II OSK 51/07

II OSK 51/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny
Jerzy Solarski /sprawozdawca/
Włodzimierz Ryms /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
III SA/Gd 223/06 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2006-09-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
art. 15 ust. 2
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędzia NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 223/06 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 września 2006 r. sygn. III SA/Gd 223/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej WSA lub Sądem I instancji, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, skargę oddalił.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda P. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] o wymeldowaniu E. S. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. [...] w K.. Organ odwoławczy wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpił W. S. i organ I instancji orzekł o wymeldowaniu E. S., która to decyzja utrzymana została w mocy przez Wojewodę P.. Na skutek skargi E. S. WSA wyrokiem z dnia 28 września 2005 r. sygn. III SA/Gd 465/04 uchylił decyzję Wojewody i wskazał, że należy dokładnie i szczegółowo zbadać zgromadzony materiał dowodowy wraz z dokumentami złożonymi przez skarżącego. Po uzupełnieniu postępowania i ponownym przesłuchaniu skarżącego organ odwoławczy ustalił, że strona nie mieszka w przedmiotowym lokalu od [...] lat, a zamieszkuje w innym lokalu u osoby która się nim opiekuje. Z protokołu wynika również, że w spornym lokalu nie ma warunków do zamieszkania, gdyż brak jest toalety. Wskazując na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm./ i ewidencyjny oraz rejestracyjny charakter zameldowania oraz fakt, że E. S. nie przebywa w spornym lokalu organ odwoławczy wywiódł, że utrzymywanie meldunku stanowiłoby fikcję meldunkową. Bez znaczenia przy tym pozostaje sytuacja zdrowotna E. S. oraz powody, dla których opuścił lokal. Organ wskazał również, że w sytuacji gdy strona będzie mogła powrócić do przedmiotowego lokalu i zamieszka w nim, to będzie mogła ponownie w lokalu tym się zameldować.
W skardze E. S. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także art. 7, 8 , 9, 11, 77 i 80 k.p.a. Naprowadził, że przedmiotowego lokalu nie opuścił dobrowolnie, przyczyną były ciągłe nieporozumienia z synem, który odmawiał opieki nad niepełnosprawnym skarżącym, a wniosek o wymeldowanie to forma przymusu psychicznego, co łącznie przemawia przeciwko wymeldowaniu. Nie ma bowiem dobrowolności opuszczenia lokalu a niezwłocznie po wykonaniu łazienki skarżący powróci do miejsca stałego pobytu. Odnosząc się do aktualnego miejsca pobytu skarżący stwierdził, że osoba, która się nim opiekuje wyprowadzi się do córki, co dalszy pobyt w tym lokalu uczyni niemożliwym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i cytując przepis art. 1 ust. 2, a także art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. K20/01 /OTK-A 2002/3/34/ wywiódł, że o wymeldowaniu można mówić w sytuacji gdy nastąpiło opuszczenie lokalu mające charakter dobrowolny i trwały. W sprawie niesporny jest fakt, że E. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, co wynika z zeznań samego skarżącego. Zamieszkuje natomiast przy ul. [...] w K. z A. O., która się nim opiekuje. Jeśli chodzi o motywację przeprowadzenia się do innego lokalu, to w aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek wzmianki o zmuszaniu E. S. do opuszczenia lokalu. Na okoliczność tą skarżący przez całe postępowanie w żaden sposób nie wskazywał. Zatem prawidłowe jest stanowisko, że skarżący nie został przemocą fizyczną czy psychiczną zmuszony do opuszczenia lokalu. Nie negując twierdzeń o złym stanie zdrowia i potrzebie opieki osób trzecich WSA stwierdził, że nie można powyższego utożsamiać z przymusem fizycznym czy psychicznym, którego konsekwencją było opuszczenie lokalu. Dodatkowo z zeznań skarżącego z dnia [...] wynika, że w spornym lokalu nie posiada rzeczy, a korespondencja kierowana jest na adres przy ul. [...]. Powyższe uzasadnia stanowisko, że centrum życiowym E. S. jest lokal przy ul. [...] w K., w którym skarżący mieszka od kilku lat. Sąd stwierdził również, że sprawa o wymeldowanie została wszczęta z urzędu, zaś przymiot W. S. jako strony w tym postępowaniu nie budzi żadnej wątpliwości. Zatem zaistniały ustawowe przesłanki do wymeldowania skarżącego i decyzje obu instancji są prawidłowe.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego, adwokat, zaskarżył wyrok "Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 września 2006r. sygn. III SA/Gd 223/06"; w następnym zdaniu pełnomocnik, jako zaskarżony wskazał wyrok "Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 września 2006r. sygn. III SA/Gd 223/06". Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zaskarżył w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. tej ustawy poprzez nieuwzględnienie skargi E. S. pomimo, iż organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny przyjmując, że skarżący dobrowolnie i trwale opuścił lokal przy ul. [...] w K., art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że decyzja Wojewody P. jest zgodna z prawem w tym zwłaszcza w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i przyjęcia, że E. S. dobrowolnie i trwale opuścił przedmiotowy lokal. Na tej podstawie pełnomocnik sformułował wniosek o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia przy zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej zakwestionował pogląd, że przymus psychiczny zmuszający osobę do opuszczenia lokalu może być utożsamiany jedynie z przemocą w rodzinie tj. z groźbami, przemocą psychiczną czy znęcaniem psychicznym. Zdaniem skarżącego jest to daleko idące uproszczenie, którego dokonał Sąd I instancji, a przymus psychiczny w konkretnym przypadku odnosi się do określonego działania lub zaniechania osób, stworzenia sytuacji życiowej, w której wrogość i brak pomocy ze strony syna zmusiły skarżącego do opuszczenia lokalu. Skarżący jako osoba niewidoma nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga nieustannej opieki, a brak takowej zmusił skarżącego do poszukiwania opieki u osób trzecich. W sprawie organy nie zbadały czy rzeczywiście opuszczenie było trwałe i dobrowolne a wymagają tego naczelne zasady postępowania administracyjnego. W zakresie dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu uwzględnić należy podejmowane wielokrotnie przez skarżącego działania o dokonanie remontu pokoju z przystosowaniem na potrzeby osoby niepełnosprawnej tj. podłączenia wody, kuchenki, ogrzewania, przystosowania toalety i wykonania osobnego wejścia. Korespondencja kierowana do Burmistrza Miasta K. w tym zakresie jednoznacznie wskazuje, iż przesłanka trwałości opuszczenia lokalu nie została spełniona. W przypadku stworzenia oczekiwanych warunków skarżący wróci do przedmiotowego lokalu. Powyższe ma tym ważniejsze znaczenie, gdyż organ administracji pozytywnie zaopiniował prośby w przedmiocie wykonania koniecznych przeróbek technicznych. W świetle powyższego uchybienia proceduralne Sądu upoważniały do podniesienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw.
Na wstępie należy stwierdzić, że w skardze kasacyjnej w sposób błędny wskazany został wyrok, którego skarga ta dotyczy: najpierw wadliwie podano, iż jest to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (przy poprawnej sygnaturze i dacie orzeczenie Sądu I instancji); w zdaniu następnym błąd co do Sądu poprawiono i wskazano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z tym jednak, że błędnie wymieniono datę tego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że wskazane błędy skargi kasacyjnej mieszczą się w ramach wymagań formalnych pisma w postępowaniu sądowym i mogły ulec konwalidacji w trybie i na zasadach określonych w przepisie art. 49 § 1 w zw. z art.193 P.p.s.a. i wobec tego kierując się zasadą szybkości postępowania zawartą w przepisie art.7 P.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznał bez wzywania pełnomocnika o poprawienie błędów.
W skardze kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej przepisem art.174 pkt 2 P.p.s.a. sformułowany został zarzut naruszenia przepisu art.145 § 1 pkt 1 lit.2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo, iż organ odwoławczy błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie przyjmując, że E. S. dobrowolnie i trwale opuścił lokal przy ul. [...] w K.. Przepis ten (art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a.) nie został powiązany z żadnym przepisem kodeksu postępowania administracyjnego, również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podano, jakie przepisy procedury administracyjnej zostały przez organy naruszone.
W doktrynie przyjmuje się, że stawiając zarzut naruszenia przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 145-151) normujących uprawnienia orzecznicze sądu pierwszej instancji, jako normę odniesienia należy podać stosowny przepis kodeksu postępowania administracyjnego lub ordynacji podatkowej albo inny przepis proceduralny, który został naruszony w postępowaniu przed organami administracji publicznej (zob. J.P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis warszawa 2008, str.427). Również w orzecznictwie przyjęte zostało, że niewystarczające jest do podważenia wyroku powołanie wyłącznie art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a., gdyż przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zarzut naruszenia wskazanego przepisu można podnieść jedynie w powiązaniu z odpowiednim przepisem procedury administracyjnej (tak NSA w wyroku z 30.11.2005r., sygn. FSK 2396/04, LEX nr 187531). Chcąc zatem w skardze kasacyjnej podważyć przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny, zarzut naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. powinien być powiązany z naruszeniem przez organy administracyjne przepisu art.7, art.77 § 1 oraz art.80 kpa ze stwierdzeniem, że doszło do oddalenia skargi mimo naruszeń tych przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Tymczasem skarga kasacyjna zarzutu naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. nie wiąże z jakimkolwiek przepisem procedury administracyjnej, co w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a (związanie granicami skargi kasacyjnej) oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest z ustaleniami zaskarżonego wyroku. Wobec tego ustalenia, że E. S. dobrowolnie i trwale opuścił przedmiotowy lokal dawały w konsekwencji podstawę do wymeldowania.
Na marginesie jednak wypada zaznaczyć, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (aktualnie tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) mają na celu przede wszystkim odzwierciedlenie istniejącego stanu faktycznego w zakresie miejsca pobytu osób, a z meldunkiem w żadnym wypadku nie wiąże się prawo własności względnie inne uprawnienia do lokalu. Stąd też wymeldowanie nie może mieć wpływu na uprzednio istniejące uprawnienia strony do lokalu.
Jeśli chodzi o dalszą część zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to skarga kasacyjna jako podstawę wskazuje również przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem oraz § 1 tegoż artykułu, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zadaniem sądu jest więc ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, czy został zebrany prawidłowo i jest wystarczający do wymaganego przez prawo ustalenia podstawy faktycznej decyzji. Jeżeli w tym zakresie sąd administracyjny nie stwierdzi uchybień, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to poddaje ocenie dokonaną przez organy subsumcję przepisów prawa materialnego. W przypadku stwierdzenia, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, skargę oddala.
Odnosząc tak rozumianą podstawę kasacyjną do zaskarżanego skargą kasacyjną wyroku stwierdzić należy, że Sąd I instancji rozpoznał skargę na decyzję Wojewody P. i stosując kryterium zgodności z prawem, przy aprobacie ustalonego przez organy stanu faktycznego i wobec braku naruszenia prawa materialnego wydał wyrok, uzasadniając swe rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami przepisu art.141 § 4 P.p.s.a. Nie można więc mówić o naruszeniu wskazanego skargą kasacyjną przepisu.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku, w oparciu o przepis art.184 P.p.s.a.