II OSK 128/07

II OSK 128/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki /przewodniczący/
Henryk Ożóg /sprawozdawca/
Ludwik Żukowski
Symbol z opisem
6240 Zmiana  kategorii zdolności do służby wojskowej
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Sygn. powiązane
IV SA/Po 479/06 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-09-29
I OSK 128/07 - Postanowienie NSA z 2007-02-16
I SA/Wa 1135/06 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2006-10-06
Skarżony organ
Wojewódzka Komisja Lekarska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
art. 24
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 50 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Ludwik Żukowski Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./ Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Po 479/06 w sprawie ze skargi Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie określenia zdolności poborowego do służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu 2. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz P. P. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 24 lutego 2006 r. P. P. zwrócił się do Powiatowej Komisji Lekarskiej w L. o ponowne ustalenie jego zdolności do służby wojskowej, wskazując, że "od ostatniego badania stan zdrowia znacznie się pogorszył", na co przedstawia dokumentację lekarską.
Orzeczeniem z dnia 24 lutego 2006 r. nr [...] Powiatowa Komisja Lekarska Nr 2 w L. (dalej PKL) na podstawie art. 104 § 1 kpa, art. 26 ust. 1 w zw. z art. 30a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.- dalej ustawa) i § 1 ust. 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. 151/04/1595 - dalej rozporządzenie MON) uznała poborowego P. P. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju - kategorii "D".
Odwołanie od tej decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy złożył Wojskowy Komendant Uzupełnień w L., wnosząc o uchylenie orzeczenia PKL. Wojskowy Komendant Uzupełnień podniósł, że Przewodniczący PKL przekroczył swe uprawnienia, wynikające z art. 26 ustawy. Poborowych o określonej zdolności do czynnej służby wojskowej, kieruje z urzędu lub na wniosek tych osób do komisji lekarskiej wojskowy komendant uzupełnień (art. 29 ustawy). Listę poborowych wnioskujących o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej, przekazuje wójtowi (lub burmistrzowi, prezydentowi miasta- dalej wójtowi) wojskowy komendant uzupełnień nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru (§ 9 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru- Dz.U. 1/06/7- dalej rozporządzenie z 2005 r.). Lista poborowych w czasie trwania poboru może być uzupełniona na podstawie dodatkowego imiennego wykazu poborowych, przekazanego jednorazowo przez wojskowego komendanta uzupełnień przewodniczącemu powiatowej komisji lekarskiej oraz właściwemu wójtowi. Lista poborowych podlegających obowiązkowi stawienia się do poboru sporządzana przez wójta oraz dodatkowy imienny wykaz poborowych, sporządzany w czasie trwania poboru przez wojskowego komendanta uzupełnień, stanowi podstawę do określenia zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych przez powiatową komisję lekarską. Przewodniczący PKL nie zachował procedury administracyjnej; poborowy P. P. nie figurował na liście poborowych, podlegających stawieniu się do poboru, o której mowa w § 9 pkt 1 rozporządzenia z 2005 r., co skutkowało brakiem ewidencji wojskowej poborowego i pominięciem wojskowego komendanta uzupełnień jako organu właściwego w sprawach kierowania do komisji lekarskiej.
Wojewódzka Komisja Lekarska w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania Wojskowego Komendanta Uzupełnień, orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 26 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 30a ust. 1, 2, 3 i 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.), i na podstawie § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. 151/04/1595) utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej nr 2 w L.
