II OSK 1299/13

II OSK 1299/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /sprawozdawca/
Jerzy Siegień
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
III SA/Łd 997/12 - Wyrok WSA w Łodzi z 2013-01-31
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
par. 5 ust. 1, ust. 2 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Sędzia del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 997/12 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 997/12 oddalił skargę [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] września 2012 roku nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. ww. decyzją z dnia [...] września 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] orzekającą o stwierdzeniu u P. P. choroby zawodowej pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:
P. P. od roku 1999 jest zatrudniony w [...] Sp. z o.o. w W. (dawniej [...] Sp. z o.o. w W.) na stanowisku pracownika produkcji – operator maszyn obróbczych. Pozostaje w kontakcie zawodowym z preparatami do zastosowań przemysłowych, tj. olejami, emulsjami i smarami o różnym przeznaczeniu oraz z wyrobami gumowymi. Pracownik jest wyposażony w odzież ochronną. W 2000 r. wystąpiły u niego pierwsze zmiany skórne umiejscowione na skórze palców rąk. Zmiany te ustąpiły po przeniesieniu pracownika na inne stanowisko pracy i kilkumiesięcznym leczeniu dermatologicznym. W roku 2010 P. P. na wniosek Kliniki Dermatologii i Wenerologii [...] w Ł. został skierowany na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej skóry.
W wyniku postępowania diagnostyczno - orzeczniczego Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Ł. orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] rozpoznał u P. P. chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, określonego w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że jest on uczulony na merkaptobenzotiazol, dodawany do olejów przemysłowych, chłodziw, jak również występujący w produktach gumowych, tj. wężach, goglach, obuwiu gumowym.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził u P. P. chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienioną w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych.
W odwołaniu od powyższej decyzji pracodawca skarżącego – [...] Sp. z o.o. w W. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2351 Kodeksu pracy oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W ocenie Spółki prowadzone w sprawie postępowanie pozbawione było wnikliwej oceny ryzyka zawodowego oraz oparte zostało na niewyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym. Nie zostało udowodnione, że w środowisku pracy P. P. był obecny czynnik alergizujący – merkaptobenzotiazol. Pełnomocnik spółki podniósł, iż pismem z dnia 2 sierpnia 2011 r., wyjaśnił, że pracownik w kwietniu 2011 r. został przeniesiony do działu podmontażu elementów zaworowych, bez kontaktu z substancjami chemicznymi. Ponadto w kartach charakterystyk produktów chemicznych brak jest informacji o obecności w ich składzie merkaptobenzotiazolu. Stąd niewykluczone jest, że dolegliwości P. P. mają związek z narażeniem pozazawodowym. Do treści powyższego organ się nie odniósł. Wnioski organu opierają się jedynie na domniemaniu, co nie może być podstawą do twierdzenia związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem na chorobę zawodową, a istniejącymi w zakładzie pracy warunkami narażającymi na powstanie tej choroby. Z powyższych względów Spółka wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz o nieuznanie choroby P. P. za chorobę zawodową. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r.
Rozpoznając sprawę organ odwoławczy wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. o uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie narażenia P. P. na merkaptobenzotiazol. W odpowiedzi na powyższe organ I instancji załączył do akt sprawy pismo Dyrektora Departamentu do spraw Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z dnia 24 lipca 2012 r., z którego wynika, że jednoznaczne odpowiedzi o braku tej substancji otrzymano od dwóch dostawców: [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o. W przypadku oleju maszynowego [...] producent poinformował, że od roku 2006 nie produkuje ani nie wprowadza do obrotu tego produktu. Od pozostałych firm nie uzyskano odpowiedzi. Niemniej jednak z wyjaśnień wynika, że brak substancji w składzie podanym w karcie charakterystyki nie oznacza, że jej tam nie ma. Dostawca nie ma bowiem obowiązku podania w sekcji 3 karty charakterystyki pełnego składu mieszaniny. Merkaptobenzotiazol jest zaklasyfikowany jako uczulający w kontakcie ze skórą i bardzo toksyczny dla organizmów wodnych. Produkt ten powinien być wymieniany w sekcji 3 karty charakterystyki od zawartości 1% w mieszaninie. Ponadto wskazano, że ww. substancja może być obecna w środowisku pracy także ze względu na jego obecność w produktach gumowych.
W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz wyjaśnienia Dyrektora Departamentu do spraw Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z dnia 24 lipca 2012 r., jednoznacznie wskazują na zasadność stwierdzenia u P. P. choroby zawodowej pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienioną w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych. Z ustaleń WOMP w Ł. wynika, że w przypadku P. P. zmiany zapalne skóry mają związek przyczynowy z wykonywaną pracą zawodową. Czynnikiem zapalnym jest merkaptobenzotiazol (rozpoznany na podstawie dodatnich wyników testów naskórkowych), obecny w olejach przemysłowych, chłodziwach oraz w produktach gumowych, z którymi P. P. miał kontakt zawodowy. WOMP podkreślił, że przy ocenie ekspozycji na czynniki o działaniu alergicznym wskazane jest udokumentowanie, że czynnik taki występował w procesie produkcyjnym, w surowcach, półproduktach i wyrobach gotowych, z którymi stykał się bezpośredni pracownik. Wątpliwości co do udokumentowania merkaptobenzotiazolu wyjaśnia pismo Dyrektora Departamentu do spraw Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z dnia 24 lipca 2012 r.
Przeprowadzona ocena warunków pracy P. P. potwierdza, że miał on kontakt z szeroko stosowanymi w przemyśle olejami, smarami, chłodziwami. Większość stosowanych w przemyśle chłodziw zawiera dodatki uszlachetniające. W skład tych dodatków wchodzą związki bakteriobójcze, emulgatory, inhibitory korozji, przeciwutleniacze i inne, które mogą działać uczulająco nawet w śladowych ilościach. Narażenie P. P. na substancje chemiczne o działaniu uczulającym potwierdza karta oceny ryzyka zawodowego zatwierdzona przez pracodawcę w 2007 r. Można zatem stwierdzić, z wysokim prawdopodobieństwem, że zmiany skórne u P. P. są skutkiem ekspozycji zawodowej na silnie uczulający merkaptobenzotiazol. Elementem istotnym jest również fakt ustępowania zmian chorobowych w trakcie zwolnień lekarskich i nawroty choroby o każdorazowym podjęciu pracy. To w ocenie organu przemawia za jej etiologią zawodową.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi [...] Sp. z o.o. w W. zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do ustaleń nieznajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko Spółka podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Wskazała, że merkaptobenzotiazol używany jest powszechnie jako akcelerator, utwardzacz i peptyzator ogromnej ilości produktów codziennego użytku wyprodukowanych z gum naturalnych oraz innych gum. Występuje powszechnie w rękawiczkach, fragmentach bielizny, ubrań, zabawkach, dętkach i oponach. Powyższe wskazuje, że choroba P. P. mogła zostać spowodowana czynnikami niezwiązanymi z pracą zawodową. Tym bardziej, że pismo Dyrektora Departamentu do spraw Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z dnia 24 lipca 2012 r., na które powołuje się organ odwoławczy podtrzymuje stan niepewności co do obecności merkaptobenzotiazolu w środowisku pracy P. P.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z dnia 29 stycznia 2013 r. zatytułowanym "uzupełnienie skargi" spółka zarzuciła nieważność postępowania poprzez wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 2351 Kodeksu pracy, polegającym na przyjęciu, że w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa P. P. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo ze sposobem wykonywania pracy. Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności § 8 ust. 1, § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez oparcie decyzji o orzeczenie lekarskie pochodzącego od lekarza niezatrudnionego w żadnej z jednostek orzeczniczych wskazanych przez ustawę; art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 kpa oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia poprzez zaniechanie czynności mających na celu wyjaśnienie możliwości poza zawodowego charakteru choroby; art. 7, art. 77 § 1, art. 80 , art. 84 kpa poprzez niepowołanie biegłego w celu ustalenia obecności merkaptobenzotiazolu w środowisku pracy P. P.; art. 11 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji i naruszenie zasady przekonywania; art. 138 § 1 pkt 2, ewentualnie art. 138 § 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 r.
Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. P. P. wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że w grudniu 2010 r. był hospitalizowany i po hospitalizacji zaczął się leczyć w Przychodni [...]. W trakcie hospitalizacji leczenie przyniosło efekty. Po powrocie do pracy, po dwóch dniach uczulenie wracało. Po przeniesieniu na inne stanowisko pracy w kwietniu 2011 r. miał kontakt z wyrobami gumowymi, olejami smarami. Kontakt ten był w mniejszym zakresie niż przed przeniesieniem. Z wyrobów gumowych miał kontakt z wężem, rękawicami gumowymi, butami oraz okularami, które miały gumowe nakładki na nos i nauszniki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że skarga nie jest zasadna.
Sąd wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz.869).
Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
W myśl punktu 18 podpunkt 1 załącznika do rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. chorobą zawodową jest alergiczne, kontaktowe zapalenie skóry.
Sąd wskazał, że z brzmienia przepisu art. 2351 Kodeksu pracy wynika, iż o tym, czy dane schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch następujących przesłanek: po pierwsze, schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz po drugie, jest bezsporne lub wysoce prawdopodobne, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż u P. P. rozpoznano schorzenie w postaci kontaktowego, alergicznego zapalenia skóry. Zmiany chorobowe skóry stwierdzono u niego na twarzy, rękach, przedramionach, karku i całym tułowiu. W czasie badań w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. w maju 2010r. rozpoznano u niego uczulenie na merkaptobenzotiazol. Schorzenie stwierdzone u uczestnika postępowania znajduje się w wykazie chorób zawodowych.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że P. P. w czasie zatrudnienia u strony skarżącej wykonywał prace w narażeniu na kontakt z czynnikiem szkodliwym jakim jest merkaptobenzotiazol.
Sąd zaznaczył, iż merkaptobenzotiazol występuje w olejach przemysłowych, smarach, chłodziwach i wyrobach gumowych przy czym nawet śladowe ilości tej substancji mogą wywołać reakcje uczuleniowe skóry.
Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, P. P. przez okres przeszło 10 lat zatrudnienia na stanowisku operatora maszyn skrawających miał kontakt z następującymi olejami, smarami i chłodziwami:
- olej hydrauliczny L-HL 100
- olej maszynowy L-AN 22,- koncentrat chłodziwa Hocut 2380
- smar Isoflex NB-15
- preparat czyszczący do rąk art.47458
- środek do mycia detali Mobil Clean Industrial.
Odnośnie obecności merkaptobenzotiazolu w wymienionych substancjach to w tym zakresie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające przez Inspektora do spraw Substancji Chemicznych, zaś jego wyniki zostały zawarte w piśmie Dyrektora ds. Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z 24 lipca 2012 r. (w aktach administracyjnych). Z pisma tego wynika, że producenci preparatu czyszczącego do rąk art.47458 oraz środka Mobil Clean Industrial wykluczyli obecność merkaptobenzotiazolu w produkowanych przez nich wyrobach zaś producent oleju maszynowego L-AN 22 wyjaśnił, że od 2006 r. nie produkuje ani nie wprowadza do obrotu tego oleju. Producenci pozostałych substancji (oleju hydraulicznego L-HL 100, chłodziwa Hocut 2380 i smaru Isoflex NB-15) nie udzielili wyjaśnień zaś w kartach charakterystyk tych substancji nie podano obecności merkaptobenzotiazolu co nie oznacza, że go nie ma w tych produktach. Jak wynika z treści pisma z 24 lipca 2012r. w karcie charakterystyki substancji podaje się merkaptobenzotiazol do zawartości 1% w mieszaninie zaś poniżej tej zawartości powinien być wymieniony na oznakowaniu gdyby jego stężenie wynosiło co najmniej 0,1%
Sąd wskazał, że ujawnienie pełnego składu produkowanej substancji jest możliwe w przypadku określonym w art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. Nr 63 poz. 322). Zgodnie z treścią tego przepisu jeżeli Inspektor uzna, że istnieją uzasadnione podstawy pozwalające przypuszczać, że mieszanina stwarza niedopuszczalne zagrożenie dla zdrowia człowieka lub środowiska, może zażądać, w drodze decyzji, ujawnienia szczegółowego składu chemicznego mieszaniny. Informacja taka stanowi tajemnicę prawnie chronioną i może zostać wykorzystana wyłącznie w celach medycznych do zapobiegania i postępowania leczniczego. Z wymienionego przepisu wynika, że w sytuacji określonej w tym przepisie Inspektor d/s Substancji Chemicznych może w drodze decyzji zażądać szczegółowego składu mieszaniny. Jest to decyzja fakultatywna uzależniona od uznania Inspektora. W piśmie z 24 lipca 2012r. Inspektor zaznaczył jednak, że nie widzi podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 5 ustawy z 25 lutego 2011 r. W sytuacji gdy, w ocenie Inspektora, nie ma podstaw do wydania decyzji określonej w art.15 ust. 5 ustawy z 25 lutego 2011 r. to nie można ustalić czy w tych substancjach (w oleju hydraulicznym L-HL 100, chłodziwie Hocut 2380 i smarze Isoflex NB-15) występuje merkaptobenzotiazol o zawartości poniżej 1% i stężeniu niższym niż 0,1%. Skoro okoliczności tej nie można było ustalić to, w przekonaniu Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia tezy, iż w wymienionych substancjach występował merkaptobenzotiazol. Brak jest bowiem dowodu na to, że merkaptobenzotiazol znajdował się w tych mieszaninach. W związku z tym Sąd stanął na stanowisku, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało aby P. P. mając kontakt z trzema wymienionymi substancjami był narażony na zawarty w nich merkaptobenzotiazol
Sąd zaznaczył, iż merkaptobenzotiazol występuje w wyrobach gumowych i wówczas nie jest wykazywany przez ich dostawców. Jak podniesiono w zaskarżonej decyzji "w świetle literatury przedmiotu (Profilaktyka Chorób Skóry pod red. Beaty Kręcisz) we wszystkich rodzajach gumy używa się takich samych przyśpieszaczy wulkanizacji (tiuramy, tiokarbaminiany, 2- merkaptobenzotiazol). 2- merkaptobenzotiazol (oznaczony skrótem MBT) jest podstawowym przyśpieszaczem wulkanizacji z grupy tiazoli o silnych właściwościach uczulających. Stanowi składową wielu wyrobów gumowych (obuwia, węży technicznych, sprzętu ochrony osobistej, uszczelek, opon, dętek itp.) triazole znalazły też zastosowanie jako inhibitory korozji (chłodziwa), dodatki płynów przeciw zamarzaniu, smarów, olejów przemysłowych".
Z wymienionego opisu wynika, że merkaptobenzotiazol jest podstawowym przyśpieszaczem wulkanizacji, zaś przyśpieszacze są składnikami wyrobów gumowych. P. P. w czasie zatrudnienia miał kontakt z wieloma wyrobami gumowymi. Jego stanowisko wyposażone było w wąż gumowy przeznaczony do przesyłu sprężonego powietrza do czyszczenia elementów obrabianych, a do jego obowiązków należało między innymi czyszczenie maszyn z wiórów i zanieczyszczeń. Uczestnik postępowania używał również rękawic gumowych, butów gumowych i okularów zawierających nasadki z gumy i zauszniki z gumy. Również z protokołu z postępowania wyjaśniającego, w części dotyczącej charakterystyki pracy, wynika, że w środowisku pracy P. P. występuje szereg produktów z gumy naturalnej takich jak buty, rękawice, gogle, węże techniczne. W sytuacji zatem gdy merkaptobenzotiazol jako przyśpieszacz wulkanizacji jest składnikiem wyrobów gumowych, a P. P. miał z nimi szeroki kontakt przy wykonywaniu swoich obowiązków, to organy administracji słusznie uznały, iż uczestnik postępowania w czasie pracy był narażony na czynnik szkodliwy jakim jest merkaptobenzotiazol.
Sąd wskazał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż występuje wysokie prawdopodobieństwo, że schorzenie rozpoznane u P. P. zostało spowodowane działaniem merkaptobenzotiazolu występującego w środowisku pracy. Wskazuje na to treść orzeczenia Przychodni Konsultacyjno - Diagnostycznej WOMP z [...] czerwca 2011 r., z którego wynika, że stwierdzono ustępowanie zmian chorobowych w trakcie zwolnień lekarskich P. P. i nawroty choroby po każdorazowym podjęciu przez niego pracy. Sąd zaznaczył, że uczestnik postępowania w grudniu 2010 r. był hospitalizowany w Klinice Dermatologicznej a po hospitalizacji rozpoczął leczenie w Przychodni [...]. Orzeczenie nr [...] zostało wydane nie tylko na podstawie dokumentacji lekarskiej przedstawionej przez uczestnika postępowania, ale także w oparciu o kilkumiesięczną jego obserwację w czasie leczenia w tej poradni. Orzeczenie nie zostało zatem wydane jedynie na podstawie jednorazowego badania w dniu [...] czerwca 2011 r., lecz stanowiło ocenę wynikającą z kilkumiesięcznej wcześniejszej obserwacji.
W ocenie Sądu nieuzasadniony jest zarzut strony skarżącej, iż lekarz orzecznik nie wyjaśnił dlaczego wyprowadził wniosek o zawodowym podłożu choroby. Sąd zaznaczył, że lekarz orzecznik przed wydaniem opinii uwzględnił informacje o zagrożeniach zawodowych w środowisku pracy, wyniki dochodzenia epidemiologicznego i środowiska pracy P. P., dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia, jak również dokumentację lekarską z kilkumiesięcznego okresu leczenia w przychodni. W wydanym orzeczeniu wyjaśniono także dlaczego uznano zawodową przyczynę choroby uczestnika postępowania. Wskazuje na to obraz kliniczny schorzenia, przebieg choroby, wyniki badań alergologicznych oraz ocena narażenia zawodowego. Orzeczenie wyjaśnia okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest ono logiczne i przekonujące. Sąd dodał, iż strona skarżąca w postępowaniu administracyjnym nie wnosiła o wydanie orzeczenia przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Zarzut strony skarżącej w tym zakresie nie jest zasadny.
Za nieusprawiedliwiony Sąd uznał zarzut, że orzeczenie lekarskie nie jest wiarygodnym dowodem w sprawie, gdyż zostało wydane przez lekarza orzecznika, który nie jest zatrudniony w jednostce orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. Sąd podkreślił, iż na pierwszej stronie orzeczenia znajduje się pieczęć Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Przychodni Konsultacyjno – Diagnostycznej w Ł., zaś pod orzeczeniem podpisał się lekarz wydający orzeczenie – J. J. lekarz chorób wewnętrznych, specjalista medycyny pracy. Jest rzeczą notoryjnie znaną, iż w innych sprawach sądowych dotyczących chorób zawodowych lekarz J. J. wydawał orzeczenia jako lekarz jednostki orzeczniczej I stopnia. Brak jest podstaw do uznania, że lekarz ten nie jest zatrudniony przez tę jednostkę. Strona skarżąca w piśmie procesowym z 28 stycznia 2013 r. nie wyjaśniła dlaczego jej zdaniem lekarz ten nie jest zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia i w oparciu o co wywodzi taki wniosek. Również na rozprawie pełnomocnik skarżącego nie potrafił logicznie uzasadnić swojej tezy w tej kwestii.
Zdaniem Sądu nieuzasadniony jest zarzut, że organy administracji zaniedbały wyjaśnienia możliwości pozazawodowej etiologii choroby P. P. Sąd zaznaczył, iż obowiązkiem organów administracji jest ustalenie czy spełnione zostały przesłanki uznania schorzenia za chorobę zawodową, wymienione w art. 2351 Kodeksu pracy. W niniejszej sprawie organy administracji takich ustaleń dokonały. Stwierdzono, że P. P. był narażony w środowisku pracy na działanie merkaptobenzotiazolu, jak również zostało wykazane wysokie prawdopodobieństwo, że rozpoznane schorzenie zostało spowodowane kontaktem z tą substancją. Skoro okoliczności te zostały wykazane w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, to nie zachodziła konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego możliwość pozazawodowej etiologii choroby.
W ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut skarżącego zaniechania przez organy powołania w niniejszej sprawie dowodu z opinii biegłego. Procedura stwierdzenia choroby zawodowej została uregulowana w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. i przewidziano w niej wydanie orzeczeń przez specjalistyczne jednostki orzecznicze. Orzeczenia takie wydają lekarze posiadający specjalizację z zakresu medycyny pracy. W postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy administracji opierają się na orzeczeniach jednostek orzeczniczych i nie przeprowadzają dowodów z opinii biegłych lekarzy. W związku z czym zarzut strony skarżącej w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.
Reasumując Sąd uznał, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że P. P. w okresie zatrudnienia u strony skarżącej świadczył pracę w narażeniu na kontakt z substancją merkaptobenzotiazol, na którą był uczulony. Z zebranego materiału dowodowego wynika również wysokie prawdopodobieństwo, że rozpoznane schorzenie zostało spowodowane działaniem wymienionej substancji występującej w środowisku pracy. Organy administracji trafnie zatem stwierdziły chorobę zawodową u uczestnika postępowania. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył [...] sp. z o.o. w W., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:
I. W ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:
1. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego wyroku na okolicznościach faktycznych, które nie zostały ustalone w toku postępowania administracyjnego, lecz zostały ustalone samodzielnie przez Sąd, tj. że P. P. używał w miejscu pracy rękawic gumowych, butów gumowych i okularów zawierających nasadki z gumy i zauszniki z gumy, a także, że na stanowisku pracy P. P. występował szereg produktów z gumy naturalnej takich jak buty, rękawice i gogle, co nie znajduje oparcia w aktach sprawy, a które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 84 kpa oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych") poprzez nieuchylenie w całości decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2012 roku, znak [...], w sytuacji gdy organ administracji zaniechał zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego dotyczącego obecności merkaptobenzotiazolu w środowisku pracowniczym P. P. oraz związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym występowaniem merkaptobenzotiazolu na stanowisku pracy P. P. a stwierdzoną u niego chorobą zawodową, a w szczególności nie rozważył możliwej pozazawodowej etiologii choroby P. P., a także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz zw. z 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 84 kpa poprzez nieuchylenie z tej samej przyczyny w całości decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 roku, znak [...], a które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez nieuchylenie w całości decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2012 roku, znak [...] opartej na orzeczeniu lekarskim pochodzącym od lekarza niezatrudnionego w żadnej z jednostek orzeczniczych wskazanych przez rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz § 8 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez nieuchylenie z tej samej przyczyny w całości decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2011 roku, znak [...] a które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
4. naruszenie art. 106 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie zaskarżonego wyroku na okoliczności znanej sądowi co najwyżej z urzędu, tj. że w innych sprawach sądowych dotyczących chorób zawodowych lekarz J. J. wydawał orzeczenia jako lekarz jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, względnie naruszenie art. 228 § 2 kpc w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP, poprzez niezwrócenie stronom uwagi na rozprawie na ten fakt, a które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
II. W ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks Pracy (j.t. Dz. U. Nr 21 z 1998 r., poz. 94 ze zm.) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż organy administracyjne słusznie stwierdziły chorobę zawodową u P. P.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 197 p.p.s.a., dowodu uzupełniającego z dokumentu – karty charakterystyki substancji "2-merkaptobenzotiazol GR do analizy" wyprodukowanej przez [...] z Niemiec na okoliczność, iż rękawice nitrylowe są zalecanym środkiem ochronnym przed skażeniem merkaptobenzotiazolem, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 17 grudnia 2014 r. uczestnik postępowania P. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Złożył do akt kartę oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy. Podał, że rękawice nitrylowe otrzymał przed kontrolą z sanepidu, ale po wystąpieniu choroby zawodowej. Jego zdaniem brak informacji od producenta nie świadczy o tym, że nie ma w tych wyrobach środka, który go uczula.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Stwierdzenie przez organ z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia czynnika szkodliwego w środowisku pracy niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem. Niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2013 r., II OSK 2492/12, CBOSA). Należy także wrócić uwagę na wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12 (Lex nr 1216762), w którym stwierdzono, że z punktu widzenia art. 2351 Kodeksu pracy nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością.
W rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie, że skarżąca Spółka nie kwestionowała okoliczności, że w protokole z postępowania przeprowadzonego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej ustalono, iż " Z uwagi na fakt, że merkaptobenzotiazol jest często dodawany do olejów przemysłowych w ilościach 1%, występuje jako inhibitor korozji w rozpuszczalnych chłodziwach obrabiarkowych, używany jest w smarach, jako przyspieszacz wulkanizacji, występuje w produktach z gum naturalnych (buty, rękawiczki, gogle, węże techniczne), nie można wykluczyć, że występuje on w bezpośrednim środowisku pracy Pana P. P." Niniejszy protokół został podpisany przez pracownika Spółki bez zastrzeżeń. Z karty narażenia zawodowego wynika istniejące na stanowisku pracy uczestnika postępowania zagrożenie uczuleniem od środków chemicznych przez dotyk. W oparciu o pismo Dyrektora Departamentu do Spraw Substancji i Mieszanin Niebezpiecznych z dnia 24 lipca 2012 r. można zaś stwierdzić, że brak wykazania merkaptobenzotiazolu w składzie podanym w karcie charakterystyki mieszaniny nie oznacza, że tej substancji tam nie ma, skoro nie istnieje obowiązek jego wymieniania w sytuacji, gdy jego zawartość jest niższa od 1%, zaś stężenie wynosi poniżej 0,1%. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby P. P. mając kontakt z substancjami chemicznymi używanymi na stanowisku pracy był narażony na zawarty w nich merkaptobenzotiazol.
Podsumowując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzone przez organy Inspekcji Sanitarnej postępowanie wykazało że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż rozpoznana u uczestnika postępowania choroba zawodowa, została spowodowana występującym w środowisku pracy merkaptobenzotiazolem. Ustalenia poczynione przez organy w toku postępowania pozwalają stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznane u P. P. alergiczne kontaktowe zapalenie skóry zostało spowodowane działaniem merkaptobenzotiazolu, występującego w środowisku pracy. Z wysokim prawdopodobieństwem można bowiem stwierdzić, że alergen ten występował w substancjach chemicznych oraz wyrobach gumowych używanych na stanowisku pracy uczestnika postępowania. Okoliczność ta znajduje swoje potwierdzenie w opisie przebiegu choroby. Skoro zmiany chorobowe ustępowały w trakcie zwolnień lekarskich, zaś nawroty miały miejsce po podjęciu pracy, to zasadnym jest, w świetle wyżej przedstawionych okoliczności, powiązanie niniejszej choroby z działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy.
Domniemanie powstania choroby zawodowej w związku z pracą może zostać obalone przez pracodawcę, jeśli udowodni, że zachorowanie nie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie udowodniła, aby merkaptobenzotiazol nie występował w środowisku pracy P. P. Zgłaszane przez Spółkę zarzuty nie są tożsame z udowodnieniem, że rozpoznane u uczestnika postępowania alergiczne kontaktowe zapalenie skóry zostało spowodowane kontaktem z alergenem poza środowiskiem pracy.
Podsumowując, należy uznać że zarzuty skargi kasacyjnej, tak procesowe, jak i materialnoprawne, dotyczące ustalenia choroby zawodowej, nie są usprawiedliwione, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz, który poza spełnieniem określonych wymogów kwalifikacyjnych, jest zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. W ust. 2 pkt 1 § 5 omawianego rozporządzenia jako jednostkę orzeczniczą I stopnia wskazano poradnię chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy. Na orzeczeniu o rozpoznaniu choroby zawodowej znajduje się pieczęć o treści "Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Przychodnia Konsultacyjno-Diagnostyczna w Ł.". Nazwa placówki widniejąca na niniejszej pieczęci nie wskazuje, aby nie była to poradnia chorób zawodowych wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Niniejszy przepis stanowi o rodzaju jednostek orzeczniczych, a nie o ich konkretnych nazwach. Dlatego brak jest podstaw uzasadniających zarzut oparcia rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim pochodzącym od lekarza niezatrudnionego w żadnej z jednostek orzeczniczych wskazanych w niniejszym rozporządzeniu. Z tego względu zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie może zostać uznany za zasadny.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.