II OSK 1201/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-22
NSAAdministracyjneWysokansa
cudzoziemcyzezwolenie na pobytprzewlekłość postępowaniawstrzymanie biegu terminówustawa o pomocy obywatelom UkrainyNSAWSAprawo administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na przewlekłość postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt, uznając, że przepisy wstrzymujące bieg terminów dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał Wojewodę za przewlekle prowadzącego postępowanie w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy dla obywatela Turcji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że przepisy wstrzymujące bieg terminów (art. 100c i 100d u.o.p.) mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy. W związku z tym, w okresie obowiązywania tych przepisów, nie można było stwierdzić przewlekłości postępowania ani zasądzić sumy pieniężnej.

Sprawa dotyczyła skargi na przewlekłość postępowania Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy obywatelowi Turcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną, stwierdzając przewlekłość postępowania i zobowiązując organ do jego załatwienia w terminie, przyznając jednocześnie skarżącemu kwotę 200 zł. Wojewoda Dolnośląski złożył skargę kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię przepisów (art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy), które według NSA mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym. Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do stanowiska Wojewody, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Sąd podkreślił, że celem wprowadzenia przepisów wstrzymujących bieg terminów było odciążenie wojewodów w obliczu napływu obywateli Ukrainy, ale przepisy te, ze względu na ich brzmienie i cel, obejmują wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt. W związku z tym, w okresie obowiązywania tych przepisów (od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2024 r.), nie można było stwierdzić przewlekłości postępowania ani zasądzić od organu sumy pieniężnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa i powodu przybycia na terytorium RP.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni językowej przepisów, które używają ogólnego pojęcia 'cudzoziemiec', a także na celu ich wprowadzenia, którym było odciążenie organów administracji w całym kraju, a nie tylko w kontekście pomocy obywatelom Ukrainy. Dodatkowo, analiza innych przepisów ustawy wskazuje, że gdyby miały one dotyczyć wyłącznie obywateli Ukrainy, niektóre z nich stałyby się bezprzedmiotowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.o.p. art. 100c § ust. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Określa zasady biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę, które wstrzymują bieg terminów.

u.o.p. art. 100d § ust. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Powtarza zasady biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących zezwolenia na pobyt czasowy, przedłużając okres ich obowiązywania.

Pomocnicze

u.o.p. art. 100c § ust. 3 pkt 2

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Ogranicza możliwość wymierzenia wojewodzie grzywny oraz zasądzenia od niego sum pieniężnych za niewydanie rozstrzygnięć w terminach.

u.o.p. art. 100c § ust. 4

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Ogranicza możliwość wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości w przypadku zaprzestania czynności przez organ lub ich dokonywania z opóźnieniem w okresie obowiązywania przepisu.

u.o.p. art. 100d § ust. 3 pkt 2

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Powtarza ograniczenia dotyczące wymierzania grzywny i zasądzania sum pieniężnych.

u.o.p. art. 100d § ust. 4

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Powtarza ograniczenia dotyczące wywodzenia środków prawnych w przypadku bezczynności lub przewlekłości.

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy stwierdzenia przewlekłości postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy zobowiązania organu do wydania aktu lub dokonania czynności.

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy przyznania sumy pieniężnej.

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy przyznania sumy pieniężnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może rozpoznać skargę merytorycznie, jeśli istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

u.o.c. art. 3 § pkt 2

Ustawa o cudzoziemcach

Definicja 'cudzoziemca'.

u.o.c. art. 211 § ust. 1

Ustawa o cudzoziemcach

Warunek legalnego i nieprzerwanego pobytu do uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy bezczynności organu.

k.p.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przewlekłości postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.o.p. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy. W okresie obowiązywania przepisów wstrzymujących bieg terminów, nie można stwierdzić przewlekłości postępowania ani zasądzić od organu sumy pieniężnej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że przepisy art. 100c i 100d u.o.p. dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem zbrojnym.

Godne uwagi sformułowania

Kluczowe bowiem stwierdzenie sądu wojewódzkiego, że art. 100c i 100d u.o.p. nie znajdują zastosowania w sprawie przewlekłości ze względu na to, że skarżący jest obywatelem innego państwa niż Ukraina i nie przybył na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy - jest błędne i w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym zastosowaniem w tej sprawie art. 149 p.p.s.a. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący

Anna Szymańska

sprawozdawca

Paweł Miładowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów wstrzymujących bieg terminów w sprawach cudzoziemców w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2024 r. oraz zasady stwierdzania przewlekłości postępowania w tym okresie."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego okresu obowiązywania przepisów art. 100c i 100d u.o.p. oraz spraw dotyczących zezwoleń na pobyt.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów wprowadzonych w związku z kryzysem uchodźczym, które miały wpływ na procedury administracyjne dotyczące wszystkich cudzoziemców. Wyjaśnia, jak przepisy te wpływają na możliwość dochodzenia praw przez strony postępowań.

Czy przepisy dla uchodźców z Ukrainy dotyczyły wszystkich cudzoziemców? NSA wyjaśnia kluczową kwestię w sprawach pobytowych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1201/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Paweł Miładowski
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Sygn. powiązane
I SAB/Wr 324/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-03-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 324/23 w sprawie ze skargi A. A. na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA we Wrocławiu, sąd I instancji, sąd wojewódzki) wyrokiem z 5 marca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 324/23, w wyniku rozpoznania skargi A. A. (dalej: cudzoziemiec, skarżący, strona, wnioskodawca) na przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ, skarżący kasacyjnie) w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy: stwierdził, że organ przewlekle prowadził postępowanie, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt I. i II.), zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III.) przyznał od Wojewody na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 200 zł (pkt IV.) oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt V.).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Cudzoziemiec (obywatel Republiki Turcji) wnioskiem z 29 czerwca 2022 r. (wpływ do organu) wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu podjęcia studiów. Pismem z 28 lipca 2022 r. organ zwrócił się w trybie art. 109 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej: u.o.c) do odpowiednich służb o informacje o cudzoziemcu. Następnie, 2 sierpnia 2022 r. Wojewoda wezwał do uzupełnienia dokumentów. Dalej, 25 sierpnia 2022 r. wezwał do osobistego stawiennictwa w Urzędzie. Cudzoziemiec stawił się na wezwanie 3 października 2022 r. Strona kilkukrotnie zwracała się o wydania decyzji. Wobec braku aktywności organu złożyła ponaglenie z 29 czerwca 2023 r., a następnie do WSA we Wrocławiu skargę na przewlekłość Wojewody z 25 lipca 2023 r. Organ w dniu 7 sierpnia 2023 r. wezwał ponownie do uzupełnienia dokumentów.
Zdaniem WSA we Wrocławiu skarga jest zasadna. W uzasadnieniu w szczególności wskazano, że mając na uwadze zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. poz. 583 ze zm.; dalej: u.o.p.), który został zakreślony w art. 1 ust 1 i 2 tej ustawy, przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę. W konsekwencji pozostają bez wpływu na kontrolę legalności postępowania dokonywaną przez sąd administracyjny. Wyjaśniono, że wniosek został złożony 29 czerwca 2022 r., tj. po wybuchu konfliktu zbrojnego w Ukrainie (24 lutego 2022 r.). Ponadto wskazano, że strona jest obywatelem Republiki Turcji, a ostatni wjazd na teren Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: RP) miał miejsce 27 stycznia 2022 r., tym samym nie mógł być to wjazd z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Zdaniem sądu I instancji z akt sprawy wynika, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na niewydanie decyzji, zobowiązano organ do jej wydania. Jednocześnie przyznano stronie sumę pieniężną w wysokości 200 zł.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w całości zarzucając:
1) w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego tj. art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 100c ust. 3 pkt 2, art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 100d ust. 3 pkt 2, art. 100d ust. 4 u.o.p.:
a) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że: określone w art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.p., zasady biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę; określone w art. 100c ust. 3 pkt 2 i art. 100d ust. 3 pkt 2 u.o.p., ograniczenia wymierzenia wojewodzie, jako organowi prowadzącemu postępowania w sprawach udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, grzywny oraz zasądzenia od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa; określone w art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.o.p., ograniczenia wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki w przypadku zaprzestania czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w art. 100c ust. 1/art. 100d ust. 1 u.o.p., lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w art. 100c ust. 1/art. 100d ust. 1 u.o.p., mają zastosowanie wyłącznie do cudzoziemców, którzy są obywatelami Ukrainy, opuszczającymi terytorium tego państwa w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, podczas, gdy z wykładni językowej i celowościowej tych przepisów prawa wynika, że mają one zastosowanie do wszystkich cudzoziemców; b) poprzez odmowę ich zastosowania w sytuacji, gdy: określone w art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.p., zasady biegu terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę; określone w art. 100c ust. 3 pkt 2 i art. 100d ust. 3 pkt 2 u.o.p., ograniczenia wymierzenia wojewodzie, jako organowi prowadzącemu postępowania w sprawach udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, grzywny oraz zasądzenia od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa; określone w art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.o.p., ograniczenia wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki w przypadku zaprzestania czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w art. 100c ust. 1/art. 100d ust. 1 u.o.p., lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w art. 100c ust. 1/art. 100d ust. 1 u.o.p., mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko cudzoziemców którzy są obywatelami Ukrainy, opuszczającymi terytorium tego państwa w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, a więc winny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, w której skarżący jest obywatelem Turcji;
2) w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 149 § 1 pkt 1, pkt 3, § 1a i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 2 i ust. 4, art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 2 i ust. 4 u.o.p. poprzez:
a) stwierdzenie, że Wojewoda przewlekle prowadził postępowanie, pomimo ustawowego wstrzymania biegu terminu załatwienia sprawy i braku możliwości stwierdzenia przewlekłości postępowania oraz braku możliwości wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, w sytuacji zaprzestania czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, lub ich dokonywania z opóźnieniem, w okresie od 25 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2024 r.;
b) przyznanie od Wojewody na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 200 zł, pomimo ustawowego ograniczenia możliwości zasądzenia sumy pieniężnej na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie WSA we Wrocławiu sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna Wojewody jest usprawiedliwiona.
Jako zasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 2 i ust. 4, art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 2 i ust. 4 u.o.p. Kluczowe bowiem stwierdzenie sądu wojewódzkiego, że art. 100c i 100d u.o.p. nie znajdują zastosowania w sprawie przewlekłości ze względu na to, że skarżący jest obywatelem innego państwa niż Ukraina i nie przybył na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy - jest błędne i w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym zastosowaniem w tej sprawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium RP, wprowadzona ustawą z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano do u.o.p. art. 100c. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.o.p. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie cytowana treść art. 100c u.o.p. została powtórzona na kolejny okres – tj. do 24 sierpnia 2023 r. – poprzez dodanie nowego przepisu z dniem 28 stycznia 2023 r., ale z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r., tj. art. 100d u.o.p. (art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185)). Wskazany termin obowiązywania omawianych przepisów został kolejno przedłużony do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2023 r. poz. 1088).
Rodzaj spraw, w których bieg terminów na ich załatwienie nie rozpoczyna się, a wszczęty ulega zwieszeniu na ten okres został utrzymany (art. 100d ust. 1 u.o.p.).
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej kluczowym zagadnieniem jest zakres podmiotowy zastosowania art. 100c i 100d u.o.p. WSA we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku przyjął bowiem, że przepisy powyższe dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Oznacza to, że odmówił zastosowania tych norm, prezentując ich wadliwą interpretację - zdaniem NSA. Natomiast Wojewoda twierdzi, że przepisy te odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tym przepisie i zdaniem NSA stanowisko to jest prawidłowe. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Stanowisko, że przepisy art. 100c i art. 100d u.o.p. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy jest ugruntowane w orzecznictwie NSA (zob. np. wyroki: z 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23, z 27 czerwca 2024 r. sygn. akt II OSK 2608/23 i II OSK 2194/23, z 25 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 468/24 i II OSK 599/24, z 9 października 2024 r. sygn. akt II OSK 828/24, z 26 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 964/24).
Mianowicie rzeczone przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.o.p. zezwoliły na czasowe, od wejścia ich w życie, tj. od 15 kwietnia 2022 r. do 4 marca 2024 r. wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jak przyjął NSA we wskazanym wyżej wyroku z 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23 analiza literalna brzmienia art. 100c i 100d u.o.p. powinna być zestawiona z celem wprowadzenia tego przepisu. Wykładnia omawianej regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r., poz. 283; dalej: "z.t.p.") – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym.
U.o.p. oraz ustawa z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie tej ustawy zostały niewątpliwie uchwalone w celu stworzenia szczególnej regulacji prawnej zapewniającej doraźną podstawę prawną do legalnego pobytu i pomocy obywatelom Ukrainy, którzy w wyniku działań wojennych zostali zmuszeni do opuszczenia kraju pochodzenia. Na etapie prac w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych przyjęto, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do u.o.p. mają jednak dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów, którzy mieli bardzo dużo zadań w związku w przyjęciem obywateli Ukrainy wjeżdżających na terytorium RP w związku z wybuchem wojny i przed którymi dodatkowo toczyło się wiele spraw administracyjnych – nie tylko obywateli Ukrainy, ale też pozostałych cudzoziemców. Zawieszenie biegu terminów miało dać im możliwość rozpatrzenia w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem wnioskodawcy (a był to rządowy projekt ustawy nowelizującej specustawę ukraińską – druk nr 2147) było wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych u.o.p.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.o.p. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa o pomocy nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.o.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z 8 kwietnia 2022 r. art. 100a, w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.o.p.
Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.o.p. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 u.o.c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium RP co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c u.o.p. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do RP w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.p. jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.p. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium RP.
Z tych wszystkich przyczyn status skarżącego ze względu na obywatelstwo oraz datę wjazdu na terytorium RP pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiany przepis dotyczy bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.o.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.o.p. Oznacza to, że WSA we Wrocławiu naruszył w/w przepisy poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie przewlekłości, zobowiązania organu do wydania aktu administracyjnego, oceny przewlekłości jako rażąco naruszającej prawo oraz przyznania cudzoziemcowi sumy pieniężnej.
Skutkiem przyjęcia, że w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 100c i art. 100d u.o.p., a WSA we Wrocławiu dokonał błędnej ich wykładni, co skutkowało odmową ich zastosowania w stosunku do cudzoziemca, jest uznanie zarzutów skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia także przepisów prawa materialnego. Mianowicie z dniem ich wejścia w życie bieg terminu na załatwienie sprawy nie rozpoczął się pomimo nawet, gdyby cudzoziemiec dochował wymogom art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c. Nie jest także dopuszczalne wymierzanie organowi grzywny, ani zasądzanie od niego sum pieniężnych. Zgodnie zaś z art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 u.o.p. zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Tym samym nie można mówić o przewlekłości organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.
Z tych wszystkich względów uznając, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpatrzył skargę. Uznając za bezzasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i art. 100d u.o.p., jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI