II OSK 1178/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółek i osób fizycznych na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków nieruchomości gruntowych, stanowiących część zabytku wpisanego jako "dwór wraz z otoczeniem o charakterze parkowym". Sąd I instancji uznał, że przedmiotem ochrony jest cały zespół, a sporne działki, mimo iż nie są zadrzewione, stanowią kluczowy element kompozycji przestrzennej, pełniąc funkcję otuliny i przedpola widokowego. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie prawa materialnego (art. 13 ust. 1 i 2 uozoz) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa) przez zaakceptowanie wybiórczej oceny materiału dowodowego. Skarżący powoływali się na ekspertyzę prof. A.N., która miała dowodzić braku wartości zabytkowych ich nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID) prawidłowo wykazała, iż sporne działki stanowią integralną część zespołu dworsko-parkowego, pełniąc funkcję przedpola ekspozycji i zachowując historycznie ukształtowany, półnaturalny charakter. Sąd zaznaczył, że wartość zabytku obejmuje także jego otoczenie, a stwierdzone zaniedbania w utrzymaniu obiektu nie stanowią przesłanki do uchylenia ochrony prawnej. Wniosek dowodowy skarżących o dopuszczenie decyzji Wojewody Wielkopolskiego został uznany za bezprzedmiotowy, gdyż ustalenia w postępowaniu dotyczącym reformy rolnej nie są wiążące w postępowaniu o ochronę zabytków.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja pojęcia "otoczenie zabytku" w kontekście ochrony konserwatorskiej oraz przesłanek skreślenia zabytku z rejestru.
Dotyczy specyficznej sytuacji zespołu dworsko-parkowego i oceny integralności jego otoczenia. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomości gruntowe, które nie są zadrzewione i nie stanowią ścisłego otoczenia parkowego, mogą być uznane za integralną część zabytku wpisanego jako "dwór wraz z otoczeniem o charakterze parkowym" i tym samym podlegać ochronie konserwatorskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomości te mogą być uznane za integralną część zabytku, jeśli stanowią kluczowy element kompozycji przestrzennej całego założenia, pełniąc funkcję otuliny i przedpola widokowego, które zapewnia integralne powiązanie dworu i parku z krajobrazem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wartość zabytku nieruchomego nie ogranicza się do jego substancji materialnej, ale obejmuje także jego otoczenie, które warunkuje właściwy odbiór i zachowanie jego wartości. Sporne działki, mimo braku zadrzewienia, stanowią integralną część otoczenia, pełniąc funkcję przedpola ekspozycji i zachowując historycznie ukształtowany, półnaturalny charakter.
Czy brak potwierdzenia wartości zabytkowej nieruchomości w "nowych ustaleniach naukowych" uzasadnia jej skreślenie z rejestru zabytków, jeśli nie doszło do całkowitej utraty wartości historycznej, artystycznej lub naukowej całego zespołu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak potwierdzenia wartości w nowych ustaleniach naukowych uzasadnia skreślenie tylko wtedy, gdy okaże się, że obiekt nigdy walorów zabytkowych nie posiadał lub przypisano je błędnie. Zaniedbania w utrzymaniu obiektu nie oznaczają całkowitej i nieodwracalnej utraty wartości zabytkowych.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że przesłanka z art. 13 ust. 1 pkt 2 uozoz dotyczy sytuacji, gdy na skutek postępu wiedzy okaże się, że obiekt nigdy walorów zabytkowych nie posiadał lub przypisano je błędnie. Zaniedbania w utrzymaniu obiektu podlegają rewaloryzacji i działaniom konserwatorskim, a nie stanowią przesłanki do uchylenia ochrony prawnej.
Czy ocena materiału dowodowego przez organ administracji i sąd I instancji, polegająca na wyborze pomiędzy wnioskami z ekspertyzy prywatnej a opinią NID, była dowolna i pozbawiona uzasadnienia?
Odpowiedź sądu
Nie, ocena materiału dowodowego nie była dowolna, jeśli wykazano, że z tego samego materiału można wyprowadzić odmienne wnioski. Skuteczny zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa wymaga wykazania, że ocena była oczywiście dowolna i pozbawiona uzasadnienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ekspertyza prof. A.N. nie podważyła wartości całego zespołu, a jedynie sugerowała korektę granic ochrony dla niektórych parcel. Opinia NID, jako sporządzona przez wyspecjalizowaną instytucję, prawidłowo analizuje cały zespół i jego relacje z otoczeniem, potwierdzając integralność spornych działek. Nie doszło do naruszenia zasad oceny dowodów.
Przepisy (11)
Główne
uozoz art. 13 § 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przesłanki wykreślenia zabytku z rejestru to zniszczenie zabytku w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo brak potwierdzenia tej wartości w nowych ustaleniach naukowych.
Pomocnicze
uozoz art. 13 § 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Brak potwierdzenia wartości zabytku w "nowych ustaleniach naukowych" ma miejsce, gdy na skutek postępu wiedzy okaże się, że obiekt nigdy walorów zabytkowych nie posiadał lub przypisano mu je błędnie.
Ppsa art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku sądu I instancji w przypadku naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Kpa art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
uozoz art. 13 § 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Ppsa art. 183 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada ograniczonej kognicji NSA rozpoznającego sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
Ppsa art. 193
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji.
Ppsa art. 182 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w przypadku zrzeczenia się rozprawy przez strony i braku żądania jej przeprowadzenia przez organ.
Ppsa art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sporne działki stanowią integralną część kompozycji przestrzennej całego założenia dworsko-parkowego, pełniąc funkcję otuliny i przedpola widokowego. • Wartość zabytku nieruchomego obejmuje jego otoczenie, które warunkuje właściwy odbiór i zachowanie jego wartości. • Zaniedbania w utrzymaniu obiektu podlegają rewaloryzacji i działaniom konserwatorskim, a nie stanowią przesłanki do uchylenia ochrony prawnej. • Opinia NID prawidłowo oceniła znaczenie spornych działek dla kompozycji i ekspozycji widokowej zespołu.
Odrzucone argumenty
Nieruchomości te nigdy nie wchodziły w skład historycznego otoczenia parkowego, a ich rzekome walory widokowe nie istnieją. • Organy bezpodstawnie zdyskredytowały wartość dowodową ekspertyzy prof. A.N., opierając się na wewnętrznie sprzecznej opinii NID. • Wartość, która była podstawą wpisu do rejestru, nie została potwierdzona w świetle nowych ustaleń naukowych.
Godne uwagi sformułowania
przedmiotem ochrony konserwatorskiej nie jest sam park, lecz "dwór wraz z otoczeniem o charakterze parkowym" • wartość zabytku nieruchomego nie ogranicza się do jego substancji materialnej, ale obejmuje także jego otoczenie, które warunkuje właściwy odbiór i zachowanie jego wartości • zaniedbania w utrzymaniu obiektu podlegają bowiem rewaloryzacji i działaniom konserwatorskim, a nie stanowią przesłanki do uchylenia ochrony prawnej
Skład orzekający
Paweł Miładowski
przewodniczący
Rober Sawuła
sędzia
Mirosław Gdesz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"otoczenie zabytku\" w kontekście ochrony konserwatorskiej oraz przesłanek skreślenia zabytku z rejestru."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zespołu dworsko-parkowego i oceny integralności jego otoczenia. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ochrony zabytków i interpretacji pojęcia "otoczenia" zabytku, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i ochrony zabytków, a także dla właścicieli nieruchomości zabytkowych.
“Czy działki bez drzew mogą być częścią zabytkowego parku? NSA rozstrzyga o granicach ochrony zabytków.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.