W uzasadnieniu w szczególności podano, że żaden przepis ustawy ani przepisy wykonawcze do ustawy, nie nakładają obowiązku składania przez poborowego wniosku o zmianę kategorii zdrowia bezpośrednio do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L., jeśli w tym czasie urzęduje PKL. Konstrukcja art. 28 ust. 4 ustawy pozwala przyjąć od poborowego i rozpatrzyć przez PKL jego wniosek o zmianę kategorii zdrowia. W takiej sytuacji Przewodniczący Komisji winien o fakcie przyjęcia wniosku poinformować Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. i Wójta Gminy W. (dalej Wójt). O przyjęciu wniosku poinformowano Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. a wydane orzeczenie przekazano do WKU za pośrednictwem pracownika Starostwa Powiatowego w L. Wójta poinformowano o dopisaniu poborowego do listy poborowych telefonicznie a następnie pismem z dnia 20 marca 2006 r. Określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich- z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ustawy ( art. 26 ust. 1 ustawy). Wojskowy komendant uzupełnień ma obowiązek, zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru (Dz.U. 1/06/7- dalej rozporządzenie MSW i ON), przekazać imienny wykaz poborowych, którzy złożyli wnioski o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wójtowi nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru. Są to wnioski, które złożyli poborowi, gdy nie urzędowała powiatowa komisja lekarska i nie zostały one skierowane do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy. Wojewódzka Komisja Lekarska na podstawie badania przedmiotowego, przeprowadzonego wywiadu z poborowym, przedłożonej dokumentacji z leczenia, dokumentacji Powiatowej Komisji Lekarskiej nr 2 w L., stwierdziła u poborowego stan po urazie stawu kolanowego, złamanie rzepki - w wywiadzie, z wolnym odłamem kostnym rzepki w aktualnym badaniu radiologicznym oraz przewlekłe zapalenie tkanki łącznej stawu kolanowego. Kwalifikacja schorzeń poborowego, jak i orzeczona kategoria "D" zdolności do czynnej służby wojskowej, jest zgodna z § 77 pkt 6 wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia MON.
Od powyższego orzeczenia skargę złożył Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (dalej Szef Sztabu) w Poznaniu, zarzucając orzeczeniu naruszenie § 9 ust. 1, 4, 6 i 7 rozporządzenia MSW i ON i wnosząc o uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego je orzeczenia PKL z dnia 24 lutego 2006 r. Szef Sztabu podtrzymał i rozwinął zarzuty, uprzednio zaprezentowane w odwołaniu.
Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Pismem z dnia 17 lipca 2006 r. Szef Sztabu wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzka Komisja Lekarska ani uczestnik postępowania P. P., pomimo prawidłowego zawiadomienia o złożeniu wniosku i o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym - na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego (art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa), nie zażądali przeprowadzenia rozprawy, zatem Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym (k. 27-30, 33-36 akt administracyjnych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 września 2006r., sygn. akt IV SA/Po 479/06 uchylił zaskarżone orzeczenie i orzeczenie je poprzedzające oraz określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane (...).
Zgodnie z art. 23 ustawy, administrowanie rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony obejmuje - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - określenie zdolności do służby wojskowej. Administrowanie rezerwami osobowymi (z wyjątkiem przeprowadzania rejestracji i poboru obywateli oraz określania zdolności do służby wojskowej), należy do Ministra Obrony Narodowej ( art. 24 ust. 1 ustawy), a terenowymi organami administracji wojskowej właściwymi w sprawach określonych w ust. 1, są szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych oraz wojskowi komendanci uzupełnień. Ustawodawca nie definiuje pojęcia administrowanie rezerwami osobowymi , przeto przyjąć należy, że odwołuje się tu do powszechnie przyjętego w języku polskim znaczenia pojęcia administrowanie jako zarządzanie, kierowanie czymś ("Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1993 t. I s. 9).
Potwierdzają to dalsze uregulowania, zawarte w ustawie, zapewniające szefowi sztabu bądź wojskowemu komendantowi uzupełnień istotne kompetencje w toku poboru i określania zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej. Ustawodawca zastrzegł, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ( art. 26 ust. 1 ustawy). Z uregulowania zawartego w art. 23 pkt 2, art. 24 ust. 1 in fine w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy wynika, że wolą ustawodawcy jest, by komisje lekarskie- jako organy złożone z lekarzy (§ 8, § 9, § 17 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracach -Dz.U. 18/06/142- dalej rozporządzenie RM - były w zakresie orzecznictwa medycznego niezależne od organów administracji wojskowej. Jednakże to organy administracji wojskowej kierują dane osoby dla realizacji celów powszechnego obowiązku obrony na badania we właściwej komisji lekarskiej.
Określeniem, które osoby są kierowane do właściwej komisji lekarskiej, jest wpisanie danych osób na listę poborowych. Listę poborowych podlegających obowiązkowi stawienia się do poboru sporządza w 2 egzemplarzach wójt na podstawie rejestru przedpoborowych i wykazu osób o nieuregulowanym stosunku do powszechnego obowiązku obrony oraz imiennego wykazu poborowych, otrzymanego od wojskowego komendanta uzupełnień (§ 9 ust. 1 rozporządzenia MSW i ON). Imienny wykaz poborowych podlegających wezwaniu do zgłoszenia się do poboru, którzy stawali już do poboru i ubiegają się o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, przekazuje wójtowi wojskowy komendant uzupełnień, nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru (§ 9 ust. 4 rozporządzenia MSW i ON). Listę poborowych sporządza się najpóźniej do dnia ogłoszenia poboru; wójt przekazuje egzemplarz listy PKL nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem poboru ( § 9 ust. 6 rozporządzenia MSW i ON). Lista poborowych w czasie trwania poboru może być uzupełniona na podstawie dodatkowego imiennego wykazu poborowych, przekazanego jednorazowo przez wojskowego komendanta uzupełnień przewodniczącemu PKL oraz właściwemu wójtowi nie później, niż na 14 dni przed zakończeniem pracy powiatowej komisji lekarskiej ( § 9 ust. 7 rozporządzenia MSW i ON).
W tym stanie rzeczy Przewodniczący PKL z naruszeniem zasad związanych z administrowaniem rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony,, błędnie skierował na posiedzenie komisji poborowego P. P., mimo nie umieszczenia go w trybie § 9 ust. 1,4, 6 i 7 rozporządzenia MSW i ON, na liście poborowych. Wadliwe przyjęcie poborowego P. P. dnia [...] lutego 2006 r. przez Powiatową Komisję Lekarską nr 2 w L. i potraktowanie tego zdarzenia jako "stanięcie do poboru" nie mogło być sanowane poprzez następcze dopisanie dnia 20 marca 2006 r. do listy poborowych rocznika starszego. Działania takie nie mieściły się w kompetencjach PKL, określonych w art. 23 pkt 2 i art. 26 ust. 1 ustawy.
Art. 26 ust. 1 ustawy określił właściwość powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich w ten sposób, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do tychże komisji, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracach (Dz.U. 18/06/142), określiła skład, tryb powoływania i postępowania oraz terminy urzędowania powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich oraz zasady przeprowadzania badań lekarskich, a także zasady współdziałania komisji z wojewodami oraz wójtami.
Powiatowe i wojewódzkie komisje lekarskie powołuje się nie później niż na 30 dni przed rozpoczęciem poboru w poszczególnych województwach (§ 2 rozporządzenia RM). Zgodnie z § 3, powiatowa komisja lekarska działa w terminie określonym w wojewódzkim planie poboru, z zastrzeżeniem § 4 rozporządzenia RM. Wyjątkiem jest, by mogło się odbyć posiedzenie PKL po upływie terminu określonego w wojewódzkim planie poboru. Dzieje się to jedynie wówczas, gdy posiedzenie komisji służyć ma zakończeniu postępowania wszczętego w czasie poboru ( § 4 ust. 1 rozporządzenia RM - "przewodniczący zarządza posiedzenie komisji"). Natomiast normodawca w § 4 ust. 2 rozporządzenia RM zakłada fakultatywność wyznaczenia posiedzenia komisji po upływie terminu określonego w § 3, jedynie "w uzasadnionym wypadku", jeśli zaistnieją okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy. W wypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, przewodniczący komisji może wezwać poborowego do zgłoszenia się przed komisją ( § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia RM).
Z całokształtu tych uregulowań wynika, że powiatowe komisje lekarskie służą realizacji poboru, działają w terminie określonym w wojewódzkim planie poboru, a wyjątkiem są posiedzenia, które winny być wyznaczone obligatoryjnie (w celu zakończenia postępowania wszczętego w czasie poboru), bądź mogą być wyznaczone jedynie "w uzasadnionym wypadku...jeżeli zaistnieją okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy"). Możliwość taka jest wyjątkiem, który nie może być interpretowany rozszerzająco - w szczególności nie każdy wniosek, w którym poborowy powołuje okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy, jest uzasadnionym wypadkiem (w rozumieniu § 4 ust. 2 rozporządzenia RM). Przesłanki te winny być zbadane przez przewodniczącego PKL, a następnie w decyzji PKL, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym przesłanki art. 107 § 1 i 3 kpa. W niniejszej sprawie brak takich ustaleń i subsumcji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z orzeczeń PKL Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, nie wynika, by oba te organy orzekały w trybie zmiany decyzji, przewidzianej w art. 28 ust. 4 ustawy. Wskazuje na to zarówno brak przywołania tego przepisu ustawy, jak i brak odniesienia się w jakikolwiek sposób do uprzedniego orzeczenia PKL (chronionego zasadą trwałości decyzji ostatecznej - art. 16 § 1 zd. 2 kpa), co byłoby obowiązkiem organów obu instancji, gdyby orzekały w trybie zmiany wcześniejszego, ostatecznego orzeczenia PKL, którym uprzednio orzeczono o zdolności poborowego P. P. do czynnej służby wojskowej. Z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa, organy obu instancji nie ustaliły, jakie było poprzednie orzeczenie komisji lekarskiej, czy i jakie istotne zmiany w stanie zdrowia Poborowego od tego czasu nastąpiły i jak wpłynęło to na treść orzeczeń obu instancji w niniejszej sprawie. Jedynie w akapicie pierwszym uzasadnienia orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej organ odwoławczy zdaje się wskazywać, że orzeczenie PKL z dnia 24 lutego 2006 r. nastąpiło w trybie art. 28 ust. 4 ustawy. Wobec braku jakichkolwiek dowodów w tej materii, orzeczenia obu instancji wymykają się kontroli sądu administracyjnego. Z treści uzasadnienia orzeczenia odwoławczego należy wnosić, że w tej materii Wojewódzka Komisja Lekarska raczej poszukiwała argumentów za dopuszczalnością orzekania PKL bez skierowania poborowego przez wojskowego komendanta uzupełnień, niźli że orzekała w trybie art. 28 ust. 4 ustawy.
Orzeczenia obu instancji, istotnie różnią się w zakresie subsumcji (Wojewódzka Komisja Lekarska, mimo przyjęcia w całości w poczet dowodów przedłożonej dokumentacji z leczenia, nie stwierdziła - odmienienie niż PKL- u P. P. "następowego pourazowego rozmiękania rzepki" i nie przyjęła kwalifikacji z § 2 pkt 2 załącznika nr 2) nie zawierają szczegółowego uzasadnienia w tej materii, choć owo rozpoznanie lekarskie pełni funkcje opinii biegłego (art. 84 kpa) i jako takie winno być umotywowane w sposób zrozumiały dla stron, organów orzekających, a także dla Sądu, Sąd zaś obowiązany jest ocenić, czy wydane na podstawie takiego rozpoznania lekarskiego orzeczenia są zgodne z prawem (odpowiednio- wyrok NSA z: 14.12.2000 r.- sygn. III SA 2042/00; 18.8.2000 r.- sygn. III SA 879/00). Owo naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzeczenie o zdolności poborowego do czynnej służby wojskowej służy jedynie określeniu tej zdolności dla celów powszechnego obowiązku obrony, nie zaś dla innych celów (np. określenia zdolności do pracy czy stopnia niepełnosprawności). Ustaleniu np. zdolności do pracy służą odrębne postępowania- np. przed specjalistami medycyny pracy bądź przed komisjami do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Z art. 26 ust. 1c ustawy wynika, że np. orzeczenie stwierdzające tę niezdolność lub niepełnosprawność może być przedmiotem dowodu ( art. 80 kpa) w ewentualnym orzekaniu o zdolności do służby wojskowej, nie zaś odwrotnie.
Jeśli poborowy zwraca się z wnioskiem o zmianę orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, właściwy wojskowy komendant uzupełnień dokonuje oceny, czy istnieją uzupełnieniowe potrzeby sił zbrojnych (art. 29 ust. 5 ustawy). Przy braku takich podstaw decyzją umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 kpa; niecelowym jest bowiem ponoszenie przez podatników kosztów ponownego orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowego, gdy brak wobec danego poborowego uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych), bądź nadaje temu wnioskowi właściwy bieg - czy to w trybie art. 26 w zw. z art. 28 ustawy, czy to w trybie art. 29 ustawy.
Legitymacja czynna Szefa Sztabu do wywiedzenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym znajduje oparcie w art. 37 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 3 pkt 1, 5 i 7 i art. 6 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy. Jeżeli bowiem w postępowaniu odwoławczym i i nadzwyczajnym ustawodawca przyznał uprawnienia wojskowemu komendantowi uzupełnień (art. 28 ust. 1 bądź 4 ustawy), to Szef Sztabu na podstawie wyżej przywołanych przepisów ma prawo inicjować i występować - jako organ wyższego stopnia w rozumieniu kpa - w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ppsa należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone orzeczenie i orzeczenie je poprzedzające. O wykonalności zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięto w oparciu o art. 152 ppsa.
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną P. P. Skarżący zarzucił mu:
1) naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy w wyniku uznania, iż Powiatowa Komisja Lekarska w czasie urzędowania nie ma uprawnień do zmiany decyzji w kwestii stanu zdrowia poborowego z urzędu, a to organy administracji wojskowej kierują dane osoby dla realizacji celów powszechnego obowiązku obrony na badania we właściwej komisji lekarskiej;
2) naruszenie art.50 § 1 i art.52 § 1 ppsa w wyniku przyznania przymiotu strony postępowania sądowoadministracynego Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, podczas gdy organ ten nie był uczestnikiem postępowania w I i II instancji postępowania administracyjnego, nie wykorzystał wymaganego prawem trybu odwoławczego jako warunku wniesienia skargi do WSA, w konsekwencji czego uprawnienia takie miała wyłącznie Wojskowa Komenda Uzupełnień w L., która jednakże skargi nie wnosiła;
3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art.145 § 1 pkt. 1c ppsa w zw. z art.145 § ppsa, polegające na uznaniu, iż wskazane w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchybienia organów I i II instancji miały wpływ na treść wydawanych w sprawie orzeczeń, podczas gdy błąd w przytoczeniu podstawy prawnej określającej tryb wydawanej decyzji oraz niewskazanie w orzeczeniu II instancji jednego z objawów chorobowych przy akceptującej ocenie stanu zdrowia komisji I instancji - nie prowadzą do wniosku, by miały one wpływ ani na tryb podejmowanej zmiany, ani na merytoryczną ocenę stanu zdrowia poborowego.
Skarżący wniósł:
1) o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania;
2) o obciążenie kosztami postępowania strony przeciwnej z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego skarżącej w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych.
W motywach skargi kasacyjnej podniósł przede wszystkim, iż pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku, że Powiatowa Komisja Lekarska nie może podejmować działań zmierzających do weryfikacji własnych decyzji z urzędu jest błędny. Wprost uprawnienie tego rodzaju wynika z art.28 ust.4 ustawy. Przedstawianie przez WSA całego kontekstu prawnego związanego z ustrojem i działalnością administracji wojskowej i lekarskiej w przedmiotowej kwestii nie ma znaczenia. Procedury określone w przepisach wykonawczych również nie mają w sprawie znaczenia rozstrzygającego, gdyż nawet jeśliby kształtowały one tak procedurę, że wnioski zainteresowanych musiałyby przechodzić przez WKU lub inne organy wojskowe, to należałoby oceniać, że przepisy te wypaczają sens ustawy i wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. Sens ustawy jest bowiem taki, że w czasie sesji powiatowe komisje lekarskie mogą z urzędu zmieniać swoje wcześniejsze orzeczenia i mogą to uczynić z urzędu po przyjęciu każdego sygnału o tym, iż zachodzi taka potrzeba. Logika i skuteczność tego schematu ujawniła się w niniejszej sprawie ze szczególną wyrazistością, gdyż organy administracji wojskowej odmawiały wprost przyjęcia nawet wniosków od osób zainteresowanych (w tym również skarżącego) o zmianę decyzji w kwestii zmiany kategorii stanu zdrowia, nie mówiąc już o wdrożeniu określonych prawem procedur (notatka z 20.03.2006r. – załączona do akt sprawy).
Uprawnienia WKU jako strony i jako administratora danych dotyczących zasobów osobowych są należycie respektowane choćby poprzez ustawowy obowiązek doręczenia mu odpisu decyzji PKL oraz przysługujące mu prawo do składania środków odwoławczych.
W tym stanie rzeczy pogląd, iż to organy administracji wojskowej kierują dane osoby dla realizacji celów powszechnego obowiązku obrony na badania we właściwej komisji lekarskiej, jest błędny. Cel bowiem ustawy podkreślany przez WSA, polegający na sprawnym administrowaniu zasobami ludzkimi na potrzeby obronności - jak już wyżej wskazano - jest realizowany nawet przy działaniu PKL z urzędu. Innym jednak celem ustawy - zupełnie pominiętym w rozważaniach WSA i naruszanym w sposób rażący w niniejszym postępowaniu - była autonomia komisji lekarskich od organów administracji wojskowej i możliwość ustalania stanu zdrowia poborowego zgodnie z prawdą materialną. Obronności RP bowiem nie służy wcielanie do służby wojskowej osób z nieaktualną lub błędną diagnozą w zakresie przynależności do określonej kategorii przydatności zdrowotnej.
Po drugie: zastrzeżenia budzi orzeczenie Sądu I instancji w zakresie ustalenia legitymacji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Organ ten ani nie wyczerpał nakazanego prawem trybu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym, ani nie jest tym organem, który jest zainteresowany przebiegiem i wynikami postępowania. Organem tym jest WKU. Przyznawanie zaś Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego przymiotu strony uprawnionej do wniesienia skargi do WSA wyłącznie na tej podstawie, że jest to organ wyższego stopnia nad WKU, narusza legitymację skargową określoną w ppsa.
Po trzecie: przechodząc do meritum sprawy, uznać należy, że zaskarżone decyzje administracyjne są słuszne. Wskazane przez WSA uchybienia organów administracji przy wydawaniu decyzji w kwestii oceny stanu zdrowia P. P. nie miały wpływu na treść tychże decyzji. W szczególności uznać należy, że decyzje te, zarówno I, jak i II instancji, były należycie umotywowane i - co wymaga podkreślenia - podjęte na podstawie badań poborowego. Jednoznacznie wynika z nich fakt najistotniejszy, a mianowicie, że ze względu na poważne upośledzenie narządu ruchu, P. P. nie jest zdolny do służby wojskowej w czasie pokoju. Nieznaczne rozbieżności w opisie jednostki chorobowej nie mają znaczenia dla sprawy. Również nieistotne dla sprawy jest uchybienie w postaci niewłaściwego określenia podstawy prawnej trybu, w jakim wydano zaskarżone decyzje, skoro nie było w toku postępowania wątpliwe dla nikogo, iż organy medyczne czyniły to w trybie zmiany wcześniejszej decyzji z urzędu, tj. art.28 ust.4 ustawy. Tego typu uchybienia, jako niemające wpływu na zasadniczo niekwestionowaną treść decyzji, nie powinny mieć wpływu na ich uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Przede wszystkim jest ona usprawiedliwiona tym, że Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu nie ma uprawnienia do wniesienia w tej sprawie skargi do sądu administracyjnego. W rozwinięciu tego stwierdzenia pomocne będzie odwołanie się do judykatury i doktryny w kwestii zwłaszcza interesu prawnego.
W myśl art. 50 § 1 ppsa uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny (...). Konstrukcja tego przepisu prawa jest podobna do art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./. Na gruncie tego przepisu ustawy o NSA w orzecznictwie sądowoadministracyjnym został wyrażony pogląd, iż interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu (art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym – Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) przejawia się tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku. Na rzecz innych osób mogą działać tylko: prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i niektóre organizacje społeczne (wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996r., II SA/74/96, ONSA 1997/2/89). W literaturze prawniczej natomiast wskazano, że skarżący musi mieć interes prawny w przeprowadzaniu sądowej kontroli zgodności z prawem konkretnego aktu lub czynności, oparty na normach administracyjnego prawa materialnego lub procesowego (w odniesieniu do postanowień), kształtujących istotę sprawy administracyjnej, w której skarga jest wnoszona i które pozwolą sądowi ocenić, czy skarga została wniesiona we własnej sprawie, oraz interes prawny w doprowadzeniu zaskarżonego aktu lub czynności do stanu zgodności z obiektywnym porządkiem prawnym, czyli normami określającymi treść działania organów administracji publicznej i normami regulującymi procedurę ich podejmowania. Między obu tymi kategoriami norm istnieje jednak ścisły związek. Pierwsze z nich określają przesłanki (faktyczne i prawne), jakie musi spełnić podmiot ubiegający się o uzyskanie określonego aktu lub dokonanie przez organy określonej czynności, a drugie determinują treść danego aktu lub czynności (T. Woś (red.):Postępowanie sądowoadministracyjne. Warszawa 2004, s. 123 – 124). Interes ten wyraża się w możliwości zastosowania normy prawa administracyjnego materialnego – co wymaga podkreślenia – konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa (H. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do NSA. Wydawn. Prawn. PWN. W-wa 1997, s. 21).
W przywołanym wcześniej wyroku NSA stwierdził wynikający z zestawienia art. 33 i art. 34 ustawy o NSA materialny i procesowy związek między skargą a czynnościami podmiotu i organu, podjętymi przed jej wniesieniem do Sądu. Tam gdzie czynność organu zostaje podjęta bez procesowego udziału jej adresata, podmiot przed wniesieniem skargi ma jedynie obowiązek wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, podając na czym to naruszenie polega. Jeżeli natomiast skarga dotyczy orzeczenia wydanego w postępowaniu administracyjnym, wnoszący ją podmiot czerpie swoją legitymację ze statusu strony, jaki miał w tamtym postępowaniu. Wynika to również z art. 34 ust. 2 (...). Zamieszczenie tego przepisu bezpośrednio po art. 33, zawierającym wykaz podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi, jest wyraźnym zaakcentowaniem podmiotowego związku między postępowaniem administracyjnym a sądowym.
Przepis art. 52 § 1 ppsa ma podobne brzmienie jak przepis art. 34 ustawy o NSA toteż pogląd ten można odnieść w zupełności do zawartego w nim unormowania.
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP w art. 24 powierzyła szefom wojewódzkich sztabów wojskowych oraz wojskowym komendantom uzupełnień administrowanie rezerwami osobowymi w rozumieniu art. 23 pkt 1 i pkt 2, obejmujące przeprowadzenie rejestracji i poboru obywateli oraz określanie ich zdolności do służby wojskowej. Czynność określania zdolności do służby wojskowej w myśl art. 26 ust. 1 cytowanej ustawy należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 (stanowi on o właściwości wojskowych komisji lekarskich). Z przepisu art. 28 ust. 1 ustawy wynika, że orzeczenie powiatowej komisji lekarskiej doręcza się poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień na piśmie wraz z uzasadnieniem. Ustawa przyznała przy tym prawo odwołania od orzeczeń powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich jedynie tym dwóm podmiotom (poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień) dając jednocześnie członkom powiatowej komisji lekarskiej możliwość sprzeciwu do wojewódzkiej komisji lekarskiej od orzeczeń powiatowej komisji lekarskiej (por. ust. 2 i 3). Żaden inny podmiot zatem nie może skutecznie kwestionować orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej, zwłaszcza szef wojewódzkiego sztabu wojskowego.
Szefowie ci natomiast, w myśl art. 37 ust. 3 ustawy, kontrolują prowadzenie poboru przez wojewódzkie i powiatowe komisje lekarskie, a także wojskowych komendantów uzupełnień. W tym samym przepisie prawa ustawa mówi jedynie o wnioskach z kontroli prowadzonej przez te organy w zakresie działania wymienionych komisji, które powinny być przekazywane wojewodom. Ustawa nie upoważniła natomiast szefów wojewódzkich sztabów wojskowych do kwestionowania ostatecznych orzeczeń wojewódzkich komisji lekarskich przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Ze względów, które wcześniej zostały przedstawione należy więc przyjąć, iż takie prawo przysługuje jedynie poborowemu oraz wojskowemu komendantowi uzupełnień. Kategoria interesu prawnego, jako czynnik konstytuujący to uprawnienie nie może zostać wyprowadzona w tym przypadku z funkcji kontrolnej jaką sprawują szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych, a także z zadań, jakie nakłada na nich przepis art. 14 ust. 3, w tym ze statusu organu wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów KPA, w stosunku do wojskowych komendantów uzupełnień.
Powyższe sprawia, że Szef WSzW w Poznaniu skarżąc orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Poznaniu nie miał czynnej legitymacji procesowej w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. To również sprawia, że dalszych rozważań nad zasadnością pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej można zaniechać.
Na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ppsa należało zatem orzec jak w sentencji wyroku.