II OSK 1331/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-07-09
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanenadzór budowlanyekspertyza technicznakoszty postępowaniaKPANSAWSAstan technicznyogrodzenieroboty budowlane

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienia organów nadzoru budowlanego dotyczące kosztów ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia, uznając, że WSA nie zbadał całości materiału dowodowego.

Sprawa dotyczyła kosztów ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia, zleconej przez organ nadzoru budowlanego po tym, jak skarżący nie przedstawili jej samodzielnie. WSA oddalił skargę skarżących na postanowienie o kosztach. NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że sąd pierwszej instancji nie zbadał wystarczająco materiału dowodowego, w tym wpływu robót sąsiada na stan techniczny ogrodzenia, co naruszało przepisy KPA dotyczące wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną J.D. i T.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Poznaniu, który oddalił ich skargę na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WWINB) w przedmiocie kosztów postępowania administracyjnego. Sprawa dotyczyła kosztów sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia, zleconej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) po tym, jak skarżący nie przedstawili jej samodzielnie, mimo prawomocnego zobowiązania. WSA w Poznaniu uznał, że koszty te obciążają skarżących, opierając się na przepisach KPA i Prawa budowlanego, a także na fakcie, że postanowienie zobowiązujące do przedstawienia ekspertyzy było ostateczne. NSA uchylił jednak wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji nie zbadał wystarczająco całości materiału dowodowego. NSA zwrócił uwagę na roboty ziemne wykonane przez sąsiada, które mogły wpłynąć na stan techniczny ogrodzenia, a których wpływ nie został należycie wyjaśniony. Sąd uznał, że WSA nie mógł poprzestać na stwierdzeniu ostateczności postanowienia zobowiązującego do przedstawienia ekspertyzy, lecz powinien był ocenić zasadność nałożenia tego obowiązku w kontekście całokształtu sprawy, w tym potencjalnego wpływu działań sąsiada. NSA uchylił zaskarżony wyrok, postanowienie WWINB oraz poprzedzające je postanowienie PINB, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, który ma uwzględnić ocenę prawną NSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd pierwszej instancji nie jest związany ostatecznością postanowienia zobowiązującego do przedstawienia ekspertyzy i powinien ocenić zasadność nałożenia tego obowiązku w kontekście całokształtu materiału dowodowego, w tym potencjalnego wpływu działań osób trzecich na stan techniczny obiektu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA nie mógł poprzestać na stwierdzeniu ostateczności postanowienia zobowiązującego do przedstawienia ekspertyzy, lecz powinien był ocenić zasadność nałożenia tego obowiązku w kontekście całokształtu sprawy, w tym potencjalnego wpływu robót sąsiada na stan techniczny ogrodzenia, co naruszało przepisy KPA dotyczące wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

K.p.a. art. 135

Kodeks postępowania administracyjnego

Umożliwia sądowi uchylenie zaskarżonego aktu lub czynności oraz zastosowanie środków niezbędnych do usunięcia naruszenia prawa.

K.p.a. art. 145 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa podstawy uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd.

K.p.a. art. 203 § pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy orzekania o kosztach postępowania sądowego.

p.b. art. 81c § ust. 4

Prawo budowlane

Uprawnia organ nadzoru budowlanego do zlecenia wykonania ekspertyzy na koszt strony zobowiązanej, w przypadku jej niedostarczenia.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pozwala NSA na uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub rozstrzygnięcie jej merytorycznie.

Pomocnicze

K.p.a. art. 262 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przewiduje możliwość obciążenia strony postępowania kosztami postępowania (wydatkami) wynikłymi z jej winy albo gdy zostały poniesione w interesie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 138 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy rozstrzygnięć organu odwoławczego.

K.p.a. art. 154

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej.

K.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej.

p.b. art. 81c § ust. 2

Prawo budowlane

Nakłada na uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego, obowiązek dostarczenia odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz.

u.p.z.p. art. 59 § ust. 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Dotyczy zmiany zagospodarowania terenu.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd pierwszej instancji nie zbadał wystarczająco całości materiału dowodowego, w tym wpływu robót sąsiada na stan techniczny ogrodzenia. Naruszenie przez WSA przepisów KPA dotyczących obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. (uzasadnienie wyroku WSA). Koszty sporządzenia ekspertyzy powinny obciążać organ administracji, a nie stronę.

Godne uwagi sformułowania

nie ma decydującego znaczenia fakt, że w obrocie prawnym znajduje się ostateczne postanowienie WWINB z 19 stycznia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie PINB z 9 grudnia 2016 r., którym nałożono na skarżących obowiązek dostarczenia w wyznaczonym terminie ekspertyzy technicznej. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji w trakcie kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia w przedmiocie kosztów, także mając na uwadze podniesione w skardze zarzuty, było więc dokonanie oceny zasadności nałożenia na skarżących obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej. Sąd pierwszej instancji powinien był skargę uwzględnić.

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

sędzia

Grzegorz Antas

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek sądu administracyjnego do wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, nawet w sprawach dotyczących kosztów postępowania, oraz na konieczność uwzględnienia wpływu działań osób trzecich na stan techniczny obiektów budowlanych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z kosztami ekspertyz w postępowaniu administracyjnym dotyczącym prawa budowlanego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu faktycznego przez sądy, nawet w pozornie proceduralnych kwestiach kosztów. Podkreśla, że ostateczność jednego postanowienia nie zwalnia sądu z obowiązku oceny całokształtu sprawy.

NSA: Ostateczność postanowienia nie zwalnia sądu z badania faktów. Kluczowa lekcja dla postępowań administracyjnych.

Dane finansowe

WPS: 4305 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1331/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Po 510/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-03-22
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 262 § 1; art 7, art 77 i art. 80 K.p.a.; art 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 290
art. 81c ust. 4 p.b.
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.D. i T.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 510/18 w sprawie ze skargi J.D. i T.D. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 marca 2018 r. znak: WOA.7722.295.2017.MT w przedmiocie kosztów postępowania administracyjnego w sprawie sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego z dnia 28 listopada 2017 r. nr PINB/WOA/434/100/2016/15376; 2. uchyla postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 stycznia 2017 r. nr WOA.7722.222.2016.RD; 3. zasądza od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz J.D. i T.D. solidarnie kwotę 1.050 (jeden tysiąc pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 510/18 oddalił skargę J.D. i T.D. (dalej: "skarżący") na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu (dalej: "WWINB") z dnia 20 marca 2018 r., nr WOA.7722.295.2017.MT w przedmiocie kosztów postępowania administracyjnego w sprawie sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Skarżący pismem z 13 września 2016 r. zawiadomili Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego (dalej: "PINB") o wykonaniu przez sąsiada M.S. robót ziemnych skutkujących zniwelowaniem skarpy na ich nieruchomości. Konsekwencją likwidacji skarpy były m. in. wypaczenia poszczególnych elementów muru betonowego oddzielającego nieruchomości skarżących (działka nr ew. [...]) i realizującego roboty ziemne (działka nr ew. [...]), w Z., gmina S.
PINB, po przeprowadzeniu kontroli w dniu 14 listopada 2016 r., wszczął z urzędu w dniu 9 grudnia 2016 r. postępowanie (nr sprawy: PINB/WOA/434/100/2016/15376), a następnie postanowieniem z tego samego dnia nakazał skarżącym przedstawienie ekspertyzy określającej stan techniczny ogrodzenia wzdłuż działki należącej do nich, graniczącej z działką sąsiednią oraz utwardzenia wokół garażu na ich działce ze wskazaniem robót budowalnych, jakie należałoby przeprowadzić w celu doprowadzenia ich do odpowiedniego stanu technicznego. Na skutek zażalenia wniesionego przez skarżących WWINB postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (nie zostało one zaskarżone do sądu administracyjnego).
PINB zwrócił się do skarżących o przedłożenie wymaganej ekspertyzy wskazując, że w przypadku jej niedostarczenia organ zleci jej wykonanie obciążając ich kosztami. W odpowiedzi pismem z 14 marca 2017 r. skarżący wycofali swój wniosek, ponadto wskazali, że nie wyrażają zgody na sporządzanie ekspertyzy prawnej na ich koszt.
Kolejno PINB zlecił sporządzenie ekspertyzy, a po jej przedłożeniu przez rzeczoznawców postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. ustalił koszty postępowania administracyjnego w kwocie 4.305 zł jako należność za sporządzenie ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia i utwardzenia wokół garażu oraz zobowiązał skarżących do zapłacenia wskazanych kosztów w terminie 30 dni od daty doręczenia postanowienia.
Postanowieniem z 20 marca 2018 r., nr WOA.7722.295.2017.MT, wydanym na skutek zażalenia wniesionego przez skarżących, WWINB uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w zakresie terminu płatności kosztów administracyjnych ustalając go do dnia 30 kwietnia 2018 r., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia WWINB wskazał, że skoro organ nadzoru budowlanego poniósł koszty sporządzenia ekspertyzy w interesie skarżących, to na podstawie art. 262 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") muszą oni ponieść koszty postępowania administracyjnego. Jakkolwiek przepisem szczególnym w sprawie jest art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.; dalej: "p.b."), to jednak z art. 81c ust. 4 p.b. wynika, że jeżeli strona nie przedstawi wymaganej ekspertyzy, organ nadzoru budowlanego może zlecić jej wykonanie na koszt strony. Organ stwierdził, że skarżący zostali prawomocnie zobowiązani do przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia, nie przedłożyli jej w terminie, nie uczynili tego również po wezwaniu przez organ pierwszej instancji. Postanowienie zobowiązujące skarżących do przedłożenia ekspertyzy jest w mocy, dlatego, zdaniem WWINB, zaktualizowała się podstawa do zlecenia wykonania takiej ekspertyzy w imieniu wnioskodawców i na ich koszt.
Skarżący wnieśli skargę na przedmiotowe postanowienie WWINB do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie, jak również o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji wydanego w sprawie. Skarżący zarzucili organowi naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 262 § 1 K.p.a. poprzez błędną wykładnię co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania, a także argumentację na poparcie zarzutów skargi wskazując, że to nie oni doprowadzili do obniżenia stanu technicznego ogrodzenia i swoim postępowaniem w żaden sposób nie spowodowali konieczności wykonania ekspertyzy technicznej, nie powinni więc być obciążeni kosztami ekspertyzy.
W skardze zawarto również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Wniosek ten został oddalony na mocy postanowienia Sądu z 25 października 2018 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z 5 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia równolegle toczącego się postępowania w sprawie, w której doszło do wydania decyzji nakazującej skarżącym wykonanie określonych w ekspertyzie robót budowlanych. Zawieszone postępowanie zostało podjęte postanowieniem z 27 grudnia 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu opisanym na wstępie wyrokiem z 22 marca 2023 r. oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w postępowaniu w niniejszej sprawie cały czas obowiązuje prawomocne postanowienie PINB z dnia 9 grudnia 2016 r. zobowiązujące skarżących do przedłożenia ekspertyzy. Nie mógł więc tego aktu administracyjnego podważyć, gdyż był nim związany, tak samo jak organy administracyjne orzekające w sprawie. Nie ma żadnego znaczenia powoływanie się przez skarżących, że wycofali swój wniosek o dokonanie kontroli i przeprowadzenie postępowania przed organem nadzoru budowlanego, albowiem postępowanie to zostało wszczęte z urzędu.
Skoro skarżący nie zakwestionowali przed sądem administracyjnym obowiązku przedłożenia ekspertyzy, to niewykonanie zobowiązania, mimo skutecznego wezwania skarżących, obligowało PINB do zlecenia wykonania ekspertyzy fachowemu podmiotowi. Na podstawie art. 81c ust. 4 p.b. zastępcze sporządzenie ekspertyzy wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania administracyjnego przez stronę. Jednocześnie na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. stronę obciążają te koszty, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W ocenie Sądu sporządzenie ekspertyzy nastąpiło w interesie skarżących, są oni zainteresowani pogarszającym się stanem technicznym ogrodzenia. Sąd wskazał przy tym, że nie ma związku między decyzją o nakazaniu skarżącym przeprowadzenia robót budowlanych uchylonej wyrokiem sądu administracyjnego, a rozstrzygnięciem o kosztach postępowania administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżając to orzeczenie w całości.
Skarga kasacyjna zawiera zarzuty zarówno procesowe, jak i materialnoprawne.
Najpierw pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie art. 262 § 1 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że koszty za ekspertyzę biegłego zostały poniesione w interesie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie oraz poprzez brak ustalenia winy strony w kontekście całej materii będącej przedmiotem postępowania administracyjnego.
Następnie pełnomocnik zarzucił naruszenie art 7, art 77 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy i nieodniesienie się w uzasadnieniu obu decyzji do rzetelności sporządzonej ekspertyzy oraz jej zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym.
W skardze kasacyjnej został również zawarty zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a.") poprzez zbyt skrótowe i niejasne wyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia przez Sąd, co miało w ocenie pełnomocnika skarżących istotny wpływ na wynik sprawy.
Ostatni zarzut procesowy odniesiono do art 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zamiast jego uchylenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie pełnomocnik skarżących zarzucił Sądowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 81c ust. 4 p.b. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący są zobowiązani do dostarczenia ekspertyzy, podczas gdy koszty te wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie, które nie zostało wszczęte z winy skarżących.
W oparciu o wskazane podstawy pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz postanowienia PINB z 9 grudnia 2016 r., znak PINB/WOA/434/100/2016/15376, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek o zmianę postanowienia PINB z 9 grudnia 2016 r. w trybie art. 154 K.p.a. lub art. 155 K.p.a. Pełnomocnik skarżących zawnioskował także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz wstrzymanie wykonania postanowienia PINB z 9 grudnia 2016 r., jednocześnie pełnomocnik zrzekł się rozprawy
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych zarzutów.
Postanowieniem z 26 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 1331/23 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania postanowienia organu nadzoru budowlanego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte okazały się usprawiedliwione.
Bezzasadny okazał się zarzut procesowy odniesiony do art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż pisemne motywy zaskarżonego wyroku odpowiadają wymogom przewidzianym w tym przepisie. W uzasadnieniu przedstawiono stan sprawy, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Stanowisko, jakie zajął Sąd zostało wyrażone jasno, w sposób nienasuwający wątpliwości interpretacyjnych, pozwalający na poznanie racji, jakimi kierował się sąd podejmując orzeczenie, a nadto w sposób umożliwiający sformułowanie merytorycznych zarzutów pod jego adresem oraz dokonanie właściwej kontroli instancyjnej. Sąd orzekający odniósł się do kwestii spornych między stronami, odnoszących się do sporządzenia ekspertyzy technicznej, ponoszenia kosztów. Zarzut skargi kasacyjnej odniesiony do art. 141 § 4 P.p.s.a. kwestionuje nie tyle prawidłowość uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przede wszystkim jego kompletność, poprawność ustaleń faktycznych, ile trafność zaprezentowanego stanowiska, w tym zastosowania przepisu materialnoprawnego i przeprowadzonego wywodu prawnego. Stanowisko sądu orzekającego można jednak zwalczać za pomocą zarzutów podnoszących naruszenie innych przepisów tak proceduralnych, jak i materialnoprawnych.
Nie można także zgodzić się z zarzutem, że koszty sporządzenia ekspertyzy stanu technicznego obiektu winny obciążać organ administracji, który jako organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Należy więc stwierdzić, że istotnie wydatki w postępowaniu obciążają co do zasady organ administracji, wynika to z jego powinności przewidzianych w art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., jednakże art. 262 § 1 K.p.a. przewiduje możliwość obciążenia strony postępowania kosztami postępowania (wydatkami) wynikłymi z jej winy albo gdy zostały poniesione w interesie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie. Regulacja szczególna zawarta w art. 81c ust. 2 - 4 p.b. uprawnia zaś organ nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, do nałożenia na uczestników procesu budowlanego, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz, a koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia. W razie niedostarczenia w wyznaczonym terminie żądanych ocen lub ekspertyz albo w razie dostarczenia ocen lub ekspertyz, które niedostatecznie wyjaśniają sprawę będącą ich przedmiotem, organ nadzoru budowlanego może zlecić wykonanie tych ocen lub ekspertyz albo wykonanie dodatkowych ocen lub ekspertyz na koszt osoby zobowiązanej do ich dostarczenia. Pełnomocnik skarżących bezzasadnie więc kładzie nacisk na brak przesłanek z art. 261 § 1 K.p.a., szczególnie brak winy po stronie skarżących, pomijając szczególną regulację wynikającą z przepisów prawa budowlanego.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być kwestionowane, że - tak jak to przyjął Sąd pierwszej instancji - zachodziła potrzeba przeprowadzenia w postępowaniu wszczętym z urzędu przez organ nadzoru budowlanego dowodu z ekspertyzy stanu technicznego ogrodzenia. Wskazują na to ustalenia poczynione podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych 14 listopada 2016 r., utrwalonych w sporządzonym tego dnia protokole. Potwierdza to późniejsza ekspertyza rzeczoznawców sporządzona na zlecenie organu. Wiedza i doświadczenie zawodowe pracowników organu nadzoru budowlanego mogłyby okazać się niewystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Sąd, akceptując w pełni stanowisko orzekających organów co do osoby zobowiązanej do poniesienia kosztów, stwierdził, że "nie istnieje związek pomiędzy decyzją zobowiązującą do wykonania określonych robót budowlanych a postanowieniem w przedmiocie kosztów sporządzenia ekspertyzy", a ponadto "w obrocie prawnym cały czas pozostaje postanowienie o zobowiązaniu skarżących do przedstawienia ekspertyzy".
Odnosząc się kolejno do tych kwestii, które zdecydowały o uznaniu legalności kontrolowanych postanowień przyjdzie zauważyć, że po pierwsze Sąd wykazał się pewną niekonsekwencją, skoro po wniesieniu skargi zawiesił postępowanie sądowe w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowania w sprawie, w której doszło do wydania przez organ merytorycznej decyzji i podjął je po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3667/19. Przyjął zatem wówczas, i słusznie, że materiał dowodowy zgromadzony przez organ nadzoru budowlanego i wynik kontroli sądowej wydanych decyzji może mieć znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia orzekającego o kosztach. Po drugie, zdaniem NSA w składzie orzekającym, nie ma decydującego znaczenia fakt, że w obrocie prawnym znajduje się ostateczne postanowienie WWINB z 19 stycznia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie PINB z 9 grudnia 2016 r., którym nałożono na skarżących obowiązek dostarczenia w wyznaczonym terminie ekspertyzy technicznej. To orzeczenie administracyjne jest postanowieniem incydentalnym wydanym w toku postępowania, nierozstrzygającym sprawy co do istoty. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji w trakcie kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia w przedmiocie kosztów, także mając na uwadze podniesione w skardze zarzuty, było więc dokonanie oceny zasadności nałożenia na skarżących obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej. W przypadku stwierdzenia na etapie orzekania o kosztach braku podstaw do nałożenia na nich takiego obowiązku względnie gdyby uznano, że należało obciążyć także inne osoby obowiązkiem dostarczenia ekspertyzy, miało to znaczenie dla wyniku sprawy. Okoliczność, że postanowienie zobowiązujące jako ostateczne korzystało z mocy obowiązującej wobec jego niezaskarżenia do sądu administracyjnego nie stało temu na przeszkodzie. Odmienne stanowisko organu w tej materii nie zwalniało sądu orzekającego od poddania kontroli także postanowienia zobowiązującego do dostarczenia ekspertyzy. Wszak wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, władny jest zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji dostatecznie nie uwzględnił, że właściciel sąsiedniej działki nr [...] przy granicy dokonał niwelacji terenu urządzając parking dla samochodów i utwardził skarpę przy ogrodzeniu płytami ażurowymi. To właśnie te roboty spowodowały sygnalizację ze strony skarżących skierowaną do Wójta Gminy Suchy Las i PINB i w konsekwencji wszczęcie postępowań (przed organem nadzoru budowlanego z urzędu). WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 687/18 uznał, że wykonane w 2015 r. na działce nr [...] roboty stanowiły zmianę zagospodarowania terenu w rozumieniu art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1073, obecnie Dz. U z 2023 r. poz. 977 ze zm.) i dlatego wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2019 r. uchylił decyzje organów odmawiające przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania tej działki (NSA wyrokiem z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3768/19 oddalił skargę kasacyjną M.S.). Także WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 511/18 uchylając wyrokiem z 13 marca 2019 r. decyzje organów nadzoru budowlanego nakazujące skarżącym wykonanie robót budowlanych jako wydane przedwcześnie przyjął m.in., że nie zostało wyjaśnione, czy wyłącznie na skarżących jako właścicielach działki nr [...] spoczywa ciężar odwrócenia skutków robót wykonanych na sąsiedniej działce nr [...] oraz czy obowiązek wykonania określonych robót nie powinien spoczywać na właścicielu tej działki (NSA powołanym już wyrokiem z dnia 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3667/19 oddalił skargę kasacyjną M.S.). Sąd pierwszej instancji w trakcie kontroli zaskarżonego postanowienia orzekającego o kosztach postępowania nie mógł więc poprzestać na stwierdzeniu, że postanowienie zobowiązujące skarżących do dostarczenia ekspertyzy jest ostateczne i nie zachodzi potrzeba oceny całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie zostało wykluczone, że zły stan techniczny ogrodzenia wykonanego przez skarżących nie jest wynikiem robót wykonanych na sąsiedniej działce.
Powyższe spostrzeżenia dostarczają wystarczających podstaw do podzielenia racji skarżących, że Sąd pierwszej instancji oddalając skargę nie dostrzegł, że postępowaniu przed organami administracji nie towarzyszyło wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, co uchybia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji powinien był skargę uwzględnić. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uznając zasadność części zarzutów skarżących zastosował art. 188 P.p.s.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego z dnia 28 listopada 2017 r. i dodatkowo - uwzględniając poczynione rozważania - na podstawie art. 135 P.p.s.a. uchylił postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 stycznia 2017 r. Sprawa wraca więc na etap postępowania incydentalnego, rzeczą WWINB w pierwszej kolejności będzie ponownie rozpoznać zażalenie skarżących na postanowienie PINB z dnia 9 grudnia 2016 r. mają na uwadze ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu.
O kosztach postępowania, które sprowadzają się do poniesionych opłat sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego adwokatem, orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI