II OSK 1258/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-10-05
NSAAdministracyjneŚredniansa
obywatelstwo polskieutrata obywatelstwanaturalizacjasłużba wojskowaustawa o obywatelstwieprawo administracyjneNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, uznając, że dziadek skarżącego utracił obywatelstwo polskie nabywając obywatelstwo brytyjskie.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego, S. B. Skarżący zarzucał błędną wykładnię przepisów dotyczących utraty obywatelstwa, zwłaszcza w kontekście obowiązku służby wojskowej. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a NSA w wyroku z dnia 5 października 2022 r. oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zaświadczenie konsula i akt naturalizacji były wystarczającymi dowodami na utratę obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego w związku z nabyciem obywatelstwa brytyjskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. B. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego, S. B. Skarżący kasacyjnie zarzucał naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując stanowisko sądów niższych instancji, że zaświadczenie konsula i akt naturalizacji były wystarczającymi dowodami na utratę obywatelstwa polskiego przez dziadka w związku z nabyciem obywatelstwa brytyjskiego. Kluczowym zarzutem było pominięcie przez sądy przepisu stanowiącego, że utrata obywatelstwa przez osobę podlegającą służbie wojskowej mogła nastąpić tylko po zwolnieniu z tego obowiązku, a w sprawie brak było dowodów na takie zwolnienie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zaświadczenie Konsula Generalnego RP w Londynie z 1928 r. potwierdzające uzyskanie przez dziadka zezwolenia na nabycie obywatelstwa brytyjskiego oraz akt naturalizacji stanowiły wystarczające dowody na utratę obywatelstwa polskiego zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Sąd podkreślił, że konsul był właściwym organem w sprawach obowiązku wojskowego, a jego zaświadczenie, jako dokument urzędowy, korzysta z domniemania zgodności z prawdą. W związku z tym, nabycie obywatelstwa brytyjskiego przez S. B. w 1928 r. było poprzedzone stosownym zezwoleniem władz polskich, co skutkowało utratą obywatelstwa polskiego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zaświadczenie konsula potwierdzające uzyskanie zezwolenia na nabycie obywatelstwa obcego oraz akt naturalizacji są wystarczającymi dowodami na utratę obywatelstwa polskiego, nawet jeśli osoba podlegała obowiązkowi służby wojskowej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zaświadczenie konsula, jako dokument urzędowy, stanowi dowód na uzyskanie przez dziadka skarżącego zezwolenia na nabycie obywatelstwa brytyjskiego. Zgodnie z art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., nabycie obywatelstwa obcego po uzyskaniu zezwolenia władz polskich skutkuje utratą obywatelstwa polskiego, nawet w przypadku osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.o.p.p. art. 11 § pkt 1

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

Nabycie obywatelstwa obcego po uzyskaniu zezwolenia władz polskich skutkuje utratą obywatelstwa polskiego, nawet w przypadku osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.p.p. art. 11 § zd. 2

Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego

Osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce tylko po wyjednaniu zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie nie przestawały być uważane za obywateli polskich.

u.p.o.w. art. 89

Ustawa z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym

Zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego mogło nastąpić w razie ubiegania się o obce obywatelstwo.

u.p.o.w. art. 15

Ustawa z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym

Właściwymi organami dla spraw obowiązku wojskowego obywateli polskich zamieszkałych za granicą są konsulaty polskie.

r.p.a. art. 52 § ust. 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym

Dokumenty publiczne wystawione w przepisanej formie stanowią dowód tego, co wedle nich urzędowo zostało stwierdzone.

k.p.a. art. 76 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zaświadczenie konsula i akt naturalizacji są wystarczającymi dowodami na utratę obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego. Nabycie obywatelstwa brytyjskiego przez dziadka skarżącego było poprzedzone uzyskaniem zezwolenia polskich władz, co skutkowało utratą obywatelstwa polskiego zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez uznanie, że zaświadczenie konsula i akt naturalizacji były wystarczającymi dowodami do uznania utraty obywatelstwa polskiego, z pominięciem wyjątku dotyczącego osób zobowiązanych do służby wojskowej. Niewłaściwa wykładnia art. 56 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim z 2009 r. w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z 1920 r., prowadząca do przyjęcia, że skarżący zobowiązany był udowodnić brak zwolnienia ze służby wojskowej. Naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieprawidłową ocenę dowodów i nieuwzględnienie zarzutów naruszenia zasad postępowania dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

zaświadczenie Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie z dnia 21 lipca 1928 r. nr [...] (dalej również "zaświadczenie Konsula") oraz akt naturalizacji były wystarczającymi dowodami do uznania, że dziadek skarżącego – S. B. utracił obywatelstwo polskie w związku z nabyciem obywatelstwa brytyjskiego. Zaświadczenie Konsula stanowi dokument urzędowy i należy uznać je za wiarygodny dowód w sprawie. Dokumentom urzędowym przysługuje domniemanie zgodności z prawdą oświadczenia organu zawartego w dokumencie.

Skład orzekający

Arkadiusz Despot - Mładanowicz

przewodniczący sprawozdawca

Grzegorz Antas

członek

Tomasz Bąkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Utrata obywatelstwa polskiego w związku z nabyciem obywatelstwa obcego, zwłaszcza w kontekście obowiązku służby wojskowej i roli konsulatów w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego z okresu międzywojennego i specyficznej sytuacji prawnej dziadka skarżącego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego aspektu obywatelstwa polskiego i jego utraty, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historii prawa.

Jak dziadek utracił polskie obywatelstwo? Kluczowa rola zezwolenia konsula i służby wojskowej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1258/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Antas
Tomasz Bąkowski
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
art. 11 pkt 1
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz /spr./ Sędziowie sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2251/20 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 sierpnia 2020 r. nr DOiR-I-6270-125/2020/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 2251/20 oddalił skargę M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 sierpnia 2020 r. nr DOiR-I-6270-125/2020/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 11 zd. 1 oraz art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że zaświadczenie Konsula oraz akt naturalizacji były w tej sprawie wystarczającymi dowodami do uznania, że dziadek skarżącego utracił obywatelstwo polskie z mocy art. 11 zd. 1 (w wyroku: pkt 1) oraz pominięcie w wykładni art. 11 ww. ustawy – wyjątku wynikającego ze zdania 2 tego przepisu, zgodnie z którym utrata obywatelstwa polskiego osoby zobowiązanej do służby wojskowej, z powodu nabycia obywatelstwa państwa obcego może nastąpić tylko po zwolnieniu obywatela z tego obowiązku, które następowało w drodze specjalnej decyzji oraz - w konsekwencji – poprzez niezastosowanie zd. 2 powołanego przepisu, który w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego stanowi podstawę do potwierdzenia, że S. B. obywatelstwa polskiego nie utracił;
2. art. 56 ust. 1 ustawy z 2009 r. o obywatelstwie polskim w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że skarżący zobowiązany był udowodnić brak zwolnienia ze służby wojskowej, co jest okolicznością istotną w kontekście warunku utraty obywatelstwa polskiego art. 11 zd. 2 ustawy z 1920 r., podczas gdy przepis ten dotyczy jedynie podania informacji o tych okolicznościach, nie ustanawiając przy tym obowiązku udowodnienia tych negatywnych okoliczności;
3. art. 89 ujednoliconej treści ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym - opublikowanej Obwieszczeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 46, poz. 456, 457, 458) w zw. z § 525 - § 543 rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. 1925, Nr 37, poz. 252), zwanym dalej: Rozporządzeniem/ Rozporządzeniem wykonawczym - przez ich błędną wykładnię art. 89 "per non est" oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów ww. Rozporządzenia wykonawczego, polegającym na:
(i) nieuprawnionym uznaniu art. 89 ww. ustawy za kompletne uregulowanie zwolnienia z obowiązku służby wojskowej z pominięciem przepisów wykonawczych oraz
(ii) efektywnym pominięciu w ocenie prawnej ustalonych okoliczności przepisów regulujących wysoce sformalizowany tryb zwolnienia z obowiązku służby wojskowej,
- co w okolicznościach niniejszej sprawy spowodowało, że pomimo braku jakiejkolwiek informacji czy dowodu na pozyskanie przez S. B. decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej zgodnie z formalną procedurą określoną w przepisach Rozporządzenia wykonawczego, Sąd niesłusznie poprzestał na zaświadczeniu Konsula, bezpodstawnie wyinterpretowując z niego rzekome zwolnienie od służby wojskowej;
4. art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 1920 r. w zw. z art. 81 § 1 i § 2 pkt 2 k.p.a. przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że strona postępowania jest w każdym przypadku zobowiązana do dostarczenia dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku oraz ponosi negatywne konsekwencje związane z niedostarczeniem tych dokumentów, podczas gdy takich konsekwencji nie może powodować dla strony sytuacja występowania trudnych do przezwyciężenia przeszkód w uzyskaniu tych dokumentów, co Sąd niesłusznie pominął, a w konsekwencji niewłaściwie zastosował ww. przepisy, przyjmując, że brak istnienia dokumentu świadczącego o wydaniu decyzji o zwolnieniu od służby wojskowej może być wykorzystany przeciwko skarżącemu jako podstawa do ustalenia, że jego dziadek S. B. został zwolniony z powszechnego obowiązku służby wojskowej - mimo że dokumenty takie w postępowaniu administracyjnym nie zostały przez stronę przedstawione - także z powodu trudnych do przezwyciężenia przeszkód związanych z gromadzeniem materiału dowodowego samodzielnie przez stronę.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 Rozporządzenia
Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. (Dz.U. Nr 7, poz. 44 o obywatelstwie Państwa Polskiego) poprzez nieprawidłową (w ślad za organami obu instancji) ocenę rezultatów postępowania organów obu instancji w kontekście oceny dowodów – treści zaświadczenia Konsula oraz uznanie, że odpowiada ono treści art. 15 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 7 czerwca 1920 r. i że "zatem zostało wydane osobie nie podlegającej obowiązkowi wojskowemu", podczas gdy:
(i) wskazany przepis art. 15 jedynie odwołuje się do wzorów poświadczeń nr 3 i 4,
(ii) Sąd pominął różnice pomiędzy treścią tych wzorów,
(iii) Sąd zaniechał dokonania ustalenia, że gdyby została wydana decyzja o zwolnieniu ze służby wojskowej to zastosowano by przewidziany w powołanym art. 15 wzór nr 4 oraz wskazano by datę, numer i organ wydający tę decyzję, a zatem prawidłowa ocena zaświadczenia Konsula w tych okolicznościach prawnych powinna doprowadzić organy obu instancji oraz Sąd I instancji do przekonania, że brak wzmianki nt. wyjednania zwolnienia od służby wojskowej w treści zaświadczenia Konsula oznacza, że takiego zwolnienia S. B. nie wydano;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 obwieszczenia Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej - ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym w zw. z § 28 oraz § 534 Rozporządzenia wykonawczego, poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 81a k.p.a., podczas gdy dokonana przez organy administracyjne oraz zatwierdzona przez Sąd ocena całokształtu okoliczności sprawy - sprzeczna w ocenie skarżącego z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania – doprowadziła do całkowicie chybionego ustalenia, że S. B. dopełnił wszystkich formalności i obowiązków, które wiązały się z procedurą niezbędną do zgłoszenia się, a następnie do zwolnienia się ze służby wojskowej, w tym poprzez wpisanie się do właściwego rejestru prowadzonego przez konsulat, podczas gdy z żadnego dowodu oraz z jakiejkolwiek informacji zgromadzonej w sprawie nie wynika, żeby S. B. kiedykolwiek dopełnił formalności związanych z powszechnym obowiązkiem wojskowym (uregulował jakkolwiek stosunek do służby wojskowej), wobec czego prawidłowa ocena całokształtu materiału dowodowego w sprawie powinna doprowadzić organy obu instancji oraz Sąd do wniosku, że S. B. nigdy nie zgłosił się do konsulatu w celu zarejestrowania do służby wojskowej, więc nie mógł oczywiście zostać z obowiązku służby wojskowej zwolniony;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na dokonaniu nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 81a § 2 pkt 2 k.p.a., w tym na niedostrzeżeniu dowolnej oceny dowodów przez Ministra oraz na nieodniesieniu się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów sformułowanych przez skarżącego wobec postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji w niniejszej sprawie, w tym, uznania zaświadczenia Konsula Generalnego za dowód na utratę obywatelstwa polskiego, co spowodowało błędne i nieuzasadnione przekonanie organu oraz Sądu, polegające na uznaniu zaświadczenia Konsula Generalnego za dowód (w tym także za dowód pośredni) na okoliczność uzyskania formalnego zwolnienia z powszechnego obowiązku służby wojskowej pomimo faktu, że w zaświadczeniu tym wcale nie wskazano takiej okoliczności;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w kontekście i w związku z art. 11 zd. 2 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) w zw. z § 28, § 29, § 572, § 536 oraz § 537 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. z 1925 r., Nr 37, poz. 252), poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o zarzut o naruszenia art. 80 k.p.a., tj. uznanie, że S. B. utracił obywatelstwo polskie, pomimo braku jakiegokolwiek dowodu na wydanie decyzji o zwolnieniu z powszechnego obowiązku służby wojskowej, zgodnie z określoną w powoływanych przepisach procedurą, podczas gdy prawidłowa ocena zaświadczenia Konsula w kontekście przepisów regulujących tę procedurę i braku dowodów, choćby pośrednich, które potwierdzałyby wyjednanie zezwolenia na zwolnienie ze służby wojskowej powinna doprowadzić do wniosku, że S. B. obywatelstwa polskiego nie utracił w momencie naturalizacji, a obowiązek służby wojskowej trwał także w momencie narodzin jego syna Michaela, a w konsekwencji – skarżący posiada obywatelstwo polskie;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 81a § 1 k.p.a. w zw. z art. 81a § 2 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w oparciu o zarzuty naruszenia ww. przepisów k.p.a., tj. podtrzymanie błędnej oceny rozkładu ciężaru dowodu w sprawie oraz obciążenie skarżącego negatywnymi konsekwencjami braku możliwości wykazania okoliczności negatywnej, tj. potwierdzenia nieistnienia decyzji o zwolnieniu S. B. ze służby wojskowej, a także niedostrzeżenie braku jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej organów administracyjnych w niniejszej sprawie, podczas gdy to organy administracyjne dysponujące szerokim dostępem do wiedzy i dokumentów powinny doprowadzić do ustalenia prawdy materialnej w tej sprawie, a zamiast tego organy oraz Sąd nadały zaświadczeniu Konsula status rzekomego dowodu pośredniego na okoliczność zwolnienia S. B. od służby wojskowej, dokonując jednocześnie nieuprawnionej wykładni rozszerzającej treści i znaczenia tego dokumentu - sprzecznej także z wykładnią językową jego treści, co doprowadziło do chybionego przekonania, że zaświadczenie Konsula potwierdza fakt uprzedniego uzyskania decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 89 ujednoliconej treści ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym - opublikowanej Obwieszczeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 marca 1928 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz.U. Nr 46, poz. 456, 457, 458) w zw. z §534 Rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Zagranicznych, Sprawiedliwości, Skarbu, Kolei, Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Przemysłu i Handlu z dnia 21 marca 1925 r. do ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej z dnia 23 maja 1924 r. (Dz.U. 1925, Nr 37, poz. 252), poprzez przyjęcie za udowodnione, że zwolnienie z obowiązku służby wojskowej (na które brak jest dowodu) nie utraciło ważności przed datą przyjęcia przez S. B. obywatelstwa państwa obcego, podczas gdy w sprawie nie ustalono daty ważności decyzji o zwolnieniu z obowiązku służby wojskowej, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości ustalenia, czy w chwili przyjęcia obywatelstwa brytyjskiego S. B. posiadał ważną decyzję o zwolnieniu z obowiązku służby wojskowej, a prawidłowa ocena tej okoliczności powinna polegać na ustaleniu, że wobec braku dowodu na datę wydania oraz datę utraty ważności zwolnienia z obowiązku służby wojskowej, S. B. nie miał takiej decyzji, dlatego w momencie przyjęcia obywatelstwa brytyjskiego nie utracił obywatelstwa polskiego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie, względnie jedynie, w wypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto – o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska organów, zaakceptowanego przez Sąd I instancji, że zaświadczenie Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie z dnia 21 lipca 1928 r. nr [...] (dalej również "zaświadczenie Konsula") oraz akt naturalizacji były wystarczającymi dowodami do uznania, że dziadek skarżącego – S. B. (personalizowany przez skarżącego kasacyjnie jako S. B.) utracił obywatelstwo polskie w związku z nabyciem obywatelstwa brytyjskiego. W ocenie skarżącego kasacyjnie, w sprawie pominięto, że utrata obywatelstwa polskiego osoby zobowiązanej do służby wojskowej, z powodu nabycia obywatelstwa państwa obcego może nastąpić tylko po zwolnieniu obywatela z tego obowiązku, a w sprawie brak było jakiegokolwiek dowodu na wydanie decyzji o zwolnieniu S. B. z powszechnego obowiązku służby wojskowej, co oznacza, że w momencie naturalizacji nie utracił on obywatelstwa polskiego.
Ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie nie można się zgodzić.
Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. Nr 7, poz. 44) - w brzmieniu obowiązującym w dacie nabycia przez dziadka skarżącego obywatelstwa brytyjskiego - utrata obywatelstwa polskiego następuje: przez nabycie obcego obywatelstwa (pkt 1), przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcem bez zgody Rządu Polskiego (pkt 2). Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.
Podkreślenia zatem wymaga, że art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego ustanawia zasadę ogólną, zgodnie z którą utrata obywatelstwa polskiego następuje przez nabycie obywatelstwa obcego. Zdanie drugie art. 11 tej ustawy zawiera natomiast wyjątek, tzn. osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce, mogły nabyć obywatelstwo innego państwa dopiero po uzyskaniu zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym wypadku wobec Państwa Polskiego nie przestawały być uważane za obywateli polskich. Jak wynika z zaświadczenia Konsula, dziadek skarżącego "otrzymał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obywatelstwa kraju zagranicznego", a więc spełnione zostały przesłanki utraty przez niego obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 1 omawianej ustawy, tj. nabycie obcego obywatelstwa i uzyskanie stosownego zezwolenia.
Zgodnie z art. 89 ustawy z dnia 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1928 r. Nr 46 poz. 458), zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego może nastąpić także w razie ubiegania się osoby, temu obowiązkowi podlegającej, o uzyskanie obcego obywatelstwa. Zwolnienia z powodu ubiegania się o obce obywatelstwo udzielane być mogą osobom, uznanym za zdolne do czynnej służby, względnie obowiązanym do służby w rezerwie lub pospolitem ruszeniu. Zwolnienia z powodu ubiegania się o obce obywatelstwo mogą być udzielane ponadto osobom, które są w myśl niniejszej ustawy obowiązane do stawienia się do poboru, tudzież wszystkim osobom, które wprawdzie nie wstąpiły w wiek poborowy, ale ukończyły już 17 lat życia. Osoby, powołane do odbycia czynnej służby wojskowej, mogą być zwolnione od powszechnego obowiązku wojskowego z tytułu ubiegania się o obce obywatelstwo dopiero po ukończeniu tej służby.
Należy zauważyć, że stosownie do art. 15 ww. ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym, władzami dla spraw, związanych z wykonaniem obowiązku wojskowego przez obywateli polskich, zamieszkałych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, są właściwe dla ich miejsca pobytu konsulaty polskie, względnie urzędy konsularne, pełniące czynności konsulatów.
Tym samym to konsul był organem właściwym w sprawach związanych z wykonaniem obowiązku wojskowego. Jeżeli zatem Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie wydaje zaświadczenie, w którym wskazuje, że dziadek skarżącego "otrzymał od polskich władz niezbędne zezwolenie na nabycie obywatelstwa kraju zagranicznego oraz zgodnie z przepisami polskiego prawa utraci polskie obywatelstwo z chwilą otrzymania obywatelstwa brytyjskiego poprzez naturalizację", to mógł to uczynić tylko po wcześniejszym stwierdzeniu, że stosowne zezwolenie zostało dziadkowi skarżącego udzielone.
Powołane zaświadczenie stanowi dokument urzędowy i należy uznać je za wiarygodny dowód w sprawie.
Zgodnie z art. 52 ust. 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36 poz. 341), dokumenty publiczne, wystawione w przepisanej formie, stanowią zupełny dowód na to, co wedle nich urzędownie zostało stwierdzone, oświadczone lub zarządzone. Również obecnie, w art. 76 § 1 k.p.a. ustanowiono zasadę, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
Dokumentom urzędowym przysługuje domniemanie zgodności z prawdą oświadczenia organu zawartego w dokumencie. W niniejszej sprawie skarżący nie obalił domniemania zgodności z prawdą oświadczenia Konsula zawartego w zaświadczeniu, potwierdzającego uzyskanie przez dziadka skarżącego stosownego zezwolenia władz polskich na nabycie obcego obywatelstwa.
Stwierdzić zatem należy, że zaświadczenie Konsula wraz z aktem naturalizacji w pełni wyjaśniają sprawę w zakresie utraty obywatelstwa polskiego przez dziadka skarżącego.
Prawidłowo zatem w sprawie ustalono, że nabycie obywatelstwa brytyjskiego przez dziadka skarżącego było poprzedzone udzieleniem mu stosownego zezwolenia polskich władz. Tym samym nabywając obywatelstwo brytyjskie w dniu 23 października 1928 r. S. B. utracił polskie obywatelstwo, na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Mając powyższe na względzie, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI