II OSK 1240/22

II OSK 1240/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 35
art. 348 pkt 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 141 § 4, art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 20/22 w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr DL.WIPO.412.539.2018/HJ w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od L. Z. na rzecz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców kwotę 527 (słownie: pięćset dwadzieścia siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 20/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr DL.WIPO.412.539.2018/HJ w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Gołdapi z dnia 15 marca 2018 r. nr WM- GO/004/D-ZDP/2018.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Komendant Placówki Straży Granicznej w Gołdapi decyzją z 15 marca 2018 r. nr MW-GO/004/D- ZDP/2018 orzekł o zobowiązaniu L. Z. (obywatelki Ukrainy) do powrotu w terminie 15 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie jej ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 1 roku.
Po rozpoznaniu odwołania cudzoziemki Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z 12 lutego 2020 r. nr DL.WIPO.412.539.2018/HJ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie została wyczerpana dyspozycja art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2018 r., poz. 2094 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2018 r. albowiem cudzoziemka wykonywała pracę bez wymaganego zezwolenia. Organ uznał ponadto, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany z uwagi na ochronę życia rodzinnego i prywatnego.
Skarżąca zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1639/20 uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że niewątpliwie w przypadku skarżącej zostały spełnione przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Za niedostateczne Sąd uznał natomiast wyjaśnienie okoliczności sprawy przez organ odwoławczy w zakresie spełnienia przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarny wymienionych w art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach. Wskazał, że pomiędzy wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji (15 marca 2018 r.) i decyzji organu odwoławczego (24 lutego 2020 r.) minęły dwa lata. Organ odwoławczy nie prowadził samodzielnego postępowania dowodowego, opierając swoje ustalenia stanu faktycznego na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ instancji, w tym zeznaniach skarżącej złożonych do protokołu przesłuchania z 15 marca 2018 r. Na pytanie, czy jest małżonką obywatela Polskiego lub cudzoziemca posiadającego zezwolenie na osiedlenie się na terytorium Polski lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnoty Europejskiej, skarżąca odpowiedziała, że nie ma męża. Oświadczyła, że w Polsce ma tutaj siostrę a na Ukrainie pozostali rodzice. W skardze natomiast skarżąca podniosła, że od 2017 r. pozostaje w związku konkubenckim z obywatelem Polski. Od lipca 2018 r. przebywa z nią jej małoletni syn, który jest uczniem drugiej klasy liceum. W styczniu 2020 r. skarżąca sprowadziła do Polski chorą matkę, która opiekuje się wraz z siostrą. Zdaniem Sądu są to okoliczności mieszczące się w granicach przesłanek z art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach, których wyjaśnienie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Szef Urzędu w dniu 30 sierpnia 2021 r. wydał decyzję nr DL.WIPO.412.539.2018/HJ, którą: 1.uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu; 2. wyznaczył nowy termin dobrowolnego powrotu — 15 dni od doręczenia tej decyzji; 3. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.
Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie została wyczerpana przesłanka z art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach), co zostało także stwierdzone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1639/20. Sąd nie zakwestionował również oceny organu, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 302 ust. 4 i 4a ustawy o cudzoziemcach.
Szef Urzędu wskazał, że w wykonaniu wskazań zawartych w wiążącym w tej sprawie ww. wyroku organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające: wezwał stronę do nadesłania określonych dokumentów, które w odpowiedzi na powyższe przedłożono, przeprowadzono rozmowę z cudzoziemką w miejscu jej zamieszkania, a także ustalono, że matka cudzoziemki opuściła terytorium Polski w dniu 30 marca 2021 r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, w sprawie nadal nie zachodzą przesłanki do udzielenia stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych ani zgody na pobyt tolerowany. Odnośnie do życia rodzinnego skarżąca podniosła, że pozostaje w nieformalnym związku z obywatelem polskim. W skardze do sądu wskazała, że od 2017 roku tworzy szczęśliwy związek z J. J. i snuje z nim wspólne plany na przyszłość, w tym wspólne zamieszkanie i zawarcie związku małżeńskiego. W rozmowie z funkcjonariuszami PSG w Warszawie w dniu 29 maja 2021 r. skarżąca stwierdziła natomiast, że pozostaje w związku z P. W. Nie przedstawiła przy tym bliższych informacji dotyczących aktualnego partnera i brak jest dowodów na ich wspólne zamieszkiwanie. Powyższy stan nie przekonuje zatem organu, że związek ten – o ile rzeczywiście istnieje – ma charakter perspektywicznego związku rodzinnego i jako taki zasługuje na ochronę. W ocenie organu w zakresie życia rodzinnego polegającego ochronie nie mieszczą się również związki skarżącej z przebywającymi w Polsce członkami jej rodziny, tj. matką, pełnoletnim synem i siostrą.
L. Z. wniosła skargę na powyższą decyzję. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:
̶ art. 7, art. 77 § 1, 2 i 4 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie kwestii prowadzenia przez skarżącą życia prywatnego i rodzinnego na terenie Rzeczpospolitej Polskiej;
̶ art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku poinformowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, obowiązku do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
̶ art. 303 ust. 1 pkt 2, art. 327 i art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. poprzez nieudzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, organ drugiej instancji powinien taką zgodę wydać.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności w całości decyzji organów obu instancji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie Sądu skarga była zasadna, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane. W związku z agresją militarną Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r., co jest okoliczności notoryjną, radykalnie zmieniła się sytuacją związana z kwestią bezpieczeństwa osób przebywających na terenie kraju pochodzenia skarżącej. Sąd przywołał przy tym przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych (art. 348 ustawy o cudzoziemcach), a także warunków udzielenia zgody na pobyt tolerowany na podstawie (art. 351 tej ustawy).
W ocenie Sądu wprawdzie w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd samodzielnie nie ustala stanu faktycznego – jest on ustalany na dzień wydania tej decyzji, jednak w przypadku postępowania o zobowiązanie cudzoziemców do powrotu należy w wyjątkowych i oczywistych wypadkach brać pod uwagę również okoliczności notoryjne, które wyszły na jaw czy też powstały już po wydaniu ostatecznej decyzji. W szczególności wykonanie zobowiązania do powrotu do kraju objętego wojną byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy wskazaną w art. 356 ustawy o cudzoziemcach. Skoro zgodnie z art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach jeżeli okoliczność, o której mowa w art. 348 lub art. 351 pkt 1 lub 2, wyszła na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, z urzędu wszczyna się odrębne postępowanie administracyjne, to w ocenie Sądu okoliczność taka winna być brana również pod uwagę przy kontroli decyzji o zobowiązaniu do powrotu.
Zdaniem Sądu za wskazaną wykładnią art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach przemawia również wykładnia prounijna. Z zasady pierwszeństwa prawa Unii oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowanego w art. 13 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U.UE.L z 2008 r. nr 348, str. 98 ze zm.; dalej: dyrektywa 2008/115/WE) oraz 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wynika wniosek, że sąd podczas kontroli decyzji ostatecznych dotyczący zobowiązania do powrotu winien móc brać pod uwagę okoliczności notoryjne związane z wybuchem wojny w kraju pochodzenia cudzoziemca. Zdaniem Sądu za taką interpretacją przemawia orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także 33 ust. 1 Konwencji dotycząca statusu uchodźców, sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 517).
W konsekwencji powyższy sposób interpretacji art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach pozwala wziąć pod uwagę nowe okoliczności notoryjne związane z wybuchem wojny w kraju pochodzenia skarżącej po wydaniu decyzji ostatecznej zobowiązującej ją do powrotu w toku kontroli sądowoadministracyjnej.
Sąd odniósł się także do zarzutów skargi uznając je za niezasadne. Samo spełnienie przesłanek do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu do kraju pochodzenia, wydanej w oparciu o art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, nie ulega wątpliwości w świetle ustalonego stanu faktycznego. Zdaniem Sądu niezasadne okazały się także wszystkie zarzuty naruszenia prawa procesowego. W skardze nie podniesiono żadnych okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a które zostałyby przez organ pominięte w toku postępowania administracyjnego. Podkreślił, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu ma charakter związany, co oznacza, że organ administracji zobowiązany jest ją wydać – o ile nie zachodzą przesłanki wyłączające jej wydanie uregulowane art. 303 ustawy o cudzoziemcach – a takich Sąd nie znajduje.
Biorąc jednak pod uwagę wskazaną na wstępie okoliczność, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Szef Urzędu. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 133 § 1 zd. Pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; dalej: p.u.s.a.) oraz w zw. z art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1, art. 351 pkt 1 oraz art. 356 ust. 2 pkt 1 i ust. 5 oraz art. 330 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach oraz w związku z art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 180, str. 60), art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 2007 nr 303 poz. 01 z dnia 14 grudnia 2007 r.), art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz. U. UE.L z 2008 r. nr 348, str. 98 z późn. zm.) i art. 33 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515, uzup. Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 517) polegające na:
a. uchyleniu zaskarżonej decyzji z zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, pomimo że Sąd pierwszej instancji nie stwierdził żadnego naruszenia przepisów prawa przez organ odwoławczy, w tym przepisów prawa materialnego,
b. uchyleniu zaskarżonej decyzji wyłącznie z uwagi na zupełnie nowe okoliczności faktyczne, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji.
do czego doszło skutkiem:
a. błędnej wykładni art. 356 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, według której art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach pozwala wziąć pod uwagę nowe okoliczności notoryjne związane z wybuchem wojny w kraju pochodzenia skarżącej po wydaniu decyzji ostatecznej zobowiązującej go do powrotu w toku kontroli sądowoadministracyjnej, czyli zgodnie z którą dopuszczalne jest uchylenie decyzji administracyjnej o zobowiązaniu do powrotu wyłącznie z uwagi na zmianę stanu faktycznego, jaka nastąpiła pod dniu wydania takiej decyzji oraz
b. wadliwego odwołania się do treści art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, jak również do art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i art. 33 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r.,
c. nieuwzględnienia, że w dacie wyrokowania termin dobrowolnego wykonania decyzji o zobowiązaniu skarżącej do powrotu został, na mocy art. 15zzzb ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021, poz. 2095), wydłużony do upływu 30 dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów zagrożenia epidemicznego albo epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19, który obowiązywał jako ostatni a ponadto na mocy art. 42 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 583) termin ten ulega przedłużeniu z mocy prawa o okres 18 miesięcy,
podczas gdy:
a. w świetle treści art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem a zatem z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności a zatem zmiana stanu faktycznego, która nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji nie mogła podlegać uwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji,
b. z brzmienia art. 356 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 356 ust. 5 ustawy o cudzoziemcach wynika jednoznacznie, że adresatem ww. przepisu jest tylko i wyłącznie organ administracji, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w pierwszej instancji i w myśl ww. regulacji to właśnie ten organ obowiązany jest do wszczęcia nowego postępowania administracyjnego a zatem art. 356 ust. 2 pkt 1 nie mógł być brany pod uwagę, czy stosowany w toku dokonywania sądowej kontroli decyzji o zobowiązaniu do powrotu i nie mógł stanowić argumentu dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i uchylenia zaskarżonej decyzji,
c. przywołany przez Sąd art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej nie dotyczy postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu a z kolei przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich nie zawierają odpowiednika art. 46 ust. 3 ww. dyrektywy 2013/32/UE, a ponadto sama Skarżąca nigdy nie ubiegał się o udzielenie mu ochrony międzynarodowej,
d. na mocy art. 330 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, a następnie udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany prowadzą do wstrzymania wykonania uprzednio wydanej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, a ponadto
e. skarżąca w wyniku oddalenia skargi nie byłby w żadnym stopniu zagrożona przymusowym wykonaniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu do objętego wojną kraju pochodzenia z uwagi na wydłużenie z mocy prawa terminu dobrowolnego powrotu;
2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a. poprzez brak prawidłowego wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku oraz sformułowanie oceny prawnej w sposób wewnętrznie sprzeczny polegający na zastosowaniu ww. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. bez wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez organ naruszone przy jednoczesnym przyznaniu w konkluzji orzeczenia, że zarzuty skargi były bezzasadne w całości oraz że Sąd "nie znajduje" przesłanek wyłączających wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu uregulowanych art. 303 ustawy o cudzoziemcach;
3. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i błędne zastosowanie wyrażające się w przyjęciu stanowiska, że brzmienie art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 356 ust. 2 pkt 1, art. 348 pkt 1 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z ww. przepisami prawa wspólnotowego i międzynarodowego może stanowić podstawę do uwzględnienia w toku kontroli sądowoadministracyjnej zmiany stanu faktycznego, która miała miejsce już po wydaniu zaskarżonej decyzji i uchylenia decyzji o zobowiązaniu do powrotu przez sąd administracyjny celem ponownego zbadania, czy nie zachodzą podstawy do udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych, podczas gdy:
a. z brzmienia art. 356 ust. 2 w zw. z art. 356 ust. 5 ustawy o cudzoziemcach wynika jednoznacznie, że adresatem ww. przepisu jest tylko i wyłącznie organ administracji, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w pierwszej instancji i w myśl ww. regulacji to właśnie ten organ obowiązany jest do wszczęcia i przeprowadzenia nowego postępowania administracyjnego w zakresie wyznaczonym przez okoliczności wymienione w art. 348 pkt 1-3, względnie art. 351 pkt 1 lub 2 ustawy o cudzoziemcach,
b. na mocy art. 330 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 356 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach a następnie udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany prowadzą do wstrzymania wykonania uprzednio wydanej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, a ponadto
c. w dacie wyrokowania termin dobrowolnego powrotu określony pierwotnie w decyzji o zobowiązaniu skarżącej do powrotu został na mocy art. 15zzzb ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wydłużony do upływu 30 dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów zagrożenia epidemicznego albo epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19 , który obowiązywał jako ostatni a następnie na mocy art. 42 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa termin ten uległ przedłużeniu z mocy prawa o okres 18 miesięcy.
W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Strona zrzekła się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną cudzoziemka wniosła o jej oddalenie, w tym o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W trakcie rozprawy w dniu 22 sierpnia 2023 r. L. Z. oświadczyła, że 13 sierpnia 2022 r. zawarła związek małżeński z obywatelem Polski – P. W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1624, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncertują się wokół zagadnienia, czy Sąd pierwszej instancji uprawniony był do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a także decyzji organu pierwszej instancji na mocy art. 135 p.p.s.a., biorąc pod uwagę jedynie okoliczność notoryjnie znaną, która jednak zaistniała po wydaniu zaskarżonej decyzji – inwazję zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą dnia 24 lutego 2022 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że przywołane okoliczności nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Słusznie skarżący kasacyjnie podniósł, iż w polskim systemie prawnym zasadniczo sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz przeprowadza kontrolę legalności zaskarżonego aktu w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania tego rozstrzygnięcia. A zatem zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie podlega uwzględnieniu. Powyższą zasadę można wyprowadzić z art. 133 § 1 p.p.s.a. (tak m.in. NSA w wyrokach z 20 października 2009 r., II OSK 1618/08 i z 4 stycznia 2023 r., II OSK 1554/22; CBOSA).
W orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie spraw dotyczących cudzoziemców pojawiła się już kwestia wojny rozpoczętej przez Federację Rosyjską 24 lutego 2022 r. na terytorium Ukrainy i oceny, czy zmiana stanu faktycznego, jaka nastąpiła w związku z tym, powinna być brana pod uwagę przez sąd administracyjny, a jeśli tak – w jaki sposób należy ją uwzględnić.
Na gruncie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej uznano, że przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1264 ze zm.), jak i przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają sądom administracyjnym uprawnienia, żeby przy dokonywaniu oceny zaskarżonej decyzji brać pod uwagę okoliczności, które zaistniały po jej wydaniu. Oznacza to, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE L z 2013 r. Nr 180, poz. 60) nie została należycie implementowana do krajowego porządku prawnego, co skutkuje koniecznością bezpośredniego stosowania tej dyrektywy. Treść art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32/UE jest sformułowana na tyle jednoznacznie, że pozwala to na jej bezpośrednie stosowanie przez sąd administracyjny. Przyjęto, że aby zagwarantować skarżącemu, który obawia się wrócić do kraju pochodzenia, uprawnienia wynikające z art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy 2013/32/UE oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 14 grudnia 2007 r.), sąd administracyjny zobowiązany jest uwzględnić aktualny stan faktyczny dotyczący sytuacji bezpieczeństwa w Ukrainie (wyroki NSA z 14 czerwca 2022 r., II OSK 1178/21 i z 5 lipca 2022 r., II OSK 1753/21; CBOSA).
Odmiennie kwestia ta jest natomiast oceniana w sprawach dotyczących zobowiązania cudzoziemca do powrotu, czyli w sprawach tożsamych rodzajowo jak obecnie rozpoznawana. Z przywołanego przez Sąd pierwszej instancji art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE wynika, że dany obywatel państwa trzeciego powinien otrzymać możliwość skorzystania ze skutecznych środków odwoławczych, aby zaskarżyć decyzje dotyczące powrotu. W orzecznictwie akcentuje się jednak (por. wyroki NSA: z 12 lipca 2022 r., II OSK 1854/21, z 5 października 2022 r., II OSK 2503/21, z 7 lutego 2023 r., II OSK 1907/22, z 21 marca 2023 r., II OSK 1477/22) – i stanowisko to w pełni podziela również Sąd rozpoznający sprawę, że inaczej niż ma to miejsce w przypadku postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, w tego rodzaju sprawach brak jest przepisu prawa unijnego, który nakazywałby sądowi pełne rozpatrzenie sprawy ex nunc zarówno co do okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, czyli uwzględnienie stanu faktycznego i prawnego z dnia orzekania, a nie z daty wydania decyzji (na wzór regulacji art. 46 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1312/22 wyjaśnił, że sposób realizowania gwarancji proceduralnych przewidzianych w rozdziale III dyrektywy 2008/115/WE powinien mieć na uwadze szczególne uwarunkowania związane z sytuacją cudzoziemca, w tym wynikający z art. 5 tej dyrektywy, a także z art. 19 ust. 2 KPP nakaz przestrzegania zasady non-refoulement (por. wyrok TSUE z 30 września 2020 r., C-402/19, LM, EU:C:2020:759, pkt 34). W odniesieniu do przypadku, gdy decyzja nakazująca powrót ma związek z oddaleniem wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, TSUE przyjął, że dyrektywę 2008/115/WE w związku z dyrektywą 2005/85/WE oraz w świetle zasady non-refoulement i prawa do skutecznego środka prawnego należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie wydaniu decyzji nakazującej powrót wobec obywatela państwa trzeciego, który złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, bezpośrednio po oddaleniu tego wniosku, tym niemniej dane państwo członkowskie powinno zagwarantować, iż wszystkie skutki prawne decyzji nakazującej powrót pozostają zawieszone do czasu rozpatrzenia skargi, że wnioskodawca może w tym okresie korzystać z praw wynikających z dyrektywy 2003/9/WE oraz że może on powoływać się na każdą zmianę okoliczności, jaka nastąpiła po wydaniu decyzji nakazującej powrót, która może mieć znaczący wpływ na ocenę sytuacji zainteresowanego w świetle dyrektywy 2008/115/WE, w szczególności jej art. 5, czego zweryfikowanie należy do sądu krajowego (por. wyrok TSUE z 19 czerwca 2018 r., C-181/16, Gnandi, EU:C:2018:465, pkt 167).
Powyższe nie oznacza jednak, że wobec nowych okoliczności związanych z wojną w Ukrainie skarżący w tego typu sprawach nie może skorzystać z ochrony, jaka powinna przysługiwać każdemu cudzoziemcowi w świetle zasady non-refoulement, a tym samym by konieczne było odwołanie się przez sąd administracyjny do pojęcia skutecznego środka odwoławczego przysługującego wobec decyzji powrotowej (art. 13 dyrektywy 2008/115/WE w zw. z art. 19 ust. 2 oraz art. 47 KPP).
Wskazać bowiem należy – co trafnie podniósł również organ administracji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w sprawach dotyczących zobowiązania cudzoziemca do powrotu ustawodawca przewidział odrębny tryb postępowania w przypadku stwierdzenia po wydaniu ostatecznej decyzji okoliczności, o których mowa w art. 348 (lub 351) ustawy o cudzoziemcach, w tym m.in. faktu, że w kraju pochodzenia zagrożone będzie prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa cudzoziemca zobowiązanego do powrotu. W takim wypadku, zgodnie z art. 356 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, organ z urzędu wszczyna odrębne postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Przepis ten ma stanowić gwarancję, że cudzoziemcowi może zostać udzielona ochrona nawet po zakończeniu postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w art. 348 i wyjdą na jaw dopiero w tym czasie. Wprawdzie postępowanie to jest "wszczynane z urzędu", jednakże nie można przyjąć, że osoba uprawniona nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie. Właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych także wówczas, gdy to cudzoziemiec występuje z żądaniem jego wszczęcia i powołuje się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Cudzoziemiec ma wówczas gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych (wyrok NSA z 16 marca 2021 r., II OSK 1619/20; CBOSA). A zatem skarżący ma realną możliwość skutecznego żądania wszczęcia postępowania w oparciu o art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. W tym postępowaniu winny być badane przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych (ewentualnie zgody na pobyt tolerowany) związane z aktualną sytuacją panującą w Ukrainie. Zgodnie zaś z art. 330 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wykonuje się, gdy wobec cudzoziemca toczy się postępowanie w sprawie udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, jak też gdy cudzoziemcowi udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.
Wprawdzie skarżąca nie ubiegała się dotychczas o udzielenie ochrony międzynarodowej, ale odnotować warto, że wydanie ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie stanowi również przeszkody do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w oparciu o art. 13 i 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak stanowi art. 330 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie wykonuje się, gdy wobec cudzoziemca toczy się postępowanie o udzielenie mu ochrony międzynarodowej. Natomiast stosownie do art. 306 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wygasa z mocy prawa, jeżeli cudzoziemiec posiada status uchodźcy lub korzysta z ochrony uzupełniającej. Należy dodatkowo przypomnieć, że zgodnie z treścią z art. 17 ust. 1 i art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony cudzoziemiec może ubiegać się o ochronę międzynarodową także z przyczyn powstałych po opuszczeniu kraju pochodzenia i także wówczas, gdy już mu wcześniej ostatecznie odmówiono udzielenia ochrony międzynarodowej.
Konkludując, ww. ustawy przewidują ochronę cudzoziemca w przypadku powstania nowych okoliczność po wydaniu ostatecznej decyzji zobowiązującej do powrotu. Przywołane wyżej regulacje stanowią gwarancję realizacji zasady non-refoulement w kontekście wojny rozpoczętej przez Federację Rosyjską 24 lutego 2022 r. Zachowanie podstawowych zasad sądowej kontroli administracji nie prowadzi tym samym do pozbawienia skarżącej możliwości ewentualnego uzyskania ochrony związanej z realizacją tej zasady.
Co do zasady nie można też odmówić słuszności argumentacji skargi kasacyjnej wskazującej (pkt 4 str. 18) na dodatkowe gwarancje zapobiegające wydaleniu cudzoziemców z terytorium Polski, zawarte w przepisach szczególnych wprowadzonych w związku z epidemią COVID-19 (lub stanem zagrożenia tą epidemią) oraz ustawie szczególnej o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Ocena skutków zastosowania tych regulacji uwzględniać musi jednak aktualny stan prawny.
Art. 15zzzb ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1327) reguluje ogólną gwarancję (niezależnie od obywatelstwa cudzoziemca) niewykonywania przez pewien okres omawianej decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli ostatni dzień terminu dobrowolnego powrotu, o którym mowa w art. 315 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19, termin ten ulega przedłużeniu do upływu 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni. Wskazać należy, że aktualnie, w dacie rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, stan zagrożenia epidemicznego wprowadzony w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 już nie obowiązuje. Został on odwołany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dniem 1 lipca 2023 r. (rozporządzenie z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego, Dz.U. z 2023 r., poz. 1118). W związku z powyższym przedłużenie terminu dobrowolnego powrotu dokonane na podstawie ww. regulacji obowiązywało jedynie do 30 lipca 2023 r.
Dodatkową gwarancją przestrzegania zasady non-refoulement jest również art. 42 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem – w brzmieniu aktualnie obowiązującym (uwzgledniającym nowelizację dokonaną ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r., Dz.U. z 2023 r., poz. 1088), jeżeli termin dobrowolnego powrotu, o którym mowa w art. 315 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, określony w decyzji wydanej wobec obywatela Ukrainy, przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., ulega on przedłużeniu z mocy prawa do dnia 4 marca 2024 r. W okresie, na który termin został przedłużony, nie stosuje się przepisów art. 99 ust. 1 pkt 8, art. 196 ust. 1 pkt 4 oraz art. 213 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach. W dniu wejścia w życie ww. przepisu termin dobrowolnego powrotu skarżącej wynikający z zaskarżonej decyzji jeszcze nie upłynął na skutek wydłużenia go na mocy ww. ustawy covidowej, zatem korzysta ona z ochrony przewidzianej w ostatnim cyt. przepisie – w okresie do 4 marca 2024 r. (wedle aktualnego stanu prawnego).
Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty wymienione w pkt 1 i 3 skargi kasacyjnej są uzasadnione.
Trafnie wywodzi też skarżący kasacyjnie organ, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie może być wykładany jako samodzielna podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ jest to jedynie norma odsyłająca. Zastosowanie ww. przepisu, podobnie jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz c p.p.s.a., wymaga ścisłego powiązania z innymi przepisami – w tym przypadku z konkretnym przepisem bądź przepisami prawa materialnego, które naruszono, a co miało wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uczynił podstawą prawną zaskarżonego wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., nie powiązując jednak tej przyczyny uchylenia decyzji z konkretnymi przepisami prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej trafnie zarzuca zatem, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w powiązaniu z szeregiem przepisów wymienionych w podstawie kasacyjnej sformułowanej w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Jak wyjaśniono wcześniej, zmiana okoliczności faktycznych, jaka nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. rozpoczęcie przez Federację Rosyjską działań wojennych na terytorium Ukrainy, na gruncie rozpoznawanej sprawy w przedmiocie zobowiązania skarżącej do powrotu nie stanowiła podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wadliwa była nie tylko podstawa prawna zaskarżonego wyroku, ale przede wszystkim samo przekonanie Sądu o konieczności uwzględnienia ww. okoliczności i uchylenia tylko z tego powodu zaskarżonej decyzji (wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji).
Spośród zarzutów naruszenia przepisów postępowania jako nietrafny należało uznać wyłącznie zarzut sformułowany w pkt 2, wskazujący na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przypomnieć wypada, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08; CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (wyroki NSA: z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z 13 października 2010 r., II FSK 1479/09; CBOSA). Skuteczne zarzucenie tego przepisu jest możliwe dopiero wówczas, gdy uzasadnienie poddanego kontroli instancyjnej wyroku zawiera braki, uniemożliwiające Sądowi odwoławczemu dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonego orzeczenia, jak i poznanie motywów rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Pomijając trafność dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny okoliczności faktycznych i prawnych – co nie może być kwestionowane za pomocą naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., sposób sporządzenia uzasadnienia pozwolił Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na poznanie motywów rozstrzygnięcia sprawy i na ocenę zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji co do wskazanej przez niego podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wyrazem powyższego jest wszak przedstawiona wcześniej ocena zaskarżonego wyroku w relacji do uznanych za zasadne zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna. W skardze kasacyjnej skutecznie bowiem zakwestionowano jedyną przyczynę uwzględnienia skargi, mianowicie oparcie się na okolicznościach faktycznych powstałych po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Uznając, że skarga kasacyjna jest zasadna, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, co uniemożliwia zastosowanie art. 188 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Przyjął, że w sprawie istniały podstawy do zastosowania wobec skarżącej art. 302 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach i stwierdził, że "same zarzuty skargi były niezasadne". Sąd pierwszej instancji nie odniósł się jednak w ogóle do twierdzeń zawartych w skardze, sprowadzających się do kwestionowania zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach przez to, że zobowiązanie skarżącej do powrotu narusza jej prawo do życia rodzinnego. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził jedynie, że "decyzja o zobowiązaniu do powrotu ma charakter związany, co oznacza, że organ administracji zobowiązany jest ją wydać – o ile nie zachodzą przesłanki wyłączające jej wydanie uregulowane art. 303 ustawy o cudzoziemcach, a takich Sąd nie znajduje".
W szczególności Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do stanowiska skarżącej, że niedopuszczalne było podważanie przez organ faktycznego istnienia relacji rodzinnych na podstawie oceny, czy dana relacja jest perspektywiczna. Sąd zupełnie pominął przy tym fakt złożenia przez skarżącą wniosków o przeprowadzenie dowodu z dokumentów z 24 lutego 2022 r. (k. 244) i 2 marca 2022 r. (k. 259), jak i oświadczeń zawartych w zażaleniu na postanowienie z dnia 21 stycznia 2022 r. oraz szeregu załączonych do niego dokumentów, mających potwierdzać prowadzenie życia rodzinnego w Polsce. Zdaniem strony jej związek z obywatelem polskim P. W. powinien być oceniony jako mieszczący się w pojęciu życia rodzinnego, a to winno doprowadzić do udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Przedłożone do akt sprawy dokumenty wskazują, że skarżąca nadal pozostaje w związku z P. W., wspólnie mieszkają, wychowują syna skarżącej i planują zawarcie związku małżeńskiego, do którego jednak niezbędne jest uzyskanie sądowego zwolnienia z obowiązku przedłożenia Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa (o co skarżąca wniosła). Nadto, jak wynika z oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zawarła ona rzeczony związek małżeński dnia 13 sierpnia 2022 r. W świetle zawartej w zaskarżonej decyzji oceny organu, iż związek skarżącej z P. W. nie wypełnia przesłanek życia rodzinnego z uwagi na jego relatywnie krótki (na datę wydania zaskarżonej decyzji) czas trwania, jak i fakt, że jest to drugim związek skarżącej z obywatelem polskim, ustosunkowanie się Sądu do tych twierdzeń i złożonych dokumentów uznać należy za konieczne dla dokonania prawidłowej i pełnej oceny zaskarżonej decyzji. Pominąć przy tym nie można, że obowiązek wyjaśnienia przesłanek istotnych dla oceny zasadności udzielenia skarżącej zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych, o których mowa w art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach, wynika z wiążącego w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1639/20.
W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że istota sprawy została w dostateczny sposób wyjaśniona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że konieczne jest uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, które powinno objąć ponowną ocenę zarzutów skargi oraz dokumentów załączonych przez skarżącą.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało oparte o treść art. 203 pkt 2 p.p.s.a.