II OSK 1287/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że przepisy ograniczające skargi na bezczynność organu w sprawach pobytowych dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.
Sprawa dotyczyła skargi obywatela Białorusi na bezczynność Wojewody w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy. WSA w Gdańsku uwzględnił skargę, uznając, że przepisy specustawy ukraińskiej ograniczające możliwość skargi na bezczynność nie dotyczą cudzoziemców spoza Ukrainy. NSA uchylił ten wyrok, stwierdzając, że przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a okres ich obowiązywania stanowi uzasadnione ograniczenie prawa do sądu w kontekście kryzysu migracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 marca 2024 r. uwzględnił skargę obywatela Republiki Białorusi na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Sąd pierwszej instancji uznał, że przepisy specustawy ukraińskiej (art. 100c i 100d), które ograniczają możliwość wnoszenia skarg na bezczynność i przewlekłość postępowań w sprawach pobytowych, nie mają zastosowania do cudzoziemców innych niż obywatele Ukrainy przybyli w związku z konfliktem zbrojnym. Dodatkowo, WSA stwierdził bezczynność organu jako rażącą, zobowiązał do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni, przyznał skarżącemu 5000 zł tytułem zadośćuczynienia i zasądził zwrot kosztów. Wojewoda Pomorski złożył skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów materialnych i proceduralnych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. NSA stwierdził, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko do obywateli Ukrainy związanych z konfliktem zbrojnym. Sąd podkreślił, że przepisy te wprowadzają czasowe i uzasadnione ograniczenie prawa do sądu w kontekście masowego napływu uchodźców z Ukrainy, mając na celu odciążenie organów administracji. W związku z tym, w okresie obowiązywania tych przepisów, nie można mówić o bezczynności lub przewlekłości organu w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego i Kodeksu postępowania przed sądami administracyjnymi. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w części dotyczącej uwzględnienia skargi na bezczynność, zobowiązania organu i przyznania sumy pieniężnej, a w tej części oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadniono rozbieżnościami w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy te stanowią rozwiązania generalne, a użycie terminu 'cudzoziemiec' bez dalszych ograniczeń, w kontekście szerokiego zakresu spraw, do których się odnoszą, wskazuje na ich powszechne zastosowanie. Ograniczenie to jest czasowe i uzasadnione kryzysem migracyjnym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
ustawa o pomocy art. 100c
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepisy dotyczące ograniczenia skarg na bezczynność i przewlekłość w sprawach pobytowych mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców.
ustawa o pomocy art. 100d
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepisy dotyczące ograniczenia skarg na bezczynność i przewlekłość w sprawach pobytowych mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców.
Pomocnicze
u.o.c. art. 3 § pkt 2
Ustawa o cudzoziemcach
Definicja 'cudzoziemca' jako osoby nieposiadającej obywatelstwa polskiego.
u.o.c. art. 109 § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Zwrot do służb o informacje o cudzoziemcu.
u.o.c. art. 211 § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Warunek legalnego i nieprzerwanego pobytu do uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.
k.p.a. art. 12
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkości postępowania.
k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja bezczynności i przewlekłości.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Skarga na bezczynność organu.
p.p.s.a. art. 149 § § 1
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Uwzględnienie skargi na bezczynność.
p.p.s.a. art. 151
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Konstytucja RP art. 37 § ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie praw konstytucyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy. W okresie obowiązywania tych przepisów, zaprzestanie czynności przez organ lub dokonywanie ich z opóźnieniem nie może być podstawą do stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości.
Odrzucone argumenty
Argument WSA, że przepisy specustawy ukraińskiej ograniczające skargi na bezczynność dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym.
Godne uwagi sformułowania
przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki regulacje zawarte w art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy miały i mają nadal charakter czasowy (epizodyczny)
Skład orzekający
Paweł Miładowski
przewodniczący
Grzegorz Czerwiński
sędzia
Grzegorz Rząsa
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów specustawy ukraińskiej dotyczących ograniczenia skarg na bezczynność organów w sprawach pobytowych oraz zakresu podmiotowego tych przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na specyficznej sytuacji kryzysowej związanej z wojną w Ukrainie i czasowym charakterze przepisów. Zmiana okoliczności może wpłynąć na dalszą zasadność tych ograniczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawem do sądu i interpretacją przepisów specustawy ukraińskiej, które miało istotny wpływ na sytuację prawną cudzoziemców ubiegających się o pobyt w Polsce.
“Czy przepisy dla uchodźców z Ukrainy ograniczają prawa wszystkich cudzoziemców? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1287/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-26 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Czerwiński Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/ Paweł Miładowski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 658 Sygn. powiązane III SAB/Gd 9/24 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-03-14 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 9/24 w sprawie ze skargi S. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Pomorskiego postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 3, 5 i w tej części oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 14 marca 2024 r., sygn. akt III SAB/Gd 9/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi obywatela Republiki Białorusi S. K. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący") na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Pomorskiego (dalej: "Wojewoda", "organ", "skarżący kasacyjnie") postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy: zobowiązał Wojewodę do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 5000 zł (pkt 3); oddalił skargę w pozostałej części (pkt 4) oraz zasądził zwrot kosztów postępowania (pkt 5). 2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 2.1. Wnioskiem z 12 grudnia 2022 r. cudzoziemiec wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Organ, 9 lutego 2023 r. na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r., poz. 2354 ze zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") zwrócił się do odpowiednich służb o informacje o cudzoziemcu. Dnia 17 sierpnia 2023 r. wpłynęło do organu pismo w którym strona uaktualniła dokumentację oraz zwróciła się o przyśpieszenie udzielenia wnioskowanego zezwolenia. Wobec braku aktywności organu wniesiono ponaglenie z 22 września 2023 r., następnie skargę z 17 listopada 2023 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę postępowania. 2.2. Wskazanym na wstępie wyrokiem z 14 marca 2024 r., WSA w Gdańsku uwzględnił skargę. Zdaniem sądu pierwszej instancji, art. 100c i 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 583 ze zm., dalej: "ustawa o pomocy" lub "specustawa ukraińska") nie powinny znajdować zastosowania do spraw innych cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy - niż obywatele Ukrainy, którzy przybyli na teren Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Zaznaczono również, że skarżący nie jest obywatelem Ukrainy, lecz Republiki Białorusi i nie przybył do Polski w związku z zaistniałym na Ukrainie konfliktem zbrojnym. Zdaniem sądu pierwszej instancji art. 100c ust. 3 i 4 i art. 100d ust. 3 i 4 ustawy o pomocy ograniczają również prawo do sądu. W ocenie WSA w Gdańsku z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały charakter rażący. Wobec braku wydania decyzji, zobowiązano Wojewodę do rozpatrzenia wniosku skarżącego. Następnie, mając na uwadze postawę skarżącego, cechującą się gotowością do współpracy z organem w jak najszybszym rozpoznaniu sprawy, a z drugiej strony bezzasadnie długie procedowanie wniosku przez organ i niezakończenie postępowania, do czego skarżący się nie przyczynił, jak również podnoszoną przez skarżącego okoliczność uzasadniającą przyspieszenie terminu załatwienia sprawy sąd pierwszej instancji uznał, że suma pieniężna w wysokości 5000 zł będzie kwotą adekwatną, stanowiącą dla skarżącego rekompensatę za związane z oczekiwaniem na rozpoznanie złożonego wniosku niedogodności oraz zdyscyplinuje organ na przyszłość. Jednocześnie uznano, że żądana przez skarżącego kwota jest nadmierna oraz odstąpiono od wymierzenia organowi grzywny. 3. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w części co do punktów 1, 2, 3 i 5, zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 100c ust. 1 pkt 1 ppkt a i art. 100d ust. 1 pkt 1 ppkt a ustawy o pomocy poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepisy te nie mają zastosowania do wszystkich cudzoziemców, a jedynie do postępowań o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy prowadzonych w stosunku do cudzoziemców, o których mowa w art. 1 cytowanej ustawy, czyli obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium RP, podczas gdy przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 1 pkt 1 ppkt a i art. 100d ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy poprzez uwzględnienie skargi na bezczynność Wojewody i przewlekle prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożonego 12 grudnia 2022 r., mimo, że stosownie do art. 100c ust. 3 pkt 1 oraz art. 100d ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. przepisów o bezczynności organu nie stosuje się oraz, iż zgodnie z art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach o udzielenie pobytu na czas oznaczony czy też dokonywanie ich z opóźnieniem, w okresie po 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r., nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktów 1, 2, 3, 5 i rozpoznanie skargi; względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktów 1, 2, 3, 5 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; orzeczenie co do całości kosztów postępowania, tzn. za obie instancje sądowe, a w przypadku przekazania sprawy do rozpoznania sądowi pierwszej instancji o zasądzenie kosztów niniejszego postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania spawy na rozprawie. 4. Pismem z 4 czerwca 2024 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, cudzoziemiec wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. 5.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 5.3. W sprawie niniejszej kwestią o zasadniczym znaczeniu jest zagadnienie podmiotowego zakresu zastosowania art. 100c i 100d ustawy o pomocy. WSA w Gdańsku w zaskarżonym wyroku przyjął, że art. 100c i 100d ustawy o pomocy dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy, i to tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Zdaniem Wojewody, art. 100c i 100d ustawy o pomocy odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, a zatem również do skarżącego, który jest obywatelem Republiki Białorusi i ubiega się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia determinuje kierunek rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, albowiem w świetle art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. 5.4. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy. Stanowisko to jest już ugruntowane w orzecznictwie NSA (zob. np. wyroki z: 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2059/22; 4 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 2421/22; 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2521/22; 25 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 206/24; 11 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1074/24; 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1301/24; 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1341/24; 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1890/24 - CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację zawartą m.in. w uzasadnieniu wyroku NSA z 13 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 2362/23, CBOSA. W tym kontekście należy zatem przypomnieć, że w analizowanych przepisach art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego narodowości lub przynależności państwowej, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro specustawa ukraińska nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, "o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. UE L 71 z 4.3.2022, str. 1-6)", czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawierają przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczą przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium RP co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c specustawy ukraińskiej dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.c specustawy ukraińskiej jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem unormowań art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.c specustawy ukraińskiej cudzoziemców, którzy z natury rzeczy nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o jasnym zamiarze ustawodawcy objęcia zakresem także art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy o pomocy nie tylko osób przybyłych na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, a wszystkich cudzoziemców ubiegających się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu. W końcu, przyjmując, że powołane przepisy dotyczą wyłącznie cudzoziemców, o których mowa w art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej, nie sposób byłoby racjonalnie wyjaśnić, dlaczego ustawodawca zdecydował się na pogorszenie sytuacji prawnej wyłącznie tej grupy cudzoziemców. Regulacja wprowadzona w art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej w sposób istotny ogranicza zasadę szybkości postępowania organów administracji (art. 12 k.p.a.) i prawo strony do załatwienia jej sprawy w rozsądnym terminie. Z przyczyn przedstawionych wyżej, a także mając na uwadze intencje ustawodawcy oraz nie do końca prawidłowe (z punktu widzenia zasad prawidłowej legislacji) zawarcie rozwiązań mających na celu usprawnienie postępowań dotyczących generalnej kategorii legalizacji pobytu cudzoziemców niejako "przy okazji" nowelizacji specustawy ukraińskiej, przy wykładni przepisów art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy nie należy kierować się wewnętrzną systematyką specustawy ukraińskiej oraz samym celem tej szczególnej ustawy, w obrębie której zamieszczono omawiane przepisy. Zakres podmiotowy i przedmiotowy specustawy ukraińskiej unormowany w art. 1 ust. 1 tej ustawy nie jest zbieżny z zakresem przepisów art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których celem dodania do specustawy w drodze ustaw nowelizujących odpowiednio z 8 kwietnia 2022 r. i 12 stycznia 2023 r. nie było bezpośrednio uregulowanie sytuacji prawnej obywateli Ukrainy przybywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Wyżej wskazane przepisy stanowią regulację o charakterze szczególnym i mogą być stosowane samodzielnie. Reasumując ten fragment rozważań, przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy. 5.5. Wskazać również należy, że art. 100c i 100d ustawy o pomocy nie wyłączają prawa do sądu, ale wprowadzają tylko jego czasowe ograniczenie i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt na terytorium RP (zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4). Ograniczenie to nie jest przy tym dowolne, ale uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. (zob. art. 37 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP; por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; wyrok NSA z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; wyrok NSA z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 595/24; wyrok NSA z 25 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 976/24 - CBOSA). Otóż regulacje zawarte w art. 100d ustawy o pomocy, a wcześniej w art. 100c tej ustawy, miały na celu chociażby częściowe odciążenie służb migracyjnych w aspekcie kryzysu migracyjnego wywołanego masowym napływem do Polski obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. W tym aspekcie należy zauważyć, że od wybuchu tej wojny do 30 listopada 2023 r. do Polski z Ukrainy wjechało 17,428 miliona osób, z czego blisko 1,767 miliona wystąpiło o ochronę czasową (zob. Raport na temat obywateli Ukrainy – stan na 30 listopada 2023 r., Urząd do Spraw Cudzoziemców 2023, https://www.gov.pl/attachment/666c43d8-3e85-41b9-a684-eaa6b04b811a). Regulacje zawarte w art. 100c i 100d ustawy o pomocy miały i mają nadal charakter czasowy (epizodyczny). Czasowy charakter ograniczeń określonych praw cudzoziemców jest jedną z istotnych okoliczności uwzględnianych przy ocenie spełnienia przesłanki proporcjonalności (por. np. Komunikat COM(2024) 570 Komisji Europejskiej z 11 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystywania migracji jako broni i w sprawie zwiększania bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych - s. 9 i cyt. tam orzecznictwo). W tym kontekście warto zauważyć, że na dzień wyrokowania przepis ten obowiązuje do dnia 30 września 2025 r. (zob. art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 854). Wymaga podkreślenia, że przedłużenie obowiązywania tego przepisu nie jest przy tym dowolne, ale skorelowane z przedłużaniem przez Radę Unii Europejskiej tymczasowej ochrony udzielanej wysiedleńcom z Ukrainy, o których mowa w art. 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (zob. obowiązująca na dzień wydania zaskarżonego wyroku decyzję wykonawczą Rady (EU) 2023/2409 z dnia 19 października 2023 r. przedłużającą ochronę czasową do 4 marca 2025 r., Dz.U. L, 2023/2409). W tym kontekście należy zauważyć, że w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 342, X Kadencja, s. 68) wskazano m.in., że uzasadnieniem dla przedłużenia obowiązywania ustawy o pomocy do dnia 30 września 2025 r. jest zapewnienie sprawnego i nieobciążającego dodatkowo organów administracji rządowej, procesu przechodzenia przez obywateli Ukrainy, korzystających obecnie z ochrony czasowej, na pobyt czasowy. 5.6. Równocześnie należy zastrzec, że sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (por. np. wyrok NSA z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24, CBOSA). Tym samym, ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d specustawy ukraińskiej. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zamiast wielu zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa). 5.7. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 12 grudnia 2022 r. W tym okresie obowiązywał już art. 100c specustawy ukraińskiej (przepis ten wszedł w życie 15 kwietnia 2022 r.), zaś w dniu orzekania przez WSA w Gdańsku obowiązywał art. 100d tej ustawy. W okresie obowiązywania tych przepisów terminy na załatwienie spraw nie biegły (art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej), a tym samym nie można mówić o bezczynności lub przewlekłości organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. 5.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 3, 5 i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę w tej części. 5.9. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej, jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI