II OSK 1243/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną D.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Podlaskiego odmawiającą wydania fotokopii, skanu lub kserokopii aktu małżeństwa z 1933 r. do celów genealogicznych. Skarżący domagał się dostępu do aktu na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Unza). Organy administracji odmówiły, argumentując, że akt znajduje się w księdze stanu cywilnego, która nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a okresy przechowywania (100 lat dla księgi urodzeń, 80 lat dla księgi małżeństw/zgonów) nie upłynęły. Dodatkowo wskazywano na brak wykazania interesu prawnego przez wnioskodawcę oraz na przepisy dotyczące braku zarejestrowanego aktu zgonu osób, których dotyczyły akty. WSA w Białymstoku podzielił stanowisko organów. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wcześniejszym orzecznictwie (wyrok II OSK 192/22), uznał, że po upływie okresów przechowywania określonych w Prawie o aktach stanu cywilnego (uPasc), dostęp do akt stanu cywilnego powinien być regulowany przepisami Unza, które stanowią lex specialis. Sąd podkreślił, że sama okoliczność prowadzenia więcej niż jednej księgi w ramach jednej księgi stanu cywilnego (np. urodzeń i małżeństw) nie może stanowić podstawy do odmowy udostępnienia aktów, dla których upłynął już odpowiedni termin przechowywania. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje organów obu instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących dostępu do akt stanu cywilnego po upływie terminów przechowywania, w szczególności w kontekście przepisów o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz Prawa o aktach stanu cywilnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy akty znajdują się w księgach łączonych lub gdy nie upłynęły jeszcze terminy dla wszystkich rodzajów aktów w księdze. Wymaga analizy konkretnych przepisów uPasc i Unza.
Zagadnienia prawne (2)
Czy dostęp do aktów stanu cywilnego, znajdujących się w księgach stanu cywilnego, dla których upłynął termin przechowywania określony w art. 128 ust. 1 i 1a Prawa o aktach stanu cywilnego (uPasc), powinien być regulowany przepisami tej ustawy, czy też przepisami ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Unza)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Po upływie okresów przechowywania określonych w art. 128 ust. 1 i 1a uPasc, dostęp do akt stanu cywilnego powinien być regulowany przepisami Unza, które stanowią lex specialis w tym zakresie.
Uzasadnienie
NSA uznał, że przepisy Unza określają zasady dostępu do materiałów archiwalnych, a przepisy uPasc regulują jedynie okresy przechowywania i podmiot odpowiedzialny za udostępnienie. Sama okoliczność, że księga zawiera akty różnych rodzajów (np. urodzeń i małżeństw) i nie upłynął jeszcze termin dla wszystkich, nie może blokować dostępu do akt, dla których termin już minął, zgodnie z zasadą powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych.
Czy brak zarejestrowanego aktu zgonu osoby, której dotyczy akt małżeństwa, może stanowić bezwzględną przeszkodę do udostępnienia aktu małżeństwa, nawet jeśli upłynął termin jego przechowywania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak zarejestrowanego aktu zgonu lub informacji o zgonie nie stanowi bezwzględnej przeszkody do udostępnienia aktów stanu cywilnego, jeśli zostały spełnione inne przesłanki, a w szczególności, jeśli zweryfikowano, czy osoby te miały nadany numer PESEL.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że art. 128 ust. 1b uPasc pozwala na przekazanie ksiąg do archiwum państwowego nawet w przypadku braku aktu zgonu, po upływie okresów przechowywania, pod warunkiem weryfikacji nadania numeru PESEL. Utrzymywanie tej przesłanki jako bezwzględnej stanowi naruszenie tego przepisu.
Przepisy (18)
Główne
uPasc art. 128 § 1, 1a, 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
Przepis ten określa okresy przechowywania ksiąg stanu cywilnego i zasady ich przekazywania do archiwum państwowego. NSA zinterpretował go w powiązaniu z art. 130 ust. 4 uPasc i Unza, uznając, że po upływie terminów przechowywania, dostęp do akt regulują przepisy Unza.
uPasc art. 130 § 4, 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
Art. 130 ust. 4 uPasc stanowi, że po upływie okresów przechowywania, udostępnianie aktów stanu cywilnego odbywa się na zasadach określonych w Unza. Art. 130 ust. 5 uPasc dotyczy możliwości wykonania fotokopii przez osobę uprawnioną.
Unza art. 16a § 1
Ustawa z dnia 24 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
Stanowi o ogólnej zasadzie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych.
Pomocnicze
uPasc art. 28 § 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
Przepis ten określa termin przekazania ksiąg do archiwum państwowego. Został zmieniony, a jego pierwotne brzmienie odsyłało do Unza.
uPasc art. 45 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego
Dotyczy możliwości otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego przez osobę uprawnioną.
Unza art. 16b
Ustawa z dnia 24 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
Ppsa art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 107 § 1, 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dostęp do akt stanu cywilnego po upływie terminów przechowywania powinien być regulowany przepisami Unza, a nie tylko uPasc. • Okres przechowywania księgi nie oznacza, że wspólny jest także okres udostępniania akt, zwłaszcza gdy księga zawiera akty różnych rodzajów. • Brak zarejestrowanego aktu zgonu nie jest bezwzględną przeszkodą do udostępnienia aktu małżeństwa, jeśli zweryfikowano nadanie PESEL.
Odrzucone argumenty
Akt małżeństwa nie może zostać udostępniony, ponieważ znajduje się w księdze stanu cywilnego, dla której nie upłynął jeszcze termin przechowywania (ze względu na obecność aktów urodzeń). • Skarżący nie wykazał interesu prawnego do otrzymania kopii aktu. • Przepisy dotyczące braku zarejestrowanego aktu zgonu stanowią przeszkodę do udostępnienia aktu.
Godne uwagi sformułowania
przepisy Unza stanowią lex specialis względem unormowań uPasc w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. • nie można ze sposobu sporządzenia ksiąg wyprowadzić naruszenia zasady powszechnego dostępu.
Skład orzekający
Andrzej Wawrzyniak
przewodniczący
Mirosław Gdesz
członek
Robert Sawuła
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dostępu do akt stanu cywilnego po upływie terminów przechowywania, w szczególności w kontekście przepisów o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz Prawa o aktach stanu cywilnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy akty znajdują się w księgach łączonych lub gdy nie upłynęły jeszcze terminy dla wszystkich rodzajów aktów w księdze. Wymaga analizy konkretnych przepisów uPasc i Unza.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy dostępu do danych historycznych (aktów stanu cywilnego) dla celów genealogicznych, co jest tematem budzącym zainteresowanie szerszej publiczności. Wykładnia przepisów prawnych przez NSA jest kluczowa dla genealogów i osób poszukujących informacji o przodkach.
“Czy dostęp do aktów stanu cywilnego z przeszłości jest ograniczony? NSA wyjaśnia zasady dostępu do archiwów.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.