II OSK 119/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-12-19
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlanarozbiórkapozwolenie na budowęplan zagospodarowania przestrzennegodata budowyNSAWSAorzecznictwo

NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że przy orzekaniu o rozbiórce samowoli budowlanej kluczowe jest prawo obowiązujące w dacie budowy, a nie w dacie orzekania.

Sprawa dotyczyła rozbiórki samowolnie wybudowanego i rozbudowanego domku letniskowego. WSA oddalił skargę, uznając, że obiekt narusza prawo budowlane z 1974 r. oraz plan zagospodarowania przestrzennego. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że kluczowe jest prawo obowiązujące w dacie budowy (1967 r. i lata 70.), a nie w dacie orzekania. Podkreślono, że brak planu zagospodarowania przestrzennego w dacie budowy nie może obciążać inwestora, a przepisy planistyczne z późniejszego okresu nie mogą działać wstecz.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gdańsku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego i rozbudowanego domku letniskowego, który powstał w 1967 roku i w latach 70. WSA utrzymał w mocy decyzję o rozbiórce, opierając się na przepisach Prawa budowlanego z 1974 r. oraz planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w dacie orzekania. Skarżący zarzucili błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów, argumentując, że w dacie budowy (1967 r.) obowiązywało Prawo budowlane z 1961 r., a niewielki obiekt (do 12 m2) mógł być zwolniony z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę na mocy rozporządzenia wykonawczego. Ponadto, kwestionowali znaczenie planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie orzekania, wskazując, że w dacie budowy taki plan nie istniał. NSA przychylił się do argumentacji skargi kasacyjnej. Sąd uznał, że przy orzekaniu o rozbiórce na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. kluczowe jest ustalenie zgodności budowy z przepisami obowiązującymi w dacie jej wykonania, zarówno w zakresie pozwolenia na budowę, jak i przepisów o planowaniu przestrzennym. Podkreślono, że brak planu zagospodarowania przestrzennego w dacie budowy nie może obciążać inwestora, a przepisy planistyczne wprowadzone później nie mogą działać wstecz. NSA powołał się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I OPS 1/06), która potwierdza zasadę stosowania przepisów z daty popełnienia czynu przy odpowiedzialności administracyjnej, chyba że przepisy z daty orzekania są względniejsze dla sprawcy. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Decydujące znaczenie ma plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie budowy obiektu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że przepisy planistyczne wprowadzone po dacie budowy nie mogą działać wstecz i obciążać inwestora. Brak planu w dacie budowy nie może być podstawą do obciążenia obywatela zaniedbaniami administracji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (5)

Główne

u.p.b. art. 37 § ust. 1 pkt 1

Prawo budowlane

Do prawidłowego orzeczenia o nakazie rozbiórki konieczne jest ustalenie, czy obiekt został wybudowany z naruszeniem przepisów budowlanych obowiązujących w dacie budowy ORAZ czy pozostaje w sprzeczności z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w dacie budowy.

Pomocnicze

u.p.b. art. 103 § ust. 2

Prawo budowlane

Do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1994 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

u.p.b. art. 28 § ust. 1

Prawo budowlane

Na wszystkie roboty budowlane wymagane było pozwolenie na budowę, z wyjątkiem rozbiórek.

u.p.b. art. 36 § ust. 1

Prawo budowlane

Wymagał uzyskania pozwolenia na budowę przed przystąpieniem do wykonania obiektu budowlanego (dotyczy Prawa budowlanego z 1961 r.).

Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego art. 4 § ust. 1 pkt 5

Określało przypadki nie wymagające pozwolenia na budowę, np. dla obiektów o pow. do 12 m2 i wysokości do 3 m.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kluczowe znaczenie dla oceny zgodności budowy z prawem ma przepis obowiązujący w dacie budowy, a nie w dacie orzekania. Brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dacie budowy nie może obciążać inwestora. Obiekt o niewielkiej powierzchni (do 12 m2) mógł być zwolniony z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę na mocy rozporządzenia wykonawczego do Prawa budowlanego z 1961 r.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie orzekania jest decydujący. Uznanie przez WSA, że wszystkie roboty budowlane wymagały pozwolenia na budowę, bez uwzględnienia przepisów rozporządzenia wykonawczego.

Godne uwagi sformułowania

nie można odpowiedzialności z tytułu zaniedbań władzy administracyjnej w dziedzinie planowania przestrzennego przerzucać na obywatela obciążając go skutkami tych zaniedbań przepisom planistycznym nadano by moc wsteczną nie może mieć negatywnego dla strony wpływu przy stosowaniu sankcji administracyjnej

Skład orzekający

Alicja Plucińska - Filipowicz

sprawozdawca

Barbara Gorczycka - Muszyńska

przewodniczący

Halina Kuśmirek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że przy orzekaniu o rozbiórce samowoli budowlanej kluczowe jest prawo obowiązujące w dacie budowy, a nie w dacie orzekania, oraz że brak planu zagospodarowania przestrzennego w dacie budowy nie może obciążać inwestora."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, gdzie budowa miała miejsce przed wejściem w życie Prawa budowlanego z 1994 r. i zastosowanie mają przepisy wcześniejsze. Wymaga szczegółowej analizy przepisów obowiązujących w konkretnej dacie budowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej zasady prawa administracyjnego - zakazu działania prawa wstecz, co jest istotne dla każdego obywatela w kontakcie z administracją. Pokazuje, jak ważne jest prawo obowiązujące w momencie zdarzenia.

Prawo wstecz? NSA wyjaśnia, kiedy samowola budowlana może być legalna.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 119/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Alicja Plucińska- Filipowicz /sprawozdawca/
Barbara Gorczycka -Muszyńska /przewodniczący/
Halina Kuśmirek
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 37 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Gorczycka – Muszyńska Sędziowie Alicja Plucińska – Filipowicz /spr./ Halina Kuśmirek Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. i B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 1015/02 w sprawie ze skargi H. i B. S. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku na rzecz H. i B. S. kwotę 800 (słownie: osiemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 1015/02 po rozpoznaniu skargi H. i B. S. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2001 r. o nakazaniu na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 H. S. rozbiórki wybudowanego na działce nr [...] w Ł. parterowego drewnianego domku letniskowego o pow. 30,1m2 - oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, iż przedmiotowy domek letniskowy został wybudowany samowolnie w 1967 roku a następnie na początku lat siedemdziesiątych został rozbudowany. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie tej ustawy /1 stycznia 1995 r./. stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane /dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm./ na wszystkie roboty budowlane wymagane było pozwolenie na budowę, z wyjątkiem rozbiórek. Skoro przedmiotowy obiekt wybudowano przed dniem 1 stycznia 1995 r., ma w sprawie zastosowanie art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego. Organ orzekający uznał, że inwestor dopuścił się samowoli budowlanej a ponadto obiekt został postawiony na gruncie stanowiącym teren upraw rolnych, co powoduje brak zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpoznaniu odwołania inwestora /H. S./ stwierdził, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji zarówno w kwestii zaistnienia samowoli budowlanej jak i braku zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w związku z czym utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zauważył przy tym, że organ I instancji wadliwie powołał art. 28 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. skoro budowa została zrealizowana w czasie, gdy przepis ten jeszcze nie obowiązywał. Skonstatował jednak, że obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę przewidywał również art. 36 Prawa budowlanego z dnia 31 stycznia 1961 r. /Dz. U. Nr 7, poz. 46/, mający zastosowanie w niniejszej sprawie.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli H. i B. S. kwestionując prawidłowość ustaleń, na które powołano się w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest usprawiedliwiona.
Sąd podkreślił, że faktem w sprawie bezspornym jest, iż obiekt został wybudowany w 1967 roku jak też, że inwestor nie miał pozwolenia na jego budowę. W sprawie ma więc zastosowanie ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane ze względu na treść przepisu art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane /Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm./.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. przymusowej rozbiórce podlegały obiekty wybudowane niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie budowy oraz znajdujące się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo jest przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę.
W dacie budowy obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane. Przepis art. 36 ust. 1 tej ustawy wymagał uzyskania pozwolenia na budowę przed przystąpieniem do wykonania obiektu budowlanego. Dotyczyło to również inwestora. Zgodnie z obowiązującym w czasie wydania zaskarżonej decyzji planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego Gminy Kartuzy, zatwierdzonym uchwałą nr XI/54/90 Rady Narodowej Miasta i Gminy Kartuzy z dnia 22 lutego 1990 r. /Dz. Urz. WG Nr 8, poz. 50 ze zm./, działka inwestor jest położona na terenie łąk i pastwisk. Według ustalenia Sądu natomiast w latach 1970 - 1974 nie istniały miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego dla Gminy Kartuzy. Sąd I instancji nie podzielił przy tym stanowiska wyrazonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1981 r. w sprawie sygn. akt I SA 1933/81, iż brak obowiązującego w czasie budowy planu zagospodarowania przestrzennego wyłącza możliwość nakazania przez organ przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach rozpatrywanych na skutek rewizji nadzwyczajnych wniesionych od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także uchwała składu pięciu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 r. AZP 3/91/OSP z.2 z 1992 r., poz. 50/.
Sąd I instancji nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt OSK 1032/04, w uzasadnieniu którego powołując się na utrwalone orzecznictwo stwierdzono, że decydujące znaczenie przy orzekaniu na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku ma plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w czasie budowy. Według orzekającego w sprawie składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku teza ta nie wynika z brzmienia powołanego przepisu jak też nie można uznać przytoczonego poglądu jako utrwalony w orzecznictwie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli B. i H. S. reprezentowani przez radcę prawnego A. R. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- art. 36 ust. 1, 3 i 4 Prawa budowlanego z 1961 r. w zw. z ( 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego /Dz. U. Nr 38, poz. 197/, polegające na przyjęciu, że obiekt budowlany o pow. 12m2 postawiony w 1967 roku wymagał pozwolenia na budowę, pomimo iż z mocy wskazanego przepisu rozporządzenia był zwolniony z tego obowiązku:
- art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wobec przyjęcia, że nie ma w świetle tego przepisu decydującego znaczenia w sprawie brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dacie budowy obiektu,
- art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wobec nakazania rozbiórki całego obiektu w sytuacji, gdy obiekt o pow. 12m2 pobudowany w 1967 r. był zgodny z ( 4 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, a następnie tylko został rozbudowany.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie neguje się, że zasadą wynikającą z art. 36 ust. 1 Prawa budowlanego z 1961 r. było uzyskanie pozwolenia na budowę przed podjęciem robót budowlanych, wskazuje się jednak, że rozporządzenie wykonawcze w podanym w podstawach skargi kasacyjnej unormowaniu określało wyjątki od tej zasady, a w tej regulacji mieścił się wzniesiony w 1967 roku budynek o pow. do 12 m2 i wysokości do 3 m, nie mający paleniska ani kanalizacji, posadowiony poza granicami administracyjnymi miasta w odległości większej od 15 m od linii rozgraniczającej ulicy, mający charakter podrzędnego budynku gospodarczego, wykorzystywanego do przechowywania stroju i sprzętu wędkarskiego oraz narzędzi ogrodniczych. Uregulowania tego rozporządzenia zostały pominięte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pomimo, że strona powoływała się na nie w piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2003 r. Orzeczono przy tym o rozbiórce całości obiektu, który w części został zrealizowany w zgodzie z obowiązującym prawem /brak wymaganego pozwolenia na budowę/.
W skardze kasacyjnej przytacza się orzecznictwo wskazujące na to, że brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla danego terenu w dacie budowy jest brany pod uwagę jako przesłanka negatywna do orzeczenia o rozbiórce na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa", skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /art. 174 pkt 1/,
2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 174 pkt 2/.
Art. 175 ( 1 ppsa wymaga, aby skarga kasacyjna była sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniami wynikającymi z ( 2 i 3. W myśl art. 176 ppsa skarga kasacyjna powinna m. in. czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jako podstawę skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wskazano naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- art. 36 ust. 1, 3 i 4 Prawa budowlanego z 1961 r. w zw. z ( 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego /Dz. U. Nr 38, poz. 197/, polegające na przyjęciu, że wybudowany w 1997 roku obiekt budowlany o pow. 12m2 wymagał pozwolenia na budowę, pomimo, iż z mocy wskazanego przepisu rozporządzenia był zwolniony z tego obowiązku,
- art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r.:
a/ wobec przyjęcia, że w świetle tego przepisu decydującego znaczenia w sprawie nie ma brak w dacie budowy obiektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym obiekt wybudowano,
b/ wobec zaakceptowania przez Sąd orzeczenia o nakazie rozbiórki całego obiektu w sytuacji, gdy obiekt o pow. 12m2 pobudowany w 1967 r. powstał w zgodzie z ( 4 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury.
W tak sformułowanych podstawach skargi kasacyjnej kwestionuje się akceptację przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu w całości wybudowanego przed dniem 1 stycznia 1995 roku z założeniem, że budowa była realizowana bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie, który według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla danego terenu w dacie orzekania o rozbiórce nie był przeznaczony pod tego rodzaju zabudowę, a w konsekwencji przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku.
Przepis ten jako podstawy orzeczenia o nakazie rozbiórki przewiduje:
1/ realizację obiektu lub jego części z naruszeniem przepisów budowlanych obowiązujących w dacie budowy,
2/ sprzeczność budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym.
Do prawidłowego orzeczenia o nakazie rozbiórki na podstawie powyższego przepisu konieczne jest wyjaśnienie, w jakiej dacie wykonane były roboty budowlane w celu ustalenia przepisów, z jakimi budowa powinna pozostawać w zgodzie. W niniejszej sprawie niespornie ustalono, że w 1967 roku powstał obiekt o pow. 12 m2, który następnie inwestor rozbudował, z tym, że wszystkie roboty budowlane były wykonane przed wejściem w życie Prawa budowlanego z 1974 roku, a więc pod rządami Prawa budowlanego z 1961 roku. Pomimo podnoszenia przez stronę skarżącą przed Sądem I instancji, że nie wzięto jednak pod uwagę w postępowaniu administracyjnym uregulowań ( 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego /Dz. U. Nr 38, poz. 197/ będącego aktem wykonawczym do ustawy Prawo budowlane z 1961 roku, które wprawdzie istotnie, tak jak to twierdzi się w zaskarżonym wyroku, stanowiło iż roboty budowlane powinny być wykonywane na podstawie pozwolenia na budowę, jednakże jednocześnie upoważniło właściwy organ do wydania rozporządzenia wykonawczego określającego przypadki nie wymagające takiego pozwolenia. Brak dokonania oceny w tym zakresie w odniesieniu do budowy zrealizowanej podczas obowiązywania uregulowań Prawa budowlanego z 1961 roku zasadnie w skardze kasacyjnej określa się jako błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, bowiem nie odniesienie się do zarzutów strony skarżącej może być rozumiane jako przyjęcie przez Sąd, iż unormowanie zwalniające od obowiązku legitymowania się pozwoleniem na budowę zamieszczone w rozporządzeniu wykonawczym do Prawa budowlanego z 1961 roku w ogóle nie istniało.
Odnosząc się do drugiej przesłanki orzeczenia o nakazie rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., a więc kwestii zgodności budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym, orzekający w niniejszej sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiada się zdecydowanie za poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt II OSK 1032/94, dominującym zresztą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego z okresu przed dniem 1 stycznia 2004 r. a więc przed wprowadzeniem reformy sądownictwa administracyjnego, według którego w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie rozbiórki prowadzonym na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego decydujące znaczenie ma to, czy i jakiej treści miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla danego terenu obowiązywał w dacie budowy. Nie może tu mieć znaczenia podnoszona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczność, że w wyroku z dnia 26 stycznia 2005 r. Sąd wskazał na jednolitość orzecznictwa w omawianej kwestii, podczas gdy w powołanych w zaskarżonym wyroku orzeczeniach Sądu Najwyższego zaprezentowano odmienny pogląd. Należy mieć na uwadze, że orzeczenia Sądu Najwyższego wiązały Naczelny Sąd Administracyjny tylko w tych sprawach, w których zostały wydane, w innych natomiast orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, nie będąc związany poglądami wyrażonymi przez Sąd Najwyższy, zasadniczo wyrażał stanowisko takie, jakie przedstawia się w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2005 r. Istotne przy analizowaniu przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., a więc dokonywaniu jego wykładni w odniesieniu do konkretnej sprawy, jest to, iż przepis ten określa sankcję administracyjną, mającą zastosowanie w razie wystąpienia określonego rodzaju naruszeń prawa, regułą jest tu przede wszystkim dopuszczenie się przez inwestora samowoli budowlanej, a więc wybudowanie obiektu bez pozwolenia na budowę w sytuacji, gdy takie pozwolenie było ustawą dla tego obiektu wymagane. Badając zatem, czy zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie przedmiotowej sankcji, należy oceniać konkretny stan faktyczny wiążący się z zaistnieniem określonego zdarzenia, w tym wypadku polegającego na realizacji robót budowlanych. Aby dojść do przekonania, że sankcja określona w wymienionej ustawie powinna być zastosowana, konieczne jest stwierdzenie naruszenia prawa obowiązującego w dacie zdarzenia /budowy obiektu budowlanego/. Dotyczy to zarówno oceny prowadzenia budowy w aspekcie przepisów budowlanych, a więc ustalenia, czy jest to samowola budowlana, która występuje, gdy prawo wymaga pozwolenia na budowę a inwestor warunku tego nie spełnia, jak i oceny zgodności budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym. Oczywiste jest, że działanie inwestora aby mogło podlegać sankcji z art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., musi pozostawać w sprzeczności z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w dacie budowy, a więc w dacie zdarzenia /prowadzenie robót budowlanych/. Jeżeli zatem niesporne w sprawie jest, iż w dacie budowy dla danego terenu nie było miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, nawet gdy ustawa wymagała sporządzenia takiego planu, to nie można odpowiedzialności z tytułu zaniedbań władzy administracyjnej w dziedzinie planowania przestrzennego przerzucać na obywatela obciążając go skutkami tych zaniedbań przyjmując, że realizując budowę działał z naruszeniem przepisów o planowaniu przestrzennym. Dla zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. konieczne jest przy tym stwierdzenie, iż obie wymienione w tym przepisie przesłanki wystąpiły łącznie. W związku z powoływaniem się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na literalną wykładnię omawianego przepisu w części stanowiącej, że orzeka się o rozbiórce obiektu znajdującego się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo jest przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę, wskazującą w ocenie Sądu I instancji, iż treść przepisu przesądza o tym, że ustawodawca nakazuje dokonanie oceny pod względem zgodności inwestycji z planem miejscowym obowiązującym w dacie wydawania orzeczenia o rozbiórce, orzekający w niniejszej sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraża pogląd, że wykładnia literalna /gramatyczna/ art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku nie może przesądzać o tym, że w kwestii naruszenia prawa budowlanego określającego warunki realizacji inwestycji, a w istocie o dopuszczeniu się samowoli budowlanej, decydują przepisy z daty budowy, zaś w kwestii zgodności budowy z przepisami o planowaniu przestrzennym - uregulowania prawne obowiązujące w dacie orzekania w sprawie. Jak to już wskazano wyżej, wymieniony przepis określa sankcję administracyjną, w związku z czym bez względu na to, jak został wyrażony pod względem gramatycznym, istotne znaczenie w sprawie mają przepisy obowiązujące w dacie zaistnienia zdarzenia powodującego zastosowanie przedmiotowej sankcji. Szczególnie widoczne jest to w takim stanie faktycznym, jaki występuje w niniejszej sprawie, kiedy to obiekt budowlany powstał w 1967 roku a następnie na początku lat siedemdziesiątych, został rozbudowany, zaś postępowanie administracyjne toczyło się dopiero w końcu 2001 roku, a więc po upływie trzydziestu lat. Trudno przyjąć, aby ustawodawca świadomie założył, że na orzeczenie o rozbiórce, będące niewątpliwie sankcją administracyjną, ma mieć wpływ regulacja planistyczne, która nie obowiązywała jeszcze w dacie budowy, a została wprowadzona dopiero wiele lat po tej dacie. Prowadziłoby to bowiem jednoznacznie do tego, że przepisom planistycznym nadano by moc wsteczną. Okoliczność, że organ administracji publicznej podjął postępowanie w przedmiocie rozbiórki dopiero po tak długim okresie od zrealizowania budowy i po wprowadzeniu regulacji planistycznej, która nie obowiązywała w dacie budowy, nie może mieć negatywnego dla strony wpływu przy stosowaniu sankcji administracyjnej polegającej na orzeczeniu o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku, Przepisy planistyczne z daty orzekania mogłyby być stosowane, gdyby były dla strony względniejsze.
Stanowisko powyższe w pełni koresponduje z poglądem prawnym wyrażonym w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06 /ONSA i wsa z. 3/12/2006/, w którym Sąd wypowiedział się na temat stosowania norm prawnych określających odpowiedzialność administracyjną stanowiących sankcje za naruszenie zakazów czy też nakazów, do których m. in. zalicza się się unormowanie Prawa budowlanego o nakazie rozbiórki, wskazując, że tak jak w przypadkach zastosowania odpowiedzialności karnej w ścisłym znaczeniu, a więc odpowiedzialności za przestępstwa, regułą powinno być dokonywanie ocen czynów /zdarzeń/ podlegających odpowiedzialności według przepisów prawa materialnego z daty popełnienia czynu /zdarzenia/, chyba że przepisy z daty orzekania są względniejsze dla sprawcy. Wiąże się to z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą nie działania prawa wstecz oraz z regułą art. 42 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego, że odpowiedzialność karna następuje na podstawie ustawy obowiązującej w dacie popełnienia czynu. W uchwale 7 sędziów NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. przytacza się obszerne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące przedmiotowej problematyki, tak właśnie oceniające regulacje prawne określające sankcje administracyjne.
Według orzekającego w niniejszej sprawie składu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe jednoznacznie wskazuje na nieprawidłowość stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 185 ( 1 i art.203 pkt. 1 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI