II OSK 1184/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. G. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odmawiającą potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. J. G. ubiegał się o potwierdzenie obywatelstwa, powołując się na posiadanie go przez swojego pradziadka ze strony matki, M. R. Organy administracji, w tym Wojewoda Mazowiecki i Minister, odmówiły potwierdzenia, uznając brak przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez M. R., w szczególności jego aktu urodzenia. WSA w Warszawie również oddalił skargę, stwierdzając, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia, decyzja odpowiada prawu, a skarżący nie przedstawił wymaganych dowodów. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym zasad gromadzenia i rozważania materiału dowodowego, a także naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów dotyczących dowodzenia w sprawach obywatelstwa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną. Sąd podkreślił, że organy administracji mają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z zasadami k.p.a., nawet jeśli przepisy ustawy o obywatelstwie nakładają na wnioskodawcę obowiązek przedstawienia dowodów. NSA stwierdził, że organy nadmiernie skoncentrowały się na braku aktu urodzenia M. R., ignorując inne dowody przedstawione przez stronę oraz trudności w uzyskaniu tego dokumentu. Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy procesowe, nie podejmując wystarczających czynności wyjaśniających i nie oceniając prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje organów niższych instancji i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażne orzeczenie dotyczące obowiązków organów administracji w postępowaniu o potwierdzenie obywatelstwa polskiego, zwłaszcza w kontekście trudności dowodowych i możliwości stosowania innych środków dowodowych niż akty stanu cywilnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku możliwości uzyskania aktu urodzenia przodka i konieczności ustalenia jego urodzenia na terytorium Polski na podstawie przepisów z 1920 r.
Zagadnienia prawne (2)
Czy organy administracji publicznej podjęły wystarczające czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, gdy wnioskodawca nie był w stanie przedstawić aktu urodzenia przodka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy administracji naruszyły przepisy proceduralne, nadmiernie koncentrując się na braku aktu urodzenia i nie podejmując wystarczających działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego przy użyciu innych dostępnych dowodów.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że mimo nałożenia na wnioskodawcę obowiązku przedstawienia dowodów, organy administracji mają obowiązek z urzędu podjąć czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z zasadami k.p.a. Nadmierne skupienie się na jednym, niedostępnym dowodzie, przy jednoczesnym ignorowaniu innych dowodów i trudności w uzyskaniu dokumentu, stanowi naruszenie tych zasad.
Czy w postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, brak możliwości uzyskania aktu urodzenia przodka stanowi "trudną do przezwyciężenia przeszkodę", która może prowadzić do złagodzenia rygorów dowodowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wyjątkowych okolicznościach, gdy uzyskanie aktu urodzenia jest obiektywnie niemożliwe, można odstąpić od bezwzględnego obowiązku jego przedłożenia i dopuścić inne dowody na wykazanie stanu cywilnego, w tym miejsca urodzenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że choć akty stanu cywilnego są podstawowym dowodem, ustawa o obywatelstwie dopuszcza odstępstwa, a orzecznictwo NSA potwierdza możliwość dowodzenia stanu cywilnego innymi środkami w sytuacjach wyjątkowych, gdy uzyskanie aktu jest niemożliwe. W tej sprawie skarżący wykazał niemożność uzyskania aktu urodzenia pradziadka.
Przepisy (21)
Główne
u.o. art. 56 § ust. 1
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego zawiera dane osoby, której potwierdzenie dotyczy i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego.
u.o. art. 56 § ust. 2
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Wnioskodawca jest obowiązany do przedstawienia dokumentów potwierdzających dane i informacje zawarte we wniosku. W przypadku gdy przedstawienie dokumentów jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione, wnioskodawca może przedstawić inne dowody.
u.o. z 1920 r. art. 2 § pkt 2
Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego
Z chwilą ogłoszenia tej ustawy prawo obywatelstwa polskiego nabywała osoba urodzona na obszarze Państwa Polskiego, o ile nie służyło jej obywatelstwo innego państwa.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Jeżeli NSA uchylił wyrok sądu I instancji, może rozpoznać skargę kasacyjną.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
k.p.a. art. 76 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej obowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego każdej sprawy, dbając o to, aby nie naruszyć interesu strony.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
u.o. art. 13 § ust. 1
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Dane cudzoziemca, małoletniego, wnioskodawcy, osoby lub wstępnych wymagane na podstawie m.in. art. 56 ust. 1 u.o. obejmują m.in. datę i miejsce urodzenia, imię i nazwisko ojca, imię i nazwisko rodowe matki, obywatelstwo.
p.a.s.c. art. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. prawo o aktach stanu cywilnego
Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.
p.a.s.c. art. 76 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. prawo o aktach stanu cywilnego
W przypadku braku aktu stanu cywilnego lub gdy nie można go odnaleźć w rejestrach, można przeprowadzić postępowanie o uzupełnienie aktu stanu cywilnego lub postępowanie o ustalenie stanu cywilnego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala skargę.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
u.o. z 1962 r. art. 2
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Określa przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego.
u.o. z 1962 r. art. 4
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Określa przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego.
u.o. z 1962 r. art. 6 § ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Określa przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego.
u.o. z 1962 r. art. 11
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Określa przypadki utraty obywatelstwa polskiego.
u.o. z 1962 r. art. 13
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim
Określa przypadki utraty obywatelstwa polskiego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organy administracji przepisów k.p.a. dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego. • Niewystarczające działania organów w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, nadmierne skupienie na braku aktu urodzenia przodka. • Możliwość dowodzenia stanu cywilnego innymi dowodami niż akt urodzenia w sytuacjach wyjątkowych, gdy jego uzyskanie jest niemożliwe.
Godne uwagi sformułowania
Organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego... • Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. • Fakt, iż ciężar przedstawienia dowodów został w art. 56 ust. 1 i ust. 2 u.o. nałożony na występującego z wnioskiem o potwierdzenie obywatelstwa polskiego nie uchyla obowiązku organu administracji publicznej podjęcia z urzędu czynności ustalenia okoliczności faktycznej. • W wyjątkowych okolicznościach stan cywilny może być dowodzony także za pomocą innych dowodów niż akty stanu cywilnego.
Skład orzekający
Andrzej Wawrzyniak
przewodniczący
Anna Szymańska
sprawozdawca
Marzenna Linska - Wawrzon
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważne orzeczenie dotyczące obowiązków organów administracji w postępowaniu o potwierdzenie obywatelstwa polskiego, zwłaszcza w kontekście trudności dowodowych i możliwości stosowania innych środków dowodowych niż akty stanu cywilnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku możliwości uzyskania aktu urodzenia przodka i konieczności ustalenia jego urodzenia na terytorium Polski na podstawie przepisów z 1920 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do obywatelstwa i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego przez organy administracji, nawet w obliczu trudności dowodowych po stronie obywatela.
“Czy brak aktu urodzenia przodka pozbawi Cię polskiego obywatelstwa? NSA wyjaśnia, jak organy powinny prowadzić postępowanie.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.