II OSK 1228/05

II OSK 1228/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Leszczyński /sprawozdawca/
Małgorzata Stahl /przewodniczący/
Maria Czapska - Górnikiewicz
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
IV SA/Po 231/05 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2005-06-24
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
art. 4 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Leszek Leszczyński ( spr. ) Protokolant Krzysztof Tkacz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Po 231/05 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, wyrokiem z dnia 24 czerwca 2005 r. (IV SA/Po 231/05) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2004 r. nr [...].
Uzasadniając powyższy wyrok Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, c i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j.. Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania uprawnień kombatanckich H. K. z tytułu pobytu wnioskodawczyni w obozie hitlerowskim S. od wiosny 1944 r. do końca wojny. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że na podstawie art. 8 ust. 1 powyższej ustawy Prezes Rady Ministrów wydał dnia 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. nr 106, poz. 1154). Obóz S. nie został wymieniony w rozporządzeniu; nie był także, jak wynika z dostępnych urzędowi materiałów i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Wnioskowana represja nie jest zatem represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub ustawy.
H. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że nie miała wglądu do przywołanych Dzienników Ustaw. Wniosła także o jaśniejsze wytłumaczenie, czym różni się obóz karny od obozu, w którym przebywała. Skoro otrzymała odszkodowanie, to znaczy, że ów obóz istniał. Doznała trwałego uszczerbku na zdrowiu i otrzymuje 550 zł renty.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § l pkt l kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt l lit. b i c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. 02/42/371 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z 24 września 2004 r. Organ, po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy (zaświadczenia o zgonie brata strony, oświadczenia świadków: L. R. i E. T.) oraz z materiałów źródłowych dostępnych organowi (Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP) wynika, że obóz w S. był obozem przejściowym. Nie był zatem obozem karnym ani wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Obóz w S. nie został wymieniony również w § 6 rozporządzenia, określającym inne miejsca odosobnienia określone wart. 4 ust. 1 pkt l lit. "c" ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania, czy ów obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4 ustawy. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze środków dowodowych przewidzianych w kpa. Organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów określonych w art. 4 ustawy.
H. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dn. [...] grudnia 2004 r. Skarżąca podniosła, że wskazani przezeń świadkowie mają dodatki do emerytury, a Jej dodatku się odmawia. Przebywający w tym samym obozie dwuletni brat Wnioskodawczyni – C. zmarł z głodu, a sama Skarżąca do dziś przeżywa pobyt w obozie, ma uszczerbek na zdrowiu, cierpiąc na bezsenność, lęki nerwowe oraz bóle głowy. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę, powołując się na argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji, wniósł o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270, ze zm. - dalej p.p.s.a.)
Zdaniem orzekającego Sądu, organ nie zebrał całego materiału dowodowego i w konsekwencji nie ustalił w sposób pełny stanu faktycznego. Przedwcześnie zatem doszło do zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz lit. c ustawy z 24. 01. 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz.U. z 2002 r., nr 42 poz. 371 ze zm.) co było konsekwencją przyjęcia formalistycznego stanowiska, iż w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ustawy, tj. na skutek doznanych "represji wojennych i okresu powojennego", organ związany jest treścią postanowień § 5 i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. nr 106, poz. 1154).
W ocenie sądu art. 4 ustawy, poprzez wyjaśnienie pojęcia "represja" określa dwie przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich. Są nimi określone przyczyny represji, do których zaliczono przyczyny polityczne, narodowościowe, religijne i rasowe oraz przebywanie z tychże przyczyn w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Natomiast na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy Prezes Rady Ministrów określa w drodze rozporządzenia formacje i organizacje o których mowa wart. 1 ust. 2 pkt 5 oraz art. 2 pkt 1 ustawy, a także miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz w pkt 3 ustawy. Na podstawie tego upoważnienia Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Sąd stwierdza następnie, iż ani z treści delegacji ustawowej ani z treści rozporządzenia nie wynika że ten akt wykonawczy obejmuje wszystkie miejsca odosobnienia, spełniające warunki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz c ustawy.
Zdaniem sądu fakt, iż w rozporządzeniu nie zostały wymienione z nazwy ani wychowawcze obozy pracy (§ 5 pkt 2) ani karne obozy pracy (§ 5 pkt 3) powoduje, że choćby w tym zakresie, organ stosujący prawo musi samodzielnie ustalić, czy wskazany przez wnioskodawcę obóz spełnia warunki, o których mowa wart. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b. Potwierdził to Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu decyzji I oraz II instancji, stwierdzając, iż takich ustaleń dokonał. Zdaniem Sądu owo zbadanie nie może jednak sprowadzać się wyłącznie do ustalenia rodzaju obozu, jak to uczynił Kierownik Urzędu. Według organu, ponieważ S. był "obozem przejściowym" to nie był ani karnym obozem ani wychowawczym obozem pracy oraz nie jest wymieniony w katalogu ujętym w § 5 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem Sądu, ani ustawa, ani rozporządzenie, nie dają podstaw do takich kwalifikacji. Decydujące znaczenie ma kwalifikacja miejsc odosobnienia pod kątem spełnienia przesłanki ujętej w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz c. Musi to być kwalifikacja skrupulatna, głównie z uwagi na bolesne doznania osób podlegających represjom i poczucie krzywdy z tym się wiążące. Nie można także wyciągać daleko idących wniosków z samego faktu zakwalifikowania przez władze hitlerowskie jakiegoś obozu do takiego a nie innego rodzaju. Sąd przywołał w uzasadnieniu publikacje naukowe z których wynika różnorodność form odosobnienia oraz rozbieżność pomiędzy charakterem obozu a jego nazwą.
Odnośnie do oceny ustaleń dokonanych przez organ sąd stwierdził, iż Kierownik Urzędu nie ustalił, jakie warunki życia panowały w obozie przejściowym w S., jakie były warunki transportu do obozu (na co wskazywała wnioskodawczyni), nie wyprowadził też wniosków co do warunków życia w obozie S. z faktu, iż w obozie tym, dnia 7 lipca 1944 r. zmarł brat wnioskodawczyni C. S. Kierownik Urzędu, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 i 4 kpa, nie przesłuchał L. R. i E. T. w charakterze świadków by ustalić, w jakich warunkach przebywali oni w tym obozie oraz nie załączył do akt kserokopii publikacji "Das Nationalsozialistiche Lagersystem CCP" ani jej tłumaczenia na język polski (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy), uniemożliwiając tym samym ustosunkowanie się doń strony (art. 80 i 81 kpa) i uniemożliwiając Sądowi kontrolę ustaleń w tej materii. Kierownik Urzędu nie załączył do akt także tłumaczenia przysięgłego zaświadczenia opatrzonego pieczęcią Lagerarzt Durchganglager S. Kierownik Urzędu ponadto, ani przed wydaniem decyzji z dnia [...] września 2004 r., ani decyzji z dnia 23 grudnia 2004 r., nie umożliwił Stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czym naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 kpa) oraz nie dopełnił warunku uznania okoliczności faktycznej za udowodnioną (art. 81 kpa). Ustaleń faktycznych i oceny dowodów organ administracji publicznej nie zaprezentował w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). Uchybienia te, naruszające przepisy art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81, art. 107 § 3 kpa, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał organowi, jakie czynności związane z ustalaniem stanu faktycznego powinien przeprowadzić przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przyznanie uprawnień.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Powołując się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 przepisu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), polegającą na przyjęciu, iż przepisy te stanowić mogą podstawę wydania decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich osobie, która nie przebywała w żadnym z miejsc odosobnienia, o których mowa w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. nr 106, poz. 1154), w sytuacji, gdy wykładnia gramatyczna i celowościowa prowadzi do wniosków przeciwnych.
Kierownik Urzędu zarzucił też naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowiące uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchyleniu decyzji z powodu nie przeprowadzenia dowodu na okoliczność charakteru obozu w S. w sytuacji, gdy ustalenia w tym przedmiocie pozostają bez wpływu na wynik sprawy oraz polegające na uchyleniu decyzji organu administracji z powodu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie wymagane przez ten przepis elementy.
Zarzucając powyższe, Kierownik Urzędu wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi (w przypadku uwzględnienia wyłącznie zarzutu naruszenia prawa materialnego) lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, iż wykaz miejsc odosobnienia, zawarty w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach przesądza o dopuszczalności przyznania uprawnień kombatanckich w tytułu pobytu w nim. Wymienienie danego miejsca odosobnienia jest zatem warunkiem koniecznym. Przeciwne rozumienie prowadziłoby do zbyteczności delegacji ustawowej i do założenia o braku racjonalności działania prawodawcy. Wykaz obejmuje bowiem kilkaset miejsc o najcięższym charakterze zgodnie z wolą prawodawcy, a jego charakteru nie zmienia fakt, że obóz w S. nie jest jedynym miejscem nie wymienionym przez to rozporządzenie. Organ wskazał także, że sam Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie miał dotąd wątpliwości, ze z tytułu pobytu w obozie w S. nie można przyznać uprawnień kombatanckich i dotyczy to znajdującego się w analogicznej sytuacji E. T., będącego świadkiem w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Organ zarzucił także posiłkowanie się przez Sąd wyrokami z r. 1984 i 1996, które oparte są na innym stanie prawnym.
Organ, odnośnie do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wskazał w skardze kasacyjnej, iż Sąd nie wykazał, że uchylenie decyzji związane było z naruszeniem, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym można byłoby mówić wówczas, gdyby prawdopodobnym było wydanie decyzji o innej treści. Tymczasem, niezależnie od wyników postępowania dowodowego, dotyczącego warunków panujących w S., przyznanie uprawnień kombatanckich na gruncie obowiązujących przepisów nie będzie możliwe. Nie istnieje przy tym potencjalna nawet możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem niezależnie od wyjaśnień i wniosków skarżącej H. K., złożonych po zawiadomieniu jej o zakończeniu postępowania, nie zmieniłoby to jej sytuacji prawnej. Organ uważa także, iż chybiony jest zarzut Sądu co do braku ustaleń faktycznych i oceny dowodów w uzasadnieniu decyzji, bowiem zawiera ono składniki wymienione w art. 107 § 3 kpa, zwłaszcza, że zarzut ten sformułowany jest w jednym zdaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach polegających na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na gruncie art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany podstawami skargi kasacyjnej, rozpoznaje sprawę w granicach tej skargi, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej powinny zatem zostać powołane konkretne przepisy prawne, którym, zdaniem skarżącego, uchybił sąd administracyjny, powinny zostać wskazane w uzasadnieniu skargi argumenty przemawiające za takim zarzutem uchybienia, a w przypadku gdy podnoszone jest uchybienie przepisom postępowania, wskazanie, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymogom, i tym samym pozbawiona konstytuujących ją podstaw i składników treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ponadto, ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, na gruncie art. 175 § 1 - § 3 p.p.s.a., sporządzenie skargi kasacyjnej obwarowane jest przymusem adwokacko-radcowskim, istotą którego jest założenie merytorycznej kompetencji skutkującego odpowiednim poziomem merytorycznym i formalnym skargi.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.
Zarzut nieprawidłowej wykładni może być uznany za trafny, jeżeli wykaże się albo że interpretator w sposób niewłaściwy dokonał kwalifikacji ustalonego stanu faktycznego w oparciu o kryteria, które znalazły się w zrekonstruowanej normie prawnej albo też, jeżeli wykaże się błędy w zastosowaniu określonych reguł wykładni, relacji pomiędzy nimi, kolejności ich zastosowania, itp..
Pierwszy aspekt w przypadku rozpatrywania skargi kasacyjnej może być analizowany jedynie w powiązaniu z kontrolą sposobu, w jaki sąd pierwszej instancji odniósł się do ustalania stanu faktycznego przez organ administracyjny. Stwierdzenie przez ten sąd, iż w toku postępowania administracyjnego stan faktyczny nie został należycie wyjaśniony, w konsekwencji czego sprawa administracyjna powinna być rozpatrzona powtórnie w oparciu o wskazówki odnośnie do ustalenia tego stanu zawarte w uzasadnieniu wyroku, jest stwierdzeniem jednoznacznie wchodzącym w skład modelu sądowej kontroli decyzji administracyjnych. To sąd pierwszej instancji ma decydujący głos w ocenie sposobu ustalenia stanu faktycznego na gruncie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Jedynie w przypadku, gdyby ten fragment rozumowań i argumentacji organu administracyjnego umknął uwadze sądu administracyjnego pierwszej instancji lub też jeżeli dałoby się stwierdzić istotne braki w uzasadnieniu swego stanowiska przez ten sąd, interwencja Naczelnego Sądu Administracyjnego byłaby uzasadniona.
Stwierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie budzą wątpliwości. Ocena prawna dokonana przez sąd, odwołująca się do istotnych braków w zakresie ustalenia warunków panujących w obozie, warunków transportu do obozu, przesłuchania świadków przebywających w obozie z wnioskodawczynią, dołączenie do akt sprawy określonych dokumentów czy umożliwienie wypowiedzenia się przez stronę co do zebranego materiału dowodowego, nie budzi zastrzeżeń.
Rola tej fazy procesu decyzyjnego, która polega na ustalaniu stanu faktycznego, jest szczególnie istotna dla całego procesu w związku z miejscem, jakie przepisy ją regulujące zajmują w kodeksie postępowania administracyjnego. Podstawowa regulacja tej kwestii mieści się bowiem w rozdziale, zatytułowanym "Zasady ogólne", co sytuuje normę, nakazującą organowi administracyjnemu dokładne wyjaśnienie tego stanu wśród zasad o jednoznacznej wadze aksjologicznej. Dodatkowe kryteria szczegółowe, określone w art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa wzmacniają a jednocześnie konkretyzują standardy w tym zakresie.
Na gruncie dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych znaczenie właściwego i dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego w kontekście poprawności i zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego jest jednoznacznie podnoszona i podkreślana. Niezależnie zatem od niezasadności innych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, już tylko dostrzeżenie istotnych braków w zakresie ustalenia faktów przez organ administracyjny mogłoby usprawiedliwiać wyrok sądu administracyjnego uchylający decyzję administracyjną oraz przekazującą, wraz ze wskazówkami odnośnie do tego ustalania, sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Sąd I instancji prawidłowo zauważył istotne braki w zakresie ustaleń faktycznych, których organ w istocie nie dokonał w ogóle, jeśli nie liczyć odwołania się do pewnych dokumentów. Stąd także wskazówki, jakie zostały w uzasadnieniu wyroku zawarte należy uznać za prawidłowe i istotne w kontekście określenia podstawy, w oparciu o którą wniosek o przyznanie uprawnień winien być rozpatrzony. Nie da się racjonalnie, na gruncie kpa i praktyki orzeczniczej, usprawiedliwić braków w zakresie tych ustaleń, polegających na nieprzesłuchaniu świadków wskazanych przez wnioskodawczynię, nieumożliwieniu wnioskodawczyni wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań, czy nieustaleniu, jakie warunki życia panowały w obozie.
Uchybienia powyższe wskazują, iż nie posiada uzasadnionych podstaw zarzut skargi kasacyjnej, powołujący się na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, w tym aspekcie, który wskazywałby na błędną kwalifikację normatywną ustalonych faktów, skoro stan faktyczny nie został właściwie ustalony.
Także drugi, bardziej generalny aspekt wskazanego na wstępie zarzutu dotyczącego nieprawidłowej wykładni nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W skardze kasacyjnej pojawia się argument, iż naruszenie prawa materialnego polegało na błędnej wykładni z powodu przyjęcia, iż można przyznać uprawnienia kombatanckie osobie, która nie przebywała w żadnym z miejsc określonych w rozporządzeniu, "w sytuacji gdy wykładnia gramatyczna i celowościowa tego przepisu prowadzi do innych wniosków" (s. 2 skargi kasacyjnej). Nie znalazł on jednak w treści skargi rozwinięcia, co utrudnia jego ocenę, a w szczególności ustosunkowanie się do możliwości osiągnięcia innego wyniku wykładni niż ten, który został uzyskany przez sąd I instancji, jeśli zastosowane byłyby wskazane w skardze reguły wykładni. Wykładnia art. 4 ustawy, dokonana przez sąd, odnosząc się do pojęcia "represja", obejmuje jedynie wyliczenie przyczyn represji oraz wskazanie na fakt przebywania w określonym miejscu (hitlerowskie więzienia, obozy koncentracyjne, ośrodki zagłady, oraz inne miejsca odosobnienia) jako przesłanki przyznania uprawnień. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy nie prowadzi do możliwości osiągania tak istotnych rozbieżności w wynikach wykładni, jak zdaje się to podnosić strona skarżąca.
Argument skargi kasacyjnej, dotyczący niewłaściwej wykładni odnosi się także do ustalenia stosunku powyższego przepisu do treści rozporządzenia wydanego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy. Przyjęcie przez organ w treści obu decyzji oraz w treści skargi kasacyjnej, iż fakt niewymienienia obozu przejściowego w S. w ww. rozporządzeniu powoduje, iż obóz ten nie jest miejscem, przebywanie w którym łączyłoby się z represją na gruncie art. 4 ustawy, nawet jeżeli inne przesłanki w tym przepisie wyrażone dałoby się ustalić, nie jest trafne. Strona skarżąca wspiera powyższy argument odwołaniem się zasadności delegacji ustawowej oraz założeniem racjonalności działania ustawodawcy. Jednocześnie w innym miejscu skargi sama wskazuje, iż ustawodawca dokonał wyboru, uznając za zasadne wybranie kilkuset miejsc odosobnienia, nie umieszczając w spisie nawet miejsc, przez które "przeszło ponad 600 tysięcy osób, oraz że nie można przyjąć, iż wykaz ten jest wyczerpujący. Także na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej przyznał, iż niekompletny charakter zbioru spowodował prace nad nowelizacją rozporządzenia. Również sąd I instancji w swoim zakresie, opierając się na publikacjach naukowych, stwierdził niekompletność tego wykazu oraz przyjął trafną tezę, że nie nazwa obozu lecz jego charakter i funkcja są decydujące, co oznacza, że każdorazowo należy ustalić na gruncie dostępnego materiału dowodowego charakter obozu a także warunki w nim panujące..
W kontekście powyższych ustaleń twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, iż "warunkiem sine qua non przyznania uprawnień (...) jest wymienienie danego miejsca odosobnienia w rozporządzeniu wykonawczym" (s. 4 skargi kasacyjnej) nie może zostać uznane za zasadne. Wymienienie danego miejsca odosobnienia w rozporządzeniu z całą pewnością nakłada na organ administracyjny obowiązek przyznania uprawnień z tytułu pobytu w nim, jeśli poczynione ustalenia faktyczne wskazują, iż spełnione są inne przesłanki określone w art. 4 ustawy. Nie oznacza to jednak, że organ, niezależnie od ewentualnego spełnienia przesłanek określonych w ustawie, ma na gruncie tych przepisów obowiązek nieprzyznawania uprawnień dlatego tylko, że miejsce odosobnienia nie jest ujęte w rozporządzeniu. Decydują warunki określone w przepisie ustawy, a do stwierdzenia ich wystąpienia niezbędne jest ustalenia stanu faktycznego w oparciu o wymogi art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Teza, do której odwołuje się skarga kasacyjna, że w braku określenia miejsc odosobnienia nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, ponieważ warunkiem stosowania tego przepisu jest określenie miejsc odosobnienia przez właściwy podmiot, zawarta jest w powołanym wyroku NSA z dnia 3 lipca 2003 r. (V SA 3357/00, LEX nr 50163), ale odnosi się do innej sytuacji, polegającej na braku wynikającego z niewypełnienia, w dacie podejmowania ocenianej w tym wyroku decyzji, obligatoryjnej delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy a nie z braku danego miejsca odosobnienia w wykazie.
Podobnie inny wyrok, na który powołuje się strona skarżąca, (wyr. NSA z dn. 8 grudnia 2004 r., OSK 1429/04, opubl. w LEGALIS) dotyczący zmiany stanu prawnego w wyniku wejścia w życie powołanego rozporządzenia oraz konieczności uwzględniania tej zmiany przez organy administracji i sąd, nie przesądza sposobu uwzględniania tego aktu, a tym bardziej nie odnosi się do relacji pomiędzy wykazem a ustalaniem stanu faktycznego konkretnej sprawy.
Brak ustaleń faktycznych, wskazany wyżej, nie pozwala w istocie na ocenę zarzutu dotyczącego nierównego traktowania różnych osób wnioskujących o uprawnienia. Do stwierdzenia naruszenia tej zasady konstytucyjnej niezbędne byłoby porównanie sytuacji wnioskodawczyni w niniejszej sprawie oraz E. T., będącego w tej sprawie świadkiem. Nie można tego dokonać w sytuacji wspomnianych braków.
Nie może być także istotnym argumentem, przemawiającym za zasadnością skargi kasacyjnej to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wcześniej skargi dotyczące nieprzyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w S. z powodu nieumieszczenia tego obozu w wykazie zawartym w powoływanym rozporządzeniu. Po pierwsze dlatego, iż nie były to wyroki formalnie wiążące skład wyrokujący w niniejszej sprawie, po drugie, nie można przesądzić, w jaki sposób ustalono stan faktyczny w tamtych postępowaniach a braki w tym zakresie nie tylko ograniczyły podstawę porównania, ale samodzielnie były podstawowym argumentem przesądzającym za uchyleniem decyzji Kierownika Urzędu w sprawie niniejszej.
Również zarzut powoływania się przez sąd na wyroki z r. 1985 oraz 1996 r. nie jest trafny, jako że posiłkowano się nimi w zakresie związku charakteru obozu z jego nazwą (s. 5 uzasadnienia) czy też w kontekście roli i treści art. 4 ustawy (s. 4 uzasadnienia). Niezależnie od ich aktualności we wskazanych wyżej kwestiach, należy stwierdzić, iż nie dotyczyły zagadnień, od których ustalenia bezpośrednio zależała treść zaskarżonego wyroku.
Nie można także przyjąć, iż braki w ustaleniach faktycznych, wskazane wcześniej nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji nie rozwinął wprawdzie argumentacji w tym kierunku, niemniej wynika to z wagi, jaką w całym uzasadnieniu wyroku przywiązywał do należytego ustalenia stanu faktycznego dla poprawności wydanej decyzji administracyjnej. O ile naruszenie przepisów proceduralnych w ogóle nie musi zawsze prowadzić do uznania, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o tyle naruszenie tych przepisów poprzez tak istotne braki w ustaleniach stanu faktycznego, jakie zostały stwierdzone przez sąd I instancji z natury prowadzi do stwierdzenia możliwości istotnego wpływu na wynik sprawy skoro istotą wyniku jest normatywna kwalifikacja precyzyjnie ustalonego stanu faktycznego.
Podobnie, także zarzut dotyczący błędnego wskazania przez sąd na braki w wymaganych składnikach uzasadnienia decyzji administracyjnej nie jest trafny. Wskazanie to w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji sformułowanej jest wprawdzie lakonicznie, niemniej należy je ujmować w świetle całości wywodów sądu.. Pierwotny w stosunku do uzasadnienia brak samych ustaleń faktycznych musiał spowodować, iż zwłaszcza uzasadnienie faktyczne nie było prawidłowe. Ponadto, istotą uzasadnienia jest przedstawienie argumentacji przy wykorzystaniu ustaleń faktycznych, w związku z czym, jeżeli nawet pewne ustalenia się w uzasadnieniu pojawiają (s. 2 uzasadnienia decyzji odwoławczej), nie oznacza to, że odgrywają one jakąkolwiek funkcję argumentacyjną. W tym zakresie brak w wypełnieniu dyspozycji art. 107 § 3 został dostrzeżony przez sąd I instancji prawidłowo.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.