II OSK 1305/24

II OSK 1305/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Stankowski
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2160/23 w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 25 lipca 2023 r., nr RdU-130/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2160/23, oddalił skargę R.D. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 25 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 24 lipca 2022 r. R.D. (dalej: skarżący lub cudzoziemiec) złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskiem tym objął swoją żonę i małoletniego syna. Jako główną przyczynę opuszczenia kraju pochodzenia i ubiegania się o ochronę wskazał obawę przed wysłaniem jego pełnoletnich synów na wojnę w Ukrainie.
Decyzją z 24 stycznia 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił skarżącemu nadania statusu uchodźcy (pkt 1) oraz odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej (pkt 2). Decyzja ta obejmowała również żonę skarżącego oraz jego małoletniego syna.
Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, wniesionego pismem z 28 lutego 2023 r., Rada do Spraw Uchodźców (dalej: organ), decyzją z 25 lipca 2023 r., utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 24 stycznia 2023 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżącemu nie grozi mobilizacja do wojska rosyjskiego, natomiast obawy dotyczące możliwego zmobilizowania jego pełnoletnich synów nie mogą stanowić podstawy udzielenia mu ochrony międzynarodowej. Co więcej, jak wynika z ustaleń organu, synowie skarżącego złożyli odrębne wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej i w ich sprawach toczą się odrębne postępowania. Okoliczności związane z napiętą sytuacją w [...], czy udziałem jej jednostek wojskowych po stronie Rosji w wojnie w Ukrainie nie mogą być same w sobie podstawą do udzielenia ochrony międzynarodowej. Z informacji o kraju pochodzenia z 31 marca 2023 r. na temat zasad odbywania służby wojskowej w Federacji Rosyjskiej wynika także, że mobilizacji podlegają obecnie osoby przeniesione do rezerwy, które wcześniej odbyły służbę woskową i nie przekroczyły 50 lat. Cudzoziemiec, na co wskazują zawarte przez niego we wniosku dane, nie spełnia tych kryteriów. Nie grozi mu zatem wcielenie do wojska i wysłanie na Ukrainę. Zdaniem organu brak też jest okoliczności stanowiących o zobiektywizowanym i zindywidualizowanym zagrożeniu skarżącego prześladowaniami. W jego zeznaniach brak jest bowiem wskazania na zdarzenia, które można by uznać za prześladowanie w rozumieniu art. 13 i następnych ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1264 ze zm.; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd pierwszej instancji), oddalając skargę cudzoziemca na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 25 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej, podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił faktów lub okoliczności, które mogłyby być uznane jako indywidualne prześladowanie z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, czy z powodów politycznych lub mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ uznał za uprawdopodobnioną współpracę cudzoziemca z organizacją zajmującą się obroną praw i pomocą [...] uchodźcom wracającym z [...] mającą miejsce około 2008 r. Skarżący nie przedstawił jednak dowodów w tym zakresie, a podczas składania zeznań nie był w stanie podać żadnych szczegółów dotyczących tej działalności. Zebrany materiał dowodowy nie pozwolił uznać, żeby cudzoziemiec był formalnym członkiem jakiejś organizacji pomocowej. Nie zostało również wykazane, żeby zwracanie się przez skarżącego do sądów i organizacji pomocowych spowodowało dla niego i jego rodziny jakiekolwiek negatywne konsekwencje ze strony tamtejszych władz ani wówczas ani później, tj. do czasu wyjazdu cudzoziemca z kraju pochodzenia w 2022 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że za udowodnione należy przyjąć, iż skarżący bez problemów wyjechał z kraju pochodzenia w czerwcu 2022 r. legitymując się uzyskanym w 2021 r. paszportem Federacji Rosyjskiej. Ponadto w latach 2016–2017 podejmował już próby wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednak nie otrzymał na to zgody i w związku z tym mieszkał od tamtej pory na [...].
WSA w Warszawie podzielił także stanowisko organu, zgodnie z którym wobec skarżącego nie wystąpiły żadne okoliczności skutkujące przyznaniem mu ochrony uzupełniającej. Ze względu na wiek nie grozi mu mobilizacja wojskowa prowadzona na terenie Federacji Rosyjskiej w związku z agresją na Ukrainę, natomiast obawy związane z możliwą mobilizacją jego pełnoletnich synów nie mogą stanowić podstawy udzielenia ochrony międzynarodowej jemu samemu.
Skargę kasacyjną złożył R.D., zaskarżając wyrok w całości. Podniesiono w niej zarzuty:
I. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.
1) art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że skarżący nie wykazał, żeby w stosunku do jego osoby doszło do poważnego naruszenia praw człowieka polegającego na prześladowaniu z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, czy z powodów politycznych lub mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Skarżący w trakcie przesłuchania statusowego wskazywał bowiem, że przebywając w [...] prowadził działalność społeczno-polityczną, która zmusiła go do wyjazdu na [...]. Powrót cudzoziemca do kraju z dużym prawdopodobieństwem będzie się zatem wiązał z ryzykiem narażenia na kolejne prześladowania, a w konsekwencji z realną obawą przed utratą zdrowia, a nawet życia;
2) art. 13 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że wobec braku istnienia obawy przed prześladowaniem skarżącego, obawy te nie zachodzą również wobec jego małoletniego syna, a tym samym brak jest podstaw do nadania mu statusu uchodźcy, podczas gdy syn skarżącego, z uwagi na prowadzoną przez ojca działalność społeczno-polityczną, również jest narażony na prześladowania;
3) art. 14 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że w stosunku do cudzoziemca nie dochodzi do prześladowania z uwagi na prowadzoną przez niego działalność społeczno-polityczną, podczas gdy skarżący w toku postępowania przed organem pierwszej instancji wskazywał, że działalność ta zmusiła go do opuszczenia kraju i wyjazdu na [...], co bez wątpienia można określić mianem naruszenia praw człowieka;
4) art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że powrót skarżącego do kraju pochodzenia nie naraża go na rzeczywiste doznanie poniżającego traktowania oraz poważne zagrożenie życia, podczas gdy to właśnie prowadzenie przez niego działalności społeczno-politycznej oraz duże prawdopodobieństwo powołania jego synów do wojska wpłynęły na podjęcie decyzji o opuszczeniu przez cudzoziemca i jego rodzinę kraju pochodzenia;
5) art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem skarżącego w kraju pochodzenia, mimo że wielokrotnie i konsekwentnie w toku postępowania wskazywał on, iż prowadzona przez niego działalność społeczno-polityczna nie została zapomniana przez władze kraju i wciąż realne jest zagrożenie prześladowaniem z tego powodu wobec cudzoziemca i jego rodziny;
6) art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że nie istnieje rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez skarżącego, mimo że wielokrotnie i konsekwentnie w toku postępowania wskazywał on, iż na skutek prowadzonej działalności społeczno-politycznej zarówno on sam, jak i członkowie jego najbliższej rodziny, tj. żona i synowie, nieustannie byli narażeni na liczne prześladowania, co zmusiło skarżącego do wyjazdu z kraju pochodzenia na [...];
II. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 803; dalej k.p.a.) poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, w wyniku której błędnie uznano, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym wnioski zgłoszone przez skarżącego w toku postępowania sądowego, nie pozwalają na uznanie, iż cudzoziemiec wykazał, ażeby w stosunku do jego osoby doszło do poważnego naruszenia praw człowieka polegającego na prześladowaniu z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, czy z powodów politycznych lub mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Skarżący w trakcie przesłuchania statusowego wskazywał, że przebywając w [...] prowadził działalność społeczno-polityczną, która zmusiła go oraz jego rodzinę do wyjazdu na [...]. Powrót cudzoziemca do kraju z dużym prawdopodobieństwem będzie się zatem wiązał z ryzykiem narażenia na kolejne prześladowania, a w konsekwencji z realną obawę przed utratą zdrowia, a nawet życia.
Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji Rady do Spraw Uchodźców oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej. Skarżący zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
2. Możliwość przyznania skarżącemu statusu uchodźcy zależy od ustalenia, czy w jego przypadku istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony). Obawa ta musi dotyczyć jednak faktów lub okoliczności, które w przyszłości, a nie w przeszłości, mogą powodować prześladowania. Musi być także zindywidualizowana i odnosić się bezpośrednio do osoby wnioskodawcy. Nie może ona wynikać jedynie z ogólnej sytuacji w kraju pochodzenia związanej m.in. z niskimi standardami przestrzegania praw człowieka czy niedostatkami praworządności (zob. P. Dąbrowski, Komentarz do art. 13 ustawy z 13.6.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w: J. Chlebny (red.), Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, Warszawa 2020, str. 919–921). W przypadku braku wykazania takiej obawy organ zobowiązany jest natomiast do wydania decyzji o odmowie nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy (art. 19 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony). W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że twierdzenia skarżącego ulegały ewolucji. Zdarzenia, które mogłyby być uznane za indywidualne prześladowanie z powodów wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony lub które mogłyby uzasadniać taką obawę w przyszłości, nie zostały natomiast odpowiednio wykazane ani uprawdopodobnione. Z akt sprawy wynika bowiem, że cudzoziemiec wnioskując o udzielenie ochrony międzynarodowej stwierdził, iż przyjechał do Polski z całą rodziną, aby władze tego kraju dały w szczególności ochronę jego dzieciom. W [...] trwa bowiem mobilizacja młodzieży, która wysyłana jest na wojnę w Ukrainie. Obecnie wszyscy mieszkają od 2016 r. w [...], ponieważ w kraju ich pochodzenia nie było bezpiecznie (k. 23 v. akt adm.). Podczas przesłuchania statusowego z 30 listopada 2022 r., odpowiadając na pytanie o powody ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce, skarżący ponownie wskazał, że jest to chęć ocalenia jego dzieci i rodziny od mobilizacji na wojnę w Ukrainie (k. 65 v. akt adm.). Dopiero wyjaśniając wszystkie okoliczności swojego wyjazdu z kraju pochodzenia oświadczył on, że był członkiem organizacji ochrony praw człowieka i bronił praw uchodźców, którzy byli razem z nim. Podkreślił jednak, że obecnie głównie boi się mobilizacji swojej i swoich synów, którzy są w wieku poborowym do zasadniczej służby wojskowej (k. 50 akt adm.). Wskazana przez cudzoziemca działalność społeczno-polityczna został uznana przez WSA w Warszawie za uprawdopodobnioną. Miała ona jednak miejsce około 2008 r. i polegała, jak oświadczył sam skarżący, na korzystaniu z pomocy organizacji ochrony praw [...] wracających z [...], w sytuacjach tego wymagających, oraz na zwracaniu się do sądów w obronie własnych praw (k. 64 v. akt adm.). Nie było zatem podstaw do uznania, że skarżący był formalnym członkiem jakiejś organizacji pomocowej. Nie zostało także wykazane, że zwracanie się przez niego do sądów czy wspomnianej organizacji spowodowało dla niego i jego bliskich jakieś negatywne konsekwencje ze strony lokalnych władz ani wówczas ani do czasu jego wyjazdu z kraju pochodzenia. Wskazuje na to chociażby fakt, że skarżący bez żadnych problemów wyjechał z kraju pochodzenia (oświadczenie zawarte we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej; k. 27 v. akt adm.) posługując się paszportem Federacji Rosyjskiej wydanym w 2016 r., a zatem po okresie swojej współpracy z organizacją pomocową. Należy zauważyć, że WSA w Warszawie, za decyzją Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 24 stycznia 2023 r., błędnie wskazał, że wydanie paszportu cudzoziemcowi nastąpiło 8 października 2021 r. Podanie błędnej daty wydania paszportu skarżącemu pozostaje jednak bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1 oraz art. 19 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
3. Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 15 oraz art. 20 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. W rozpoznawanej sprawie, jak już była mowa, nie zostało wykazane, żeby skarżący był formalnym członkiem jakiejś organizacji pomocowej. Nie zostało także udowodnione ani uprawdopodobnione, żeby zwracanie się przez niego do sądów czy wspomnianej organizacji spowodowało dla niego i jego bliskich jakieś negatywne konsekwencje ze strony lokalnych władz ani około 2008 r. ani do czasu jego wyjazdu z kraju pochodzenia. Wskazywane przez cudzoziemca obawy o bezpieczeństwo jego synów miały natomiast związek głównie z możliwością powołania ich do zasadniczej służby wojskowej w ze względu na trwającą mobilizację na wojnę w Ukrainie. Sąd pierwszej instancji właściwie zatem przyjął, że w odniesieniu do skarżącego nie wystąpiły, wskazane w art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, okoliczności skutkujące przyznaniem mu ochrony uzupełniającej, a co za tym idzie musiał mieć zastosowanie przepis art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zobowiązujący organ do odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej w przypadku braku rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy przez osobę o nią wnioskującą.
4. Za niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia art.13 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Zgodnie bowiem z treścią tego artykułu status uchodźcy nadaje się małoletniemu dziecku cudzoziemca, który uzyskał status uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej, urodzonemu na tym terytorium. Podstawą do przyznania statusu uchodźcy małoletniemu jest tu zatem posiadanie takiego statusu przez co najmniej jednego z rodziców małoletniego oraz urodzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to zatem niezależna od art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony podstawa nadania statusu uchodźcy małoletniemu cudzoziemcowi. W rozpoznawanej sprawie wniosek w imieniu małoletniego cudzoziemca został złożony na podstawie art. 13 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, nie zaś na podstawie art. 13 ust. 2 tej ustawy. Należy także podkreślić, że małoletniemu synowi skarżącego nie mógłby zostać nadany status uchodźcy na podstawie artykułu 13 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, jako że nie spełnia on przesłanek określonych w tym przepisie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, małoletni syn skarżącego urodził się w Rosji (w [...]) w mieście [...] (k. 38 akt adm.). W dacie wydania skarżonej decyzji żadnemu z jego rodziców nie przysługiwał także status uchodźcy wydany przez polskie władze.
5. Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania był wyczerpujący i prawidłowo oceniony. Decyzje organów administracyjnych wydane zostały m.in. w oparciu o oświadczenia złożone przez skarżącego podczas dwóch przesłuchań statusowych oraz w oparciu o ustalenia wynikające z opracowań Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców, dotyczących zarówno sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia cudzoziemca, jak i samej osoby skarżącego. Wynika z nich, że w dostępnych źródłach nie ma żadnych informacji na jego temat, a co za tym idzie nie ma również informacji potwierdzających jego działalność społeczno-polityczną oraz grożące mu z tego powodu ryzyko prześladowań. Co więcej cudzoziemiec nie miał żadnych problemów z legalnym opuszczeniem kraju pochodzenia ani uzyskaniem w 2016 r. paszportu Federacji Rosyjskiej. Sam skarżący, jak już zostało wyżej wskazane, nie wykazał natomiast ani nie uprawdopodobnił faktów lub czynności, które mogłyby być uznać za indywidualne prześladowanie z powodu rasy religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, czy z powodów politycznych lub też, które mogłyby uzasadniać obawę przed nim w przyszłości. Nie wykazał także ani nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności, które mogłyby skutkować przyznaniem mu ochrony międzynarodowej.
6. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.