II OSK 1281/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-10
NSAAdministracyjneWysokansa
obywatelstwo polskieutrata obywatelstwapotwierdzenie obywatelstwaprawo administracyjnepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, potwierdzając, że organ nie mógł wydać decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego, gdy nie udowodniono jej utraty, a jedynie nabycie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku WSA, który uchylił decyzję Ministra odmawiającą potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej. NSA oddalił skargę, uznając, że organ nie mógł wydać decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa, jeśli nie zostało ono jednoznacznie udowodnione, a jedynie ustalono nabycie obywatelstwa polskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra w sprawie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej. Skarżąca wniosła o potwierdzenie utraty obywatelstwa przez matkę, jednak organy administracji wydały decyzję o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa. WSA uchylił tę decyzję, uznając, że organ zmienił zakres żądania skarżącej i nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego. Minister w skardze kasacyjnej zarzucił błędną wykładnię przepisów materialnych i naruszenie przepisów postępowania. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że organ jest związany żądaniem strony i nie może zmieniać jego zakresu. W przypadku wniosku o potwierdzenie utraty obywatelstwa, decyzja o odmowie jego potwierdzenia może być wydana tylko wtedy, gdy zostanie udowodnione nabycie i brak utraty obywatelstwa. Jeśli brak jest dowodów na utratę, a ustalono nabycie, należy wydać decyzję o odmowie potwierdzenia utraty, co nie przesądza ostatecznie o braku utraty obywatelstwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może wydać decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego, jeśli nie zostało jednoznacznie wykazane nabycie i brak utraty obywatelstwa. W takiej sytuacji, gdy ustalono nabycie obywatelstwa, a brak dowodów na jego utratę, należy wydać decyzję o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że organ jest związany żądaniem strony. Wniosek o potwierdzenie utraty obywatelstwa wymaga wykazania nabycia i utraty. Brak dowodów na utratę, przy ustalonym nabyciu, skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia utraty, co nie przesądza ostatecznie o braku utraty obywatelstwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa z 2009 r. o obywatelstwie polskim art. 55 § ust. 1

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

ustawa z 2009 r. o obywatelstwie polskim art. 56 § ust. 1

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

ustawa z 2009 r. o obywatelstwie polskim art. 56 § ust. 2

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

Pomocnicze

k.p.a. art. 104 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego art. 7

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego art. 11

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego art. 13

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego art. 4 § pkt 1

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

rozporządzenie z 7 sierpnia 2012 r.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 sierpnia 2012 r. w sprawie wzoru formularza wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ jest związany zakresem żądania strony we wniosku o potwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego. Wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy zostanie udowodnione nabycie i brak utraty obywatelstwa. Ustalenie nabycia obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej oraz brak dowodów na jego utratę, przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania przez skarżącą decyzji o potwierdzenie posiadania obywatelstwa (res iudicata), uzasadnia wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa.

Odrzucone argumenty

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji argumentował, że w sytuacji braku dowodów na utratę obywatelstwa, organ powinien wydać decyzję odmawiającą potwierdzenia utraty obywatelstwa, co oznaczałoby, że osoba nadal posiada obywatelstwo. Minister zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym zbyt ogólne uzasadnienie wyroku i błędne ustalenie stanu faktycznego.

Godne uwagi sformułowania

O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ. W przypadku braku dowodów do uwzględnienia wniosku skarżącej i przy ustaleniu, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie, należało wydać decyzję o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej. Decyzja o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego pozbawia skarżącą możliwości uzyskania decyzji o potwierdzenie posiadania takiego obywatelstwa. Sprawa w tym przedmiocie ma już bowiem status res iudicata.

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący sprawozdawca

Zdzisław Kostka

członek

Grzegorz Antas

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wniosków o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego, związanie organu zakresem żądania strony, a także konsekwencje wydania decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z obywatelstwem polskim i postępowaniem administracyjnym w tym zakresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy obywatelstwa polskiego, co jest tematem o znaczeniu osobistym dla wielu osób. Wyjaśnia ważne zasady postępowania administracyjnego i związania organu żądaniem strony.

Czy organ może zmienić Twoje żądanie w sprawie obywatelstwa? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1281/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184, art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1735/21 w sprawie ze skargi M.A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 2021 r. nr DOiR-I-6270-73/2021/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M.A. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1735/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 2021 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego w sprawie ze skargi M. A. i zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postpowania sądowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 12 maja 2017 r. M. A. (dalej: skarżąca) wniosła o potwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego przez B. (N.) H. z domu H., urodzoną [...]r. w S., córkę A. H. i Z., zmarłą [...]r. w I. w miejscowości R. (dalej: matka skarżącej). Wniosek był związany z wezwaniem Sądu Rejonowego [...] z [...] r., w sprawie prowadzonej pod sygnaturą [...] o zmianę dekretu dziedzictwa po I. L. H. oraz o spadek po R. F. Skarżąca została przez ten sąd zobowiązana m.in. do przedłożenia zaświadczenia właściwego wojewody wskazującego czy B. H. posiadała w chwili śmierci obywatelstwo polskie.
Decyzją z 3 marca 2021 r. Wojewoda Śląski odmówił na podstawie art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2020 r. poz. 347, dalej: ustawa z 2009 r. o obywatelstwie polskim) potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez B. H. Zdaniem Wojewody, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie, a później je utraciła.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła między innymi wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji w sprawie, której nie dotyczył wniosek. Skarżąca wniosła bowiem o potwierdzenie utraty obywatelstwa przez jej matkę, natomiast organ wydał decyzję o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 30 września 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podzielił stanowisko Wojewody Śląskiego, że w sprawie brak jest dowodów potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez B. H. przez urodzenie. Nabycie przez nią obywatelstwa nastąpiło najpóźniej w dniu zawarcia związku małżeńskiego z A. H. w dniu [...] r. na podstawie art. 7 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm., dalej: ustawa z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego). Wobec bierności skarżącej nie przedłożono w sprawie dokumentów, które potwierdzałyby utratę obywatelstwa polskiego przez jej matkę, w następstwie utraty obywatelstwa przez A. H. na podstawie art. 11 w zw. z art. 13 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że matka skarżącej wraz z mężem w 1950 r. wyjechała do A. Skarżąca nie przedstawiła jednak dokument, który by potwierdzał nabycie (albo nie) obywatelstwa a. przez A. H. Organ uznał, że wydanie decyzji o odmowie utraty obywatelstwa polskiego sugerowałoby, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie i nie utraciła go do daty śmierci.
W wyniku skargi na powyższą decyzję, w której M. A. zarzuciła m.in. naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim, na skutek wydania rozstrzygnięcia w sprawie, której nie dotyczyło żądanie wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym w wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji zauważył, że sprawa wymagała rozstrzygnięcia, czy organ administracji był uprawniony do zmiany żądania skarżącej, a w przypadku uznania, że nie było ku temu podstaw – czy organ miał wystarczający materiał dowodowy do wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Zdaniem Sądu, żądanie skarżącej zawarte we wniosku z 12 maja 2017 r. było jednoznaczne i nie budziło wątpliwości. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem na formularzu, którego wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 sierpnia 2012 r. w sprawie wzoru formularza wniosku o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego (Dz. U. poz. 925 – dalej: rozporządzenie z 7 sierpnia 2012 r.). We wniosku wprost wskazała, że domaga się potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez B. H. Do wniosku dołączyła m.in. wezwanie sądu powszechnego, który zobowiązał ją do złożenia zaświadczenia, że wyżej wymieniona w chwili śmierci nie posiadała obywatelstwa polskiego. Nie było zatem podstaw do zmiany zakresu żądania skarżącej przez organy orzekające w sprawie. Sąd zgodził się jednocześnie ze skarżącą, że kwestia posiadania (lub nie) obywatelstwa polskiego przez jej matkę powinna być elementem stanu faktycznego sprawy w przedmiocie potwierdzenia utraty przez nią obywatelstwa polskiego. Okoliczność ta nie mogła mieć natomiast wpływu na zmianę żądania wniosku. Dlatego minister utrzymując w mocy decyzję wojewody w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, Minister wydając zaskarżoną decyzję naruszył również art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zebrany materiał dowodowy w sprawie był bowiem wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ ustalił, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie z racji małżeństwa z obywatelem polskim A. H. Organ dysponował również rozstrzygnięciem (decyzją Wojewody Małopolskiego z 2 marca 2020 r.), z treści którego wynikało, że skarżąca nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi utratę obywatelstwa polskiego przez jej ojca. Już tylko te dane umożliwiały wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Bez znaczenia pozostawał natomiast fakt, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających nabycie (lub nie) obywatelstwa a. przez jej ojca. Skoro wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem w dużej mierze zależy od aktywności samego wnioskodawcy (art. 56 ust. 1 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach), to konsekwencje nie przedstawienia dowodów potwierdzających prawdziwość wskazanych we wniosku danych oraz informacji o okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, obciążają wnioskodawcę. W przypadku braku dowodów do uwzględnienia wniosku skarżącej i przy ustaleniu, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo polskie, należało wydać decyzję o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, mianowicie: art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim w zw. z art. 56 ust. 1 i 2 tej ustawy oraz art. 136 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy (tj. w sytuacji, gdy strona nie złożyła dowodów niezbędnych dla ustalenia kwestii utraty obywatelstwa i nie można jednoznacznie stwierdzić czy doszło do utraty obywatelstwa polskiego) organ powinien wydać decyzję odmawiającą potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego.
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
1) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób zbyt ogólny, nierzetelnie wyjaśniający podstawę prawną rozstrzygnięcia i niewyjaśniający istoty sprawy.
2) naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w powiązaniu z art. 55 ust. 1 i art.
56 ust 1 i 2 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim:
- poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności przyjęcie przez WSA, że organ niewłaściwie ocenił wniosek skarżącej oraz poprzez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego;
- poprzez niezasadne przyjęcie, że organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego;
- poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie naruszania przez organ art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
3) naruszenie art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w powiązaniu z art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim:
- poprzez przyjęcie, że organ naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymując w mocy decyzję Wojewody Śląskiego;
- poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli działalności organu i uchylenie zaskarżonej decyzji.
W konsekwencji organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz jej oddalenie, w przypadku uznania, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Uzasadniając skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji argumentował, że art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim powinien być interpretowany w ten sposób, że odmowa potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego powinna nastąpić tylko w sytuacji, gdy w toku sprawy administracyjnej zostanie ustalone, że osoba, której dotyczy postępowanie posiadała obywatelstwo polskie i do dnia wydania decyzji nie utraciła go. W sytuacji zaś gdy nie zostanie jednoznacznie ustalona kwestia utraty tego obywatelstwa, organ nie może wydać decyzji odmawiającej potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego, bowiem taka decyzja w ocenie organu oznaczałaby, że osoba ta nadal posiada obywatelstwo polskie. Odnosząc się do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. organ wskazał, że WSA w uzasadnieniu nie odniósł się do wykładni i zastosowania art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim, którego interpretacja w ocenie organu de facto stanowi przedmiot sporu i podstawę właściwego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji, jako podstawę uchylenia decyzji organu wskazał naruszenie przepisów postępowania, jednak rzeczywista przyczyna uchylenia decyzji opiera się na rozbieżnej z organem wykładni art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Z tego powodu, zdaniem organu, WSA nie rozpoznał istoty sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania poprzez przyjęcie, że organ niewłaściwie ocenił wniosek skarżącej oraz uznanie, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego, organ wskazał, że nie mógł takiej decyzji wydać w sytuacji, gdy brak było dowodów potwierdzających utratę obywatelstwa przez matkę skarżącej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. A. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
2. Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania u swych źródeł mają przekonanie organu administracji, którego decyzja została wydana w zaskarżonym wyroku, że art. 55 ust. 2 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim powinien być interpretowany w ten sposób, że wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego może nastąpić tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy w toku sprawy administracyjnej zostanie ustalone, że osoba, której dotyczy postępowanie posiadała obywatelstwo polskie i do dnia wydania decyzji nie utraciła go. W sytuacji natomiast niewykazania w postępowaniu utraty tego obywatelstwa, a zatem w razie niepewności co do statusu obywatelstwa osoby objętej postępowaniem w chwili jej śmierci, nie ma możliwości wydania decyzji, której treścią byłaby odmowa potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego. Z taką wykładnią nie można się jednak zgodzić. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję.
3. Na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim można wnieść do organu administracji dwa rodzaje żądań: o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego albo o potwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego. Organ wydaje decyzję na podstawie powyższego przepisu co do zasady na wniosek osoby, której postępowanie dotyczy, lub podmiotu, który wykaże interes prawny lub ciążący na nim obowiązek uzyskania decyzji. Do postępowania w sprawie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego lub posiadania tego obywatelstwa stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 10 ust. 3 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim). O tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostateczne strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a., powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2002 r., I SA 2188/00, wyrok NSA z 28 maja 2020 r., I OSK 278/19; wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 3026/18). Organ jest związany żądaniem strony, które wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. W przypadku decyzji wydawanych na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim treść żądania może być sformułowana za pomocą formularza według wzoru wynikającego z rozporządzenia z 7 sierpnia 2012 r., w którym zaznacza się czy wniosek dotyczy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego czy potwierdzenia jego utraty. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca wskazała we wniosku wniesionym na formularzu z 12 maja 2017 r., że ubiega się o potwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego i już w odwołaniu od decyzji Wojewody Śląskiego z 3 marca 2021 r. zarzuciła organowi rozpoznanie sprawy poza zakresem żądania.
4. Nie można nie zauważyć, że w sytuacji gdy strona żąda potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego, do wniosku o wydanie takiej decyzji dołącza, zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim, informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego, które potwierdzą słuszność jej żądania. Pomimo, że zakres okoliczności niezbędnych do udowodnienia w postępowaniu o potwierdzenie utraty obywatelstwa jest podobny do okoliczności, które należy wykazać w postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa, to jednak przesłanki wydania decyzji w każdej z tych spraw są różne. Decyzję o potwierdzeniu utraty obywatelstwa polskiego organ wydaje w sytuacji, gdy w toku postępowania zostanie bezspornie wykazane, że osoba, której obywatelstwa dotyczy wniosek najpierw nabyła polskie obywatelstwo, a później je utraciła. Brak wykazania w toku postępowania najpierw nabycia, a następnie utraty obywatelstwa polskiego skutkuje koniecznością wydania decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego. Wydanie decyzji tej treści nie świadczy w każdym przypadku, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, że w chwili śmierci osoby objętej wnioskiem posiadała ona obywatelstwo polskie, a więc, że z pewnością nigdy go nie utraciła. Świadczy natomiast o tym, że w postępowaniu wszczętym wnioskiem o potwierdzenie utraty obywatelstwa polskiego nie wykazano, że obywatelstwo zostało utracone. Taka wykładnia powyższego przepisu stanowi gwarancję dla strony, że nie zostanie wydana względem niej decyzja, która zamknie jej drogę dochodzenia swoich praw. Wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego pozbawia skarżącą możliwości uzyskania decyzji o potwierdzeniu posiadania takiego obywatelstwa. Sprawa w tym przedmiocie ma już bowiem status res iudicata. Treść decyzji wiąże nie tylko strony i organ, który tę decyzję wydał, ale również inne organy i sądy w innych postępowaniach, w zakresie stanu prawnego wynikającego z danej decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). Naruszenie powyższej zasady może skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, jeżeli dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W świetle powyższego należy uznać, że zarzut naruszenia art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim nie ma uzasadnionych podstaw.
5. Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego. W sprawie zostało ustalone, że brak jest dowodów potwierdzających nabycie obywatelstwa polskiego przez B. H. przez urodzenie na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Nabycie obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej nastąpiło jednak najpóźniej w dniu zawarcia przez nią związku małżeńskiego z obywatelem Polski A. H. [...]r. (akt małżeństwa, k. 20, tom 1/2 akt admin.), na podstawie art. 7 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Analizując przesłanki utraty obywatelstwa polskiego określone w art. 11 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (m.in. nabycie obywatelstwa państwa obcego) organy w toku postępowania stwierdziły, że pomimo iż skarżąca wraz z mężem wyemigrowali do A. w 1950 r. (wydruk ze strony internetowej Archiwum Narodowego A. – k. 108 tom 2/2 akt admin.), to brak jest dowodów, że mąż B. H. nabył obywatelstwo a. i w związku z treścią art. 13 ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, to obywatelstwo nabyła także matka skarżącej. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających utratę obywatelstwa polskiego przez jej matkę, pomimo otrzymania wezwania od organów w toku postępowania administracyjnego (pisma: z 27 maja 2021 r., z 8 stycznia 2021 r.). Słusznie jednak Sąd pierwszej instancji wskazał, że sam fakt ustalenia nabycia przez matkę skarżącej obywatelstwa polskiego najpóźniej w dniu zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem polskim A. H., a także dysponowanie przez organ decyzją Wojewody Małopolskiego z 2 marca 2020 r. (k. 5-9 akt administracyjnych) o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez A. H. z powodu braku dokumentów koniecznych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, powinny być wystarczające do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez B. H. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w powiązaniu z art. 55 ust. 1 i art. 56 ust 1 i 2 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim nie miał więc uzasadnionych podstaw.
6. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wraz z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., przyznać należy rację skarżącemu organowi, że kluczowe w sprawie było dokonanie prawidłowej wykładni art. 55 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim. Nie można jednak uznać, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji nie można wyprowadzić toku rozumowania sądu w zakresie wykładni tego przepisu. Chociaż w swych rozważaniach Sąd ten skupił się w szczególności na błędach procesowych postępowania przed organem, to jednak wskazał na nieprawidłową wykładnię w zaskarżonej decyzji treści art. 55 ust. 1 omawianej ustawy. Ewentualne naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania nie miało charakteru istotnego naruszenia w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uniemożliwiającego kontrolę zaskarżonego wyroku. Z tego powodu również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie mógł zostać uznany za słuszny.
7. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI