważniają organy egzekucyjne do umorzenia postępowania.
Sąd wyraził także pogląd, że w niniejszej sprawie brak jest regulacji prawnych, w świetle których egzekucja stałaby się niedopuszczalna. Zaakcentował, że powołany przez skarżących wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1473/09 (LEX nr 746568) dotyczy zarzutu egzekucyjnego przewidzianego w art. 33 pkt 6 u.p.e.a. oraz że niedopuszczalność egzekucji, o którym mowa w tym przepisie, a także art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucyjnej. Jego zdaniem nie wystąpiła również sytuacja przewidziana art. 28a u.p.e.a., tj. nie doszło do następstwa prawnego w odniesieniu do przedmiotu obowiązku o charakterze niepieniężnym, skoro następstwo to, na mocy umowy darowizny, dotyczyło wyłącznie praw do nieruchomości, bez praw do istniejącego na niej samowolnie wykonanego obiektu.
Podsumowując Sąd stwierdził, że zasadne było wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 32, ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.).
Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnieśli skargę kasacyjną od wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., zaskarżając go w całości. Skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzut procesowy, jak i materialnoprawny.
Zarzut procesowy pełnomocnik odniósł do art. 59 § 1 pkt 4 w związku z art. 28a oraz art. 59 § 1 pkt 5 i 10 i art. 18 u.p.e.a., a także art. 30 § 4 K.p.a. W jego ramach podniósł nieuzasadnione:
– pominięcie stanu prawnego wskazującego na to, że o tym, czy egzekucja w administracji jest dopuszczalna, przesądza przepis prawa materialnego, a nie art. 33 pkt 6 u.p.e.a.
– przyjęcie, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych w razie zbycia prawa w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony nie wstępują jej następcy prawni, co dotyczy praw związanych z nabyciem prawa własności nieruchomości,
– przyjęcie, że skarżący nadal są właścicielami obiektu budowlanego przeznaczonego do rozbiórki z uwagi na przekazanie córce wyłącznie działki. W tym zakresie odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz praktyki organów nadzoru budowlanego, w myśl której obiekty budowlane posadowione na nieruchomości są nierozerwalnie związane z tą nieruchomością.
Pełnomocnik zarzucił też naruszenie art. 101 § 3 K.r.o. w związku z art. 58 § 1 K.c. z uwagi na nieuzasadnione przyjęcie, że żądanie organu wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, określonym w tytule wykonawczym, nie narusza wprowadzonej przez ustawodawcę zasady, zgodnie z którą rodzice nie mogą bez zgody zezwolenia właściwego sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, a w konsekwencji czynność materialnoprawna dokonana bez zgody sądu nie jest czynnością bezwzględnie nieważną jako czynność sprzeczna z prawem (art. 58 § 1 K.c.). Pełnomocnik zwrócił uwagę na nieuwzględnienie tego poglądu przez Sąd i poprzestanie wyłącznie na stwierdzeniu, że odmienne stanowisko skarżących jest wadliwe, a ich argumentacja nieprzekonująca.
W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zabezpieczenie uzasadnionych interesów skarżących poprzez uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Jednocześnie zrzekł się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik stwierdził, że zgodnie z art. 30 § 4 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w przypadku zbycia praw zbywalnych na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni, co oznacza konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie w art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Odwołał się do orzecznictwa, wedle którego obowiązek rozbiórki objęty tytułem wykonawczym, jako związany z nieruchomością, przechodzi na następców prawnych zobowiązanego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do jej rozpoznania, w pierwszej kolejności odnotować wypada, że zaskarżony nią wyrok nie jest jedynym orzeczeniem wydanym w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec skarżących w związku z nałożonym na nich nakazem rozbiórki obiektu zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w obrębie [...] w gminie [...]. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 671/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił bowiem ich skargę na inne postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 czerwca 2020 r., utrzymujące w mocy postanowienie, którym Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...], również w dniu 21 stycznia 2020 r., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego znajdującego się na tej działce obiektu budowlanego nietrwale związanego z gruntem o konstrukcji drewnianej, pełniącego funkcję sanitariatu i nałożył na nich grzywnę w celu przymuszenia; skądinąd tak jak w niniejszej sprawie obowiązek orzeczono decyzją z dnia 3 stycznia 2019 r., tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 30 maja 2019 r., a skarżący w dniu 14 styczni 2020 r. wnieśli o umorzenie postępowania ze względu na darowiznę wspomnianej działki, dokonaną na rzecz małoletniej córki w dniu 16 października 2019 r. Oznacza to, że obie sprawy są analogiczne nie tylko pod względem ich przebiegu, równoległego do czasu wszczęcia postępowań sądowoadministracyjnych, ale także jeśli chodzi o powstałe w nich problemy prawne. W tym ostatnim kontekście należy zwrócić uwagę, że wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 898/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną przez skarżących od przywołanego wyroku z dnia 10 listopada 2020 r., opartą na takich samych podstawach jak rozpoznawana skarga kasacyjna. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nawiąże do argumentacji zawartej w tamtym prawomocnym orzeczeniu, którą zresztą podziela. Przemawia za tym potrzeba zachowania elementarnej jednolitości orzeczniczej, jaką można wywieść z art. 170 P.p.s.a., nakazująca jednakowo rozstrzygać sprawy w istocie tożsame pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Przepis ten stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wyklucza to dokonywanie ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą czy szerzej stanem prawnym jaki wynika z prawomocnego wyroku, rozstrzygającym poszczególne kwestie prawne (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 252/21, Orzecznictwo Sądów Polskich 2022, nr 9, poz. 80).
Podzielić trzeba stanowisko, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu znajdującym w sprawie zastosowanie, w myśl którego postępowanie egzekucyjne umarza się, gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Otóż błąd co do osoby zobowiązanego występuje wyłącznie wtedy, gdy w tytule wykonawczym została wskazana osoba, na której nie ciążył obowiązek wynikający z decyzji administracyjnej, jaką ten obowiązek nałożono. Innymi słowy, chodzi o brak tożsamości podmiotowej pomiędzy decyzją a tytułem wykonawczym, w oparciu o które prowadzona jest egzekucja. Bezspornie w sprawie o niezgodności w rozpatrywanym zakresie nie może być mowy. Skarżący zarówno byli adresatami decyzji z dnia 6 maja 2019 r., którą orzeczono rozbiórkę obiektu, jak i zostali wymienieni w tytule wykonawczym, wystawionym z uwagi na fakt, że obowiązek ten nie został dobrowolnie wykonany.
Dalszą kwestią pozostaje, że już po wystawieniu tytułu skarżący zbyli nieruchomość, na której posadowiony jest obiekt. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 2022 r., powołując się na orzecznictwo i doktrynę, rozpatrywanie zarzutu podnoszącego błąd co do osoby zobowiązanego ma charakter jedynie kontroli formalnej, nie zaś merytorycznej weryfikacji, polegającej wręcz na ustalenia zasadności obciążenia jej egzekwowanym obowiązkiem. W efekcie dopóki w obiegu pozostaje decyzja ostateczna, w związku z którą wystawiono tytuł wykonawczy, podlega ona egzekucji, a organ egzekucyjny nie ma możliwości negowania wynikającego z niej obowiązku i odmiennego określenia kręgu osób zobowiązanych do jego wykonania. Potwierdza to art. 29 § 1 u.p.e.a., stanowiący, że organ egzekucyjny bada wprawdzie z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, lecz nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jak wspomniano wszelako, przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają charakter formalny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FSK 461/10, LEX nr 1068717).
W tym kontekście podkreślić wypada, że w skardze kasacyjnej bezzasadnie nawiązano do art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., wedle którego niedopuszczalność taka może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Sąd pierwszej instancji nie twierdził przecież, że przepis ten przesądza o niedopuszczalności egzekucji, przywołując go tylko w ramach cytowanej przez siebie tezy innego orzeczenia, ustosunkowując się do skargi, w której je powołano. Nie stosował go zresztą i z tego powodu nie mógł go również naruszyć, skoro rozpatrywana sprawa dotyczyła nie zarzutów egzekucyjnych, lecz umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd pierwszej instancji słusznie podzielił pogląd organów, że przeniesienie przez skarżących własności nieruchomości, na której znajduje się obiekt objęty orzeczonym wobec nich nakazem rozbiórki, nie uzasadnia tego rodzaju umorzenia, nawet jeżeli przyjąć, jak utrzymuje ich pełnomocnik, iż oznacza ono jednocześnie przeniesienie obowiązku rozbiórki na obdarowaną przez nich małoletnią córkę. Przeczy temu skądinąd wprost powołany pośród podstaw rozpoznawanej skargi kasacyjnej art. 28a u.p.e.a., przewidujący, że w takiej sytuacji postępowanie egzekucyjne powinno się toczyć dalej. W świetle jego treści w przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest bowiem kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Wyklucza to umorzenie postępowania i z tego punktu widzenia dalszą kwestią pozostaje, że wedle zdania drugiego art. 28 u.p.e.a. zastosowanie dalszych środków egzekucyjnych może nastąpić po wystawieniu przez wierzyciela nowego tytułu wykonawczego i skierowaniu go do organu egzekucyjnego wraz z urzędowym dokumentem wykazującym przejście dochodzonego obowiązku na następcę prawnego.
Bez wpływu dla pozytywnej oceny stanowiska Sądu pierwszej instancji w analizowanym zakresie pozostaje, że część argumentacji, z której to stanowisko wywiedziono, może budzić pewne wątpliwości podniesione w skardze kasacyjne. Niewątpliwie twierdzenie, że skarżący pozostali właścicielami obiektu, przenosząc na córkę w drodze darowizny grunt, na której jest on posadowiony, nie może być postrzegane w oderwaniu od zasady ustanowionej w art. 48 K.c., iż budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane należą do części składowych gruntu i jako takie, stosownie do art. 47 § 1 K.c. nie mogą być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Dzielą one zatem los prawny nieruchomości gruntowej, której są częścią. Odmienną wypowiedź Sądu pierwszej instancji uzasadnia jednak fakt, że – jak wskazano w decyzji nakazującej rozbiórkę - objęty nią obiekt nie był trwale związany z gruntem. Także jednak w innym wypadku wypadałoby ją uznać najwyżej za pewną niezręczność, niemającą wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia, będącą następstwem nieprecyzyjnego podsumowania poglądu, w myśl którego skarżący, pomimo zbycia nieruchomości, nadal powinni być traktowani jako zobowiązani do wykonania orzeczonego wobec nich obowiązku rozbiórki znajdującego się na niej obiektu.
Niepodobna zgodzić się z pełnomocnikiem skarżących, jakoby przeniesienie własności obiektu podlegającego rozbiórce czy nawet przejście obowiązku rozbiórki na nabywcę powodowało, w myśl art. 59 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w brzemieniu znajdującym zastosowanie w sprawie, konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na niewykonalność obowiązku. Jak już była o tym mowa, art. 28a u.p.e.a. zakłada wszak kontynuację postępowania egzekucyjnego w przypadku przejścia egzekwowanego obowiązku na następcę prawnego, które przecież oznacza jedynie zmianę podmiotową po stronie zobowiązanego. Przeniesienie własności nieruchomości nie skutkuje niewykonalnością obowiązku również w przypadku braku tego rodzaju zmiany, za czym opowiedział się Sąd pierwszej instancji, uznając, że skarżący, pomimo zbycia nieruchomości, pozostają zobowiązanymi do wykonania nałożonego na nich obowiązku rozbiórki. Słusznie wszak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 17 marca 2022 r., że w następstwie zbycia nie powstały obiektywne przeszkody prawne, które by to uniemożliwiały, tzn. których nie udałoby się przezwyciężyć przez podjęcie przez nich dalszych kroków prawnych koniecznych w stanie prawnym nieruchomości ukształtowanym przez dokonaną przez nich darowiznę.
W konsekwencji podzielić trzeba też zapatrywanie wyrażone w tym wyroku, że z tych przyczyn bezpodstawny okazał się zarzut odniesiony do art. 101 § 3 K.r.o. w związku z art. 58 § 1 K.c., opierający się na założeniu, że żądanie wykonania egzekwowanego obowiązku narusza te przepisy. Przepisy te nie zobowiązują i nie uprawniają organu egzekucyjnego do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wobec czego nie uzasadniają tego umorzenia na mocy art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., obowiązującego w czasie, gdy organ ten podejmował w sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie, przewidującego, że postępowanie egzekucyjne umarza się w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Mając na uwadze wszystkie powyższe spostrzeżenia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI