II OSK 1257/23

II OSK 1257/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 30/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-16
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mirosław Gdesz sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 30/23 w sprawie ze skargi Z.L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 października 2022 r. znak: DOZ-OAiK.650.250.2022.ML w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z.L. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 30/23 oddalił skargę Z.L. (dalej: skarżący lub właściciel) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 27 października 2022 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją z 23 lutego 2022 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa zachodniopomorskiego budynek dawnego młyna parowego (obecnie nieużytkowany) przy ul. [...] w P. Organ konserwatorski wskazał, że budynek ten położony jest na działce nr ew. [...] obręb [...] i został wpisany do rejestru zabytków w granicach obrysu zewnętrznego murów obwodowych, wraz z gruntem pod budynkiem. Dodał, że obiekt ten znajduje się na terenie Starego Miasta, wpisanego do rejestru zabytków decyzją z 22 kwietnia 1955 r.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister lub organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania Z.L., decyzją z 27 października 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Minister wskazał, że materiał dowodowy, zgromadzony w rozpoznawanej sprawie, jest wystarczający do stwierdzenia, że zachowana bryła, forma i wyraz artystyczny budynku dawnego młyna parowego w P., przesądza o wartości historycznej, artystycznej i naukowej tego obiektu. Minister podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że budynek dawnego młyna parowego stanowi jeden z nielicznych w P. przykładów historycznej zabudowy o charakterze przemysłowym w stylu neoromańskim. Pomimo braku zachowania wyposażenia technicznego, obiekt ten posiada czytelny wyraz architektoniczny i stanowi dokument historii industrialnego rozwoju P. W aktualnie zachowanej formie budynku istnieją elementy konstrukcji, rozwiązania materiałowe i wystrój architektoniczny, które niosą cenne dane na temat historycznego znaczenia i funkcji tego obiektu. W związku z brakiem prowadzenia bieżących prac remontowych, elementy te ulegają postępującej degradacji zagrażającej zniszczeniem zabytku, niemniej jednak nawet w obecnym stanie technicznym zachowana struktura budynku stanowi materialny nośnik jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej, a także dokumentuje jego związek z krajobrazem kulturowym miasta. Wartość zabytkowa omawianego budynku podkreślona jest kontekstem przestrzennym, bowiem dawny młyn parowy usytuowany jest w pobliżu murów miejskich, na terenie dawnej fosy, co wskazuje na rolę obiektu w rozwoju technicznej struktury miasta. W ocenie organu drugiej instancji, budynek dawnego młyna parowego w P., odpowiada definicji legalnej zabytku (art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – Dz. U. z 2020 r. poz. 282 ze zm.: dalej: ustawa o ochronie zabytków). W związku z powyższym podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania, zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 1 lit. c/ i e/ ustawy o ochronie zabytków, jako dzieło architektury i budownictwa o charakterze przemysłowym. Uzasadnione jest zatem wpisanie omawianego budynku do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego, stosownie do art. 7 pkt. 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków.
W ocenie Ministra, ustalenia dokonane przez rzeczoznawców w 2014 r. i 2022 r. wskazują na potrzebę podjęcia przy wyżej wskazanym obiekcie pilnych prac zabezpieczających, a następnie remontowych z uwzględnieniem wymiany i rekonstrukcji części materiału budowlanego. Zniszczenia elementów budynku nie uzasadniają potrzeby jego rozbiórki (poza koniecznym zakresem), co byłoby decyzją stanowczo przedwczesną. Żadna z okoliczności, wskazanych w opracowaniach technicznych, w tym w materiale zdjęciowym, nie przesądza o konieczności zaniechania ochrony prawnej budynku dawnego młyna parowego w P. Zdaniem organu drugiej instancji, dowody w sprawie nie przesądzają o braku technicznych możliwości zabezpieczenia i remontu omawianego zabytku. Negatywne skutki zalewania budynku, braku izolacji, czy korozji biologicznej w strukturze murów są odwracalne, a elementy konstrukcji drewnianych mogą podlegać wymianie na nowy materiał. Minister wskazał, że obowiązek zabezpieczenia tego budynku spoczywa na właścicielu nieruchomości, zarówno w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków, jak i przepisów Prawa budowlanego.
Organ drugiej instancji wyjaśnił również, że zniszczenie cennego obiektu zabytkowego godzi w interes społeczny rozumiany jako ochrona zabytków. W sytuacji realnego zagrożenia dla utrzymania budynku dawnego młyna parowego w P., została spełniona przesłanka uzasadniająca opatrzenie zaskarżonej decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że
budynek dawnego młyna parowego w P., został przez organy konserwatorskie zakwalifikowany jako podlegający ochronie konserwatorskiej poprzez wpis do rejestru zabytków z uwagi na spełnienie przesłanki z art. 6 ust 1 lit. c/ – dzieło architektury i budownictwa oraz lit. e/ – obiekt techniki. Organy ustaliły, że budynek dawnego młyna parowego w P. wzniesiony został w stylu neoromańskim w latach 10-tych XX wieku, po 1906 roku. Obiekt zlokalizowany jest w południowej części miasta, na terenie Starego Miasta wpisanego do rejestru zabytków decyzją z dnia 22 kwietnia 1955 r. Budynek zbudowany został na planie trzech stykających się ze sobą prostokątów oraz przylegającego do nich od strony południowo-wschodniej trapezu z uciętym narożnikiem. Budynek stanowi bryłę silnie rozczłonkowaną o formie czterech prostopadłościanów o zróżnicowanej wysokości, stykających się ścianami, nakrytych dachami dwuspadowymi o bardzo niskim kącie nachylenia połaci dachowych (części zachodnie) i dachami pulpitowymi (części wschodnie). Elewacje ceglane, nietynkowane, charakteryzują się przemyślaną kompozycją. Elewacje frontowe obu części zachodnich mają reprezentacyjny charakter i zachowują w każdej części pełną symetrię. W elewacji frontowej północno-zachodniej części budynku elementami pionowego kształtowania są: ryzalit pozorny, narożne filary zwieńczone okapikami i umieszczonymi na nich kulami, zewnętrzne schodkowe rozglifienie okien drugiej i trzeciej kondygnacji.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż pierwotnie na elewacji zlokalizowany był balkon z kutą dekoracyjną, metalową balustradą, rozebrany przez właściciela w 2021 r. Elementami poziomego kształtowania elewacji są gzymsy międzykondygnacyjne oraz gzyms wieńczący. Elewacja tej części budynku przyjmuje formę rodzaju attyki, przesłaniającej dwuspadowy dach obiektu. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z elementów pierwotnego wyposażenia trwale związanego z bryłą budynku zachował się przede wszystkim dekoracyjny, ceglany detal architektoniczny. Ochronie konserwatorskiej powinny podlegać: zachowana oryginalna bryła, kształt, konstrukcja, materiał z jakiego został wykonany budynek, kompozycja elewacji z dekoracyjnie opracowanym neoromańskim detalem architektonicznym.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pierwotnie młyn działał w oparciu o napęd parowy, następnie elektryczny – prawdopodobnie od lat 30-tych XX wieku. Do 1959 r. obiekt wykorzystywany był do przemiału zbóż, a następnie pełnił funkcję magazynu pasz przemysłowych, obecnie nie jest użytkowany. Po II wojnie światowej obiekt stanowił własność prywatną, następnie przeszedł na własność Państwowych Zakładów Zbożowych w S., mleczarni w P., Zakładu handlu w P., gminnej Spółdzielni w P. Aktualnie stanowi własność prywatną Z.L. Organy uzasadniając konieczność ujęcia przedmiotowego budynku w rejestrze zabytków wskazały, że jest on świadkiem historii i stanowi przykład zachowanego zabytku techniki zrealizowanego w stylu neoromańskim z dekoracyjnym ceglanym detalem architektonicznym i stanowi jeden z najcenniejszych zachowanych w P. przykładów budownictwa przemysłowego. Posiada wartość artystyczną i historyczną z uwagi na zachowaną oryginalną bryłę oraz neoromański detal architektoniczny. Jednocześnie stanowi przykład przemian, jakie dokonywały się w kształtowaniu przestrzeni w I połowie XX wieku oraz źródło wiedzy na temat formy, rozwiązań artystycznych i technologicznych. Obiekt ponadto posiada wartość naukową, bowiem stanowi cenny przykład historii i rozwoju architektury techniki i urbanistyki w przedwojennym okresie istnienia miasta P. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, mając powyższe na uwadze oraz uznaniowy charakter decyzji o wpisie do rejestru zabytków, za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez organy art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i e/ ustawy o ochronie zabytków.
Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez organy ekspertyzy technicznej sporządzonej w 2014 r. przez inż. F.D., posiadającego uprawnienia budowlane o specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej oraz ekspertyzy sporządzonej w maju 2022 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. W.K., WSA powtórzył za organem, że potwierdzając zły stan techniczny przedmiotowego obiektu, jednocześnie nie przesądzono w omawianych opracowaniach konieczności zaniechania ochrony prawnej budynku dawnego młyna parowego w P. ani niewykonalności jego remontu i naprawy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, słusznie zatem organy przyjęły, że dowody w sprawie nie przesądzają o braku technicznych możliwości zabezpieczenia i remontu omawianego zabytku.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Z.L. zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z przepisami: art. 3 pkt 1, art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów, polegającej na uznaniu, że "stan techniczny budynku nie uniemożliwia nieobjęcie go ochroną konserwatorską", nawet w sytuacji, gdy obiekt ten znajduje się w takim stadium zniszczenia, które powoduje, iż utracił swoją wartość historyczną, artystyczną i naukową; z uwagi na nieposiadanie walorów zabytkowych, w postaci wyjątkowych cech architektonicznych i konstrukcyjnych, które przesądzałyby o istnieniu interesu społecznego w objęciu go ochroną konserwatorską oraz że ograniczenie prawa własności, przez wpis do rejestru zabytków, nie musi odpowiadać wymogom zasady proporcjonalności, czyli ustalania, czy nałożone na właściciela budynku obowiązki, związane z jego wpisem do rejestru zabytków, nie są nadmiernie uciążliwe, w sytuacji złego stanu technicznego budynku, zwłaszcza, że generują one wysokie koszty, przy znikomych wartościach zabytkowych lub ich braku;
2) naruszenie przepisów postępowania, mających istotnych wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z przepisami: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1–3 k.p.a., poprzez niedostrzeżenie przez WSA tego, że organy obu instancji naruszyły wyżej wskazane normy, poprzez ograniczenie postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie do przeprowadzenia wyłącznie dowodu z oględzin zewnętrznych budynku, i to przez osoby, które nie wiadomo, jakie wiadomości specjalne posiadały, a zaniechały one przeprowadzenia innych dowodów, w tym pominęły wniosek dowodowy skarżącego, zgłoszony w odwołaniu, co do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych z zakresu architektury, budownictwa i ochrony zabytków, na okoliczność zbadania stanu techniczno-budowlanego obiektu, w celu ustalenia, czy budynek dawnego młyna parowego, z uwagi na poziom jego zniszczeń, przedstawia obecnie jakąkolwiek wartość architektoniczną, historyczną i naukową, oraz czy przy obecnym stanie technicznym obiektu możliwe jest przeprowadzenie prac remontowych, zgodnie ze sztuką konserwatorską i przy zachowaniu pozostałości autentycznej substancji zabytkowej (po wskazaniu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, w sposób precyzyjny, co wchodzi w skład substancji zabytkowej, gdyż nie zostało to przedstawione w decyzjach organów pierwszej i drugiej instancji), oraz zignorowanie dowodów z dokumentów w postaci: ekspertyzy technicznej sporządzonej w 2014, przez inż. F.D., posiadającego uprawnienia budowlane o specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej i ekspertyzy stanu zachowania z określeniem wartości zużycia technicznego elementów i przydatności użytkowej istniejącego budynku przemysłowego po młynie parowym w P., sporządzonej 12 maja 2022 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. W.K., z których jednoznacznie wynika, iż przedmiotowy budynek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej, a jego dalsze utrzymywanie nie ma żadnego uzasadnienia ekonomicznego, tj. powinien być rozebrany, w wyniku czego błędnie ustalono, że budynek ten posiada walory, które pozwalają na uznanie go za zabytek, oraz, że te walory mają charakter wyjątkowości, pomimo tego, iż nie wynika to wprost z treści zaskarżonego wyroku, a jednocześnie istotnie wpływa na treść rozstrzygnięcia.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W piśmie procesowym z 31 października 2024 r. Z.L. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z ekspertyzy budowlanej budynku byłego młyna parowego sporządzonej w kwietniu 2023 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. A.B. oraz ekspertyzy technicznej występującego zagrożenia zewnętrznego od przegród budowlanych, które uległy awarii w budynku przemysłowym przy ul. [...] w P. sporządzonej 16 października 2024 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. W.K. na okoliczność ich treści. Zdaniem skarżącego z ekspertyz tych wynika, że obiekt dawnego młyna parowego w P. nie ma wartości zabytkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
2. Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, albowiem sporny obiekt posiada wartości naukowe, artystyczne i historyczne, o których mowa w tym przepisie. Objęty wpisem budynek to przykład zachowanego zabytku techniki zrealizowanego w stylu neoromańskim z dekoracyjnym ceglanym detalem architektonicznym i stanowi jeden z najcenniejszych zachowanych w P. przykładów budownictwa przemysłowego. Z tego wynika jego wysoka wartość zabytkowa. Obiekt posiada wartość naukową, artystyczną i historyczną z uwagi na zachowaną oryginalną bryłę oraz neoromański detal architektoniczny. Jednocześnie stanowi przykład przemian, jakie dokonywały się w kształtowaniu przestrzeni w I połowie XX wieku oraz źródło wiedzy na temat genezy formy, rozwiązań artystycznych i technologicznych. Posiada wartość naukową, bowiem stanowi cenny przykład historii i rozwoju architektury techniki i urbanistyki w przedwojennym okresie miasta P. Objęty wpisem budynek nie utracił też wartości zabytkowych ze względu na zły stan techniczny, będący zresztą efektem wieloletnich zaniedbań kolejnych właścicieli. Na poparcie swojej argumentacji w tym zakresie, strona przedłożyła w toku postępowania ekspertyzę techniczną sporządzoną w 2014 r. przez inż. F.D., posiadającego uprawnienia budowlane o specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej oraz ekspertyzę sporządzoną w maju 2022 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. W.K. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że celem tych ekspertyz jest ocena stanu technicznego, pod kątem możliwości odbudowy lub zmiany funkcji użytkowej obiektu. Zostały sporządzone przez specjalistów w dziedzinie budownictwa, a nie specjalistów w zakresie ochrony zabytków. Nie można zatem z nich wywodzić tego, czy budynek posiada wartości zabytkowe, czy też je utracił. Ekspertyzy są miarodajne jedynie jeśli chodzi o stan techniczny budynku. Wynika z nich zły stan techniczny obiektu dawnego młyna parowego w P. Tej okoliczności nie kwestionowały jednak organy ani Sąd pierwszej instancji. W ekspertyzach przedłożonych przez skarżącego nie przesądzono konieczności zaniechania ochrony prawnej budynku dawnego młyna parowego w P. ani niewykonalności jego remontu i naprawy. Istotne jest, że w przypadku tego obiektu istnieją możliwości remontu, które pozwolą na zachowanie autentycznych elementów. Dowody w sprawie nie przesądzają o braku technicznych możliwości zabezpieczenia i remontu omawianego zabytku. Negatywne skutki zalewania budynku, braku izolacji, czy korozji biologicznej w strukturze murów są odwracalne, a elementy konstrukcji drewnianych mogą podlegać wymianie na nowy materiał.
Pomimo braku zachowania wyposażenia technicznego, obiekt dawnego młyna parowego posiada czytelny wyraz architektoniczny i stanowi dokument historii industrialnego rozwoju P. W aktualnie zachowanej formie budynku istnieją elementy konstrukcji, rozwiązania materiałowe i wystrój architektoniczny, które niosą cenne dane na temat historycznego znaczenia i funkcji tego obiektu. W związku z brakiem prowadzenia bieżących prac remontowych, elementy te ulegają postępującej degradacji zagrażającej zniszczeniem zabytku, niemniej jednak nawet w obecnym stanie technicznym zachowana struktura budynku stanowi materialny nośnik jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej, a także dokumentuje jego związek z krajobrazem kulturowym miasta. Wartość zabytkowa omawianego budynku podkreślona jest kontekstem przestrzennym, bowiem dawny młyn parowy usytuowany jest w pobliżu murów miejskich, na terenie dawnej fosy, co wskazuje na rolę obiektu w rozwoju technicznej struktury miasta. Stanowi on świadectwo minionej epoki i przemysłowej przeszłości miasta.
Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że wpis do rejestru zabytków następuje ze względu na walory naukowe, historyczne i artystyczne danego obiektu, a nie z uwagi na opłacalność jego dokonania. W związku z powyższym przesłanki ekonomiczne nie są brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o wpisie.
3. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z przepisami: art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1–3 k.p.a. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, w oparciu o którą organy obu instancji orzekły, jest kompletna i wystarczająca do wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Organy przeprowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 84 § 1, art. 85 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a., a zarzuty stawiane pod tym kątem są bezpodstawne. Organ zebrał materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości, przeprowadził oględziny (art. 85 § 1 k.p.a.), a następnie w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) rozpatrzył zebrany materiał dowodowy. Wnioski, konkluzje oraz odniesienie do podstawy prawnej znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), któremu również nie można zarzucić uchybień.
W toku postępowania podejmowano czynności w celu określenia stanu zachowania obiektu, w tym oględziny nieruchomości. Nie można zatem uznać, że organy nie ustaliły aktualnego stanu obiektu. Kontrola stanu technicznego dawnego młyna parowego oraz kilkukrotne oględziny były przeprowadzane bez udziału właściciela nieruchomości. Wynikało to z tego, że nie stawił się on na żaden wyznaczony przez organ termin. Próba uzgodnienia dogodnego dla skarżącego terminu udostępnienia obiektu, w tym również jego wnętrza, nie przyniosła żadnego rezultatu. Właściciel obiektu w piśmie z dnia 26 maja 2021 r. wskazał wprawdzie termin udostępnienia obiektu (27 września 2021 r.), jednak na 6 dni przed tym terminem poinformował organ, że będzie wówczas nieobecny (pismo z 21 września 2021 r.). Konsekwencją nieudostępnienia obiektu było przeprowadzenie przez organ wyłącznie dowodu z oględzin zewnętrznych budynku.
Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako organy wyspecjalizowane, dysponujące kadrą pracowników wykształconą w zakresie historii sztuki, architektury oraz zabytkoznawstwa, są w stanie obiektywnie ocenić czy dany obiekt posiada walory zabytkowe, w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Organy ochrony zabytków dysponując fachową wiedzą i doświadczeniem w tym zakresie nie miały bezwzględnego obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jak sugeruje to strona skarżąca kasacyjnie. W sytuacji, gdy konkretny stan faktyczny nie wymaga opinii (ekspertyzy), ale jedynie oceny w świetle posiadanej wiedzy w zakresie właściwości organu, nie jest konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Powołanie biegłego powinno zatem nastąpić tylko wtedy, gdy w sprawie pojawią się wątpliwości, których rozstrzygnięcie wymaga wiedzy specjalnej. W sytuacji, gdy konkretny stan faktyczny nie wymaga ekspertyzy, ale jedynie oceny w świetle posiadanej wiedzy w zakresie właściwości organu, nie jest konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Pogląd taki został przedstawiony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach ochrony zabytków np. wyroki NSA z 26 marca 2024 r., II OSK 1615/21; z 7 czerwca 2024 r., II OSK 2202/21; z 24 stycznia 2017 r., II OSK 1052/15, CBOIS.
Wbrew zarzutom skarżącego, organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do ekspertyzy technicznej sporządzonej w 2014 r. przez inż. F.D., posiadającego uprawnienia budowlane o specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej oraz ekspertyzy sporządzonej w maju 2022 r. przez rzeczoznawcę budowlanego mgr inż. W.K. (str. 5 zaskarżonej decyzji). Organ stwierdził, że opracowania techniczne z 2014 r. i 2022 r. wskazują w sposób ogólny na zagrożenia i skutki zjawisk degradujących przedmiotowy obiekt. Wnioski formułowane w tych opracowaniach odwołują się jednak do warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Minister wskazał, że w przypadku obiektów zabytkowych priorytetem działań jest natomiast zachowanie ich historycznego charakteru, co oznacza, że nie można wprost przenosić współczesnych norm budowlanych do oceny możliwości ich remontu i utrzymania. W ocenie Ministra, ustalenia dokonane przez rzeczoznawców w 2014 r. i 2022 r. wskazują na potrzebę podjęcia przy tym obiekcie pilnych prac zabezpieczających, a następnie remontowych z uwzględnieniem wymiany i rekonstrukcji części materiału budowlanego. Częściowa wymiana materiału budowlanego czy degradacja pozostają bowiem bez wpływu na zachowane wartości zabytkowe, jeśli nie nastąpiły w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku (por. np. M. Cherka (red.), Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, 2010, Art. 6, Pkt 1). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, że remont jest możliwy.
Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, zarówno przedstawiony przez stronę w toku postępowania, jak i przez organy, jest spójny i wynika z niego, że budynek jest w złym stanie technicznym. Nie można natomiast powiedzieć, że został zniszczony całkowicie. Taki wniosek nie ma oparcia w materiale dowodowym.
Odnosząc się do ekspertyz technicznych załączonych do pisma procesowego z 31 października 2024 r. należy stwierdzić, że dokumenty te zostały sporządzone w kwietniu 2023 r. i 16 października 2024 r. a zatem po wydaniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i zaskarżonego wyroku. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów kompetencji do odnoszenia się do zdarzeń późniejszych i uwzględniania dokumentów powstałych po wydaniu zaskarżonej decyzji.
4. W konsekwencji powyższego nie doszło także do naruszenia art. 31 ust. 3, Konstytucji RP. Prawo własności nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, które w rozpoznawanej sprawie nie były nadmierne i spełniały przesłanki proporcjonalności, o których mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 7 pkt 1–4 przewiduje katalog form ochrony zabytków. Ustawodawca nie określił jednak ścisłych kryteriów kwalifikowania zabytków do odpowiednich form ochrony. W rozpoznawanej sprawie organy wykazały znaczne wartości zabytkowe spornego obiektu, które przemawiają za objęciem go reżimem ochrony, jakim jest wpis do rejestru zabytków. W aktualnie zachowanej formie budynku istnieją elementy konstrukcji, rozwiązania materiałowe i wystrój architektoniczny, które niosą cenne dane na temat historycznego znaczenia i funkcji tego obiektu.
5. Zamierzonego skutku nie może odnieść również zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. W rozpoznawanej sprawie przepis ten nie miał zastosowania. Przedmiotem zaskarżonej decyzji był wpis dawnego młyna parowego do rejestru zabytków. Artykuł 13 ustawy o ochronie zabytków dotyczy natomiast skreślenia z rejestru zabytków. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny nie było wystąpienie przesłanek uzasadniających wykreślenie zabytku z rejestru zabytków.
6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.