II OSK 1242/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Burmistrza Miasta Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który stwierdził bezskuteczność czynności z 2011 r. polegającej na włączeniu budynku przy ul. D. w Z. do Gminnej Ewidencji Zabytków (GEZ). Sąd I instancji uznał, że wpis był wadliwy z powodu braku karty adresowej z daty włączenia, co naruszało przepisy ustawy o ochronie zabytków i odpowiedniego rozporządzenia. Skarżący Burmistrz zarzucił naruszenie prawa materialnego, twierdząc, że budynek spełniał warunki zabytku i że przepisy nie wymagały udokumentowania wartości zabytkowej przed wpisem. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że choć uzasadnienie WSA było wadliwe, to samo rozstrzygnięcie odpowiadało prawu. Kluczowe znaczenie miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), który uznał przepis dotyczący włączania nieruchomości do GEZ za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie zapewnia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej. NSA stwierdził, że procedura z 2011 r. nie dawała właścicielowi możliwości udziału ani zakwestionowania ustaleń organu, co stanowiło rażące naruszenie standardów proceduralnych. W związku z tym, czynność włączenia obiektu do GEZ była wadliwa i nie mogła się ostać. Kwestia istnienia walorów zabytkowych obiektu nie była przedmiotem oceny NSA ze względu na te uchybienia procesowe.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWszelkie sprawy dotyczące włączania nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, gdzie naruszono procedury i nie zapewniono właścicielowi gwarancji procesowych, zwłaszcza po wyroku TK P 12/18.
Dotyczy głównie procedury administracyjnej włączania do GEZ, a nie merytorycznej oceny zabytkowości, jeśli procedura była wadliwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy procedura włączenia nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, która nie zapewnia właścicielowi możliwości udziału i przedstawienia stanowiska, narusza standardy konstytucyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, procedura taka narusza fundamentalne standardy demokratycznego państwa prawnego, w tym prawo własności i gwarancje ochrony prawnej, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego P 12/18.
Uzasadnienie
Wyrok TK P 12/18 przesądził, że brak możliwości zajęcia stanowiska przez właściciela i zakwestionowania ustaleń organu przy włączaniu obiektu do ewidencji zabytków jest niezgodny z Konstytucją RP.
Czy czynność włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków dokonana przed wydaniem wyroku TK P 12/18 w procedurze niezapewniającej właścicielowi udziału, jest wadliwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, każda taka czynność musi być uznana za wadliwą.
Uzasadnienie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy i musi być uwzględniany przy ocenie legalności czynności dokonanych przed jego wydaniem, jeśli naruszały one standardy konstytucyjne.
Czy sąd administracyjny może ocenić istnienie walorów zabytkowych obiektu, jeśli czynność włączenia do ewidencji była wadliwa proceduralnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku rażących uchybień procesowych dotyczących samego włączenia do ewidencji, ocena walorów zabytkowych nie stanowi przedmiotu oceny sądu na tym etapie.
Uzasadnienie
Naruszenia procesowe dotyczące procedury włączenia do GEZ, wynikające z niezgodności z Konstytucją, przesądzają o wadliwości czynności, uniemożliwiając dalszą merytoryczną ocenę.
Przepisy (9)
Główne
uozioz art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Ppsa art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nakazuje oddalenie skargi kasacyjnej, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo własności i ochronę prawną.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa warunki dopuszczalności ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.
Pomocnicze
uozioz art. 22 § ust. 4
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Wymagał sporządzenia karty adresowej z datą włączenia obiektu do ewidencji.
Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 12
Obowiązywało na datę włączenia budynku do GEZ.
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18b
Ppsa art. 182 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umożliwia rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w określonych warunkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czynność włączenia obiektu do GEZ dokonana w procedurze niezapewniającej właścicielowi gwarancji procesowych narusza Konstytucję RP (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3). • Wyrok TK P 12/18 ma zastosowanie do czynności dokonanych przed jego wydaniem, jeśli naruszały one standardy konstytucyjne.
Odrzucone argumenty
Argumenty Burmistrza dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 22 ust. 5 pkt 3 uozoz oraz § 18 i § 18b rozporządzenia MKiDN) i spełniania przez budynek warunków ustawowych dla zabytku, zostały odrzucone ze względu na nadrzędne kwestie proceduralne.
Godne uwagi sformułowania
procedura, która pozbawia właściciela możliwości zajęcia stanowiska i zakwestionowania ustaleń organu, narusza fundamentalne standardy demokratycznego państwa prawnego • wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznacza, że z obrotu prawnego usunięte zostało niekonstytucyjne rozumienie przepisu • Sądy administracyjne, dokonując wykładni prawa, są zobowiązane do stosowania Konstytucji RP bezpośrednio i uwzględniania orzeczeń Trybunału • każda czynność włączenia obiektu do GEZ dokonana przed jego wydaniem w procedurze niezapewniającej właścicielowi udziału, była czynnością wadliwą • czynność włączenia obiektu do GEZ, jako dokonana z rażącym naruszeniem standardów proceduralnych wynikających z Konstytucji RP, nie mogła się ostać
Skład orzekający
Jacek Chlebny
przewodniczący
Mirosław Gdesz
sprawozdawca
Grzegorz Antas
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wszelkie sprawy dotyczące włączania nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, gdzie naruszono procedury i nie zapewniono właścicielowi gwarancji procesowych, zwłaszcza po wyroku TK P 12/18."
Ograniczenia: Dotyczy głównie procedury administracyjnej włączania do GEZ, a nie merytorycznej oceny zabytkowości, jeśli procedura była wadliwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak wyrok Trybunału Konstytucyjnego może wpłynąć na ocenę legalności wcześniejszych decyzji administracyjnych, podkreślając znaczenie gwarancji procesowych dla właścicieli nieruchomości.
“Wpis do rejestru zabytków bez zgody właściciela? NSA stawia sprawę jasno: Konstytucja ponad wszystko!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.