II OSK 1192/24

II OSK 1192/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Magdalena Dobek-Rak
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant: starszy asystent sędziego Milena Siemieniuk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2238/23 w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 14 sierpnia 2023r. nr DL.WIPO.4100.689.2023/ARo w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz L. R. kwotę 1047 (jeden tysiąc czterdzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2238/23 oddalił skargę L.R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr DL.WIPO.4100.689.2023/ARo w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
L.R. (obywatel Kuby) w dniu 4 września 2019 r. wystąpił do Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał jako cel pobytu inne okoliczności: "roczny kurs języka polskiego w [...]". Tego samego dnia analogiczne wnioski złożyły także żona wnioskodawcy M.C. i małoletnia córka P.R.
Wojewoda decyzją z 7 grudnia 2020 r. nr SC-VII.6151.13792.2019, na podstawie na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, odmówił cudzoziemcowi udzielenia wnioskowanego zezwolenia.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w dniu złożenia (nadania w placówce pocztowej) przedmiotowego wniosku cudzoziemiec przebywał na terytorium RP nielegalnie. Na teren Rzeczpospolitej Polskiej wjechał na podstawie wizy typu C/02 wydanej przez Konsulat RP w Hawanie na okres od 2 lipca 2019 r. do 6 września 2019 r. ważnej przez 53 dni. W Polsce przebywał od 7 lipca 2019 r. do 4 września 2019 r. Legalny pobyt strefie Schengen upłynął mu 28 sierpnia 2019 r. Przedmiotowy wniosek został złożony przez cudzoziemca 4 września 2019 r., tj. 7 dni po upływie okresu legalnego pobytu w Polsce. W związku z powyższym Wojewoda uznał, że w sprawie została wyczerpana dyspozycja art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach.
Od powyższego rozstrzygnięcia cudzoziemiec wniósł odwołanie. Podniósł w nim, że u jego małoletniej córki P.R. został rozpoznany autyzm, który na Kubie pogłębił się ze względu na brak odpowiednich ośrodków specjalistycznych. Po około roku uczęszczania do przedszkola w Polsce zauważalna jest natomiast znaczna poprawa jej stanu psychofizycznego. Ewentualna konieczność wyjazdu do kraju ojczystego spowodowałaby regres w zachowaniu córki.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") decyzją z 24 stycznia 2022 r. nr DL.WIIIPO.410.274.2021/KW/II uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy wobec cudzoziemca zachodzą przesłanki określone w art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach oraz czy strona prowadzi na terytorium Polski życie rodzinne w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).
Po przeprowadzeniu postępowania w zakresie określonym w ww. decyzji kasatoryjnej Wojewoda decyzją z 8 marca 2023 r. nr SC-VII.6151.13792.2019 orzekł o odmowie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Decyzję tę wydano w oparciu o art. 104 w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 9, art. 98 ust. 1 w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r., poz. 2354 z późn. zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach").
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że cudzoziemiec w dniu złożenia przedmiotowego wniosku przebywał w Polsce nielegalnie. Wniosek złożył w 60. dniu pobytu na terytorium strefy Schengen, gdy tymczasem wiza uprawniająca go do pobytu była ważna przez okres 53 dni. Okoliczność ta wyczerpuje przesłankę odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy określoną w art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach. Od reguły wynikającej z tego przepisu istnieją jednak wyjątki, o których stanowi art. 187 pkt 6 i 7 ustawy.
Dalej organ wskazał, że Komendant Placówki Straży Granicznej [...] w dniu 17 października 2019 r. wydał wnioskodawcy i jego małoletniej córce decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, która jest ostateczna (cudzoziemiec nie wniósł od niej odwołania). Ze wskazanej decyzji wynika, że Komendant Placówki Straży Granicznej nie stwierdził negatywnych przesłanek wykonania decyzji wynikających z art. 330 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Organ ten zbadał także, czy nie zachodzą przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi i jego córce zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany. W postępowaniu w przedmiocie zobowiązania do powrotu cudzoziemiec zeznał m.in., że "w Polsce chciał przeczekać kryzys na Kubie" oraz "nie chciałby wracać na Kubę ze względu na panujący tam kryzys gospodarczy, związany z nałożonym embargiem na import ropy naftowej z Wenezueli". W ocenie Komendanta Placówki Straży Granicznej wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie stanowi niedopuszczalnej ingerencji w prawo cudzoziemki do poszanowania jej życia prywatnego lub rodzinnego w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. oraz nie naruszy praw dziecka określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
W związku z okolicznościami podniesionymi w toku postępowania odwoławczego Wojewoda rozpatrzył sprawę w oparciu o przesłanki określone w art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach. Wskazał, że przesłanki te zostały zbadane w toku postępowania o zobowiązanie do powrotu skarżącego oraz jego żony.
W związku z podniesionymi w odwołaniu od decyzji z 7 grudnia 2020 r. nowymi okolicznościami w aspekcie ochrony zdrowia córki cudzoziemiec przedłożył, na wezwanie organu, szereg dokumentów dotyczących diagnozy autyzmu u małoletniej oraz jej funkcjonowania w środowisku. Dodatkowo 14 lipca 2020 r. przeprowadzono przesłuchanie cudzoziemca i jego żony.
Wojewoda stwierdził, że przed złożeniem wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy cudzoziemiec i jego rodzina przebywali w Polsce nielegalnie. Wyjaśnień strony odnośnie do powodów opóźnienia w złożeniu wniosków organ nie uwzględnił. Tym samym stwierdził, że brak jest podstaw do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 187 pkt 6 i pkt 7 ustawy o cudzoziemcach.
Zdaniem organu wnioskodawca nie udowodnił, że odmowa wydania przedmiotowego zezwolenia naruszy prawa jego rodziny oraz wpłynie negatywnie na rozwój psychofizyczny małoletniej córki, tj. że spełnione zostały warunki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy określone w art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach. Wskazał, że wszyscy członkowie rodziny są obywatelami Kuby i wszyscy przebywają w Polsce nielegalnie. W konsekwencji toczących się postępowań także ojciec i matka małoletniej otrzymają decyzje odmowne. Podkreślił, że w pierwszym okresie pobytu w Polsce cudzoziemiec i jego żona nie widzieli potrzeby diagnozowania czy leczenia dziecka, sytuacja zmieniła się dopiero w dniu 7 grudnia 2020 r. – po wydaniu przez Wojewodę decyzji odmownej. Z materiału dowodowego nie wynika, aby dziecko było leczone na terenie Kuby a także bezpośrednio po przyjeździe do Polski. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy z 14 lipca 2022 r. rodzina udała się do psychologa dopiero w kwietniu 2022 r., tj. 2 lata po przyjeździe do Polski a psychiatra dziecięcy badał dziecko dopiero w sierpniu 2022 r. Dodatkowo z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby córka uczęszczała do placówek specjalizujących się w opiece i nauczaniu dzieci z problemami psychologicznymi, posiadającymi programy dla dzieci z autyzmem. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że wnioskodawca oraz jego rodzina opuścili Kubę ze względów ekonomicznych.
W konkluzji Wojewoda stwierdził, że w sprawie zachodzą obiektywne przesłanki odmowy udzielenia zezwolenia wynikające z art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach.
Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca Szef Urzędu decyzją z 14 sierpnia 2023 r. nr DL.WIPO.4100.682.2023/Aro, działając na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r., poz. 519 z późn. zm.) w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 91) oraz na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody z 8 marca 2023 r.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z treścią art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 17 grudnia 2021 r., przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w brzmieniu sprzed wejścia w życie ww. ustawy nowelizującej. Następnie Szef Urzędu przywołał kluczowe dla sprawy przepisy, m.in. art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach, w oparciu o które strona wnioskuje o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jak stanowi art. 187 pkt 6 ustawy zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności można udzielić cudzoziemcowi, jeżeli jego pobył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezbędny z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., a cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie. Z kolei z art. 187 pkt 7 ustawy wynika, że zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności udziela się cudzoziemcowi, jeżeli jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej naruszałby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. poz. 526, z 2000 r. poz. 11 oraz z 2013 r. poz. 677; dalej: "Konwencja o prawach dziecka"), w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, a cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie. W przypadkach, o których mowa we wskazanych przepisach, nie stosuje się m.in. art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, o czym stanowi art. 191 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy w dniu złożenia wniosku do Wojewody o udzielenie zezwolenia na pobył czasowy cudzoziemiec przebywał na terytorium Polski nielegalnie.
Główną przesłanką do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, na którą powołuje się odwołujący, jest fakt, że jego małoletnia córka jest osobą ze spektrum całościowych zaburzeń neurorozwojowych i został u niej rozpoznany autyzm dziecięcy. W ocenie strony powrót do kraju pochodzenia może naruszyć prawa dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu. Szef Urzędu wskazał, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego u córki wnioskodawcy autyzm dziecięcy zdiagnozowano 28 października 2018 r., tj. jeszcze podczas pobytu na Kubie. Kolejna diagnoza dziewczynki odbyła się w kwietniu 2022 r. w Polsce, natomiast psychiatra dziecięcy zbadał dziecko w sierpniu 2022 r. Obecnie dziewczynka uczęszcza na terapię oraz chodzi do szkoły podstawowej, a proces dydaktyczno-wychowawczy został zindywidualizowany.
Dalej organ ustalił (na podstawie opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC nr DPU-WIKP-424/284/2023 z 11 lipca 2023 r.), że po powrocie do kraju pochodzenia małoletnia będzie miała możliwość kontynuacji zarówno nauki, jak i rozpoczętej terapii oraz leczenia, bowiem na Kubie istnieją specjalistyczne ośrodki świadczące bezpłatna opiekę względem osób ze spektrum autyzmu. Jednocześnie podkreślono, iż rodzina opuściła kraj pochodzenia w 2019 r., ale dopiero od 2022 r. małoletnia została zdiagnozowana przez polskiego specjalistę i podjęto tutaj jej terapię, gdy tymczasem rodzice już w 2018 r., tj. jeszcze podczas pobytu w kraju pochodzenia otrzymali pierwszą diagnozę dziecka.
W związku z powyższym organ uznał, że pobyt dziecka w naszym kraju nie jest niezbędny, a jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie naruszy prawa dziecka określonego w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.
Jednocześnie wskazano, że cała rodzina przebywa w Polsce nielegalnie. Wobec cudzoziemca oraz jego żony i córki Komendant Placówki Straży Granicznej [...] w dniu 17 października 2019 r. wydał decyzje o zobowiązaniu cudzoziemców do powrotu. Decyzje te są ostateczne. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi wymóg niezbędności pobytu małoletniej na terytorium Polski z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Co za tym idzie, również pobyt cudzoziemca nie jest niezbędny na terytorium naszego kraju. Zważywszy na fakt, że wszyscy członkowie rodziny przebywają nielegalnie w Polsce, a leczenie i terapia małoletniej córki mogą być kontynuowane w kraju pochodzenia, w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach.
W ocenie organu powoływanie się na procesy asymilacji małoletniej oraz sam fakt uczestnictwa w zajęciach szkolnych nie może stanowić przesłanki do udzielania rodzicom jednego z zezwoleń pobytowych w RP.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka z art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach, gdyż w sprawie nie wykazano spełniania wymogów udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy określonych w art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Obligowało to organ rozpatrujący sprawę do obligatoryjnej odmowy udzielenia wnioskowanego zezwolenia.
W skardze na powyższą decyzję cudzoziemiec zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.; art. 8 i art. 9 k.p.a.; art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Wniesiono ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – zaświadczenia o uczęszczaniu dziecka do szkoły z 4 września 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z 23 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2238/23 oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nie było w sprawie kwestionowane, że w dacie złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt (4 września 2019 r.) wnioskodawca przebywał w Polsce (wraz z rodziną) nielegalnie. Tym samym wyczerpana została dyspozycja art. 100 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach stanowiącego podstawę do odmowy wydania żądanej decyzji. Organy uwzględniły jednak, że w odniesieniu do skarżącego zasadnym było zbadanie ewentualnego wystąpienia przesłanek określonych w art. 187 pkt 6 i 7 tej ustawy.
Główną przesłankę do udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy stanowiła okoliczność, że jego małoletnia córka jest osobą ze spektrum całościowych zaburzeń neurorozwojowych i został u niej rozpoznany autyzm dziecięcy. Wobec powyższego, w jego ocenie, powrót do kraju pochodzenia może naruszyć prawa dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu. Okoliczność ta została wzięta pod uwagę i zbadana przez orzekające w sprawie organy. W ocenie Sądu wbrew zarzutom skargi zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do odmowy udzielenia skarżącemu zewolenia na pobyt czasowy. Organy prawidłowo uznały, że pomimo wskazanej powyżej okoliczności pobyt dziecka w Polsce nie jest niezbędny, a jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie naruszy prawa dziecka, określonego w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. W ocenie organów w sprawie nie zachodzi także wymóg niezbędności pobytu małoletniej na terytorium Polski z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego. Co za tym idzie, również pobyt cudzoziemca nie jest niezbędny na terytorium RP. Zważywszy na fakt, że wszyscy członkowie rodziny przebywają nielegalnie w Polsce, a leczenie i terapia małoletniej (w świetle ustaleń poczynionych w oparciu o Informację z Kraju Pochodzenia) może być kontynuowana w kraju pochodzenia, to nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 187 pkt 6 i pkt 7 ustawy o cudzoziemcach.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Sąd ocenił, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że decydujące znaczenie w ocenie, czy pobyt w Polsce cudzoziemca jest niezbędny dla prowadzenia życia rodzinnego, ma fakt nielegalnego pobytu cudzoziemca. Wyjaśnił, że art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemców wyboru kraju, w którym chcieliby oni mieszkać. Nie ulega wątpliwości, że skarżący wraz z żoną i córką prowadzą w Polsce życie rodzinne, ale jednocześnie nie można pomijać okoliczności, że wszyscy członkowie rodziny skarżącego zostali już ostatecznymi decyzjami zobowiązani do wyjazdu z Polski. W związku z powyższym, pomimo że prowadzi on niewątpliwie w Polsce życie rodzinne, to w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji poprzez wyjazd całej rodziny nie dojdzie do jej rozdzielenia. Konsekwentnie nie można tym samym uznać, aby poprzez odmowę udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy zostało naruszone prawo do poszanowania jego życia rodzinnego czy też prywatnego. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienie z rodziną, która przybyła do Polski w lipcu 2019 r. w celach turystycznym, a następnie we wrześniu postanowiła pozostać w niej czasowo (na okres 1 roku w celu nauki języka polskiego). Większość czasu przybywała jednak na terenie Polski nielegalnie (17 października 2019 r. została wydana decyzja o zobowiązaniu skarżącego do powrotu, tożsamą decyzję otrzymała żona i córka). Nie można zatem uznać, aby skarżący i jego rodzina, w tym małoletnia córka, zdążyli nawiązać silne więzi z Polską. Rodzina nie posiada w Polsce majątku trwałego ani źródeł dochodu stanowiących podstawę jej egzystencji (utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego w kraju pochodzenia). Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że centrum życiowe skarżącego i jego rodziny zostało przeniesione do Polski i istnieją obiektywne trudności w powrotnym przeniesieniu go do kraju pochodzenia. Brak jest również podstaw do uznania, że przebywając w Polsce cudzoziemiec i jego rodzina znacząco zasymilowali się ze społeczeństwem polskim i opuszczenie tego terytorium z przyczyn obiektywnych nie będzie możliwe.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wskazują, że decyzja o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy nie narusza prawa skarżącego do poszanowania życia prywatnego. Również więzi, jakie małoletnia córka skarżącego ewentualnie nawiązała podczas pobytu w Polsce (np. więzi koleżeńskie w szkole), z uwagi na jej wiek (w dacie wydania decyzji 9 lat) wykluczają możliwość uznania, iż miały one charakter głębszych relacji, wskazujących na wysoki stopień integracji społecznej. Istotne znaczenie ma także fakt związania pobytu cudzoziemca i jego rodziny w Polsce niemal wyłącznie z postępowaniami w sprawie udzielenia im zezwolenia na pobyt czasowy, przy posiadanej wiedzy o nielegalnym pobycie. W przedmiotowej sprawie trudno więc uznać, że skarżący i jego rodzina miał realne podstawy, aby spodziewać się, że będzie on mógł wraz z rodziną przebywać w Polsce w dłuższej perspektywie czasowej. Sąd podzielił ocenę organów, że w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy z art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach.
Wbrew zarzutom skargi w przedmiotowej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach poprzez niezbadanie, czy wyjazd nie naruszy wszystkich praw wskazanych w Konwencji, tj. czy w kraju pochodzenia nastąpi realizacja praw małoletniej. W ocenie Sądu okoliczność ta została prawidłowo zbadana i oceniona przez organy. Sąd pokreślił, że skarżący wraz z żoną w dacie przyjazdu do Polski mieli świadomość zaburzenia rozwojowego u dziecka. Autyzm dziecięcy został u małoletniej zdiagnozowany jeszcze podczas pobytu na Kubie. Tam małoletnia uczęszczała do przedszkola i zakończyła je, a ponadto po zdiagnozowaniu autyzmu miała terapię. W sierpniu 2019 r. skarżący wraz z rodziną zaplanował, że pozostaje na rok w Polsce. W ocenie Sądu oznacza to, że jako rodzic podejmując tę decyzję uwzględnił jej wpływ na rozwój dziecka i brał pod uwagę ewentualne skutki dla jego rozwoju. Sąd podzielił ocenę organów, że małoletnia może być poddana odpowiedniej terapii w kraju pochodzenia, zaś z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy, w tym wiek małoletniej, jej indywidualną sytuację oraz konieczność opuszczenia Polski razem z rodzicami, nie zachodziło realne ryzyko, że poprzez wydanie zaskarżonej decyzji wystąpiło kwalifikowane naruszenie praw dziecka. Fakt pobytu w Polsce małoletniej cudzoziemki przez dużą część dotychczasowego życia wynika z decyzji podjętej przez jej rodziców, którzy zdecydowali się opuścić kraj pochodzenia i przebywają od tego czasu poza jego granicami w warunkach niepewności. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze organy ustaliły, że po wydaniu zaskarżonej decyzji cała rodzina powinna opuścić terytorium Polski, a wyjazd z Polski odbyłby się pod opieką rodziców. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że wpływ ten miałby być tego rodzaju, że rozwój psychofizyczny dziewczynki był zagrożony w istotnym stopniu. Ponadto z uwagi na mały stopień integracji dziewczynki istnieje duża możliwość jej readaptacji do warunków istniejących w kraju pochodzenia, gdzie będzie miała zapewnioną możliwość rozwoju. Sąd podzielił też ustalenia organów, że małoletnia cudzoziemka w kraju pochodzenia będzie mogła korzystać zarówno z darmowej opieki zdrowotnej, jak i podjąć naukę w szkole specjalistycznej. Tym samym zasadnie uznano, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy z art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach z uwagi na zdiagnozowane zaburzenia neurorozwojowe córki cudzoziemca.
Odnosząc się do postawionych w skardze zarzutów dotyczących gromadzenia dowodów i prowadzenia postępowania dowodowego Sąd uznał, że kwestia spełnienia przesłanek z art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach została oceniona w oparciu o szeroki i wystarczająco rozbudowany materiał dowodowy a organ nie uchybił dokonania żadnej czynności procesowej.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów regulujących prowadzenie postępowania, administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała wskazane przepisy postępowania administracyjnego, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym przede wszystkim niewyjaśnienie czy pobyt w Polsce cudzoziemca jest niezbędny ze względu na prowadzone życie rodzinne i czy wyjazd z Rzeczypospolitej Polskiej skarżącego, a także jego małoletniej córki i żony nie naruszałby praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu dziecka, w tym w szczególności niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia córki skarżącego oraz możliwych zagrożeń dla jej rozwoju psychofizycznego w sytuacji wyjazdu z Rzeczypospolitej Polskiej do kraju pochodzenia w sytuacji gdy małoletnia choruje na autyzm dziecięcy, co skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów regulujących prowadzenie postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacji, gdy decyzje organów naruszały wskazane przepisy postępowania administracyjnego, polegające na niepoinformowaniu strony o dowodach niezbędnych dla wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony oraz wydanie decyzji sprzecznych z interesem skarżącego nawet po przedłożeniu wszystkich dokumentów, o które wezwał organ, podczas gdy strona nie jest zobligowana do posiadania większej wiedzy w tym zakresie niż organ administracji, szczególnie w sytuacji uczynienia w toku postępowania zadość wszystkim wezwaniom organów, co skutkowało także naruszeniem zasady pogłębiania zaufania oraz zasady udzielania informacji, co skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi;
3) art. 133, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez ustalenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że: "nie można zatem uznać aby Skarżący i jego rodzina w tym małoletnia córka, której byt uzależniony jest od woli i decyzji rodziców zdążyła nawiązać silne więzi z Polską"; "Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że centrum życiowe Skarżącego i jego rodziny zostało przeniesione do Polski i istnieją obiektywne trudności w powrotnym przeniesieniu do kraju pochodzenia. Brak jest również podstaw do uznania, że przebywając w Polsce cudzoziemiec i jego rodzina znacząco zasymilowali się ze społeczeństwem polskim"; "Cudzoziemiec nie podjął pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, źródło dochodu rodziny w dalszym ciągu stanowią zarobki osiągane w kraju pochodzenia. Rodzina posiada nieruchomość na Kubie"; "Także więzi jakie małoletnia córka Skarżącego ewentualnie nawiązała podczas pobytu w Polsce z uwagi na jej wiek wykluczają możliwość uznania, iż miały one charakter głębszych relacji, wskazujących na wysoki stopień integracji społecznej"; "Okres legalnego pobytu był zaś zdecydowanie zbyt krótki, aby można było mówić o wystarczająco dużym stopniu integracji dziecka ze społeczeństwem polskim, który uzasadniałby stwierdzenie, że zmiana kraju zamieszkania zatarła związki z krajem pochodzenia" i z tego powodu "decyzja o odmowie udzielenia zgody na pobyt czasowy nie narusza prawa Skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego" oraz "powrót do kraju pochodzenia Strony nie będzie miał negatywnego wpływu no rozwój psychofizyczny małoletniej", podczas gdy powyższe w żaden sposób nie wynikało z przeprowadzonych czynności dowodowych, przede wszystkim nie przeprowadzono z urzędu dowodu z opinii biegłego psychiatry a także nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego małoletniej:
2. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż pobyt skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie jest niezbędny z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., podczas gdy skarżący prowadzi z życie rodzinne na terenie Polski, posiadając rozwinięte związki z Polską, a jego córka uczęszcza ma terapię związaną z autyzmem i większość swojego życia spędziła w Polsce, w tym całą swoją dotychczasową edukację szkolną;
2) art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż wyjazd z Rzeczypospolitej Polskiej skarżącego, a także jego żony i małoletniej córki nie naruszałby praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, tylko na tej podstawie, że skarżący nie zostałby rozdzielony z rodziną, a jego małoletnia córka z rodzicami i posiadałaby fikcyjne prawo do kontynuowania nauki w trybie specjalnym oraz leczenia autyzmu dziecięcego zapewnione przez Republikę Kuby, podczas gdy powinno się rozważyć, czy wyjazd skarżącego, jak i jego rodziny z Rzeczypospolitej Polskiej nie naruszy wszystkich praw przewidzianych w Konwencji, w tym czy w Republice Kuby faktycznie nastąpi realizacja praw małoletniej, a także wyjazd ww. osób nie zagrozi w sposób rażący rozwojowi psychofizycznemu małoletniej.
W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania za obie instancje sądowe, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Strona wniosła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na rozprawie w dniu 11 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), połączył do łącznego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II OSK 1192/24 (dot. L.R.), II OSK 1193/24 (dot. M.C.) i II OSK 1194/24 (dot. P.R.).
W toku rozprawy przedstawiciel Rzecznika Praw Dziecka poparł zarzuty i wnioski skarg kasacyjnych, w szczególności zarzuty dot. naruszenia przepisów postępowania. Zaakcentował, że ustalenia faktyczne organu odnoszące się do przesłanek z art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach powinny być aktualne na datę orzekania i dotyczyć skutków opuszczenia przez małoletnią Polski z uwzględnieniem jej aktualnego stanu psychofizycznego i rozwoju społecznego, biorąc pod uwagę jej kilkuletni pobyt w Polsce. Podkreślił, że ocena stanu psychofizycznego dziecka wymaga wiadomości specjalnych i została zawarta w znajdującej się w aktach sprawy opinii psychiatry. Z opinii tej wynika, że dla dobra małoletniej niezbędna jest stabilizacja i pozostanie w obecnym środowisku. Kluczowa okoliczność została oceniona przez organ w sposób dowolny, bez posiadania i zasięgnięcia wiadomości specjalnych. Wskazano ponadto, że organ, jak i Sąd pierwszej instancji dokonali błędnej wykładni art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach, kładąc nacisk w swoich rozstrzygnięciach na fakt, że sytuacja, w jakiej znalazła się małoletnia, jest wynikiem decyzji jej rodziców o wyjeździe z kraju pochodzenia. W ocenie Rzecznika okoliczność ta nie podlega badaniu przy zastosowaniu ww. przepisu, a znaczenie ma wyłącznie ocena skutków wyjazdu dziecka z Polski. Tej zaś okoliczności organ nie ustalił w sposób prawidłowy w rozpoznawanych sprawach. W konkluzji przedstawiciel Rzecznika Praw Dziecka wniósł o uchylenie zaskarżonych wyroków oraz zaskarżonych decyzji w tych trzech sprawach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie postawione w niej zarzuty okazały się zasadne.
Za uzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego skarżący wywodził, że udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy jest uzasadnione stanem zdrowia jego małoletniej córki, u której zdiagnozowano autyzm dziecięcy i z tego względu powrót do kraju pochodzenia mógłby negatywnie wpłynąć na jej rozwój psychofizyczny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę tak określoną przez skarżącego przyczynę, dla której konieczne jest pozostanie jego i jego rodziny na terytorium Polski, organy w pierwszej kolejności winny rozważyć zastosowanie art. 187 pkt 7 – a nie pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Dopiero bowiem ustalenie, że wyjazd córki skarżącego z Polski naruszałby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu, dawałoby podstawę do przyjęcia, że niezbędny jest także pobyt jej rodziców (w tym skarżącego) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a to z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego. Ewentualne zastosowanie normy określonej w art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach byłby zatem konsekwencją spełnienia warunków określonych w przepisie art. 187 pkt 7 tej ustawy. Z tego względu dalsze rozważania Sądu odnoszące się do przepisów prawa materialnego ograniczone zostaną do przesłanki z art. 187 pkt 7 wskazanej ustawy.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to, że zakres postępowania dowodowego wyznaczony jest przepisami prawa materialnego znajdującymi zastosowanie w sprawie – w tym przypadku art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności można udzielić cudzoziemcowi, jeżeli jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej naruszałby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, a cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie. Organy miały zatem obowiązek wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i zgromadzenia dowodów, na których podstawie mogłyby dokonać oceny, czy wyjazd małoletniej córki skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej naruszałby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu. W tym celu zgromadzony i poddany analizie został materiał dowodowy pochodzący z różnych źródeł dotyczących dziecka, m.in.:
̶ przesłuchanie rodziców i pisma procesowe zawierające ich stanowisko,
̶ pismo lekarza psychiatry z 28 czerwca 2023 r. dotyczące diagnozy małoletniej i jej funkcjonowania,
̶ diagnoza i zalecenia lekarskie z 31 sierpnia 2022 r.,
̶ historia choroby,
̶ pismo z 28 kwietnia 2022 r. – opinia nauczyciela nauczania wczesnoszkolnego,
̶ pismo z 28 kwietnia 2022 r. – pismo dyrekcji przedszkola,
̶ pismo z 29 czerwca 2023 r. – opinia dotycząca uczennicy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego zmierzającego do zebrania materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie występowania przesłanki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na okoliczności wskazane w art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach. Wprawdzie w aktach administracyjnych sprawy znajdują się opinie wychowawców i dyrekcji przedszkola oraz szkół, do których uczęszczała i uczęszcza córka skarżącego, jednakże przedstawione w nich stwierdzenia nie są miarodajne dla oceny występowania w sprawie przesłanki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. W okolicznościach tej konkretnej sprawy, z uwagi na diagnozę autyzmu dziecięcego, ocena, czy wyjazd małoletniej cudzoziemki z Polski naruszałby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jej rozwojowi psychofizycznemu, może wymagać posiadania wiadomości specjalnych z zakresu psychiatrii. Do oceny wystąpienia tych okoliczności niezbędne może okazać się zatem powołanie w toku postępowania biegłego – psychiatry na podstawie art. 84 § 1 k.p.a., który w oparciu o okoliczności sprawy oceni, czy na skutek wyjazdu z Polski dojdzie do naruszenia praw dziecka mogących mieć wpływ na jego rozwój psychofizyczny, a jeżeli tak, to czy wpływ ten wystąpi w stopniu istotnym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach rozpoznawanej sprawy organ w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie mógł przyjąć za udowodniony brak naruszenia praw dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Przede wszystkim znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja medyczna, a w szczególności diagnoza sporządzona przez lekarza psychiatrę, wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej nie wskazuje jednoznacznie na zagrożenia związane z powrotem małoletniej do kraju pochodzenia, które można by zakwalifikować jako odpowiadające ww. przesłance z art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach. Treść dokumentu z 28 czerwca 2023 r. jedynie ogólnie opisuje stwierdzone deficyty w funkcjonowaniu dziecka w sferze społecznej i emocjonalnej, które charakteryzują osoby z rozpoznanym autyzmem. Brak w tym dokumencie odniesienia się w sposób wnikliwy do kwestii wyjazdu małoletniej z Polski, z uwzględnieniem konkretnych okoliczności stanu faktycznego sprawy.
Oznacza to, że organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego pozwalającego na wyjaśnienie wszystkich istotnych aspektów sprawy. Dokonana przez organ ocena przesłanki udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na naruszenie, wskutek wyjazdu z Polski, praw dziecka w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu została dokonana bez ustalenia stanu faktycznego sprawy, z pominięciem obowiązku zebrania dowodów wymagających wiadomości specjalnych. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.
Z kolei za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uznał pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Współdziałanie strony w realizowaniu przez organ obowiązków z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez przedkładanie – także na żądanie organu – środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony nie rodzi po stronie organu obowiązku wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania aż do skutku dowodów mających potwierdzić korzystne dla strony okoliczności. Organ ma wszak prawo odmówić mocy dowodowej niektórym dowodom, czyli uznać, że nie wykazały one zaistnienia okoliczności faktycznych warunkujących, w świetle odpowiednich przepisów prawa materialnego, uwzględnienie żądania strony. Zagadnienie to mieści się w zakresie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Niezadowolenie strony postępowania z dokonanej przez organ oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a przez to z wydanego rozstrzygnięcia niezgodnego z jej oczekiwaniem, nie może być natomiast utożsamiane z naruszeniem zasad zaufania czy informowania wynikających z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 133, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności zauważyć wypada, że przepis art. 133 p.p.s.a. dzieli się na paragrafy, a w skardze kasacyjnej nie wskazano, które konkretnie jednostki redakcyjne tego artykułu – zdaniem skarżącego kasacyjnie – miały zostać naruszone. W judykaturze ugruntowany jest zaś pogląd, że właściwe podanie podstaw kasacyjnych, o jakim stanowi art. 176 p.p.s.a., wymaga, aby wskazać konkretne przepisy naruszone zdaniem strony skarżącej przez sąd, z wyszczególnieniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych. Tylko prawidłowe opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10; CBOSA).
Mimo braku należytej staranności autora skargi kasacyjnej przy formułowaniu omawianego zarzutu w zakresie odnoszącym się do naruszenia art. 133 p.p.s.a. analiza jego uzasadnienia pozwoliła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć, że intencją strony było postawienie zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 tej ustawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli polega ona na: oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy; pominięciu istotnej części tych akt; oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Wbrew ocenie skarżącego kasacyjnie cytowane przez niego fragmenty uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wskazują, że tego rodzaju naruszenia dopuścił się Sąd pierwszej instancji. Należy bowiem odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. W ramach zarzutu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez Sąd pierwszej instancji.
Zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., powołanym w omawianym zarzucie skargi kasacyjnej, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. O naruszeniu tego przepisu można by mówić, gdyby Sąd pierwszej instancji wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – pomimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane w skardze, a które zobowiązany był uwzględnić z urzędu. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można natomiast kwestionować dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można też kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów, ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2025 r., II OSK 180/24; CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w żadnej z wchodzących w rachubę postaci.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zauważyć trzeba, że przepis ten nakłada na sąd pierwszej instancji obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku zawierającego zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje wymagania wynikające z przywołanego przepisu. Analiza uzasadnienia wyroku niewątpliwie pozwala na prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i poznanie motywów, jakimi kierował się podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podobnie jak za pomocą zarzutów naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a do tego niewątpliwie zmierza rozpoznawana skarga kasacyjna. W szczególności okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., II OSK 370/20; CBOSA).
W takiej sytuacji procesowej Naczelny Sąd Administracyjny uznał za przedwczesne odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 187 pkt 6 i 7 ustawy o cudzoziemcach. Należy wskazać, że ocena trafności tych zarzutów w rozpoznawanej sprawie może zostać przeprowadzona wyłącznie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nie sposób natomiast przeprowadzić oceny prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontroli odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie przepisu art. 187 pkt 7 (i ewentualnie art. 187 pkt 6) ustawy o cudzoziemcach w sytuacji, w której organ nie przeprowadził pełnego postępowania wyjaśniającego w zakresie zbadania, czy w wyjazd małoletniej córki skarżącego z Polski naruszyłby prawa dziecka w sposób istotnie zagrażający jej rozwojowi psychofizycznemu.
W świetle powyższego Sąd uznał, że istota sprawy została należycie wyjaśniona, co uprawniało Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., do rozpoznania skargi. Oceniając skargę należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Szef Urzędu uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku, a w szczególności uzupełni postępowanie dowodowe.
Zasadniczą wadą postępowania dowodowego przeprowadzonego w tej sprawie było to, że nie zostało ustalone, czy na skutek wyjazdu z Polski dojdzie do naruszenia praw dziecka mogącego mieć wpływ na jego rozwój psychofizyczny, a jeżeli tak, to czy wpływ ten wystąpi w stopniu istotnym. W okolicznościach tej konkretnej sprawy ustaleń w powyższym zakresie, wynikającym z brzmienia art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach, nie można było oprzeć wyłącznie na zgromadzonym dotychczas materiale dowodowym oraz na zasadach doświadczenia życiowego. Z uwagi na stwierdzone u małoletniej córki skarżącego zaburzenia neurorozwojowe konieczne jest uzupełnienie postępowania dowodowego o dowód z opinii biegłego – psychiatry. Biegły psychiatra na podstawie zgromadzonego materiału, badania dziecka i całokształtu okoliczności sprawy wyda opinię wskazującą, czy wyjazd małoletniej córki skarżącego z Polski i powrót do kraju pochodzenia zagraża rozwojowi psychofizycznemu dziecka oraz czy ewentualne zagrożenie występuje w stopniu istotnym.
Konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego, o jakim mowa wyżej, musi jednak nastąpić w wąskim zakresie i nie może być oderwane od realiów tej konkretnej sprawy.
Oceniając prawdopodobne skutki opuszczenia przez małoletnią Polski psychiatra uwzględnieni aktualny stan psychofizyczny i rozwój społeczny dziecka, biorąc pod uwagę także jego kilkuletni pobyt w Polsce. Nie są to jednak jedyne okoliczności, jakie muszą zostać wzięte pod uwagę przy wydawaniu opinii.
Przede wszystkim ewentualny wyjazd z Polski małoletniej nastąpiłby nie gdziekolwiek, ale na Kubę, czyli do kraju pochodzenia dziecka i jego rodziców. Ostateczna ocena biegłego nie może pomijać, że podczas pobytu w Polsce małoletnia nie zatarła całkowicie związków z krajem pochodzenia, a wynika to w sposób jednoznaczny ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego (np. opinia dotycząca uczennicy z 29 czerwca 2023 r.). Jak prawidłowo ustalono, małoletnia posługuje się językiem hiszpańskim, tj. językiem urzędowym Republiki Kuby, zna ponadto kulturę i obyczaje panujące w tym kraju. Na Kubie małoletnia urodziła się, spędziła pierwsze lata życia i uczęszczała do przedszkola, ma zatem doświadczenia związane z tym krajem.
Co nie mniej ważne, wyjazd dziecka do kraju pochodzenia nastąpiłby wraz z rodzicami, zatem nie doszłoby do rozdzielenia rodziny. W pismach lekarza psychiatry z 31 sierpnia 2022 r. i 28 czerwca 2023 r. podkreślono wszak wagę stabilizacji w środowisku codziennego życia dziecka. Środowiskiem tym jest również – jeśli nie przede wszystkim – środowisko rodzinne. W wyroku z 5 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 2450/19 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że na właściwy rozwój psychofizyczny dzieci największy wpływ mają przede wszystkim warunki, jakie zostały im stworzone przez rodziców oraz właściwie funkcjonująca sama rodzina, nie zaś fakt zamieszkiwania w konkretnym państwie (w Polsce). Konieczny do uwzględnia w opinii psychiatry jest zatem fakt, że nie istnieje ryzyko pozbawienia małoletniej kontaktu z rodzicami oraz ich opieki, co niewątpliwie powinno wpłynąć na stan i rozwój psychofizyczny dziecka.
W świetle powyższego, wbrew ocenie skargi kasacyjnej, nie można całkowicie marginalizować faktu, że to z uwagi na świadome decyzje i wybory życiowe rodziców małoletnia była zmuszona zmienić miejsce pobytu, warunki, otoczenie. Oczywiście każda zmiana miejsca pobytu dzieci, szczególnie związana ze zmianą kraju, kultury i języka, może powodować określone trudności wynikające z konieczności aklimatyzacji, zaakceptowania w nowej społeczności lokalnej i grupie rówieśników. Nie można jednakże automatycznie utożsamiać tego rodzaju trudności z naruszeniem praw dziecka określonych w Konwencji o prawach dziecka.
W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach nie może być interpretowany w ten sposób, iż każdy cudzoziemiec, który przybył do Polski z dzieckiem realizującym obowiązek szkolny, spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Edukacja dzieci w Polsce wynika bowiem z obowiązku szkolnego i jego realizacja nie stanowi szczególnej okoliczności uzasadniającej udzielenie ww. zgody. Pozytywne przeprowadzony proces dostosowywania się i asymilacji dziecka nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że jego wyjazd z terytorium Polski będzie szkodliwy i zostaną naruszone prawa dziecka w stopniu zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadzić by musiało do nieakceptowalnego wniosku, że każdy cudzoziemiec, który przybył do Polski z dziećmi realizującymi obowiązek szkolny, spełnia przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych (por. wyroki NSA: z 4.03.2021 r., II OSK 115/20; z 21.06.2018 r., II OSK 2995/17; z 14.11.2017 r., II OSK 1395/17). Wprawdzie stanowisko to wypracowane zostało na gruncie przesłanki z art. 348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, jednak pogląd ten należy uznać za aktualny także przy ocenie spełnienia przesłanki z art. 187 pkt 7 tej ustawy. Oba wskazane przepisy dotyczą bowiem kwestii oceny, czy opuszczenie kraju przez małoletniego cudzoziemca naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwoju psychofizycznemu.
W konkluzji przyjąć trzeba, że nawet wysoki stopień integracji dziecka ze społeczeństwem polskim oraz dostosowanie się dziecka do zasad panujących w szkole, o ile stanowi naturalne i pożądane następstwo realizacji obowiązku szkolnego w Polsce przez dzieci cudzoziemskie, to nie może samodzielnie, w oderwaniu od całokształtu okoliczności, uzasadniać oceny, że wyjazd z Polski naruszy w sposób istotny prawa dziecka.
W końcu biegły, jak i Szef Urzędu za udowodniony muszą uznać fakt, że na Kubie możliwa i dostępna jest terapia dzieci ze zdiagnozowanym autyzmem. Ustalenia poczynione dotychczas przez organy administracji w tym zakresie, w oparciu o opracowanie Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC nr DPU-WIKP-424/284/2023 z 11 lipca 2023 r. na temat terapii dla dzieci autystycznych na Kubie, nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego kasacyjnie. Przedstawione w skardze kasacyjnej stanowisko, że "władze kraju pochodzenia nie są w stanie zagwarantować małoletniej zarówno odpowiedniego trybu edukacji oraz możliwości terapeutycznych", stanowi wyłącznie subiektywną ocenę strony, nie opartą o rzeczową argumentację ani wiarygodne dokumenty źródłowe odnoszące się do tejże kwestii. W tym stanie rzeczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, jak i sporządzający opinię psychiatra nie mogą przyjmować, że stan faktyczny sprawy w zakresie możliwości terapii córki skarżącego na Kubie jest inny niż wynikający z przywołanego źródła.
Końcowo podkreślić należy, że akcentowane przez skarżącego kasacyjnie różnice w poziomie życia w Polsce i na Kubie, w tym niewątpliwie w jakości i dostępie do usług medycznych i terapii dzieci autystycznych, nie mogą stanowić przesłanki do wydania decyzji udzielającej zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 187 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach. Jedynie bowiem stwierdzenie zupełnego braku możliwości odpowiedniej terapii, a także dostosowania trybu edukacji dzieci autystycznych na Kubie uzasadniałoby tezę, że wskutek wyjazdu z Polski prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka (w szczególności w art. 24) zostaną naruszone w sposób istotnie zagrażający jego rozwojowi psychofizycznemu. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 207 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składają się: wpis sądowy od skargi do Sądu pierwszej instancji (300 zł) oraz od skargi kasacyjnej (150 zł), opłata kancelaryjna związana ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł), opłata skarbowa za złożenie dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) oraz zwrot kosztów postępowania za udział w sprawie pełnomocnika przed Sądem pierwszej instancji wg norm przepisanych (480 zł). Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w części, uznając, że zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie. Niezasądzenie zwrotu kosztów postępowania za udział w sprawie pełnomocnika przed Naczelnym Sądem Administracyjnym było podyktowane tym, że na tej samej sesji zostały rozpoznane trzy tożsame sprawy dotyczące wszystkich członków rodziny cudzoziemca. Z uwagi na identyczność spraw sporządzenie skargi kasacyjnej wymagało od pełnomocnika mniejszego niż normalnie nakładu pracy. Miarkowanie polegało na zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie kasacyjne tylko w jednej z tych spraw i odstąpieniu od ich przyznania w dwóch pozostałych, w tym w sprawie niniejszej.