II OSK 1181/23

II OSK 1181/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Magdalena Dobek-Rak
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/
Zdzisław Kostka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1053/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-20
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. [...] z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1053/22 w sprawie ze skargi P. [...] z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 marca 2022 r. znak: DWIM-WA.550.4.2020.JB w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. [...] z siedzibą w W. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1053/22, oddalił skargę P. [...] z siedzibą w W. (P.) na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Minister) z dnia 29 marca 2022 r., znak: DWIM-WA.550.4.2020.JB, wydane w oparciu o art. 31 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), odmawiające P. dopuszczenia do udziału, w charakterze organizacji społecznej na prawach strony, w postępowaniu wszczętym wnioskiem Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. (S.) z 26 maja 2020 r. o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła P., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zwana dalej: "p.p.s.a."), zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. (jak wskazano w przypisie - ilekroć w skardze kasacyjnej wskazuje się na art. 31 § 1 k.p.a. skarżąca ma na uwadze jego treść w zakresie wynikającym z punktu 2, czyli żądania dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, a nie punktu 1, czyli wszczęcia postępowania na żądanie organizacji społecznej), przez "ich błędną wykładnię i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie" mające wpływ na wynik sprawy, tj. uznanie, że P., jako organizacja społeczna reprezentująca interesy przedsiębiorców nie mogła wziąć udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze organizacji społecznej na prawach strony ze względu na brak odpowiednich celów statutowych i niewystępowanie interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem do postępowania administracyjnego, pomimo wykazania przez P. tych przesłanek zarówno na etapie postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego, a w konsekwencji błędne oddalenie skargi P. na postanowienie skutkujące bezpodstawnym niedopuszczeniem P. do postępowania administracyjnego toczącego się przed Ministrem;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy, tj. oparcie się przez Sąd na przepisie (art. 50 § 1 p.p.s.a.), z którego sądy w innych sprawach wywiodły swoją kompetencję do badania legitymacji skargowej organizacji społecznej dopuszczonej do postępowania administracyjnego, podczas gdy P. w tutejszym postępowaniu skarżyła niedopuszczenie jej przez organ do postępowania administracyjnego, a WSA nie kwestionował legitymacji skargowej P. w tutejszym postępowaniu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego oddalenia skargi P. na postanowienie skutkujące bezpodstawnym niedopuszczeniem P. do postępowania administracyjnego toczącego się przed Ministrem;
3. art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 w zw. z art. 8 § 2 k.p.a. i art. 14 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2023 r. poz. 221 ze zm.), przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik sprawy, tj. nierozpatrzenie sprawy w sposób całościowy (w granicach sprawy) poprzez oparcie się jedynie na literalnym brzmieniu zarzutów skargi P. na postanowienie, ignorując jednocześnie istotę zarzutów opierających się na wykazaniu przesłanek przemawiających za dopuszczeniem P. do postępowania administracyjnego przed organem, zignorowanie okoliczności, że niedopuszczenie P. jako organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym stanowi wyłom w dotychczasowej praktyce organu, a w konsekwencji błędne oddalenie skargi P. na postanowienie skutkujące bezpodstawnym niedopuszczeniem P. do postępowania administracyjnego toczącego się przed Ministrem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. S. także wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.
Rzecznik [...], który w oparciu o art. 8 § 3 p.p.s.a. przystąpił do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w piśmie procesowym z 28 grudnia 2023 r. wniósł natomiast o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy słusznie Minister odmówił dopuszczenia P. do udziału w postępowaniu wszczętym wnioskiem S. o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.
Stosownie do art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że obie przesłanki inicjatywy procesowej organizacji społecznej - statutowy cel jej działalności i względy interesu społecznego - muszą wystąpić łącznie. Cel działania w statucie powinien być określony na tyle precyzyjnie, nie ogólnikowo, aby dało to podstawę do wyprowadzenia związku z mającej lub będącej przedmiotem postępowania administracyjnego sprawy. Udział organizacji społecznej w postępowaniu nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji publicznej. Na gruncie konkretnej indywidualnej sprawy rola określonej organizacji społecznej, która zabiega o dopuszczeniem jej do udziału w postępowaniu, musi być jednoznaczna. Musi być jasne, czy udział organizacji społecznej w postępowaniu prowadzi do realizacji celów statutowych, czy też jest tylko formą popierania interesów określonych podmiotów. Kryterium interesu społecznego stanowi wyrażenie niedookreślone, którego treść zmienia się w czasie w zależności od wartości uznawanych w społeczeństwie. Z tego względu przesłanka ta wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Dopuszczenie do postępowania administracyjnego organizacji społecznej, której statutowe cele są zbieżne z celem (przedmiotem) konkretnego postępowania administracyjnego można postrzegać jako zwiększenie prawdopodobieństwa lepszego wyjaśnienia okoliczności faktycznych kluczowych dla sprawy. Udział organizacji może zmniejszyć ujemne konsekwencje inkwizycyjności postępowania administracyjnego poprzez wprowadzenia quasi-kontradyktoryjności, czyli sporu między wnioskodawcą żądającym od organu administracyjnego decyzji - z jednej strony oraz organizacją społeczną, będącą rzecznikiem interesu społecznego - z drugiej strony. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym musi jednak zostać poprzedzone oceną organu administracji publicznej, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów bądź aspektów sprawy. Uczestnictwo organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie jest obojętne dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują one przeciwstawne interesy. Ochrona strony przed negatywnymi skutkami aktywności organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym również leży w interesie społecznym, a organ administracji publicznej i takie wymagania interesu społecznego powinien mieć na względzie przy ocenie żądań organizacji społecznej. Nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej byłby niejako automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej z tych tylko powodów, że jest ona formalnie organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania, czy przemawia za tym interes społeczny. Taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a. byłaby sprzeczna z ratio legis tego przepisu, gdyż zawężałoby to zakres kompetencji organu określony w § 2 tego przepisu. Obowiązek skonkretyzowania interesu społecznego w sprawie objętej żądaniem, który równoważyłby interes stron i uzasadniał dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym obciąża organizację społeczną. Nie może stanowić wyjaśnienia istnienia interesu społecznego powoływanie się na znaczenie społeczne sprawy, która ma dotyczyć szerokiego kręgu (nieokreślonego bliżej), skoro interes organizacji ma być skonkretyzowany. Interesu społecznego nie można wywodzić z potrzeby ochrony praworządności (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 19, Warszawa 2024; wyroki NSA: z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 191/20; z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 85/21).
Minister w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżonym postanowieniem przyjął, że obie przesłanki z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. nie zostały przez P. spełnione. Sąd Wojewódzki słusznie to stanowisko zaaprobował.
P. wnosząc o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu administracyjnym powołała się na cel statutowy działalności - reprezentację i ochronę interesów gospodarczych członków P. (§ 6 pkt 1 statutu). Wskazała, że jej członkami, zgodnie z § 9 ust. 1 statutu, są: 1) przedsiębiorcy telekomunikacyjni, tj. przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą polegającą na dostarczaniu sieci telekomunikacyjnych, świadczeniu usług towarzyszących lub świadczeniu usług telekomunikacyjnych; 2) dostawcy audiowizualnych usług medialnych dostępnych w sieciach telekomunikacyjnych, w tym umożliwiających odbiór programów telewizyjnych i radiowych w rozumieniu przepisów o radiofonii i telewizji; 3) dostawcy usług świadczonych drogą elektroniczną. Podniosła, że rozstrzygnięcie w przedmiocie rozszerzenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi pozostaje w sferze zainteresowania podmiotów zrzeszonych w P., które, z racji prowadzonej przez nie działalności, zawierają umowy z organizacjami zbiorowego zarządzania. W ocenie P. argumentem przemawiającym także za dopuszczeniem jej do przedmiotowego postępowania, jest fakt, że pola eksploatacji, wymienione we wniosku S. pokrywają się z polami działalności podmiotów zrzeszonych w P., w szczególności w zakresie reemisji utworów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako że P. zgłosiła chęć udziału w postępowaniu dotyczącym udzielenia S. zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych, zasadnym jest przytoczenie podstawowych regulacji odnoszących się do tego zagadnienia. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 1665, zwana dalej: "u.z.z.") zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi jest działalność polegającą na wykonywaniu praw autorskich lub praw pokrewnych dla zbiorowej korzyści uprawnionych przez dokonywanie takich czynności, jak: a) obejmowanie praw w zbiorowy zarząd, b) zawieranie umów o korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych lub pobór wynagrodzenia za takie korzystanie, c) pobór, podział i wypłata przychodów z praw, d) monitorowanie korzystania z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych przez użytkowników, e) dochodzenie ochrony praw autorskich lub praw pokrewnych, f) wykonywanie innych uprawnień i obowiązków organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi wynikających z niniejszej ustawy oraz ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2509 oraz z 2024 r. poz. 1222 i 1254, zwana dalej: "u.p.a.p.p."). Organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi zbiorowo zarządza prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na podstawie umowy o zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, umowy o reprezentacji, ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych lub niniejszej ustawy, w zakresie udzielonego zezwolenia, o czym stanowi art. 4 ust. 1 u.z.z. Przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi należy rozumieć stowarzyszenie zrzeszające uprawnionych lub podmioty reprezentujące uprawnionych, którego podstawowym celem statutowym jest zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na rzecz uprawnionych w zakresie zezwolenia udzielonego mu przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 3 pkt 2 u.z.z.). Przy czym zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi jest wykonywane wyłącznie przez organizację zbiorowego zarządzania w zakresie zezwolenia udzielonego jej przez ministra (art. 6 ust. 1 u.z.z.). Zezwolenie natomiast określa rodzaje utworów lub przedmiotów praw pokrewnych, do których prawami zbiorowo zarządza organizacja zbiorowego zarządzania; pola eksploatacji, na których organizacja zbiorowego zarządzania wykonuje zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi; może także określać kategorie uprawnionych, których prawami zbiorowo zarządza organizacja zbiorowego zarządzania (art. 9 u.z.z.). Przez uprawnionego należy rozumieć każdego, komu przysługują prawa autorskie lub prawa pokrewne lub tytuł prawny do przychodów z tych praw, niebędącego organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (art. 3 pkt 4 u.z.z.). Przez użytkownika należy rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, która dokonuje eksploatacji utworów lub przedmiotów praw pokrewnych wymagającej zgody uprawnionych lub zapłaty na ich rzecz wynagrodzenia albo dokonuje czynności wymagających uiszczenia opłat zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 3 pkt 10 u.z.z.).
Mając na uwadze ww. przepisy, stwierdzić należy, po pierwsze, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi zarządza cudzymi prawami, tj. uprawnionych w rozumieniu art. 3 pkt 4 u.z.z. oraz że zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi określa zakres tego zarządu, po drugie, że przedsiębiorcy będący członkami P. są, w świetle tych przepisów, użytkownikami w znaczeniu określonym w art. 3 pkt 10 u.z.z. Rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi "pozostaje w sferze zainteresowania podmiotów", które P. zrzesza, jedynie z tego powodu, że korzystne dla interesów gospodarczych członków P. jest to, aby zezwolenie nie obejmowało pola eksploatacji, na którym jej członkowie prowadzą działalność gospodarczą. P. jest organizacją samorządu gospodarczego, reprezentującą interesy gospodarcze zrzeszonych w niej przedsiębiorców. Z założenia więc dąży do osiągnięcia jak najlepszego wyniku finansowego zrzeszonych w niej członków. Ze stanowiska P. wynika, że udzielenie zezwolenia na zbiorowy zarząd prawami autorskimi na polu reemisji zwiększy koszty działalności zrzeszonych w niej przedsiębiorców, gdyż konieczne będzie uiszczanie opłat na rzecz uprawnionych. Jak wskazano w skardze kasacyjnej rozszerzenie zezwolenia mogłoby stanowić dla S. pretekst do formułowania roszczeń w tym zakresie. P. podnosi wprawdzie, że istnieje niebezpieczeństwo udzielenia zezwolenia na wykonywanie zbiorowego zarządu na polu eksploatacji, na którym takie zezwolenie nie powinno zostać wydane (reemisja utworów plastycznych i fotograficznych), jednakże nie zmienia to zapatrywania, że reprezentowanie i ochrona interesów gospodarczych podmiotów będących członkami P. w postępowaniu w sprawie dotyczącej zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych ma w istocie polegać na staraniach ograniczenia zakresu działalności organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, tak aby określony podmiot działający jako organizacja zbiorowego zarządzania nie uzyskał tytułu prawnego do podejmowania działań na polu eksploatacji, wykorzystywanym przez członków P., aby nie mógł potencjalnie domagać się opłat za korzystanie z określonych utworów.
Zdaniem Składu orzekającego, na gruncie tej konkretnej sprawy, należy przyjąć, że interesy gospodarcze członków P. w sprawie udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi są zaangażowane jedynie w sposób pośredni -dochodzi jedynie do wyznaczenia podmiotu wykonującego cudze prawa w sposób określony w art. 3 pkt 1 u.z.z. na danym polu eksploatacji, a nie do stanowczego rozstrzygnięcia o tych prawach. Bezpośrednio interesu gospodarczego każdego z członków P. będzie dotyczyć ewentualna sprawa z zakresu ochrony praw autorskich oraz praw pokrewnych, w której konieczne będzie przede wszystkim rozstrzygnięcie o tym, czy miało miejsce korzystanie z utwory lub przedmiotu praw pokrewnych. Nie będzie to jednak sprawa administracyjna o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, lecz przede wszystkim sprawa przed sądem powszechnym (art. 79, art. 80 i art. 101 u.p.a.p.p.) lub sprawa w postępowaniu mediacyjnym przewidzianym w art. 85 u.z.z.
W związku z tym, że sprawa załatwiana w tym postępowaniu, którego przedmiotem jest udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, dotyczy interesów gospodarczych członków P. jedynie pośrednio oraz że te interesy gospodarcze mogą być chronione w sposób bezpośredni w postępowaniach przed sądem powszechnym, dotyczących korzystania z praw autorskich lub praw pokrewnych, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że określony w statucie P. cel jej działalności, polegający na reprezentacji i ochronie interesów gospodarczych jej członków, nie uzasadnia udziału P. w postępowaniu administracyjnym dotyczącym udzielenia S. zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych.
Wyłączenie jednej z przesłanek stanowiącej warunek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym, a jak wyżej wskazano obie przesłanki inicjatywy procesowej organizacji społecznej - statutowy cel jej działalności i względy interesu społecznego - muszą wystąpić łącznie, jest wystarczające aby stwierdzić, że zaskarżone postanowienie, a także wyrok Sądu Wojewódzkiego, są zgodne z prawem, co już przemawia za oddaleniem skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednakże, że powinien się także odnieść do drugiej z przesłanek (wstępowania interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem organizacji do udziału w postępowaniu) skoro również ona była analizowana w postępowaniu administracyjnym i sądowym, a zarzuty skargi kasacyjnej też jej dotyczą.
W sprawach dotyczących zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi istotne jest to, co wynika z przywołanej normy z art. 3 pkt 1 u.z.z., że zbiorowe zarządzanie jest wykonywane dla zbiorowej korzyści uprawnionych, a nie użytkowników, tj. podmiotów których zrzesza P.. W przypadku niektórych utworów i przedmiotów praw pokrewnych indywidulane zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi jest bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwie. Nie bez powodu ustawodawca przewidział w przepisach obowiązek zawarcia umowy i zapłaty wynagrodzenia za pośrednictwem odpowiednich organizacji zbiorowego zarządzania (art. 5 ust. 2 u.z.z.). W przypadku niektórych utworów lub przedmiotów praw pokrewnych oraz pól eksploatacji działanie organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi jest wręcz niezbędne dla otrzymania wynagrodzenia przez uprawnionych. Istnienie organizacji zbiorowego zarządzania posiadających zezwolenia na zbiorowe zarządzanie obejmujące cały zakres utworów i przedmiotów praw pokrewnych oraz pól eksploatacji wymagających zbiorowego zarządzania leży więc w interesie uprawnionych, a więc także społeczeństwa, które z twórczości uprawnionych korzysta. Udział P. w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, zmierzającej do ograniczenia zakresu takiego zezwolenia niewątpliwie przedłużałoby to postępowanie, nie wnosząc jednocześnie istotnej wartości z punktu widzenia celu jego udzielenia, którym jest umożliwienie sprawowania zbiorowego zarządu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi z uwzględnianiem zbiorowej korzyści uprawnionych, a nie użytkowników. Klauzula generalna interesu społecznego upoważnia do ważenia różnych interesów przy decydowaniu o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym. Interes uprawnionych wymaga szybkiego rozpoznania spraw dotyczących udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, przeważa nad reprezentowaniem i ochroną interesu gospodarczego użytkowników w postępowaniach administracyjnych dotyczących tych zezwoleń. Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnych na prawach strony jest wyjątkiem, a nie zasadą. Niekiedy ustawodawca wprost wyłącza udział organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych - art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418); art. 402 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1087); art. 170 ust. 1 z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r., poz. 1587). Niekiedy zaś przyznaje wprost takie uprawnienie - art. 78 ust. 2 u.z.z. Jak wskazano w rozważaniach natury ogólnej poczynionych na wstępie, dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym musi zostać poprzedzone oceną czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów bądź aspektów sprawy. P. w skardze kasacyjnej stoi na stanowisku, że taka pozytywna ocena zachodzi w jej przypadku. Odnosi to do kwestii, że reemisja utworów plastycznych i fotograficznych nie jest możliwa, a w konsekwencji niemożliwe powinno być także udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie utworami plastycznymi i fotograficznymi na polu eksploatacji "reemisja". W ocenie Składu orzekającego stanowisko to nie zasługuje na aprobatę. Nawet jeżeli występuje spór w zakresie stosowania prawa autorskiego, to powinien on być rozstrzygnięty w sposób przewidziany dla rozstrzygania sporów cywilnych, a nie poprzez eliminowanie jednego z podmiotów, który jest legitymowany, aby taki spór przedstawić właściwemu sądowi. Użytkownikom, a więc podmiotom zrzeszonym w P., w razie powstania sporu dotyczącego korzystania z utworów i przedmiotów praw pokrewnych, przysługuje droga przed sądem powszechnym. Interes społeczny nie wymaga zatem, aby użytkownicy uzyskali dodatkową ochronę za pośrednictwem P. w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Tym samym także argumentacja odnosząca się do hipotetycznej możliwości podwyższenia opłat dla abonentów, będąca konsekwencją zawyżonych opłat z tytułu korzystania z praw autorskich, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Jeszcze raz należy zaakcentować, że ochrona ta sprowadzałaby się do próby ograniczenia zakresu działania podmiotu, który potencjalnie może domagać się opłat od członków P. za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych.
Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznał wobec tego zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca kasacyjnie całkowicie bezzasadnie zarzuca naruszenie art. 151 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wprost wskazał, że "W sprawie zawisłej przed tut. Sądem organ odmówił dopuszczenia P. do udziału w postępowaniu administracyjnym, co ogranicza kontrolę sądową do analizy zaistnienia w tej sprawie przesłanek do zastosowania przez organ art. 31 § 2 k.p.a.". Sąd nie zastosował art. 50 § 1 p.p.s.a., lecz jedynie odwołał się do orzeczeń WSA, w których ten przepis został zastosowany. Uprawnione to było, po pierwsze, z tego względu, że oddalenie skargi organizacji społecznej dopuszczonej do udziału w postępowaniu administracyjnym z uwagi na brak legitymacji procesowej opiera się na założeniu, że dopuszczenie do udziału w postępowaniu było niezgodne z prawem, w szczególności z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.; argumentacja prawna, mająca uzasadniać oddalenie skargi z uwagi na brak legitymacji procesowej organizacji społecznej dopuszczonej do udziału w postępowaniu administracyjnym, może być zatem taka sama, jak w przypadku oddalenia skargi organizacji społecznej na postanowienie o odmowie dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu administracyjnym, po drugie, celem dokonania oceny zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 w zw. z art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 14 ustawy Prawo przedsiębiorców. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnił w sposób należyty, co legło u podstaw odstąpienia od dotychczasowej praktyki polegającej na dopuszczaniu P. do udziału w postępowaniach administracyjnych. Powołał się mianowicie na wyroki WSA w Warszawie o sygn. akt: VII SA/Wa 910/21, VII SA/Wa 911/21, VII SA/Wa 2026/21, w których uznano, że organ bezpodstawnie dopuścił P. do udziału w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo że ww. wyroki nie były wówczas prawomocne, mogły uzasadniać stanowisko organu w tym zakresie. W chwili obecnej orzeczenia te są prawomocne w związku z wyrokami tutejszego Sądu zapadłymi w tożsamym Składzie (sygn. akt: II OSK 242/22; II OSK 243/22; II OSK 1692/22).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 p.p.s.a.