II OSK 1272/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. S. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmawiającą wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę zabytkowego samochodu osobowego z 1912 r. Sąd pierwszej instancji, podobnie jak organ, uznał, że pojazd posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, co stanowiło podstawę do odmowy wydania pozwolenia na jego stały wywóz. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było prawomocne orzeczenie WSA z 2017 r., które już wcześniej stwierdziło szczególną wartość tego pojazdu dla dziedzictwa kulturowego. NSA podkreślił, że taka ocena powinna być traktowana jako wiążąca w kolejnych postępowaniach, chyba że pojawią się nowe okoliczności podważające wcześniejszą ocenę wartości kulturowej. Sąd odrzucił argumenty skarżącego dotyczące m.in. pochodzenia pojazdu czy jego braku eksponowania, wskazując, że subiektywna ocena właściciela nie może podważyć ustaleń sądu dotyczących wartości kulturowej. NSA uznał również, że odmowa wywozu zabytku jest zgodna z przepisami Konstytucji RP (ograniczenia prawa własności w interesie publicznym) oraz Traktatu o Funkcjonowaniu UE (ochrona narodowych dóbr kultury), a także że nie było podstaw do wystąpienia z pytaniami prejudycjalnymi do TSUE lub TK. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy wywozu zabytków za granicę ze względu na ich szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, interpretacja art. 52 ust. 1a u.o.z., znaczenie prawomocnych orzeczeń sądowych w kolejnych postępowaniach, ochrona dóbr kultury w kontekście prawa UE i Konstytucji RP.
Dotyczy specyficznej sytuacji zabytkowego pojazdu o udokumentowanej wartości dla dziedzictwa kulturowego, z uwzględnieniem wcześniejszych orzeczeń sądowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy odmowa wydania pozwolenia na stały wywóz zabytkowego pojazdu za granicę, ze względu na jego szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, stanowi naruszenie prawa własności i jest zgodna z prawem UE?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odmowa wydania pozwolenia jest zgodna z prawem, ponieważ ochrona narodowych dóbr kultury uzasadnia ograniczenia w wywozie, a prawo własności nie jest absolutne i może podlegać ograniczeniom w interesie publicznym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wcześniejsze prawomocne orzeczenie stwierdzające szczególną wartość pojazdu dla dziedzictwa kulturowego jest wiążące. Ochrona dóbr kultury jest nadrzędna i uzasadnia ograniczenie prawa własności, nawet bez rekompensaty, a przepisy UE pozwalają na takie ograniczenia w celu ochrony narodowych dóbr kultury.
Czy wcześniejsze prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego dotyczące szczególnej wartości zabytku dla dziedzictwa kulturowego wiąże sąd w kolejnym postępowaniu dotyczącym tego samego zabytku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie orzeczenie powinno być traktowane jako wiążące, chyba że zaistniały nowe okoliczności podważające wcześniejszą ocenę.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny, powołując się na art. 170 PPSA, stwierdził, że w przypadku niewykazania przez stronę zmiany stanu faktycznego lub prawnego, wcześniejsza ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku ma znaczenie dla kolejnego postępowania.
Czy sąd administracyjny ma obowiązek wystąpić z pytaniem prejudycjalnym do TSUE lub TK w każdej sytuacji, gdy strona podnosi zarzuty dotyczące prawa UE lub Konstytucji?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie ma takiego obowiązku, a decyzja o wystąpieniu z pytaniem zależy od oceny sądu co do jego niezbędności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano istnienia podstaw do skierowania pytań prejudycjalnych do TSUE lub TK, ponieważ działanie sądu w tym zakresie ma charakter fakultatywny.
Przepisy (16)
Główne
u.o.z. art. 51 § ust. 1 pkt 14
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.o.z. art. 52 § ust. 1a
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis przewiduje możliwość ograniczenia prawa własności, jeżeli zabytek posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, co stanowi podstawę do odmowy wydania pozwolenia na stały wywóz za granicę.
Pomocnicze
K.p.a. art. 104 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 170
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Moc wiążąca wyroku Sądu Administracyjnego rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne do określenia jego zakresu.
Konstytucja RP art. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 21 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.r.n.d.k. art. 51 § ust. 1
Ustawa o restytucji narodowych dóbr kultury
u.r.n.d.k. art. 2 § pkt 4 lit. a
Ustawa o restytucji narodowych dóbr kultury
TFUE art. 35
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
TFUE art. 36
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Szczególna wartość zabytkowego pojazdu dla dziedzictwa kulturowego uzasadnia odmowę pozwolenia na stały wywóz za granicę. • Prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego w sprawie wartości zabytku wiąże w kolejnych postępowaniach. • Ochrona narodowych dóbr kultury jest nadrzędnym celem, uzasadniającym ograniczenia prawa własności. • Odmowa wywozu zabytku jest zgodna z przepisami UE (art. 36 TFUE) i polskim prawem.
Odrzucone argumenty
Pojazd nie stanowi elementu polskiej kultury, gdyż został wyprodukowany w Niemczech. • Pojazd nie funkcjonuje w świadomości przeciętnego odbiorcy, gdyż pozostaje w prywatnych zbiorach. • Nabywca pojazdu nie miał znaczącego związku z polską kulturą. • Odmowa wywozu narusza prawo własności i nie przyczynia się do ochrony polskiego dziedzictwa, gdyż pojazd nie jest eksponowany ani badany. • Odmowa wywozu stanowi niedozwolone ograniczenie swobody rynku wewnętrznego UE. • Naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. w zakresie braku pouczenia.
Godne uwagi sformułowania
pojazd jest "żywym" świadectwem początków odrodzonej państwowości Polski widzianej przez pryzmat rozwijającej się motoryzacji • nie niweczy, jak przyjął Sąd, to, że "pojazd został oryginalnie wyprodukowany dla przedstawiciela niemieckiej arystokracji" • taka ocena obrazuje wyłącznie subiektywny stosunek skarżącego do zabytku, którego jest właścicielem • prawo własności (...) nie jest absolutne i może doznawać ograniczeń o ile następuje to ustawą i w interesie publicznym
Skład orzekający
Paweł Miładowski
przewodniczący sprawozdawca
Andrzej Wawrzyniak
sędzia
Mirosław Gdesz
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy wywozu zabytków za granicę ze względu na ich szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, interpretacja art. 52 ust. 1a u.o.z., znaczenie prawomocnych orzeczeń sądowych w kolejnych postępowaniach, ochrona dóbr kultury w kontekście prawa UE i Konstytucji RP."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zabytkowego pojazdu o udokumentowanej wartości dla dziedzictwa kulturowego, z uwzględnieniem wcześniejszych orzeczeń sądowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ochrony dziedzictwa kulturowego i potencjalnego konfliktu między prawem własności a interesem publicznym, co jest tematem interesującym dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i własności intelektualnej.
“Czy zabytkowy samochód może opuścić Polskę? NSA rozstrzyga spór o dziedzictwo kulturowe.”
Sektor
kultura
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.